Ακόμα και σήμερα ο ουρανός δεν είναι μόνο για αυτούς που διαθέτουν κιάλια ή τηλεσκόπια. Το να μάθετε, μάλιστα, τα βασικά μυστικά του ουρανού,  τα είδη των ουράνιων αντικειμένων, την θέση τους και τις κινήσεις τους είναι μια γνώση που περνάει μέσα από την παρατήρηση του ουρανού δια γυμνού οφθαλμού.

Ας δούμε, λοιπόν, όλα αυτά τα θαυμαστά πράγματα που μπορεί κανείς να παρατηρήσει στον ουρανό χωρίς οπτικά βοηθήματα!

 
Αστέρια και Αστερισμοί
Μα βέβαια! Το πρώτο πράγμα που αντιλαμβάνεται κανείς μόλις σηκώσει το βλέμμα του προς τον νυχτερινό ουρανό είναι τα αστέρια. Μερικές χιλιάδες από αυτά είναι ορατά με τα γυμνά μάτια. Στις πόλεις, βέβαια, δεν είναι ορατά τόσα πολλά παρά μονάχα τα πιο λαμπρά. Ωστόσο, τα πιο λαμπρά από τα αστέρια είναι και τα πιο ενδιαφέροντα. Γιατί; Διότι ενώνοντάς τα με φανταστικές γραμμές σχηματίζουν τους πασίγνωστους αστερισμούς όπως η Μεγάλη Αρκτος και ο Λέων! Το πιο συναρπαστικό κομμάτι της παρατήρησης δια γυμνού οφθαλμού είναι, ίσως, να μπορεί κανείς να αναγνωρίζει τα πιο λαμπρά αστέρια με τα ονόματά τους και να αναγνωρίζει τους αστερισμούς τους οποίους σχηματίζουν. Στο αντίστοιχο κομμάτι του AstroVox θα μάθετε τα βασικά στοιχεία.     

Ο αστερισμός του Ωρίωνα

Ο πλανήτης Κρόνος
    Πλανήτες
Οι πιο πολλοί όταν τους δουν στον ουρανό θα τους περάσουν για απλά αστέρια. Ωστόσο, με λίγη προσοχή ξεχωρίζουν από το χαρακτηριστικό τους ότι δεν τρεμοπαίζουν όπως τα υπόλοιπα αστέρια. Οι πιο λαμπροί από τους πλανήτες, μάλιστα, όπως η Αφροδίτη και ο Δίας είναι πιο λαμπροί από όλα τα άλλα αστέρια Οι πλανήτες είναι αντικείμενα πολύ πιο κοντινά μας από τα αστέρια καθώς ανήκουν στο δικό μας ηλιακό σύστημα. Η λαμπρότητά τους μεταβάλλεται ανάλογα με την εποχή καθώς και η θέση τους οπότε ο εντοπισμός τους απαιτεί καλή ενημέρωση! Στην σελίδα για τους πλανήτες θα δείτε πώς μπορείτε να εντοπίσετε τους 5 πλανήτες που είναι ορατοί δια γυμνού οφθαλμού.

Ο Γαλαξίας μας
Για να τον δείτε, θα χρειαστείτε αρκετά σκοτεινό ουρανό. Δυστυχώς δύσκολα φαίνεται πια στις πόλεις. Ο Γαλαξίας μοιάζει με μια συνεχή φωτεινή ζώνη, στο χρώμα του γάλακτος (από όπου πήρε και το όνομά του) που εκτείνεται κατά μήκος του ουρανού. Αποτελείται από πάρα πολλά αστέρια μαζί, ωστόσο δια γυμνού οφθαλμού δεν μπορεί κανείς να τα ξεχωρίσει. Οι γαλαξίες είναι τεράστιες ομάδες από δισεκατομμύρια αστέρια. Με το τηλεσκόπιο μπορούμε να δούμε και άλλους μακρινούς γαλαξίες που είναι όμως πολύ αμυδροί στόχοι διά γυμνού οφθλαμού.     

Ο Γαλαξίας

Δορυφόρος intelsat
    

Τεχνητοί Δορυφόροι
Παρόλο που οι περισσότεροι δεν το γνωρίζουν, πολλοί από τους εκατοντάδες τεχνητούς δορυφόρους που γυρίζουν γύρω από την γη είναι ορατοί με γυμνά μάτια. Αν και δεν είναι φυσικά στοιχεία του ουρανού δεν παύουν να είναι ένα όμορφο θέαμα καθώς διατρέχουν με μεγάλη ταχύτητα τον ουρανό. Πολλοί που τους βλέπουν για πρώτη φορά αναρωτιόνται για το τί αντικείμενα να είναι. Παλιότερα, ο λαμπρότερος δορυφόρος ήταν ο διαστημικός σταθμός Μιρ. Τώρα πια, την θέση αυτή έχει πάρει ο Διεθνής Διαστημικός Σταθμός. Οι κινήσεις τους είναι γνωστές και πλέον εύκολα γίνονται οι προβλέψεις για το πότε αυτοί θα περάσουν πάνω από κάθε τόπο ώστε να είναι δυνατή η παρατήρησή τους.

Βροχές Διαττόντων
Περιστασιακά, μεγάλες ποσότητες από σωμάτια που περιφέρονται στο ηλιακό μας σύστημα συναντούν στο δρόμο τους την Γη. Μόνο τα πιο μεγάλα από αυτά πέφτουν στην επιφάνεια της Γης ως μετεωρίτες. Οι υπόλοιποι, λόγω της μεγάλης ταχύτητας με την οποία κινούνται, καίγονται με την είσοδο στην ατμόσφαιρα αφήνοντας πίσω τους μια λαμπερή ουρά, αυτό που είναι κοινώς γνωστό ως "αστέρι που πέφτει". Οταν το φαινόμενο αυτό παρατηρείται μαζικά, έχουμε την βροχή διαττόντων. Οι βροχές διαττόντων συμβαίνουν αρκετές φορές το χρόνο σε γνωστές ημερομηνίες. Καμιά φορά είναι δύσκολη η πρόβλεψη για το πόσους διάττοντες μπορεί να δει κανείς και ποιας λαμπρότητας οπότε ο μόνος τρόπος είναι η παρατήρηση! Κάποιες από τις πιο γνωστές ετήσιες βροχές διαττόντων είναι οι Λεοντίδες και οι Περσείδες.
    

Εικόνα από την βροχή διαττόντων των Λεοντιδών

Ολική Εκλειψη Ηλίου
    Εκλείψεις Ηλίου και Σελήνης
Το πασίγνωστο φαινόμενο των εκλείψεων συγκεντρώνει την μεγαλύτερη δημοσιότητα από τα μέσα ενημέρωσης και το μεγαλύτερο ενδιαφέρον από τους πολίτες τόσο για το εντυπωσιακό θέαμα όσο και για την σπανιότητά του! Οι εκλείψεις ηλίου είναι ιδιαίτερα σπάνιες, πολλοί από μας δεν θα δούμε ποτέ μια ολική έκλειψη ηλίου. Αντίθετα, οι εκλείψεις σελήνης είναι πιο συχνές και όλοι μας θα δούμε αρκετές από αυτές. Στο αντίστοιχο τμήμα του AstroVox θα μάθετε πότε θα γίνει η επόμενη έκλειψη!

 Τα Αστέρια

Τα αστέρια είναι τα πρώτα αντικείμενα που βλέπει κανείς όταν κοιτάζει τον νυχτερινό ουρανό. Ο αριθμός τους είναι πραγματικά τεράστιος, υπάρχουν δισεκατομύρια. Ωστόσο με ορατό μάτι είναι ορατά μόνο 3000 στην καλύτερη περίπτωση (δηλαδή μακριά από τα φώτα των πόλεων και για ανθρώπους με ικανή όραση). Ολα τα αστέρια που βλέπουμε ανήκουν στον γαλαξία μας. Και οι υπόλοιποι γαλαξίες αποτελούνται από αστέρια αλλά λόγω της μεγάλης απόστασης δεν μπορούμε να διακρίνουμε σε αυτούς ξεχωριστά αστέρια. Πολλά από τα αστέρια που βλέπουμε είναι διπλά ή πολλαπλά. Πολλές φορές τυχαίνει δύο αστέρια, που δεν είναι αναγκαίο να βρίσκονται κοντα μετάξύ τους αλλά απλά βρίσκονται και τα δύο πάνω στην ίδια νοητή ευθεία από την γη προς αυτά, να είναι ορατά ως ένα άστέρι με γυμνό μάτι αλλά να διαχωρίζονται σε δύο αστέρια με ένα τηλεσκόπιο. Τα αστέρια που είναι ορατά είναι διαφόρων ηλικιών, μεγεθών, χρωμάτων, λαμπροτήτων, αποστάσεων από εμάς.

Ακόμα και τα πιο κοντινά από αυτά απέχουν από εμάς αποστάσεις απαγορευτικές για την σημερινή τεχνολογία. Τα πιο νέα αστέρια έχουν ηλικία ...μόλις μερικών χιλιάδων ετών ενώ άλλα αστέρια έχουν ηλικία πολλών εκατομμυρίων ετών. Για να περιγράψουμε την λαμπρότητα των αστέρων χρησιμοποιούμε το φαινόμενο και το απόλυτο μέγεθος. Το μέγεθος είναι μία λογαριθμική κλίμακα που μετράει πόσο λαμπρό είναι ένα αστέρι. Το φαινόμενο μέγεθος μετράει πόσο λαμπρό φαίνεται σε εμάς ενώ το απόλυτο πόσο λαμπρό είναι πράγματι. Αυτά τα δύο δεν συμπίπτουν καθώς μπορεί ένα αστέρι να φαίνεται σε εμάς τους γήινους πιο λαμπρό επειδή είναι πολύ κοντά μας από ότι ένα λαμπρότερο άστρο που όμως είναι μακριά μας. Δεν είναι όλα τα αστέρια σταθερής λαμπρότητας, υπάρχουν και οι μεταβλητοί αστέρες που οι λαμπρότητά τους αλλάζει με το χρόνο. Πολλοί ερασιτέχνες αστρονόμοι έχουν σαν αγαπημένη ασχολία την παρατήρηση των μεταβλητών αστέρων και την εκτίμηση του μεγέθους τους.

Αν παρατηρήσετε πολλά αστέρια θα δείτε ότι δεν είναι όλα άσπρες κουκίδες. Ναι, τα αστέρια έχουν χρώματα, άλλα περισσότερο και άλλα λιγότερο έντονα. Αυτό εξαρτάται κατά μεγάλο βαθμό από την ηλικία του αστεριού αλλά και από την θερμοκρασία του. Ετσι, κόκκινα αστέρια όπως ο Αρκτούρος ή ο Μπετελγκέζ είναι μεγάλης ηλικίας και πιο ψυχρά ενώ μπλε αστέρια όπως τα αστέρια των Πλειάδων είναι νέα αστέρια.

Τα 25 Λαμπρότερα Αστέρια Του Ουρανού
Παρακάτω ακολουθεί ένας πίνακας με τα 25 λαμπρότερα αστέρια του ουρανού. Δίνεται επίσης το λατινικό τους όνομα, ο αστερισμός όπου ανήκουν, φαινόμενη και απόλυτη λαμπρότητα καθώς και η απόστασή τους σε έτη φωτός

*LY: Light Years (έτη φωτός)

Ο έναστρος νυχτερινός ουρανός όχι μόνο γοήτευε πάντα τους λαούς της γης σε όλες τις εποχές αλλά και ερέθιζε την φαντασία τους. Ετσι οι αρχαίοι λαοί άρχισαν να αναζητούν στον ουρανό σχήματα και μορφές ενώνοντας με νοητές γραμμές τα λαμπρότερα αστέρια. Χρησιμοποιώντας την φαντασία τους παρομοίασαν τις μορφές που σχηματίζονταν στον ουρανό με θεότητες, μυθικούς ήρωες, ζώα και αντικείμενα. Ετσι γεννήθηκαν οι αστερισμοί, δηλαδή ομάδες αστεριών στον ουρανό που βρίσκονται κοντά μεταξύ τους.     Ο Λέων: Ενας από του πιο ευδιάκριτους αστερισμούς που μεσουρανεί την άνοιξη.

Ολοι οι λαοί είχαν τα δικά τους ονόματα για τους αστερισμούς ενώ οι πρώτες γραπτές αναφορές εμφανίζονται από τους Βαβυλώνιους και ύστερα από τους Ελληνες και τους Αραβες. Μεγάλες προσωπικότητες της Αρχαίας Ελλάδας όπως ο Ερατοσθένης, ο Ιππαρχος και ο Πτολεμαίος κατέγραψαν σε κείμενά τους καταλόγους με τους αστερισμούς όπως τους είχαν χωρίσει στην εποχή εκείνη μαζί με τους μύθους που τους συνόδευαν.
Ο αστερισμός του Κύκνου, γνωστός και ως "Βόρειος Σταυρός"     Στη πορεία της ιστορίας τα αστέρια του ουρανού χωρίστηκαν σε αστερισμούς με πολλές παραλλαγές ανάλογα με την εποχή και το μέρος της γης, με διαφορους αστερισμούς να προστίθενται ή να αφαιρούνται, να αλλάζουν οι μορφές ή τα όρια τους. Ετσι σε διαφορετικά σημεία της γης υπήρχαν διαφορετικές εκδοχές του ουρανού ενώ και ο κάθε ουρανογράφος έβαζε και την δική του πινελιά στους χάρτες του και σχημάτιζε αστερισμούς με την δική του φαντασία. Για να μπει μια τάξη στους αστερισμούς, το 1932 η Παγκόσμια Αστρονομική Ενωση συνεδρίασε και αποφάσισε να υιοθετήσει σαν παγκόσμια αποδεκτή την εκδοχή για τους αστερισμούς του Eugene Delporte ο οποίος είχε χωρίσει τον ουρανό σε 88 αστερισμούς με σαφώς καθορισμένα σύνορα.
Ετσι, σήμερα αναγνωρίζουμε στον ουρανό 88 αστερισμούς οι πιο πολλοί από τους οποίους έχουν τα ονόματα ηρώων της ελληνικής μυθολογίας. Για να μάθετε να εντοπίζετε τους αστερισμούς πηγαίνετε εδώ.

Στην Ελλάδα δεν είναι ορατοί όλοι οι αστερισμοί (αυτό συμβαίνει μόνο στον ισημερινό) αλλά οι περισσότεροι από αυτούς. Οι αστερισμοί που είναι κοντά στον βόρειο ουράνιο πόλο (που δείχνει ο Πολικός Αστέρας) είναι αειφανείς δηλαδή είναι ορατοί οποιαδήποτε στιγμή καθόλη την διάρκεια του έτους. Τέτοιοι αστερισμοί είναι η Μικρή Αρκτος, η Μεγάλη Αρκτος και η Κασσιόπη. Αφανείς αστερισμοί είναι εκείνοι που βρίσκονται κοντά στον νότιο ουράνιο πόλο (ο οποίος ποτέ δεν είναι ορατός στην Ελλάδα) και δεν μπορεί να τους δει κανείς απο την χώρα μας. Τέλος, υπάρχουν οι αμφιφανείς αστερισμοί, που είναι και οι περισσότεροι, και οι οποίοι είναι ορατοί σε ορισμένες εποχές και αόρατοι σε άλλες. Ας δούμε τώρα έναν συνοπτικό κατάλογο που περιγράφει χονδρικά σε ποια εποχή ο κάθε αστερισμός είναι καλύτερα ορατός.

Σας παραθέτουμε τώρα την πλήρη λίστα με όλους τους αστερισμούς, το ελληνικό τους όνομα, το λατινικό όνομα και την συντομογραφία τους.

Οι 88 Αστερισμοί

Ίσως έχετε δει τον Γαλαξία κάποιες νύχτες μακριά από τα φώτα των πόλεων. Δεν είναι δύσκολο, αρκεί να υπάρχει αρκετό σκοτάδι και να ρίξετε μια ματιά ψηλά στον ουρανό. Ο Γαλαξίας μοιάζει με μια συνεχή φωτεινή ζώνη, στο χρώμα του γάλακτος (από όπου πήρε και το όνομά του) που εκτείνεται κατά μήκος του ουρανού. Αποτελείται από πάρα πολλά αστέρια μαζί, ωστόσο δια γυμνού οφθαλμού δεν μπορεί κανείς να τα ξεχωρίσει.     

Η ζώνη του Γαλαξία ποικίλλει σε λαμπρότητα και παρουσιάζει εναλλαγές φωτεινών και σκοτεινών περιοχών. Το μεγαλύτερο πλάτος της ζώνης του Γαλαξία μπορούμε να το παρατηρήσουμε στον αστερισμό του Τοξότη, καθώς κοιτάμε προς το κέντρο του Γαλαξία.

Μια άλλη χαρακτηριστική περιοχή του Γαλαξία είναι το μεγάλο ρήγμα που βρίσκεται στο θερινό τρίγωνο όπου μια σκοτεινή περιοχή χωρίζει την ζώνη σε δύο μικρότερες.

Εδώ να συμπληρώσουμε ότι όλοι οι ορατοί αστέρες ανήκουν στον Γαλαξία μας. Οι αστέρες που βρίσκονται σε άλλους γαλαξίες δεν μπορούν να φανούν ξεχωριστά παρά μόνο ως τμήματα σε ενιαίους γαλαξίες.

Ο Γαλαξίας μας ανήκει στους λεγόμενους σπειροειδείς γαλαξίες, που είναι και οι αφθονότεροι στο σύμπαν (περίπου το 80%), καθώς έχει το σχήμα δίσκου που καταλήγει σε εξωτερικές σπείρες. Το μήκος του δίσκου είναι 100.000 έτη φωτός ενώ το πάχος του είναι περίπου 4.000 έτη φωτός. Το 90% του ορατού Γαλαξία προέρχεται από αστέρες ενώ το υπόλοιπο από αέρια και κονιορτό. Η συνολική μάζα του Γαλαξία υπολογίζεται σε ένα τρισεκατομμύριο φορές την μάζα του ήλιου μας!

Πριν την εφεύρεση του τηλεσκοπίου ο Γαλαξίας παρέμενε ένα μυστήριο για τους ανθρώπους, παρόλο που μεγάλα πνεύματα όπως ο Δημόκριτος είχαν εικάσει ότι πρόκειται για πλήθος αστέρων πολύ κοντά μεταξύ τους. Η επιβεβαίωση όμως αυτού του γεγονότος ήρθε από τον Γαλιλαίο όταν και παρατήρησε για πρώτη φορά τον Γαλαξία και διέκρινε ξεχωριστούς αστέρες το 1610. Συστηματική μελέτη του Γαλαξία έγινε από τον Χέρσελ τον 18ο αιώνα. Ο Χέρσελ όμως συμπέρανε λανθασμένα ότι το ηλιακό μας σύστημα βρίσκεται στο κέντρο του Γαλαξία. Την άποψη αυτή ανέτρεψε την δεκαετία του 1920 ο Shapley ο οποίος χαρτογραφώντας τον Γαλαξία βρήκε την πραγματική θέση μας σε αυτόν. Και η πραγματική θέση μας δεν είναι στο κέντρο του δίσκου αλλά πιο κοντά στο άκρο αυτού!

Η γνώση του ουρανού ταυτίζεται σε πρώτο βαθμό με την γνώση των αστερισμών. Στην σελίδα αυτή μπορείτε να μάθετε εύκολα και γρήγορα τους βασικούς αστερισμούς με την βοήθεια των κατατοπιστικών μας σχημάτων. Πριν διαβάσετε αυτή την σελίδα θα είναι χρήσιμο να έχετε διαβάσει την εισαγωγή στους αστερισμούς.

Σημαντικό στοιχείο που πρέπει να γνωρίζει καθένας πριν μάθει να αναγνωρίζει αντικείμενα στον ουρανό είναι η κίνηση που πραγματοποιούν τα ουράνια σώματα. Στην πραγματικότητα βέβαια είναι η Γη που κινείται και όχι τα αστέρια, αλλά θα υιοθετήσουμε την παραδοχή ότι η Γη είναι ακίνητη για ευκολότερη κατανόηση. Ολα τα ουράνια αντικείμενα "γυρίζουν" γύρω από τον βόρειο ουράνιο πόλο, που σημαδεύεται από τον Πολικό Αστέρα. Οσο πιο μακριά από αυτόν βρίσκεται ένα αντικείμενο τόσο πιο μεγάλη είναι η τροχιά του.

Σε αυτή την φωτογραφία, το φιλμ αφέθηκε εκτεθειμένο στο φως για μερικές ώρες, κοιτώντας προς τον βόρειο ουράνιο πόλο. Παρατηρείστε τον Πολικό Αστέρα στο κέντρο και τα ίχνη των άλλων αστεριών καθώς γυρίζουν γύρω του.
 Επειδή ο άξονας γύρω από τον οποίο γυρίζει η Γη είναι κεκλιμένος, τα ουράνια σώματα εκτελούν περίεργες καμπύλες τροχιές στον ουρανό και δεν διαγράφουν ευθείες, συνεπώς οι θέσεις τους αλλάζουν συνεχώς.Ετσι, μέσα σε λίγες μόνο ώρες ένα αντικείμενο μπορεί να ανατείλει, να μεσουρανήσει και να δύσει. Τα αστέρια εκτελούν έναν πλήρη κύκλο κάθε 24 ώρες, με αποτέλεσμα την άλλη μέρα την ίδια ώρα να βρίσκονται στο ίδιο περίπου σημείο.

Και λέμε περίπου γιατί κάθε 24 ώρες θα είναι ελαφρά μετατοπισμένα. Αυτή η μετατόπιση οφείλεται και για τις διαφορετικές θέσεις των αστεριών σε διαφορετικές εποχές. Πλήρης κύκλος εκτελείται κάθε 365 μέρες με αποτέλεσμα μετά από 1 χρόνο, την ίδια μέρα και ώρα τα αστέρια να βρίσκονται στις ίδιες ακριβώς θέσεις

Η ερώτηση που έρχεται αμέσως στο μυαλό κάποιου είναι η εξής: Και πόσο γρήγορη είναι αυτή η κίνηση ώρα με την ώρα; Οπως βλέπετε και στο παρακάτω σχήμα, μέσα σε 6 ώρες ο εικονιζόμενος αστερισμός του Ωρίωνα ανατέλλει, μεσουρανεί και δύει. Οι χρόνοι αυτοί διαφέρουν από αστερισμό σε αστερισμό ανάλογα με την ακριβή του θέση.

Και πόσο γρήγορα κινούνται μέρα με την μέρα; Χονδρικά, αν παρατηρήσετε τις θέσεις των αστερισμών μια συγκεκριμένη ώρα, μετά από ακριβώς ένα μήνα θα βρίσκονται στις ίδιες θέσεις που θα βρίσκονταν δύο ώρες μετά από την αρχική παρατήρηση. Να δύο παραδείγματα:

Σημαντική λεπτομέρεια είναι ότι οι σχετικές θέσεις των αστερισμών μένουν πάντα σταθερές. Ετσι, αν εντοπίσετε έναν αστερισμό θα μπορείτε πάντα να βρείτε έναν κοντινό αστερισμό στην ίδια σχετική θέση οποιαδήποτε στιγμή.

Σύντομα οδηγίες για τον εντοπισμό των αστερισμών!

Διάττοντες αστέρες μπορούμε να παρατηρήσουμε τυχαία σχεδόν οποιαδήποτε νύχτα του χρόνου. Ωστόσο, καμιά φορά μια ομάδα μετεώρων (γενικός όρος που περιγράφει και τους διάττοντες αστέρες και τις βολίδες) συναντούν την γη μαζικά από την ίδια διεύθυνση. Τότε έχουμε την λεγόμενη βροχή διαττόντων ή βροχή μετεώρων. Κάθε βροχή διαττόντων φαίνεται ότι ξεκινά από ένα συγκεκριμένο σημείο στον ουρανό που ονομάζεται ακτινοβόλο σημείο (radiant) και παίρνει το όνομά της από τον αστερισμό στον οποίο ανήκει το ακτινοβόλο σημείο. Για παράδειγμα, μια βροχή διαττόντων που έχει το ακτινοβόλο σημείο στον αστερισμό του Λέοντα ονομάζεται βροχή των Λεοντιδών αστέρων.

Οι περισσότερες βροχές διαττόντων είναι προβλέψιμες και συμβαίνουν την ίδια περίπου ημερομηνία κάθε χρόνο. Ωστόσο, ενώ κάποιες από αυτές έχουν την ίδια ένταση κάθε χρόνο, κάποιες άλλες μπορεί να παρουσιάζονται με μεγάλες διαφορές στην έντασή τους από χρόνο σε χρόνο, δίνοντας άλλες φορές λίγους διάττοντες αστέρες και άλλες φορές εντυπωσιακές βολίδες. Το πιο σπουδαίο χαρακτηριστικό που περιγράφει την ένταση μιας βροχής διαττόντων είναι ο μέγιστος αριθμός των διαττόντων που είναι ορατοί μέσα σε μία ώρα από έναν παρατηρητή που κοιτάζει στο ζενίθ υπό ιδανικές συνθήκες. Ο αριθμός αυτός είναι γνωστός και ως ZHR και είναι ο αριθμός που θα χρησιμοποιούμε για να περιγράφουμε την ένταση μιας βροχής διαττόντων.

Επειδή μια βροχή διαττόντων κρατάει συνήθως μερικές μέρες, αυτό που μας ενδιαφέρει κυρίως είναι η ώρα της μέγιστης έντασης που κρατάει συνήθως μερικές ώρες. Εκείνη είναι και η ώρα που μπορείτε κι εσείς να παρατηρήσετε. Να μερικές συμβουλές για την καλύτερη παρατήρηση των βροχών διαττόντων:

• να είστε όσο το δυνατόν μακριά από φώτα γιατί μειώνουν κατά πολύ τον αριθμό αστέρων που θα δείτε
• να ντύνεστε πάντα καλά γιατί μπορεί να κρυώσετε πριν καλά καλά το καταλάβετε
• να κοιτάτε ψηλά στον ουρανό κοντά στο ζενίθ και προς την διεύθυνση που βρίσκεται ο αστερισμός με το ακτινοβόλο σημείο

Τις τρέχουσες προβλέψεις μπορείτε να βρίσκετε εδώ: www.imo.net

Κομήτες

Ο κομήτης του Χάλεϋ, ένας τακτικός επισκέπτης του ηλιακού μας συστήματος κάθε 76 χρόνια. Στην φωτογραφία η εμφάνισή του το 1986.

Οι κομήτες είναι γνωστοί για τις μακριές, εντυπωσιακές ουρές τους. Είναι ίσως από τα πιο εντυπωσιακά σώματα που εμφανίζονται στον ουρανό καθώς σε πολλές περιπτώσεις είναι όχι μόνο ιδιαίτερα λαμπροί αλλά και και καταλαμβάνουν μια μεγάλη επιφάνεια στον νυχτερινό ουρανό. Η μεγάλη πλειοψηφία των κομητών (84%) επισκέφτονται το ηλιακό σύστημα με περίοδο μερικές χιλιάδες χρόνια ωστόσο το υπόλοιπο 16% είναι οι λεγόμενοι βραχυπερίοδοι κομήτες που έχουν περίοδο περιφοράς μεταξύ 2 και 2000 ετών. Ο πιο γνωστός είναι ο κομήτης του Halley ο οποίος μας επισκέπτεται κάθε 76 χρόνια.
Ο κομήτης αποτελείται κανονικά από έναν μικρό πυρήνα (μέχρι 100 χλμ) ο οποίος όμως καθώς μπαίνει στο ηλιακό μας σύστημα και πλησιάζει τον ήλιο αρχίζει να χάνει υλικά λόγω του ηλιακού ανέμου με αποτέλεσμα τον σχηματισμό της κόμης (ένα στεφάνι γύρω από την πυρήνα) και της εντυπωσιακής ουράς που μπορεί να έχει μήκος πολλές χιλιάδες χιλιόμετρα. Η ουρά όπως είναι φυσικό κατευθύνεται πάντα αντίθετα από τον ήλιο.

Την τελευταία δεκαετία, ήμασταν αρκετά τυχεροί να δούμε το πέρασμα δύο λαμπρών κομητών. Το 1996 παρατηρήσαμε τον κομήτη Hyakutake ενώ το 1997 παρατηρήσαμε με θαυμασμό τον ιδιαίτερα εντυπωσιακό κομήτη Hale-Bopp. Αυτοί οι κομήτες, όπως έχει επικρατήσει, παίρνουν το όνομα του ανθρώπου που θα τους ανακαλύψει πρώτος.

Το καλοκαίρι του 2000 μας επισκέφθηκε ένας αρκετά λαμπρός κομήτης, ο κομήτης LINEAR. Δυστυχώς, παρόλο που οι προβλέψεις έκαναν λόγο για έναν κομήτη λαμπρό με γυμνό μάτι, ήταν τελικά ορατός μόνο με τηλεσκόπια. Ωστόσο, ήταν ο πιο λαμπρός κομήτης μετά τους δύο προαναφερθέντες κομήτες.

Αστεροειδείς

Είναι σχετικά μικρά πετρώδη σώματα που γυρίζουν γύρω από τον ήλιο. Είναι πολύ μικροί για να καταταχτούν στους πλανήτες ενώ έχουν και διαφορετικές τροχιές από αυτούς μιας και κινούνται σε πολύ ελλειπτικές τροχιές κυρίως ανάμεσα από τον Αρη και τον Δία. Λίγοι αστεροειδείς έχουν διάμετρο μεγαλύτερη από 300 χλμ ενώ ο μεγαλύτερος που γνωρίζουμε έχει μήκος 940 χλμ. Ολοι οι γνωστοί αστεροειδείς μαζί ζυγίζουν λιγότερο από το ένα δέκατο της σελήνης οπότε η παρουσία τους στο ηλιακό σύστημα είναι σχετικά ασήμαντη.

Και αν στην αρχή θα στραφεί κανείς προς κάποια εύκολα και όμορφα ζευγάρια, δεν αργεί κανείς να πει ναι στην πρόκληση του να παρατηρεί και να ξεχωρίζει όλο και πιο δύσκολα ζευγάρια που θέτουν σε δοκιμασία την ποιότητα των οπτικών και την ικανότητα των ματιών μας. Δεν είναι λίγα τα διπλά αστέρια που απαιτούν μεγέθυνση ως και 600x για να φανούν ως ξεχωριστά αστέρια. Απαιτούνται όμως και καλές καιρικές συνθήκες αλλά και καλά οπτικά. Ωστόσο, είναι μύθος ότι τα τηλεσκόπια που καταφέρνουν να ξεχωρίσουν πολύ δύσκολα ζευγάρια είναι αναγκαστικά και καλά τηλεσκόπια καθώς κάτι τέτοιο έχει διαψευστεί αρκετές φορές. Στους αστρικούς χάρτες περιλαμβάνονται συνήθως όλα τα πολλαπλά αστέρια εντός των προδιαγραφών του χάρτη τα οποία και έχουν το δικό τους σύμβολο για να ξεχωρίζουν. Ένα σημαντικό στοιχείο που περιγράφει ένα διπλό αστέρι είναι η απόσταση που χωρίζει τα αστέρια μεταξύ τους η οποία και καθορίζει εν πολλοίς την δυσκολία να ξεχωρίσει κανείς τα αστέρια ως διακριτά. Η απόσταση αυτή αλλάζει περιοδικά ιδιαίτερα στα δυαδικά αστέρια καθώς το ένα γυρίζει γύρω από το άλλο και έτσι όταν μας δίνεται η απόστασή τους δίνεται μαζί και η εποχή στην οποία αναφέρεται π.χ. εποχή 1960 ή εποχή 2000. Μια άλλη παράμετρος που καθορίζει την δυσκολία τους είναι και η λαμπρότητά τους, συνήθως πιο εύκολα είναι τα συστήματα αστεριών με μέλη παραπλήσιας λαμπρότητας ενώ όσο η διαφορά λαμπρότητας μεγαλώνει τόσο μεγαλώνει και η δυσκολία να ξεχωριστούν.

Πιο κάτω θα βρείτε μια μικρή λίστα με μερικά από τα πιο γνωστά και όμορφα πολλαπλά αστέρια για να ξεκινήσετε. Περιλαμβάνει πολλαπλά αστέρια διαφόρων τύπων και διαφόρων δυσκολιών καθώς και από διάφορες εποχές του έτους. Παρέχονται σχήματα και βασική περιγραφή!

σ Ωρίωνα


Με ένα μικρό τηλεσκόπιο θα μπορέσετε να το δείτε ως ένα σύστημα τριών αστέρων με μεγέθη 3,8  6,5  και 7,2. Με ένα τηλεσκόπιο από 6 ίντσες και πάνω θα μπορείτε να δείτε και ένα τέταρτο αστέρι με μέγεθος 10. Στο ίδιο οπτικό πεδίο του προσοφθάλμιου καθώς παρατηρείτε, είναι πιθανό να δείτε και ένα δεύτερο σύστημα τριών αστεριών που μοιάζει πολύ με το σίγμα Ωρίωνα. Συνιστώμενη μεγέθυνση: πάνω από 100. Ο Ωρίωνας είναι ένας χειμωνιάτικος αστερισμός.

ι Καρκίνου


Το διπλό αυτό αστέρι είναι ιδιαίτερα όμορφο λόγω της αντίθεσης των χρωμάτων των δύο αστεριών από τα οποία αποτελείται. Πρόκειται για ένα αστέρι κίτρινο και μεγέθους 4,2 και για ένα αστέρι μπλε μεγέθους 6,6. Είναι ιδιαίτερα εύκολο να χωριστεί και θα το καταφέρετε ακόμα και με μεγέθυνση λίγο πάνω από το 50.

ζ Μεγάλης Αρκτου - Αλκόρ και Μιζάρ


Ενα πολύ εύκολο διπλό αστέρι και μάλιστα εύκολο να το βρει κανείς μιας και είναι ένα από τα λαμπρά αστέρια της Μεγάλης Αρκτου. Ο Μιζάρ είναι το λαμπρότερο από τα δύο με μέγεθος 2,4 ενώ ο Αλκόρ (ή Δοκιμή όπως ονομάζεται) είναι μεγέθους 4. Το διπλό αυτό αστέρι είναι το πρώτο που ανακαλύφθηκε και παρατηρήθηκε. Μπορείτε να το παρατηρήσετε όλον σχεδόν το χρόνο μιας και η Μεγάλη Αρκτος είναι αειφανής.

γ Παρθένου


Το διπλό αυτό αστέρι αποτελείται από δύο ίδια σχεδόν κίτρινα αστέρια μεγέθους 3,6 ενώ για να τα ξεχωρίσει κανείς χρειάζεται μεγέθυνση κάπου στο 150. Η απόσταση μεταξύ τους μειώνεται συνεχώς με αποτέλεσμα να γίνεται όλο και πιο δύσκολο να τα ξεχωρίσει κανείς. Πλέον, απαιτείται ένα 5ιντσο τηλεσκόπιο για να δει κανείς το αστέρι ως διπλό. Η Παρθένος είναι ορατή κυρίως το Φθινόπωρο.

β Σκορπιού - Graffias


Ο βήτα Σκορπιού είναι ένα αστέρι με αρκετά μεγάλη ιστορία που έχει διεθνώς το όνομα Graffias. Δεν αποτελεί δύσκολο στόχο και θα το ξεχωρίσετε σχετικά εύκολα με μεγέθυνση γύρω στο 80. Αποτελείται από ένα λευκό αστέρι 3ου μεγέθους και ένα μπλε 5ου μεγέθους. Ο Σκορπιός είναι ένας αστερισμός που είναι ορατός κάθε καλοκαίρι χαμηλά στον νότιο ορίζοντα.

α Ηρακλή - Ρας Αλγέθι


Ο Ρας Αλγέθι είναι κι αυτός ένας αστέρας που αξίζει να δείτε με τηλεσκόπιο. Η αντίθεση που δημιουργούν τα χρώματά του είναι πολύ όμορφη καθώς αποτελείται από ένα αστέρι κόκκινου χρώματος και 3ου μεγέθους και ένα αστέρι πρασινωπό 5ου μεγέθους. Χρησιμοποιείστε υψηλή μεγέθυνση για να απολαύσετε καλύτερα τα χρώματά του. Τον Ηρακλή θα τον βρείτε κάθε καλοκαίρι ψηλά στο ζενίθ του ουρανού.

ε Λύρας


Ενα πολύ ενδιαφέρον αστέρι μιας και δεν ειναι απλά διπλό αλλά διπλά διπλό! Αποτελείται από δύο αστέρια το καθένα από τα οποία είναι πάλι διπλό. Το να το χωρίσετε σε δύο αστέρια είναι πολύ εύκολο και γίνεται ακόμα και με ελάχιστη μεγέθυνση. Για να χωρίσετε τώρα το κάθε ένα από αυτά σε άλλα δύο και έτσι να δείτε συνολικά τέσσερα αστέρια θα χρειαστείτε σταθερή ατμόσφαιρα και πιο υψηλή μεγέθυνση. Δοκιμάστε και δεν θα απογοητευτείτε, είναι ένα καλό τεστ για την όρασή σας και το τηλεσκόπιό σας! Η Λύρα είναι ορατή κυρίως το καλοκαίρι και το Φθινόπωρο.

β Κύκνου - Αλμπιρέο


Ενα πολύ διάσημο διπλό αστέρι! Είναι συνήθως το πρώτο διπλό αστέρι που παρατηρεί κανείς και όταν το δείτε θα καταλάβετε γιατί! Η αντίθεση των χρωμάτων των δύο αστεριών που το αποτελούν είναι υπέροχη. Ο πορτοκαλής αστέρας 3ου μεγέθους και ο μπλε αστέρας 5ου μεγέθους σχηματίζουν ένα εύκολα διακριτό αλλά πολύ όμορφο σύστημα αστέρων. Να το παρατηρήσετε οπωσδήποτε! Ο Κύκνος είναι ένας αστερισμός ορατός το καλοκαίρι και το φθινόπωρο.

γ Δελφινιού


Αλλο ένα πολύ όμορφο διπλό αστέρι. Αποτελείται από ένα πορτοκαλί αστέρα 4ου μεγέθους και έναν μπλε 5ου μεγέθους. Το Δελφίνι είναι ένας αστερισμός που βρίσκεται κοντά στο θερινό τρίγωνο οπότε αναζητήστε το διπλό αυτό αστέρι το καλοκαίρι και το φθινόπωρο.

γ Ανδρομέδας - Αλμάκ


Ο Αλμάκ είναι ένα όμορφο διπλό αστέρι με κύριο χαρακτηριστικό την σχετικά μεγάλη διαφορά στα μεγέθη των άστρων που το αποτελούν. Ο κύριος αστέρας είναι 2ου μεγέθους και ο δεύτερος είναι 5ου. Αυτό μπορεί να δυσκολέψει λίγο τον χωρισμό του ζεύγους αλλά με σταθερή ατμόσφαιρα και υψηλή μεγέθυνση δεν είναι και τόσο δύσκολο. Η Ανδρομέδα είναι ένας αστερισμός που μεσουρανεί το Φθινόπωρο.

η Κασσιόπης


Και αυτό το διπλό αστέρι έχει μια μεγάλη διαφορά στα μεγέθη των δύο μελών του με το κύριο αστέρι να έχει μέγεθος 3,6 και το δευερεύον να βρίσκεται στο 7,5. Ωστόσο, είναι ένα από τα πιο όμορφα αστέρια μιας και η αντίθεση χρωμάτων μεταξύ του κίτρινου αστεριού (το κύριο) και του κόκκινου (το δευερεύον) είναι από τις πιο έντονες. Η Κασσιόπη είναι αειφανής αστερισμός και το αστέρι αυτό μπορείτε να το δείτε όλον τον χρόνο.