Οι προσοφθάλμιοι

Πού βρίσκεται ο προσοφθάλμιος

Ο προσοφθάλμιος φακός στην "έξοδο" του τηλεσκοπίου από τον οποίο και κοιτάμε. Τοποθετείται πάνω στον εστιαστή ο οποίος μας βοηθά να μετακινήσουμε τον προσοφθάλμιο (ή τα οπτικά) ώστε να πετύχουμε εστίαση. Η ποιότητά του είναι εξαιρετικής σημασίας και είναι το δεύτερο πιο σημαντικό στοιχείο (μετά τον κύριο φακό) που καθορίζει πόσο καλά αποδίδει οπτικά το τηλεσκόπιό μας. Ο προσοφθάλμιος και ο εστιαστής

Προσοφθάλμιοι και μεγέθυνση
Ο προσοφθάλμιος συνδέεται άμεσα με την μεγέθυνση μιας και τα χαρακτηριστικά του καθορίζουν ποια μεγέθυνση αποδίδει το τηλεσκόπιό μας. Η μεγέθυνση δεν χαρακτηρίζει ένα τηλεσκόπιο όπως το άνοιγμα. Κι αυτό γιατί η μεγέθυνση δεν είναι σταθερή, την αλλάζουμε αλλάζοντας και προσοφθάλμιο φακό. Μην παρασύρεστε από διαφημίσεις τηλεσκοπίων που υπόσχονται μεγάλες μεγεθύνσεις γιατί απλά μπορείτε με οποιοδήποτε τηλεσκόπιο να πάρετε όποια μεγέθυνση θέλετε αλλάζοντας προσοφθάλμιο.

Αλλάζουμε προσοφθάλμιο όταν θέλουμε να αλλάξουμε μεγέθυνση. Μεγέθυνση αλλάζουμε ανάλογα με το είδος του αντικειμένου που παρατηρούμε και τις εκάστοτε συνθήκες. Για παράδειγμα, για να δούμε ένα ανοιχτό σμήνος που απλώνεται σε μεγάλη έκταση θα χρησιμοποιήσουμε μικρότερη μεγέθυνση από αυτή που θα χρησιμοποιούσαμε για να δούμε τους δακτυλίους του Κρόνου. Επίσης, μια νύχτα με καθαρή ατμόσφαιρα "σηκώνει" μεγαλύτερες μεγεθύνσεις από μία νύχτα με λιγότερο καλή ορατότητα. Ετσι, για κάθε τηλεσκόπιο χρειάζονται τουλάχιστον 3 προσοφθάλμιοι για να καλύπτουν όλες τις ανάγκες.

eyepiece.jpg (14594 bytes)
Προσοφθάλμιοι φακοί διαφόρων εστιακών αποστάσεων της Meade. Οι μικρότεροι από αυτούς προσφέρουν τις μεγαλύτερες μεγεθύνσεις και οι μεγαλύτεροι προσφέρουν τις μικρότερες μεγεθύνσεις.

Για να υπολογίσει κανείς πόση μεγέθυνση θα δώσει σε ένα τηλεσκόπιο ένας προσοφθάλμιος πρέπει να διαιρέσει την εστιακή απόσταση του τηλεσκοπίου με αυτή του προσοφθάλμιου. Π.χ. ένας προσοφθάλμιος 25 χιλιοστών σε ένα τηλεσκόπιο εστιακής απόστασης 2000 χιλιοστών θα δώσει 2000/25=80 φορές μεγέθυνση (ή όπως συμβολίζεται συνήθως 80x).

konuspace1000
Το τηλεσκόπιο Konuspace 1000 της Konus. Ενα νευτώνειο 4,5 ιντσών

Η μεγαλύτερη μεγέθυνση έχει δύο τιμήματα. Την μείωση της φωτεινότητας και του οπτικού πεδίου. Ετσι, όσο πιο μεγάλη μεγέθυνση χρησιμοποιούμε τόσο πιο στενό οπτικό πεδίο θα έχουμε (δηλαδή θα βλέπουμε μικρότερο κομάτι από το αντικείμενο που παρατηρούμε) και τόσο λιγότερο φωτεινή θα είναι η εικόνα που θα βλέπουμε. Aπό μια μεγέθυνση και πάνω η εικόνα δεν θα είναι καθαρή και δεν θα μπορείτε να διακρίνετε καθαρά είδωλα. Ο εμπειρικός κανόνας λέει ότι η μέγιστη μεγέθυνση ενός τηλεσκοπίου ώστε να έχει ακόμα καθαρή εικόνα είναι το διπλάσιο του ανοίγματός του σε χιλιοστά. (Π.χ. ένα τηλεσκόπιο 11,4 εκατοστών θα έχει μέγιστη αξιοποιήσιμη μεγέθυνση 228x).


Τύποι προσοφθάλμιων
Οι προσοφθάλμιοι που καθιερώθηκαν πλέον ως standard είναι οι προσοφθάλμιοι τύπου Plossl. Είναι καλής ποιότητας και είναι η ιδανική λύση για τα τηλεσκόπια ενός μέσου προϋπολογισμού. Συνήθως, στην προσπάθεια μείωσης τιμών κάποια φθηνά τηλεσκόπια έρχονται με προσοφθάλμιους τύπου Kellner που υστερούν σε ποιότητα εικόνας και οπτικό πεδίο από τους Plossl. Αλλα καλοί προσοφθάλμιοι για πλανητική παρατήρηση είναι οι ορθοσκοπικοί. Στην αγορά κυκλοφορούν ακριβοί φακοί που προσφέρουν πολύ ευρεία πεδία όπως οι Nagler της Televue που είναι, όμως, πολύ ακριβοί. Πολύ καλούς προσοφθάλμιους φτιάχνει και η εταιρεία Baader.

Φακός Barlow

barlow Ο φακός αυτός είναι ένας πολλαπλασιαστής μεγέθυνσης που συνήθως διπλασιάζει ή τριπλασιάζει την μεγέθυνση ενός προσοφθάλμιου. Ετσι, με έναν τέτοιο φακό, που είναι από τα πιο χρήσιμα αξεσουάρ, μπορείτε να διπλασιάσετε τις μεγεθύνσεις που σας δίνουν οι προσοφθάλμιοί σας. Προσοχή όμως να είναι καλής ποιότητας. Η χρήση του είναι απλή, ο φακός Barlow τοποθετείται στον εστιαστή και ο προσοφθάλμιος στην έξοδο του φακού Barlow. Την άριστη λύση ποιότητας/τιμής έχουν βρει οι ερασιτέχνες με το φακό barlow Ultima της Celestron. Αριστοι φακοί, αλλά και πολύ ακριβοί, είναι και οι barlow/powermate της Televue.


Συμβουλές για την αγορά προσοφθάλμιων
Ενα πολύ σημαντικό στοιχείο για επιτυχημένες παρατηρήσεις είναι να έχετε ένα καλά επιλεγμένο σετ προσοφθάλμιων ώστε να σας δίνει τις μεγεθύνσεις που χρειάζεστε. Πολύ σημαντικό είναι να έχετε έναν καλό προσοφθάλμιο χαμηλής μεγέθυνσης δηλαδή 22 με 40 mm, έναν προσοφθάλμιο μεσαίας μεγέθυνσης δηλαδή 15 με 22 mm και έναν προσοφθάλμιο υψηλής μεγέθυνσης δηλαδή 6 με 7 mm. Αν έχετε και φακό Barlow τότε φροντίστε να αποφύγετε τις διπλές μεγεθύνσεις. Για παράδειγμα ας συγκρίνουμε δύο σετ προσοφθάλμιων

ΣΕΤ 1 προσοφάλμιος 40Χ προσοφθάλμιος 120Χ προσοφθάλμιος 160Χ φακός Barlow 2X
ΣΕΤ 2 προσοφθάλμιος 40Χ προσοφθάλμιος 80Χ προσοφθάλμιος 160Χ φακός Bawlow 2X

Το πρώτο από τα δύο σετ είναι παράδειγμα καλής επιλογής προσοφθάλμιων γιατί αποφεύγονται οι διπλές μεγεθύνσεις. Συγκεκριμένα στο πρώτο σετ έχουμε μεγεθύνσεις 40Χ, 120Χ και 160Χ με τους προσοφθάλμιους μόνο και 80Χ, 240Χ και 320Χ αν τους συνδυάσουμε με τον φακό Barlow οπότε παίρνουμε 6 διαφορετικές μεγεθύνσεις. Στο δεύτερο σετ προσοφθάλμιων όμως έχουμε μεγεθύνσεις 40Χ, 80Χ και 160Χ με τους προσοφθάλμιους σκέτους αλλά αν τους συνδυάσουμε με τον φακό Barlow παίρνουμε μεγεθύνσεις 80Χ, 160Χ, 320Χ δύο από τις οποίες ήδη έχουμε οπότε με αυτό το σετ έχουμε μόνο 4 ξεχωριστές μεγεθύνσεις. Γι'αυτό προσοχή στην αγορά των προσοφθάλμιων!

Το μέγεθος του μεταλλικού βαρελιού
Κάθε προσοφθάλμιος έχει στην άκρη του ένα μεταλλικό κυλινδρικό μέρος το οποίο και εισέρχεται στον εστιαστή. Υπάρχουν τρία τυποποιημένα μεγέθη του μεταλικού βαρελιού, αυτά είναι οι 0,965 ίντσες, οι 1,25 ίντσες και οι 2 ίντσες. Από αυτά το στάνταρντ θεωρούνται οι 1,25 ίντσες που είναι και οι πιο συνηθισμένες. Μερικά φθηνά τηλεσκόπια παίρνουν προσοφθάλμιους 0,965 ιντσών ενώ κάποια ακριβά μοντέλα παίρνουν προσοφθάλμιους 2 ιντσών. Εσείς, απλά προσέξτε να αποφύγετε τα τηλεσκόπια που παίρνουν προσοφθάλμιους 0,965 γιατί είναι συνήθως κακής ποιότητας.
Επίσης, καλό θα ήταν το μεταλλικό βαρέλι των προσοφθάλμιών σας να δέχεται βιδωτά φίλτρα. Αυτό μπορείτε να το καταλάβετε από την ύπαρξη των γραμμών στο εσωτερικό του βαρελιού. Τα φίλτρα που μπορείτε να χρησιμοποιήσετε είναι πολλά όπως σεληνιακά φίλτρα, χρωματιστά φίλτρα για καλύτερες εικόνες των πλανητών ή και ειδικά φίλτρα για την παρατήρηση νεφελωμάτων.

Προστασία των προσοφθάλμιων
Ποτέ μην αφήνετε τους προσοφθάλμιους χωρίς τα προστατευτικά τους καπάκια (και από τις δύο πλευρές) και ποτέ μην αγγίζετε τους φακούς με τα δάχτυλά σας. Ο καθαρισμός τους δεν είναι πάντα εύκολος ενώ πολλές φορές κατά τον καθαρισμό μπορούν να αφαιρεθούν οι ειδικές τους επικαλύψεις. Επίσης, προσέξτε να μην έρχονται σε επαφή τα βλέφαρά σας με τον φακό μιας και η λιπαρότητά τους μπορεί να δημιουργήσει στίγματα.

Περιεχόμενα
Κεντρική Σελίδα
Forum
Αστροημερολόγιο
Αστροφωτογραφίες
Βασικές Γνώσεις
Με γυμνά μάτια
Αστέρια
Αστερισμοί
Ο Γαλαξίας
Μάθε τον ουρανό
Ουράνια Αντικείμενα
Πλανήτες
Ηλιος-Σελήνη
Βροχές Διαττόντων
Κομήτες
Διπλοί Αστέρες
Γαλαξίες Σμήνη Νεφελώματα
Τα Καλύτερα
Εξοπλισμός
Οδηγός Τηλεσκοπίων
Αγορά Τηλεσκοπίων
Κιάλια
Αστρονομική Κοινότητα
Σύλλογοι
Συνέδρια
Μαθητικός Διαγωνισμός
Πηγές Αναφοράς
Προγράμματα
Περιοδικά
Χάρτες-Βιβλία
Διαφορα Αρθρα
Τεχνητοί Δορυφόροι
Φωτορύπανση
Ονοματολογία
Λαμπρότητα Αντικειμένων
Αρχείο Θεμάτων
Υπηρεσίες
AstroVox Forum
Newsletter
Μικρές Αγγελίες
Αναζήτηση
AstroVox
Επικοινωνία
Οροι Χρήσης
 

 



Γραφτείτε κι εσείς στη λίστα του AstroVox. Θα ειδοποιήστε για σημαντικά
αστρονομικά νέα και νέες προσθήκες στο site
Απλά δώστε το e-mail σας και πατήστε "Αποστολή"


   

 

Το AstroVox προωθεί την ερασιτεχνική αστρονομία στην Ελλάδα από την 10η Ιανουαρίου 1999.
Δημιουργήθηκε και φροντίζεται από τον Ανδρέα Παπαλάμπρου με τη βοήθεια όλων
των φίλων της αστρονομίας από την Ελλάδα που συμμετέχουν στο forum. Μπορείτε να επικοινωνήσετε
με το AstroVox μέσω αυτής της σελίδας. Τα κείμενα, τα σχήματα και όλο το υλικό του
site αποτελούν προστατευόμενη πνευματική ιδιοκτησία.