Ανθρώπινη συνείδηση.

[Δροσος Γεωργιος]

Μπορούμε πλέον να βλέπουμε πώς σκέφτεται ο ανθρώπινος εγκέφαλος.

Ερευνητές ανέπτυξαν μια επαναστατική μέθοδο παρακολούθησης της λειτουργίας του μυαλού μας.

Επιστήμονες μετέτρεψαν εγκεφαλικά κύτταρα σε μικροσκοπικές πηγές φωτός αποκαλύπτοντας τη λειτουργία του εγκεφάλου όπως ποτέ άλλοτε.

Πριν από περίπου δέκα χρόνια ερευνητική ομάδα άρχισε να διερευνά μια ανορθόδοξη ιδέα για τη μελέτη του εγκεφάλου: τη χρήση βιοφωταύγειας για να γίνει ορατή η νευρωνική δραστηριότητα. Αντί να φωτίζουν τον εγκέφαλο απ’ έξω αναρωτήθηκαν αν οι νευρώνες θα μπορούσαν να σχεδιαστούν έτσι ώστε να λάμπουν μόνοι τους.«Αρχίσαμε να σκεφτόμαστε: “Κι αν μπορούσαμε να φωτίσουμε τον εγκέφαλο από μέσα. Η ακτινοβόληση του εγκεφάλου χρησιμοποιείται για τη μέτρηση της δραστηριότητας, συνήθως μέσω μιας διαδικασίας που ονομάζεται φθορισμός, ή για την ενεργοποίηση κυττάρων ώστε να δοκιμαστεί ο ρόλος τους. Όμως η χρήση λέιζερ στον εγκέφαλο έχει μειονεκτήματα στα πειράματα, συχνά απαιτεί πολύπλοκο εξοπλισμό και έχει χαμηλότερα ποσοστά επιτυχίας. Σκεφτήκαμε ότι θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε τη βιοφωταύγεια αντί γι’ αυτό» ;” αναφέρει ο Κρίστοφερ Μουρ καθηγητής επιστημών του εγκεφάλου στο αμερικανικό Πανεπιστήμιο Brown επικεφαλής ομάδας περίπου 35 ερευνητών από διάφορα ακαδημαϊκά ιδρύματα των ΗΠΑ.Αυτή η ιδέα οδήγησε στη δημιουργία του Κέντρου Βιοφωταύγειας στο Carney Institute for Brain Science του Πανεπιστημίου Brown το οποίο ξεκίνησε επίσημα το 2017. Η προσπάθεια υποστηρίχθηκε από σημαντική επιχορήγηση του Εθνικού Ιδρύματος Επιστημών των ΗΠΑ. Η ομάδα έθεσε ως στόχο να σχεδιάσει και να μοιραστεί νέα εργαλεία νευροεπιστήμης, επιτρέποντας στα κύτταρα του νευρικού συστήματος να παράγουν φως και να ανταποκρίνονται σε αυτο.

Το εργαλείο

Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Nature Methods» οι ερευνητές περιέγραψαν ένα σύστημα βιοφωταυγούς απεικόνισης που δημιούργησαν πρόσφατα. Γνωστό ως Ca2+ BioLuminescence Activity Monitor ή CaBLAM το εργαλείο αυτό μπορεί να καταγράφει δραστηριότητα στο επίπεδο μεμονωμένων κυττάρων και ακόμη μικρότερων κυτταρικών δομών. Αποδίδει καλά σε ποντίκια και ψάρια ζέβρες, υποστηρίζει καταγραφές που διαρκούν πολλές ώρες και εξαλείφει την ανάγκη για εξωτερικό φωτισμό.Ο Νέιθαν Σάνερ αναπληρωτής καθηγητής νευροεπιστήμης και φαρμακολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Σαν Ντιέγκο, ηγήθηκε της ανάπτυξης της μοριακής συσκευής που κατέστησε δυνατή τη δημιουργία του CaBLAM. «Το CaBLAM είναι ένα πραγματικά εντυπωσιακό μόριο που δημιούργησε ο Nathan. Ανταποκρίνεται πλήρως στο όνομά του» λέει ο Μουρ.

Η σημασία της παρακολούθηση της δραστηριότητας των εγκεφαλικών κυττάρων

Η κατανόηση της συμπεριφοράς των ζωντανών εγκεφαλικών κυττάρων με την πάροδο του χρόνου είναι απαραίτητη για τη μελέτη του τρόπου λειτουργίας των βιολογικών συστημάτων εξήγησε ο Μουρ. Σήμερα οι περισσότεροι ερευνητές βασίζονται σε μεθόδους απεικόνισης που χρησιμοποιούν φθορίζοντες γενετικά κωδικοποιημένους δείκτες ιόντων ασβεστίου.«Με τον φθορισμό, φωτίζεις κάτι με δέσμες φωτός και λαμβάνεις πίσω φως διαφορετικού μήκους κύματος. Μπορείς να κάνεις αυτή τη διαδικασία ευαίσθητη στο ασβέστιο ώστε οι πρωτεΐνες να εκπέμπουν διαφορετική ποσότητα ή χρώμα φωτός, ανάλογα με το αν υπάρχει ασβέστιο με ισχυρό σήμα» λέει ο Μουρ.Παρότι οι φθορίζοντες δείκτες χρησιμοποιούνται ευρέως ο Μουρ σημειώνει ότι έχουν σοβαρούς περιορισμούς στην έρευνα του εγκεφάλου. Η παρατεταμένη έκθεση σε έντονο εξωτερικό φως μπορεί να προκαλέσει βλάβες στα κύτταρα. Ο ισχυρός φωτισμός μπορεί επίσης να αλλοιώσει τα φθορίζοντα μόρια, ώστε να σταματήσουν να εκπέμπουν επαρκές φως, μια διαδικασία γνωστή ως φωτολεύκανση, που περιορίζει τη διάρκεια των πειραμάτων. Επιπλέον η παροχή φωτός στον εγκέφαλο απαιτεί συνήθως επεμβατικό εξοπλισμό, όπως λέιζερ και οπτικές ίνες.

Γιατί η βιοφωταύγεια λειτουργεί καλύτερα

Η βιοφωταυγής απεικόνιση αποφεύγει πολλά από αυτά τα προβλήματα. Σε αυτή την προσέγγιση, το φως παράγεται εσωτερικά όταν ένα ένζυμο διασπά ένα συγκεκριμένο μικρό μόριο. Επειδή δεν απαιτείται έντονο εξωτερικό φως, δεν υπάρχει φωτολεύκανση ούτε φωτοτοξική επίδραση καθιστώντας τη μέθοδο ασφαλέστερη για τον εγκεφαλικό ιστό. Επιπλέον, βελτιώνει την ορατότητα.«Ο εγκεφαλικός ιστός ήδη εκπέμπει ένα αμυδρό φως όταν χτυπιέται από εξωτερικό φωτισμό, δημιουργώντας θόρυβο στο υπόβαθρο. Επιπλέον, ο εγκεφαλικός ιστός διασκορπίζει το φως, θολώνοντας τόσο το φως που εισέρχεται όσο και το σήμα που εξέρχεται. Αυτό κάνει τις εικόνες πιο αχνές και πιο δύσκολες να διακριθούν σε βάθος. Ο εγκέφαλος δεν παράγει φυσικά βιοφωταύγεια, οπότε όταν οι τροποποιημένοι νευρώνες λάμπουν μόνοι τους, ξεχωρίζουν σε σκοτεινό φόντο με ελάχιστες παρεμβολές. Και με τη βιοφωταύγεια, τα εγκεφαλικά κύτταρα λειτουργούν σαν τους δικούς τους προβολείς» εξηγεί ο ΣάνερΟ Μουρ λέει ότι αν και η χρήση της βιοφωταύγειας για τη μελέτη της εγκεφαλικής δραστηριότητας συζητείται εδώ και δεκαετίες οι προηγούμενες προσπάθειες απέτυχαν να παράγουν αρκετά έντονο φως για λεπτομερή απεικόνιση. Αυτός ο περιορισμός έχει πλέον ξεπεραστεί.

Η ανακάλυψη πίσω από το CaBLAM

«Η παρούσα εργασία είναι συναρπαστική για πολλούς λόγους. Αυτά τα νέα μόρια μας έδωσαν για πρώτη φορά τη δυνατότητα να βλέπουμε μεμονωμένα κύτταρα να ενεργοποιούνται ανεξάρτητα, σχεδόν σαν να χρησιμοποιούμε μια εξαιρετικά ευαίσθητη κινηματογραφική κάμερα για να καταγράψουμε τη δραστηριότητα του εγκεφάλου την ώρα που συμβαίνει» εξηγεί ο Μουρ.Χρησιμοποιώντας το CaBLAM, οι επιστήμονες μπορούν να παρακολουθούν τη συμπεριφορά μεμονωμένων νευρώνων σε ζωντανά εργαστηριακά ζώα, συμπεριλαμβανομένης της δραστηριότητας σε διαφορετικά τμήματα ενός μόνο κυττάρου. Στη μελέτη η ομάδα παρουσίασε αποτελέσματα από μια συνεχή καταγραφή διάρκειας πέντε ωρών, κάτι που δεν θα ήταν δυνατό με τις παραδοσιακές τεχνικές φθορισμού.«Για τη μελέτη σύνθετης συμπεριφοράς ή μάθησης, η βιοφωταύγεια επιτρέπει την καταγραφή ολόκληρης της διαδικασίας, με λιγότερο εξοπλισμό» λέει ο Μουρ.

Διεύρυνση των δυνατοτήτων της έρευνας του εγκεφάλου

Το έργο CaBLAM αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης προσπάθειας του Κέντρου Βιοφωταύγειας για την ανάπτυξη νέων τρόπων παρατήρησης και επηρεασμού της εγκεφαλικής δραστηριότητας. Ένα εν εξελίξει έργο χρησιμοποιεί ένα ζωντανό κύτταρο για να εκπέμψει μια λάμψη φωτός που ανιχνεύεται από ένα γειτονικό κύτταρο, επιτρέποντας στους νευρώνες να επικοινωνούν με το ίδιο το φως. Η ομάδα εργάζεται επίσης σε μεθόδους που χρησιμοποιούν το ασβέστιο για τον έλεγχο της κυτταρικής συμπεριφοράς.Καθώς αυτά τα έργα προχωρούσαν, οι ερευνητές συνειδητοποίησαν ότι φωτεινότεροι και πιο αποτελεσματικοί αισθητήρες ασβεστίου ήταν απαραίτητοι για όλα. Η βελτίωση αυτών των αισθητήρων έχει πλέον γίνει κεντρικός στόχος.«Φροντίσαμε, ως κέντρο που προσπαθεί να προωθήσει τον τομέα, να δημιουργήσουμε όλα τα απαραίτητα δομικά στοιχεία» σημειώνει Μουρ που πιστεύει ότι το CaBLAM θα μπορούσε στο μέλλον να χρησιμοποιηθεί για τη μελέτη δραστηριότητας και σε άλλα μέρη του σώματος, όχι μόνο στον εγκέφαλο.«Αυτή η πρόοδος επιτρέπει ένα εντελώς νέο φάσμα επιλογών για να δούμε πώς λειτουργούν ο εγκέφαλος και το σώμα», είπε, «συμπεριλαμβανομένης της παρακολούθησης δραστηριότητας σε πολλαπλά μέρη του σώματος ταυτόχρονα».

https://www.naftemporiki.gr/techscience/2052040/mporoyme-pleon-na-vlepoyme-pos-skeftetai-o-anthropinos-egkefalos/

[Δροσος Γεωργιος]

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος λειτουργεί όπως η προηγμένη τεχνητή νοημοσύνη.

Νέα μελέτη αποκαλύπτει το πόσο κοινή είναι η λειτουργία του μυαλού μας με τα εξελιγμένα συστήματα ΑΙ

Επιστήμονες διαπίστωσαν ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος κατανοεί την προφορική γλώσσα με έναν τρόπο που μοιάζει εντυπωσιακά με αυτόν των προηγμένων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης.Η νέα μελέτη δείχνει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος κατανοεί τον προφορικό λόγο μέσω μιας διαδοχικής σειράς βημάτων που θυμίζουν έντονα τον τρόπο λειτουργίας των σύγχρονων γλωσσικών μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης. Καταγράφοντας τη δραστηριότητα του εγκεφάλου ενώ άνθρωποι άκουγαν μια προφορική ιστορία οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι τα μεταγενέστερα εγκεφαλικά σήματα αντιστοιχούσαν σε βαθύτερα επίπεδα των μοντέλων AI ιδιαίτερα σε βασικές γλωσσικές περιοχές όπως η περιοχή Broca.Τα αποτελέσματα αμφισβητούν παλαιότερες θεωρίες που βασίζονταν σε αυστηρούς κανόνες για τη γλώσσα και ενισχύονται από ένα νέο δημόσιο σύνολο δεδομένων που προσφέρει ένα σημαντικό εργαλείο για τη μελέτη του τρόπου με τον οποίο ο εγκέφαλος δημιουργεί νόημα.Η έρευνα που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Nature Communications» πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Εβραϊκού Πανεπιστημίου στο Ισραήλ, του Πανεπιστημίου Πρίνστον στις ΗΠΑ και ερευνητές της Google (Google Research). Η ομάδα αποκάλυψε μια απροσδόκητη σύνδεση ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ερμηνεύουν τον προφορικό λόγο και στον τρόπο με τον οποίο τα σύγχρονα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης επεξεργάζονται το κείμενο.

H έρευνα

Χρησιμοποιώντας καταγραφές ηλεκτροκορτικογραφίας από άτομα που άκουγαν ένα podcast διάρκειας τριάντα λεπτών οι ερευνητές παρακολούθησαν τις εγκεφαλικές αποκρίσεις με υψηλή ακρίβεια. Η ανάλυσή τους έδειξε ότι η επεξεργασία της γλώσσας στον εγκέφαλο εξελίσσεται μέσα από μια δομημένη ακολουθία που ταιριάζει στενά με την πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική μεγάλων γλωσσικών μοντέλων όπως τα GPT-2 και Llama 2.Όταν κάποιος ακούει ομιλία ο εγκέφαλος δεν συλλαμβάνει το νόημα ακαριαία. Αντίθετα κάθε λέξη περνά μέσα από μια σειρά νευρωνικών σταδίων. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτά τα στάδια αναπτύσσονται με την πάροδο του χρόνου με τρόπο που μοιάζει πολύ με τη λειτουργία των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης. Τα πρώιμα επίπεδα της AI επικεντρώνονται σε βασικά χαρακτηριστικά των λέξεων ενώ τα βαθύτερα επίπεδα συνδυάζουν το πλαίσιο, τον τόνο και το συνολικό νόημα.Το ίδιο μοτίβο παρατηρήθηκε και στον εγκέφαλο. Οι πρώιμες εγκεφαλικές αποκρίσεις αντιστοιχούσαν στα αρχικά στάδια επεξεργασίας του AI ενώ οι μεταγενέστερες αποκρίσεις ταίριαζαν με βαθύτερα επίπεδα των μοντέλων. Αυτή η χρονική αντιστοιχία ήταν ιδιαίτερα έντονη σε προχωρημένες γλωσσικές περιοχές όπως η περιοχή Broca όπου η μέγιστη εγκεφαλική δραστηριότητα εμφανιζόταν αργότερα όταν συσχετιζόταν με βαθύτερα επίπεδα των μοντέλων.Σύμφωνα με τον Δρ Goldstein, «αυτό που μας εξέπληξε περισσότερο ήταν το πόσο στενά η χρονική εξέλιξη της δημιουργίας νοήματος στον εγκέφαλο ταιριάζει με τη σειρά των μετασχηματισμών μέσα στα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα. Παρότι αυτά τα συστήματα έχουν κατασκευαστεί με πολύ διαφορετικό τρόπο φαίνεται ότι και τα δύο καταλήγουν σε μια παρόμοια βήμα προς βήμα διαδικασία κατανόησης».

Γιατί τα ευρήματα έχουν σημασία

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η τεχνητή νοημοσύνη δεν είναι απλώς ένα εργαλείο παραγωγής κειμένου. Μπορεί επίσης να βοηθήσει τους επιστήμονες να κατανοήσουν καλύτερα το πώς ο ανθρώπινος εγκέφαλος επεξεργάζεται το νόημα. Για πολλά χρόνια, η κατανόηση της γλώσσας θεωρούνταν ότι βασίζεται σε σταθερά σύμβολα και αυστηρούς γλωσσικούς κανόνες. Η παρούσα μελέτη αμφισβητεί αυτή την άποψη και υποστηρίζει μια πιο ευέλικτη, βασισμένη στα δεδομένα προσέγγιση, όπου το νόημα διαμορφώνεται σταδιακά μέσα από το πλαίσιο.Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης παραδοσιακά γλωσσικά στοιχεία όπως τα φωνήματα και τα μορφήματα. Αυτά τα χαρακτηριστικά δεν εξηγούσαν τη δραστηριότητα του εγκεφάλου σε πραγματικό χρόνο τόσο καλά όσο οι αναπαραστάσεις πλαισίου που παράγονται από τα μοντέλα AI. Αυτό ενισχύει την ιδέα ότι ο εγκέφαλος βασίζεται περισσότερο στο ευρύτερο πλαίσιο παρά σε αυστηρά καθορισμένες γλωσσικές μονάδες.Για να προωθήσει περαιτέρω την έρευνα σε αυτόν τον τομέα, η ομάδα έδωσε στη δημοσιότητα ολόκληρο το σύνολο των νευρωνικών καταγραφών μαζί με τα αντίστοιχα γλωσσικά χαρακτηριστικά. Με τη δημόσια διάθεση αυτών των δεδομένων, επιστήμονες από όλο τον κόσμο μπορούν να συγκρίνουν διαφορετικές θεωρίες κατανόησης της γλώσσας και να αναπτύξουν υπολογιστικά μοντέλα που αντανακλούν πιο πιστά τον τρόπο λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου.

https://www.naftemporiki.gr/techscience/2064847/o-anthropinos-egkefalos-leitoyrgei-opos-i-proigmeni-techniti-noimosyni/

[Δροσος Γεωργιος]

Η Επιστήμη της Αγάπης στο Ίδρυμα Ευγενίδου.

Έρωτας, εγκέφαλος και ορμόνες σε μια μοναδική διαδραστική εμπειρία.

Τι συμβαίνει στον εγκέφαλό μας όταν ερωτευόμαστε; Πώς οι ορμόνες, οι αισθήσεις και η χημεία του σώματος δημιουργούν τα συναισθήματα που μας συνδέουν;Ενώ πλησιάζουμε στην Ημέρα του Αγίου Βαλεντίνου το Ίδρυμα Ευγενίδου παρουσιάζει στις 7/2, 8/2, 14/2 και 15/2, μέσα στο χώρο της Έκθεσης Επιστήμης και Τεχνολογίας, ένα ξεχωριστό, διαδραστικό επιστημονικό event αφιερωμένο στη νευροβιολογία και τη χημεία της αγάπης, όπου η επιστημονική γνώση μετατρέπεται σε εμπειρία που βιώνεται με όλες τις αισθήσεις. Η αγάπη προσεγγίζεται όχι θεωρητικά, αλλά βιωματικά — μέσα από συμμετοχή, πειραματισμό και ανακάλυψη.Κατά τη διάρκεια της δράσης, οι επισκέπτες έχουν την ευκαιρία να εξερευνήσουν πώς ο εγκέφαλος επεξεργάζεται τα αισθητηριακά ερεθίσματα, πώς λειτουργούν οι ορμόνες του έρωτα και πώς η βιολογία και η χημεία του ανθρώπινου σώματος μεταφράζονται σε έλξη, συναίσθημα και συναισθηματική σύνδεση. Σύντομες ομιλίες, πειράματα που ενεργοποιούν τις αισθήσεις, δημιουργικές δραστηριότητες και χρήση μικροσκοπίων συνθέτουν μια εμπειρία γνώσης που γίνεται παιχνίδι και προσωπικό βίωμα.Στο πλαίσιο του Brain Tour, μέσα από μίνι ομιλίες, οι συμμετέχοντες ανακαλύπτουν ποια σημεία του εγκεφάλου ενεργοποιούνται όταν ερωτευόμαστε και ποιες ορμόνες συμμετέχουν σε κάθε στάδιο της συναισθηματικής εμπειρίας. Παράλληλα, στις δραστηριότητες Χημεία & Αισθήσεις, εξερευνούν πώς τα χρώματα και οι μυρωδιές επηρεάζουν τον εγκέφαλο και τα συναισθήματα, μέσα από απλά πειράματα και παρατηρήσεις.Η εμπειρία συνεχίζεται με το Μείγμα Αγάπης, όπου οι επισκέπτες δημιουργούν το δικό τους «μείγμα», συνδυάζοντας χρώματα που αντιπροσωπεύουν διαφορετικές ορμόνες και ανακαλύπτουν τι είδους αγάπη τους εκφράζει. Στο εργαστήριο Προσωπικό Άρωμα, πειραματίζονται με αρωματικές νότες, ανακαλύπτουν τη δύναμη της όσφρησης στη συναισθηματική εμπειρία και δημιουργούν το δικό τους άρωμα για να πάρουν μαζί τους.Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα Μικροσκοπικά δείγματα αγάπης, όπου οι συμμετέχοντες παρατηρούν πραγματικούς ιστούς στο μικροσκόπιο και ανακαλύπτουν πώς αυτοί συνδέονται με τα συναισθήματα που βιώνουμε, καθώς και τα Μοριακά μοντέλα, μέσα από τα οποία κατασκευάζουν τις ορμόνες που εμπλέκονται στον έρωτα και την αγάπη, χρησιμοποιώντας μοντέλα ατόμων.

https://www.naftemporiki.gr/techscience/2068647/i-epistimi-tis-agapis-sto-idryma-eygenidoy/

[Δροσος Γεωργιος]

Η εγκεφαλική αφήγηση της ελεύθερης βούλησης.

Και όπως ελέχθη από τον Επίκουρο, «η ελευθερία μας δεν εξουσιάζεται από κανέναν άλλο παρά από εμάς και γι’ αυτό επιδέχεται τόσο τον έπαινο όσο και την επίκριση».Η ιδέα ότι ο άνθρωπος δεν διαθέτει πραγματική ελεύθερη βούληση – ότι οι αποφάσεις του λαμβάνονται ασυνείδητα από τον εγκέφαλο και ότι η συνείδηση απλώς τις παρακολουθεί και τις επικυρώνει – έχει τα τελευταία χρόνια αποκτήσει ευρεία απήχηση, τόσο στη νευροεπιστήμη όσο και στον δημόσιο λόγο. Τροφοδοτείται από πειραματικά δεδομένα που δείχνουν ότι εγκεφαλικά σήματα που προετοιμάζουν και εκτελούν μια πράξη ανιχνεύονται αντίστοιχα πριν το άτομο αναφέρει ότι «αποφάσισε» να ενεργήσει και πριν ενεργήσει. Από αυτό κάποιοι συνάγουν ότι η βούληση είναι μια ψευδαίσθηση και ότι έννοιες όπως η προσωπική ευθύνη, η ηθική λογοδοσία και η ενοχή είναι κοινωνικές συμβάσεις χωρίς βιολογικό θεμέλιο.Μια τέτοια ερμηνεία, όμως, συγχέει τη χρονική προτεραιότητα με την αιτιότητα και υποτιμά την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης σκέψης, βούλησης και πράξης. Σε άρθρο του ο έγκριτος αμερικανός νευρολόγος Mark Hallett (Physiology of Free Will and Agency) προσφέρει ένα πιο ώριμο πλαίσιο: δεν αρνείται τη βούληση, αλλά τη νοηματοδοτεί ως αναδυόμενη ιδιότητα ενός «κατανεμημένου» εγκεφαλικού συστήματος. Η βούληση δεν είναι ένα «κουμπί» στη συνείδηση, αλλά η εμπειρική έκφραση μιας διαδικασίας ενοποίησης κινήτρων, στόχων, αξιών και προβλέψεων.Στο νευροβιολογικό επίπεδο, η πράξη γεννιέται από τη σύγκλιση συναισθηματικών ωθήσεων, γνωστικών σχεδίων, μνήμης και αισθητηριακών δεδομένων, τα οποία ενοποιούνται σε δίκτυα που περιλαμβάνουν τον προμετωπιαίο φλοιό, τα βασικά γάγγλια και τις βρεγματικές περιοχές του εγκεφάλου – στον άνθρωπο, βέβαια, ο συνειρμικός και «ηθικός» φλοιός είναι τεράστια ανεπτυγμένοι και αναμένεται να παίζουν μείζονες ρόλους και στη βούλησή του και στις πράξεις ενός ατόμου! Από αυτή τη δυναμική διαδικασία αναδύεται μια πρόθεση δράσης, η οποία σταθεροποιείται, μετατρέπεται σε κινητική εντολή και εκτελείται. Η συνείδηση της βούλησης (will) και της ιδιοπραξίας (agency) προκύπτει σε κλάσματα του δευτερολέπτου εκ των υστέρων, ως τελική ερμηνεία και όχι ως αιτία της πράξης.Φιλοσοφικά, αυτό δεν οδηγεί στον μηδενισμό, αλλά σε έναν μορφωμένο συμβιβασμό ανάμεσα στον ντετερμινισμό και την ελευθερία. Η ελευθερία δεν είναι η απουσία αιτιότητας, αλλά η ύπαρξη εσωτερικής αιτιότητας – ενός συστήματος που μπορεί να αναστέλλει, να επανεκτιμά και να επιλέγει. Όπως ήδη από τον Αριστοτέλη η «προαίρεσις» δεν είναι απλή επιθυμία, αλλά επιθυμία διαποτισμένη από λόγο και ήθος, έτσι και στη σύγχρονη νευροβιολογία η ελευθερία δεν είναι αυθαιρεσία, αλλά ρυθμισμένη αυτονομία. Και είναι αυτονόητο ότι και οι συνειδητοποιημένοι λογικοί συνειρμοί (η αριστοτέλεια «βούλευσις») μπορούν να προηγούνται και να συμμετέχουν στη δημιουργία μιας συνειδητής, έλλογης και εκούσιας επιλογής (προαίρεσις) ενός συγκεκριμένου τρόπου πράξης ακόμα κι όταν η τελική συνειδητοποίηση της πράξης είναι μεθύστερη.Αν η βούληση, όπως προτείνουν μερικοί, είναι ψευδαίσθηση, τότε η έννοια της ευθύνης καθίσταται προβληματική και το ποινικό δίκαιο μετατρέπεται σε καθαρά διαχειριστικό μηχανισμό κινδύνου. Αντίθετα, αν η βούληση νοηθεί ως ικανότητα αυτορρύθμισης, τότε η ευθύνη και η απόδοσή της παραμένει θεμελιώδης και γίνεται βαθύτερα ανθρώπινη: δεν είναι απόλυτη, αλλά βαθμιαία· δεν είναι τιμωρητική, αλλά αποκαταστατική.Το ίδιο ισχύει για την εκπαίδευση. Αν ο άνθρωπος είναι απλώς προϊόν μηχανικών διεργασιών, η παιδεία περιορίζεται στην εκπαίδευση δεξιοτήτων. Αν όμως ο εγκέφαλος είναι σύστημα που διαμορφώνει την ίδια του τη ρυθμιστική ικανότητα, τότε η εκπαίδευση είναι καλλιέργεια ελευθερίας: ενίσχυση της κριτικής σκέψης, της αναστολής της παρόρμησης και της πρόβλεψης των συνεπειών.Τέλος, και στην ψυχική υγεία, η έννοια της ελευθερίας έχει θεραπευτική σημασία. Πολλές ψυχικές διαταραχές – από τον εθισμό έως την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή – μπορούν να νοηθούν ως διαταραχές της ικανότητας αυτορρύθμισης.Η θεραπεία δεν μπορεί να είναι απλώς φαρμακολογική, αλλά και επανεκπαιδευτική του συστήματος της βούλησης. Και αυτό αποδεικνύεται από την επιτυχή εφαρμογή της γνωστικής – συμπεριφορικής ψυχοθεραπείας και άλλων σχετικών θεραπειών σε αυτές τις καταστάσεις. Η νευροεπιστήμη, επομένως, δεν αποδομεί την ανθρώπινη ελευθερία. Την απογυμνώνει από τον μύθο και τη θεμελιώνει στη βιολογία. Και ακριβώς για αυτό την καθιστά πιο εύθραυστη – αλλά και πιο πολύτιμη. Δεν είμαστε απόλυτα ελεύθεροι. Είμαστε όμως υπεύθυνα ελεύθεροι. Και αυτό ίσως είναι το πιο ανθρώπινο χαρακτηριστικό που έχουμε. Και όπως ελέχθη από τον Επίκουρο, «η ελευθερία μας δεν εξουσιάζεται από κανέναν άλλο παρά από εμάς και γι’ αυτό επιδέχεται τόσο τον έπαινο όσο και την επίκριση».

Γεώργιος Χρούσος – https://www.tovima.gr/print/science/i-egkefaliki-afigisi-tis-eleytheris-voulisis/

Ο Γεώργιος Π. Χρούσος είναι ακαδημαϊκός, ομότιμος καθηγητής Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας, επικεφαλής στην έδρα της UNESCO Εφηβικής Υγείας και Ιατρικής, πρόεδρος στο Ελληνικό Ινστιτούτο Pasteur.

[Δροσος Γεωργιος]

Είναι οι αναμνήσεις ψευδαισθήσεις; 

Μια πρόσφατη μελέτη αποσαφηνίζει το παράδοξο των εγκεφάλων Boltzmann

Όταν αναφερόμαστε σε «εγκέφαλο Boltzmann», εννοούμε έναν παρατηρητή που εμφανίζεται στο σύμπαν εξ αιτίας των τυχαίων διακυμάνσεων του χωρόχρονου. Αυτή η ιδέα της συνειδητής οντότητας που αναδύεται αυθόρμητα στο χώρο, φέρει το όνομα του μεγάλου θεωρητικού φυσικού» Ludwig Boltzmann. Aν σύμφωνα με κάποιες κοσμολογικές θεωρίες μπορεί ένα ολοκλήρο σύμπαν να εμφανιστεί από το κενό μέσω μιας κβαντικής διακύμανσης, είναι πολύ πιο πιθανόν να εμφανιστεί ένας και μοναδικός ανθρώπινος εγκέφαλος, ο οποίος περιέχει όλες σου τις αναμνήσεις και φαντάζεται πως κατοικεί μέσα σε ένα απόλυτα λειτουργικό κόσμο, και αυτή τη στιγμή διαβάζει αυτές τις γραμμές στο κινητό του! Αυτός ο ατυχής εγκέφαλος είναι καταδικασμένος να εξαφανιστεί πάλι στο κενό μέσω μιας κβαντικής διακύμανσης, σχεδόν αμέσως μετά τη δημιουργία του. Στατιστικά, ένας εγκέφαλος Boltzmann είναι πολύ πιο πιθανότερο να εμφανιστεί σε σχέση με ένα ολόκληρο σύμπαν, οπότε, αν θέλουμε να δομήσουμε το σύμπαν μας χρησιμοποιώντας κβαντικές διακυμάνσεις, πρέπει να αποδεχτούμε ότι είναι πολύ πιθανότερο όλα αυτά που βιώνουμε … απλά να τα φανταζόμαστε.Σε μια πρόσφατη εργασία με τίτλο «Disentangling Boltzmann Brains, the Time-Asymmetry of Memory, and the Second Law«, οι David Wolpert, Carlo Rovelli και Jordan Scharnhorst εξετάζουν ένα παλιό παράδοξο πείραμα σκέψης στη στατιστική φυσική και την κοσμολογία, γνωστό ως η υπόθεση των «εγκέφαλων Boltzmann»: την πιθανότητα οι αναμνήσεις, οι αντιλήψεις και οι παρατηρήσεις μας να προκύπτουν από τυχαίες διακυμάνσεις της εντροπίας αντί να αντανακλούν το πραγματικό παρελθόν του σύμπαντος.Το παράδοξο προκύπτει από την καρδιά της στατιστικής φυσικής. Ένας από τους κεντρικούς πυλώνες της κατανόησής μας για τον χρονικά ασύμμετρο δεύτερο νόμο της θερμοδυναμικής είναι το θεώρημα H του Boltzmann στην στατιστική μηχανική. Όμως παραδόξως, το ίδιο το θεώρημα H είναι συμμετρικό ως προς το χρόνο.Αυτή η συμμετρία ως προς τον χρόνο συνεπάγεται ότι, από τυπική άποψη, είναι πολύ πιο πιθανό οι δομές των αναμνήσεων, των αντιλήψεων και των παρατηρήσεών μας να έχουν προκύψει από τυχαίες διακυμάνσεις στην εντροπία του σύμπαντος, παρά να αντιπροσωπεύουν γνήσια αρχεία του πραγματικού εξωτερικού μας σύμπαντος στο παρελθόν. Με άλλα λόγια, η στατιστική φυσική φαίνεται να μας αναγκάζει να συμπεράνουμε ότι οι αναμνήσεις μας μπορεί να είναι απατηλές – περίτεχνες ψευδαισθήσεις που δημιουργήθηκαν τυχαία και δεν μας λένε τίποτα για όσα νομίζουμε ότι περιγράφουν. Αυτή είναι η υπόθεση του «εγκεφάλου του Boltzmann».Οι συγγραφείς επιχειρούν να αποσαφηνίσουν το πώς η υπόθεση των εγκεφάλων Boltzmann, ο δεύτερος νόμος της θερμοδυναμικής και η σχετική «υπόθεση του παρελθόντος» εξαρτώνται από παραδοχές σχετικά με το ποιες χρονικές στιγμές θεωρούνται δεδομένες όταν αναλύεται η εξέλιξη της εντροπίας του σύμπαντος. Ορισμένες αναλύσεις θέτουν ως δεδομένη την παρούσα κατάσταση του σύμπαντος, ενώ άλλες υποθέτουν μια αρχική κατάσταση χαμηλής εντροπίας (στην Μεγάλη Έκρηξη). Αλλά η ίδια η φυσική δεν καθορίζει ποια από αυτές τις επιλογές είναι η σωστή.Με αφετηρία αυτό που οι συγγραφείς αποκαλούν «εικασία της εντροπίας», το άρθρο δείχνει ότι πολλά από τα καθιερωμένα επιχειρήματα σε αυτές τις συζητήσεις βασίζονται σε λεπτές μορφές κυκλικής συλλογιστικής, όπου παραδοχές για το παρελθόν χρησιμοποιούνται για να δικαιολογήσουν συμπεράσματα – όπως η αξιοπιστία της μνήμης ή η κατεύθυνση της εντροπίας – τα οποία στη συνέχεια επιστρατεύονται για να στηρίξουν αυτές τις ίδιες παραδοχές. Αντί να επιλύει αυτές τις διαμάχες, το άρθρο καθιστά σαφή την υποκείμενη δομή τους. Διαχωρίζοντας τους φυσικούς νόμους από τις συμπερασματικές επιλογές, οι συγγραφείς προσφέρουν μια σαφέστερη βάση για την αξιολόγηση μακροχρόνιων διαφωνιών σχετικά με τον χρόνο και την εντροπία.

διαβάστε περισσότερες λεπτομέρειες: Are your memories illusions? New study disentangles the Boltzmann brain paradox – https://phys.org/news/2026-01-memories-illusions-disentangles-boltzmann-brain.html

Το επεξεργάστηκε Φεβρουάριος 16 ο Δροσος Γεωργιος

[Δροσος Γεωργιος]

Η συνείδηση επιβιώνει για ώρες μετά τον κλινικό θάνατο του ανθρώπου και μπορεί να συνδέεται με το Σύμπαν υποστηρίζουν νέες μελέτες.

Εντυπωσιακά ευρήματα βγαλμένα από σενάρια επιστημονικής φαντασίας καταθέτουν ερευνητές.

Ο ανθρώπινος εγκέφαλος ενδέχεται να διατηρεί τη συνείδηση για σημαντικό χρονικό διάστημα μετά τον κλινικό θάνατο ενώ η συνείδηση μπορεί να συνδέεται με ολόκληρο το Σύμπαν αναφέρουν δύο μελέτες προκαλώντας νέο ενδιαφέρον γύρω από τη φύση της ανθρώπινης συνείδησης με αρκετούς φυσικά να διατηρούν επιφυλάξεις για αυτά τα ευρήματα.Την πρώτη έρευνα παρουσίασε στο συνέδριο της Αμερικανικής Ένωσης για την Πρόοδο της Επιστήμης η Άννα Φάουλερ ερευνήτρια στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Αριζόνα. Η εργασία της εξέτασε πολυάριθμες μελέτες που διερευνούν τις επιθανάτιες εμπειρίες επιζώντων καρδιακής ανακοπής. Τα ευρήματα αμφισβητούν τη συμβατική κατανόηση του θανάτου.«Τα αναδυόμενα στοιχεία υποδηλώνουν ότι οι βιολογικές και νευρωνικές λειτουργίες δεν παύουν απότομα. Αντίθετα, φθίνουν σταδιακά μέσα σε λεπτά έως ώρες, γεγονός που υποδηλώνει ότι ο θάνατος εκτυλίσσεται ως διαδικασία και όχι ως στιγμιαίο γεγονός» ανέφερε η Φάουλερ.Η ίδια ζήτησε μια θεμελιώδη επανεκτίμηση αυτού που αποκαλεί «αναστρεψιμότητα του θανάτου». Η ανάλυσή της βασίστηκε σε περισσότερες από είκοσι μελέτες που εξέτασαν τόσο ανθρώπινες επιθανάτιες εμπειρίες όσο και έρευνες σε ζώα σχετικά με τη μεταθανάτια εγκεφαλική δραστηριότητα.«Μελέτες για την καρδιακή ανακοπή δείχνουν ότι έως και το 20% των επιζώντων ανακαλούν συνειδητές εμπειρίες κατά τη διάρκεια περιόδων απουσίας φλοιϊκής δραστηριότητας (δυναμικές ηλεκτρικές και βιοχημικές διεργασίες που λαμβάνουν χώρα στον εγκεφαλικό φλοιό) με ορισμένους να αναφέρουν επαληθεύσιμες αντιλήψεις», ανέφερε.Έρευνα που δημοσιεύθηκε το 2019 έδειξε ότι ο εγκέφαλος μπορεί να παράγει ηλεκτρικά σήματα για πολλά λεπτά μετά τον θάνατο ενδεχομένως ακόμη και για ώρες υπό συνθήκες διατήρησης. Μια ξεχωριστή μελέτη του 2023 υπέδειξε ότι η επίγνωση και οι νοητικές διεργασίες μπορεί να συνεχίζονται έως και για 60 λεπτά κατά τη διάρκεια καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης.Ο Δρ. Σαμ Πάρνια που ηγείται της έρευνας στην εντατική θεραπεία και την ανάνηψη στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης πρότεινε ότι οι ετοιμοθάνατοι ασθενείς στα νοσοκομεία πιθανότατα παραμένουν σε επίγνωση για περισσότερο χρόνο απ’ ό,τι αντιλαμβάνεται το ιατρικό προσωπικό με πολλούς ενδεχομένως να ακούν ακόμη και την ανακοίνωση της ώρας θανάτου τους.

Συμπαντική σύνδεση

Μεγάλη ερευνητική ομάδα από το Wellesley College στη Μασαχουσέτη ισχυρίζεται στη μελέτη που παρουσίασε παλαιότερα στην επιθεώρηση «eNeuro» ότι οι παραδοσιακές συνδέσεις στον εγκέφαλο δεν μπορούν να εξηγήσουν πλήρως πώς έχουμε επίγνωση της ίδιας μας της ύπαρξης.Αντίθετα υποστηρίζουν ότι η κβαντική φυσική που λαμβάνει χώρα μέσα στο κρανίο μας είναι εκείνη που δημιουργεί τη συνείδηση. Αυτό περιλαμβάνει την ιδέα ότι τα σωματίδια μπορούν να υπάρχουν σε πολλαπλές καταστάσεις και τοποθεσίες ταυτόχρονα. Ως αποτέλεσμα η συνείδησή μας θα μπορούσε υποθετικά να συνδέεται με συνειδήσεις σε όλο τον κόσμο και ακόμη και σε ολόκληρο το Σύμπαν όπως υποστηρίζουν. Αν αυτό επιβεβαιωθεί θα μπορούσε να ανατρέψει τις παραδοσιακές θεωρίες που κυριαρχούν εδώ και δεκαετίες.«Όταν γίνει αποδεκτό ότι ο νους είναι ένα κβαντικό φαινόμενο, θα έχουμε εισέλθει σε μια νέα εποχή στην κατανόηση του τι είμαστε» δήλωσε ο καθηγητής Μάικ Γουάιεστ ένας από τους συγγραφείς της μελέτης.Μια κβαντική κατανόηση της συνείδησης «μας δίνει μια εικόνα του κόσμου στην οποία μπορούμε να είμαστε συνδεδεμένοι με το Σύμπαν με έναν πιο φυσικό και ολιστικό τρόπο», πρόσθεσε. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι αρουραίοι χρειάστηκαν περισσότερο χρόνο για να χάσουν τις αισθήσεις τους όταν τους χορηγήθηκε ένα φάρμακο που προσκολλήθηκε σε μικροσκοπικές νευρικές δομές που ονομάζονται μικροσωληνίσκοι στον εγκέφαλό τους.Οι επιστήμονες πραγματοποίησαν τη μελέτη για να διερευνήσουν πώς η αναισθησία επηρεάζει τον εγκέφαλο. Χορήγησαν στους αρουραίους το φάρμακο που προσκολλάται στους μικροσωληνίσκους και στη συνέχεια τους εξέθεσαν σε αναισθητικό αέριο. Διαπίστωσαν ότι αυτοί οι αρουραίοι χρειάστηκαν πολύ περισσότερο χρόνο από το συνηθισμένο για να χάσουν τις αισθήσεις τους. Αυτό υποδηλώνει ότι το φάρμακο εμπόδιζε ή παρενέβαινε στον τρόπο με τον οποίο δρα κανονικά η αναισθησία.Καθώς δεν υπάρχει προφανής εξήγηση για το φαινόμενο οι ερευνητές πιστεύουν ότι τα αποτελέσματα υποστηρίζουν την ιδέα ότι η συνείδηση μπορεί να περιλαμβάνει κβαντικές διεργασίες στον εγκέφαλο. Αν αυτό αποδειχθεί σωστό, θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά την κατανόησή μας για το φαινόμενο και να ενισχύσει τη θεωρία ότι η συνείδηση είναι ικανή να βρίσκεται σε όλα τα μέρη ταυτόχρονα.

https://www.naftemporiki.gr/techscience/2075725/i-syneidisi-epivionei-gia-ores-meta-ton-kliniko-thanato-toy-anthropoy-kai-mporei-na-syndeetai-me-to-sympan-ypostirizoyn-nees-meletes/

[Δροσος Γεωργιος]

Τι είναι η συνείδηση;

Γιατί η συνείδηση είναι το δυσκολότερο επιστημονικό πρόβλημα

Η εξέλιξη προς την επίγνωση του εαυτού μας

Μέχρι πριν από μισό δισεκατομμύριο χρόνια, η ζωή στη Γη εξελίσσονταν αργά. Οι θάλασσες φιλοξενούσαν μονοκύτταρους μικροοργανισμούς και κυρίως στατικούς μαλακούς οργανισμούς. Αλλά στην αυγή της Κάμβριας περιόδου, πριν από περίπου 540 εκατομμύρια χρόνια, σημειώθηκε μια πραγματική «έκρηξη«. Οι μορφές ζωής διαφοροποιήθηκαν προς όλες τις κατευθύνσεις και πολλοί οργανισμοί ανέπτυξαν άκρα που τους επέτρεπαν να κινούνται γρήγορα στο περιβάλλον τους. Αυτά τα οικοσυστήματα μετατράπηκαν σε ανταγωνιστικά πεδία, γεμάτα θηρευτές και θηράματα. Και ο δικός μας κλάδος στο δέντρο της ζωής ανέπτυξε μια απίστευτη δομή για να μπορεί να ανταπεξέλθει σε όλα αυτά: τον εγκέφαλο.Δεν γνωρίζουμε αν αυτή ήταν η στιγμή που η συνείδηση εμφανίστηκε για πρώτη φορά στη Γη. Ίσως όμως να ήταν η στιγμή που τα ζωντανά πλάσματα άρχισαν να χρειάζονται πραγματικά κάτι παρόμοιο: μια λειτουργία που θα συνδύαζε έναν καταιγισμό αισθητηριακών πληροφοριών σε μια ενοποιημένη εμπειρία, ικανή να καθοδηγήσει τις πράξεις τους. Χάρη σ’ αυτή την ικανότητα να βιώνουμε, αρχίσαμε τελικά να νιώθουμε πόνο και ευχαρίστηση. Με την πάροδο του χρόνου, πάψαμε να καθοδηγούμαστε μόνο από τις βασικές ανάγκες αλλά και από την περιέργεια, τα συναισθήματα και την ενδοσκόπηση. Σταδιακά αποκτήσαμε επίγνωση του εαυτού μας.Σ’ αυτό το τελευταίο βήμα είναι που οφείλουμε το μεγαλύτερο μέρος της τέχνης, της επιστήμης και της φιλοσοφίας, καθώς επίσης και την χιλιετή αναζήτηση για την κατανόηση της ίδιας της συνείδησης. Αυτή η κατάσταση επίγνωσης του εαυτού μας και του περιβάλλοντός μας συνοδεύεται από πολλά μυστήρια. Γιατί το να είσαι ξύπνιος, ζωντανός και ο εαυτός σου προσφέρει την οποιαδήποτε αίσθηση του υπάρχειν, και από πού πηγάζει αυτή η μοναδική αίσθηση επίγνωσης μέσα στον εγκέφαλο; Αυτά τα ερωτήματα μπορεί να έχουν αντικειμενικές απαντήσεις, αλλά επειδή αφορούν προσωπικές, υποκειμενικές εμπειρίες που δεν μπορούν να μετρηθούν άμεσα, βρίσκονται στα όρια αυτού που μπορεί να αποκαλύψει η επιστημονική μέθοδος.

Αναζητώντας την συνείδηση

Παρόλα αυτά, τα τελευταία 30 χρόνια οι νευροεπιστήμονες που ερευνούν τον εγκέφαλο για τους λεγόμενους νευρωνικούς συσχετισμούς της συνείδησης έχουν μάθει πολλά. Η έρευνά τους αποκάλυψε πλέγματα εγκεφαλικών δικτύων των οποίων οι συνδέσεις βοηθούν να εξηγηθεί τι συμβαίνει όταν χάνουμε τις αισθήσεις μας. Τώρα έχουμε ένα σωρό δεδομένα και θεωρίες εργασίας, μερικά από τα οποία έχουν εκπληκτικές συνέπειες. Έχουμε εργαλεία που μας βοηθούν να ανιχνεύσουμε την συνείδηση σε άτομα με εγκεφαλικές βλάβες. Αλλά ακόμα δεν έχουμε εύκολες απαντήσεις.Οι ερευνητές δεν μπορούν καν να συμφωνήσουν για το τι είναι η συνείδηση, πόσο μάλλον για το πώς να αποκαλύψουν καλύτερα τα μυστικά της. Τα τελευταία χρόνια έχουν υπάρξει κατηγορίες για ψευδοεπιστήμη, αποτελέσματα που αμφισβητούν τις κορυφαίες θεωρίες και η ανησυχητική αίσθηση ενός επιστημονικού κλάδου που βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι.Ωστόσο, το διακύβευμα για την κατανόηση της συνείδησης δεν ήταν ποτέ υψηλότερο. Έχουμε κατασκευάσει ομιλούσες μηχανές ικανές να μιμούνται τη συνείδηση τόσο καλά που δεν μπορούμε πάντα να διακρίνουμε τη διαφορά. Μερικές φορές αυτά τα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης ισχυρίζονται ξεκάθαρα ότι διαθέτουν αισθαντικότητα (sentience). Αντιμέτωπο με ένα υπαρξιακό άγνωστο, το κοινό στρέφεται στον τομέα της επιστήμης της συνείδησης για απαντήσεις. «Η ένταση, ξέρετε, είναι αισθητή», λέει ο Μαρτσέλο Μασιμίνι, νευροφυσιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Μιλάνου. «Θα κοιτάζουμε πίσω σε αυτή την περίοδο στο μέλλον».Η συνείδηση είναι όσα πραγματικά γνωρίζετε. Είναι η φωνή που ακούτε στο κεφάλι σας, τα συναισθήματά σας, η επίγνωσή σας για τον κόσμο και το σώμα σας, όλα ενωμένα σε μία ενιαία εμπειρία. «Τα πάντα καταλήγουν εκεί, τα πάντα», λέει η γνωσιακή νευροεπιστήμονας Αθηνά Δεμερτζή από το Πανεπιστήμιο της Λιέγης στο Βέλγιο. «Είναι η ερμηνεία του κόσμου που έχουμε». Οι φιλόσοφοι και οι επιστήμονες αγωνίζονται να ορίσουν τη συνείδηση χωρίς να ανατρέχουν στο πώς είναι να βιώνεις – αυτό που οι φιλόσοφοι αποκαλούν «ορισμό με το να δείχνεις». Αλλά δείχνουν ένα πραγματικό φαινόμενο. Είναι η συνείδησή σας που χάνεται όταν παίρνετε παραισθησιογόνα, παρόλο που το σώμα και το περιβάλλον σας παραμένουν τα ίδια. Όταν υποβάλλεστε σε γενική αναισθησία, φαίνεται να σβήνει σαν φως. Όταν ονειρεύεστε, κάποια παράξενη μορφή συνείδησης επιμένει, ακόμα κι αν είναι αποκομμένη από τον έξω κόσμο.Ορισμένοι επιστήμονες χρησιμοποίησαν αυτές τις διαφορετικές καταστάσεις συνείδησης για να διαχωρίσουν την συνειδητή εμπειρία σε τουλάχιστον τρία κομμάτια: εγρήγορση, εσωτερική επίγνωση και συνδεσιμότητα. Σε μια «φυσιολογική» κατάσταση συνείδησης, έχετε και τα τρία. Είστε ξύπνιοι με τα μάτια σας ανοιχτά, μια κατάσταση που συντηρείται από σήματα από το εγκεφαλικό σας στέλεχος. Έχετε εσωτερική επίγνωση, σχηματίζοντας σκέψεις και νοητικές εικόνες. Και είστε συνδεδεμένοι με τον έξω κόσμο, με τον εγκέφαλό σας να λαμβάνει και να επεξεργάζεται πληροφορίες από τις πέντε αισθήσεις.
Το πώς ο εγκέφαλος προκαλεί αυτές τις παράξενες εμπειρίες είναι ένα ερώτημα που στοιχειώνει τη νευροεπιστήμη. Ο Μασιμίνι ενθουσιάστηκε με το μυστήριο στην ιατρική σχολή, όταν κράτησε έναν εγκέφαλο στα χέρια του για πρώτη φορά. «Πρόκειται για ένα αντικείμενο με όρια, με ένα δεδομένο βάρος, λίγο σαν τόφου. Δεν είναι ιδιαίτερα κομψό», λέει, αλλά «μέσα σε αυτό το αντικείμενο που μπορείς να κρατήσεις στην παλάμη σου, υπάρχει ένα ολόκληρο σύμπαν». Πολλές φιλοσοφικές παραδόσεις αντιμετώπισαν αυτή την προφανή ασυμφωνία υποστηρίζοντας ότι ο νους – ή η ψυχή – δεν είναι φτιαγμένος από το ίδιο φυσικό υλικό με το σώμα μας, μια θέση που ονομάζεται δυϊσμός. Η επιστήμη, αντίθετα, προόδευσε υποθέτοντας το αντίθετο και συντασσόμενη με μια θεωρία που ονομάζεται υλισμός, η οποία προϋποθέτει ότι όλα όσα παρατηρούμε προκύπτουν με κάποιο τρόπο από τη φυσική ύλη, συμπεριλαμβανομένης της συνείδησης.

Το στοίχημα

Ίσως γνωρίζοντας ότι δεν ήταν σε θέση να εξηγήσουν πώς συμβαίνει αυτό, οι νευροεπιστήμονες απέφευγαν τα αινίγματα της συνείδησης μέχρι τη δεκαετία του 1990. «Έπρεπε να είσαι συνταξιούχος ή θρησκευόμενος ή φιλόσοφος για να μπορείς να μιλήσεις γι’ αυτό», λέει ο νευροεπιστήμονας Κρίστοφ Κοχ. Το 1990, ο Κοχ και ο βραβευμένος με Νόμπελ για την ανακάλυψη της δομής του DNA, o φυσικός Φράνσις Κρικ, αμφισβήτησαν ευθέως αυτό το ταμπού. Δημοσίευσαν μια εργασία που παρουσίαζε ένα φιλόδοξο σχέδιο για τη μελέτη της νευροβιολογίας της συνείδησης και εγκαινίασε τον τομέα όπως τον γνωρίζουμε σήμερα.Το σχέδιό τους ήρθε σε μια καλή στιγμή. Την ίδια χρονιά, οι νευροεπιστήμονες εφηύραν έναν νέο τρόπο παρατήρησης του εγκεφάλου που ονομάζεται λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI).Χρησιμοποιώντας σαρωτές εγκεφάλου, παρακολουθούν τις αλλαγές στη ροή του αίματος για να αποκαλύψουν ποιες περιοχές του εγκεφάλου είναι ενεργές σε μια δεδομένη στιγμή, παράγοντας πολύχρωμες εικόνες του εγκεφάλου σε δράση. Ο Κοχ, ο οποίος μελέτησε την όραση, πίστευε ότι μετρώντας τις αντιδράσεις του εγκεφάλου των ανθρώπων καθώς εξέταζαν ειδικές οπτικές ψευδαισθήσεις, οι επιστήμονες θα μπορούσαν να καταλάβουν ποια μέρη του εγκεφάλου ενεργοποιούνται όταν κάτι γίνεται συνειδητά αντιληπτό. Ορισμένες από τις ψευδαισθήσεις που χρησιμοποιούνται μπορούν να γίνουν αντιληπτές με έναν από δύο διαφορετικούς τρόπους.
Ένα παράδειγμα είναι το βάζο του Ρούμπιν, το οποίο μπορεί να θεωρηθεί είτε ως βάζο είτε ως δύο πρόσωπα σε προφίλ. Η εικόνα δεν αλλάζει ποτέ, επομένως ο εγκέφαλος λαμβάνει πάντα τις ίδιες πληροφορίες, αλλά η συνειδητή εμπειρία του ατόμου μπορεί εύκολα να μεταπηδά από τη μία εκδοχή στην άλλη. Μια άλλη οπτική δοκιμασία, που ονομάζεται διοφθάλμιος ανταγωνισμός, έχει παρόμοιο αποτέλεσμα: σε κάθε μάτι προβάλλεται μια διαφορετική εικόνα και οι άνθρωποι αντιλαμβάνονται είτε τη μία είτε την άλλη, αλλά ποτέ μια μείξη των δύο. Αν οι νευροεπιστήμονες μπορούσαν να σαρώσουν τον εγκέφαλο των ανθρώπων καθώς η συνειδητή τους αντίληψη άλλαζε, θα μπορούσαν να βρουν μέρη του εγκεφάλου που σχετίζονταν με αυτήν την αλλαγή: τους νευρωνικούς συσχετισμούς της συνείδησης.Ο Κοχ έβαλε ένα μεγάλο στοίχημα. Το 1998, σε ένα συνέδριο για την επιστήμη της συνείδησης στη Γερμανία, έβαλε στοίχημα στον φιλόσοφο Ντέιβιντ Τσάλμερς σε μια κούτα κρασί ότι οι ερευνητές θα ανακάλυπταν ένα «ξεκάθαρο» πρότυπο εγκεφαλικής ενεργοποίησης που υποκρύπτεται της συνείδησης μέσα σε 25 χρόνια. Ο Τσάλμερς δέχτηκε το στοίχημα, θεωρώντας ότι τα 25 χρόνια ίσως ήταν κάπως αισιόδοξη πρόβλεψη.

Οι κυρίαρχες θεωρίες

Ήταν υπερβολικά αισιόδοξη. Αυτές οι πρώτες μελέτες των νευρωνικών συσχετισμών της όρασης, οι οποίες κυριάρχησαν στον κλάδο τη δεκαετία του 1990, υπέδειξαν περιοχές που ίσως σχετίζονται λιγότερο με τη συνειδητή οπτική αντίληψη: τις περιοχές όπου τα ερεθίσματα από τα μάτια εισέρχονται για πρώτη φορά στον εγκέφαλο. Αυτές οι περιοχές επεξεργασίας αισθητηριακών δεδομένων χαμηλού επιπέδου περιέχουν πλήθος πληροφοριών στις οποίες ο συνειδητός εαυτός μας δεν έχει πρόσβαση. Αυτές οι περιοχές φαίνεται να συνεχίζουν να δέχονται αισθητηριακές πληροφορίες ακόμη και όταν βρισκόμαστε υπό αναισθησία. Καθώς η πληροφορία ταξιδεύει «προς τα πάνω» στο ρυτιδωμένο εξωτερικό στρώμα του εγκεφάλου, , που ονομάζεται φλοιός, εισέρχεται σε περιοχές που εισέρχονται σε περιοχές που εντοπίζουν και επεξεργάζονται λεπτομέρειες υψηλότερου επιπέδου – όπως τα πρόσωπα σε μια εικόνα – και η συνειδητή επίγνωση χτίζεται.Επομένως, η συνείδηση φαίνεται να λαμβάνει χώρα σε κάποια περιοχή εκτός αυτών των αρχικών περιοχών οπτικής επεξεργασίας – όμως δεν υπάρχει ομοφωνία για το πού ακριβώς.Σήμερα υπάρχουν δεκάδες ανταγωνιστικές θεωρίες για το πώς ο εγκέφαλος παράγει την συνείδηση. Έχουν διαφορετικές αφετηρίες, διαφορετικούς στόχους, ακόμη και διαφορετικούς ορισμούς της συνείδησης. Η πιο δημοφιλής είναι η Θεωρία του Καθολικού Νευρωνικού Χώρου Εργασίας (GNWT), η οποία οραματίζεται τη συνείδηση ως ένα είδος σκηνής. Όταν κάτι εισέρχεται στη συνειδητή σας επίγνωση – για παράδειγμα, μια φαγούρα ή το βουητό του ψυγείου σας – ωθείται πάνω στη σκηνή και φωτίζεται σε μια διαδικασία που ονομάζεται πυροδότηση ή ανάφλεξη (ignition). Τα στοιχεία που βρίσκονται πάνω στη σκηνή, ή στον «καθολικό χώρο εργασίας», μεταδίδονται στον υπόλοιπο εγκέφαλο, όπου είναι σε θέση να καθοδηγήσουν τη δράση, να κατευθύνουν την προσοχή και πολλά άλλα.Οι Θεωρίες Ανώτερης Τάξης (HOT) αντιλαμβάνονται την συνείδηση ως μια υψηλού επιπέδου αναπαράσταση του τι συμβαίνει σε άλλα μέρη του εγκεφάλου. Για να έχετε επίγνωση του βόμβου ενός ψυγείου, ο εγκέφαλός σας δεν μπορεί απλώς να αναπαραστήσει το βόμβο ενεργοποιώντας τα ακουστικά του μέρη (τα οποία βρίσκονται κοντά στους κροτάφους). Το βουητό πρέπει επίσης να έχει μια αντίστοιχη «μετα-αναπαράσταση» στα μετωπιαία τμήματα του εγκεφάλου που είναι υπεύθυνα για την σκέψη ανώτερης τάξης – όπως η σκέψη «ακούω το βουητό του ψυγείου».Από την άλλη πλευρά, οι θεωρίες επανεισόδου και προγνωστικής επεξεργασίας (PPTs) προτείνουν ότι η συνείδηση αναδύεται από την εξισορρόπηση δύο διεργασιών στον εγκέφαλό μας: της αντίληψης και της πρόβλεψης. Αν έχετε δει ποτέ κάτι που δεν υπήρχε εκεί απλώς και μόνο επειδή περιμένατε να το δείτε, γνωρίζετε πόσο πολύ οι προβλέψεις του εγκεφάλου μας μπορούν να καθορίσουν αυτό που πραγματικά αντιλαμβανόμαστε. Ο νευροεπιστήμονας Άνιλ Σεθ που υποστηρίζει τις θεωρίες PPT, περιγράφει την συνειδητή αντίληψη ως μια «ελεγχόμενη παραίσθηση», όπου η καλύτερη εκτίμηση του εγκεφάλου για το τι συμβαίνει γύρω σας αντιστοιχεί σε αυτό που αντιλαμβάνεστε συνειδητά.Επιπλέον υπάρχει η Θεωρία της Ολοκληρωμένης Πληροφορίας (IIT), μια μαθηματική και φιλοσοφική θεωρία που ξεχωρίζει από τις υπόλοιπες επειδή δεν ξεκινά από τον εγκέφαλο. Αντιθέτως, ξεκινά από την ίδια τη συνείδηση και τις παρατηρήσεις που μπορούμε να κάνουμε για τις ιδιότητές της, και στη συνέχεια διερωτάται τι είδους σύστημα θα μπορούσε να επιτρέψει σε κάτι με αυτές τις ιδιότητες να υπάρξει.
Η IIT θεωρεί ότι η συνείδηση είναι διαφοροποιημένη – υπάρχουν πολλά πράγματα που θα μπορούσατε να βιώνετε αυτή τη στιγμή αλλά δεν τα βιώνετε, γεγονός που καθιστά τη συνείδησή σας πλούσια σε πληροφορίες. Είναι επίσης ενιαία ή ολοκληρωμένη – όλες οι ποικίλες εμπειρίες σας είναι συγκεντρωμένες σε ένα ενιαίο ρεύμα συνείδησης. Μαθηματικά, αυτά τα δύο χαρακτηριστικά μαζί καθιστούν το σύστημα εξαιρετικά πολύπλοκο. Και από αυτή την πολυπλοκότητα προκύπτει η συνείδηση.

«Μετρώντας» την συνείδηση

Το πιο εντυπωσιακό από όλα είναι ότι η IIT υπονοεί ότι η συνείδηση θα μπορούσε να είναι παρούσα και εκτός των έμβιων συστημάτων, ένα είδος πανψυχισμού. Αυτή η ιδέα, σε συνδυασμό με τη σχετική έλλειψη θεμελίωσης της θεωρίας στον εγκέφαλο και την προβολή της από τα μέσα ενημέρωσης, θα μετέτρεπε την IIT σε εστία έντονων αντιπαραθέσεων. Όμως, πρώτα, θα ενέπνεε μία από τις σημαντικότερες γνώσεις που διαθέτουμε για το πώς λειτουργεί η συνείδηση.Στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ενώ σπούδαζε στις ΗΠΑ, ο Μασιμίνι άρχισε να εκτελεί πειράματα με μια συσκευή για την ανίχνευση του εγκεφάλου που έκανε δύο πράγματα ταυτόχρονα: διοχέτευε ανώδυνους μαγνητικούς παλμούς στον εγκέφαλο και ανίχνευε εγκεφαλικά κύματα, και τα δύο εξωτερικά του κρανίου – τεχνικές που ονομάζονται διακρανιακός μαγνητικός ερεθισμός (TMS) και ηλεκτροεγκεφαλογράφημα (EEG), αντίστοιχα. Μόλις επέστρεψε στην Ιταλία, κατάφερε να εξασφαλίσει μια επιχορήγηση για να αγοράσει ένα μηχάνημα TMS-EEG για το πανεπιστήμιό του, παρά την «απελπιστική» κατάσταση χρηματοδότησης της έρευνας στη χώρα.Μερικά χρόνια αργότερα, ο ίδιος και ένας συνάδελφός του «έκαναν κάτι τρελό». Φόρτωσαν το μηχάνημα σε ένα φορτηγό και οδήγησαν πάνω από εννέα ώρες μέχρι τη Λιέγη. «Δεν είπαμε τίποτα σε κανέναν. Εξάλλου, πρόκειται για ένα μηχάνημα που ανήκει στο πανεπιστήμιο». Αλλά η ευκαιρία ήταν πολύ καλή για να την αφήσουν να πάει χαμένη. Ένας νευρολόγος στη Λιέγη, ονόματι Στίβεν Λόρεϊς, είχε ιδρύσει την Ομάδα Επιστήμης του Κώματος για την θεραπεία και την μελέτη ασθενών με διαταραχές της συνείδησης, και ο Μασιμίνι πίστευε ότι η νέα του συσκευή θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη μέτρηση του επιπέδου συνείδησης κάποιου μέσω της εγκεφαλικής του δραστηριότητας.Οι ερευνητές είχαν προσπαθήσει και στο παρελθόν να μετρήσουν τη διαφορά ανάμεσα σε έναν συνειδητό και έναν μη συνειδητό εγκέφαλο με άλλες τεχνικές εγκεφαλικής απεικόνισης, χωρίς ιδιαίτερη επιτυχία. Όμως, η προσθήκη του TMS επέτρεψε στους επιστήμονες να διεγείρουν τα εξωτερικά στρώματα του φλοιού, προκαλώντας την ενεργοποίηση των νευρώνων σε μια συγκεκριμένη περιοχή. Στη συνέχεια, το EEG μέτρησε τα εγκεφαλικά κύματα για να αποκαλύψει πώς εξαπλωνόταν αυτή η διέγερση. «Είναι σαν να χτυπάς απευθείας την «πόρτα» του εγκεφάλου», λέει ο Μασιμίνι, «για να βολιδοσκοπήσεις την εσωτερική του δομή».Μπορείτε επίσης να φανταστείτε τον TMS σαν να ρίχνετε μια πέτρα σε μια λίμνη. Σε έναν συνειδητό εγκέφαλο (είτε είναι ξύπνιος είτε ονειρεύεται), η διαταραχή εξαπλώνεται σαν κυματισμός προς τα έξω, καθώς οι νευρώνες προκαλούν την πυροδότηση των γειτονικών τους νευρώνων στα δίκτυά τους. Αλλά σε αντίθεση με τα κύματα στο νερό, κάθε ένας από αυτούς τους κυματισμούς νευρωνικής δραστηριότητας γεννά περισσότερους κυματισμούς, εξαπλούμενος με έναν περίπλοκο και εκτεταμένο τρόπο σε όλα τα δίκτυα του εγκεφάλου. Στον ύπνο χωρίς όνειρα, αυτό δεν συμβαίνει, όπως είχε διαπιστώσει προηγουμένως ο Μασιμίνι. Ο TMS διεγείρει τον εγκέφαλο και οι νευρώνες πυροδοτούνται, αλλά το κύμα δραστηριότητας δεν λαμβάνεται από τους γειτονικούς νευρώνες. Αν υπάρχουν κυματισμοί, δεν εξαπλώνονται μακριά. Η πολυπλοκότητα που παρατηρείται κατά την εγρήγορση έχει χαθεί.Στη Λιέγη, ο Μασιμίνι και οι συνάδελφοί του δοκίμασαν την τεχνική σε άτομα με διάφορες διαταραχές της συνείδησης – ασθενείς που βρίσκονταν σε φυτική κατάσταση ή σε καταστάσεις ελάχιστης συνείδησης ή ήταν εξωτερικά μη ανταποκρινόμενοι, αλλά διατηρούσαν εσωτερικά την συνείδησή τους. Διαπίστωσαν ότι τα άτομα των οποίων οι εγκέφαλοι εμφάνιζαν μια πιο περίπλοκη απόκριση ήταν πιθανότερο να έχουν συνείδηση. Αυτή η σχέση μπορούσε να αναπαρασταθεί με έναν μοναδικό αριθμό, ο οποίος ονομάστηκε δείκτης διαταρακτικής πολυπλοκότητας (perturbational complexity index), ή PCI.Ο PCI είναι ένα πολύ αδρό μέτρο της συνείδησης, αλλά είναι σε θέση να προσδιορίσει την θέση ενός ατόμου στο συνειδησιακό φάσμα αρκετά αξιόπιστα. Και υποδηλώνει ότι η πολυπλοκότητα είναι ένα σημαντικό μέρος ενός συνειδητού εγκεφάλου. Σε έναν εγκέφαλο που βρίσκεται σε εγρήγορση ή ονειρεύεται, ποικίλα δίκτυα νευρώνων βρίσκονται σε συνεχή αμφίδρομη επικοινωνία μεταξύ τους. Με αυτόν τον τρόπο, η συνειδητή εγκεφαλική δραστηριότητα είναι ταυτόχρονα διαφοροποιημένη (ή πλούσια σε πληροφορίες) και ολοκληρωμένη (σχηματίζοντας ένα ενιαίο σύνολο) – αρχές που ο Μασιμίνι δανείστηκε από την IIT, την θεωρία που δεν ξεκινά από τον εγκέφαλο. Αυτές οι αλληλεπιδράσεις δημιουργούν πολυπλοκότητα, ή αυτό που οι θεωρητικοί της IIT αποκαλούν «δομή αιτίου-αποτελέσματος», έτσι ώστε όταν διεγείρετε ένα μέρος ενός συνειδητού εγκεφάλου, άλλα μέρη να ανταποκρίνονται.Αλλά κατά τη διάρκεια του ύπνου χωρίς όνειρα ή όταν κάποιος βρίσκεται υπό αναισθησία, όλη αυτή η επικοινωνία εξαφανίζεται. «Τα πάντα καταρρέουν», λέει ο Μασιμίνι. «Ο καθεδρικός ναός διαλύεται». Αργά εγκεφαλικά κύματα ταξιδεύουν κατά μήκος του φλοιού, καθώς οι νευρώνες εναλλάσσονται ρυθμικά μεταξύ δύο ηλεκτρικών καταστάσεων. Στις «σιωπηλές περιόδους» ανάμεσα στα κύματα, οι νευρώνες εισέρχονται σε αυτό που ονομάζεται κατάσταση κάτω (down state), κατά την οποία δεν μπορούν να ανταποκριθούν στα ηλεκτρικά σήματα των γειτόνων τους. Αυτή η κατάσταση είναι ο λόγος για τον οποίο υπάρχει σιωπή όταν διεγείρετε έναν μη συνειδητό εγκέφαλο με TMS: «Καμία ανατροφοδότηση, καμία ενότητα, καμία πολυπλοκότητα», λέει ο ίδιος.Φυσικά, αυτή η απώλεια πολυπλοκότητας κατά τη διάρκεια του ύπνου και της αναισθησίας είναι παροδική· οι διαταραχές της συνείδησης μπορεί να είναι μόνιμες. «Γιατί μπορώ να αναστρέψω τον ύπνο σε λίγα δευτερόλεπτα και την αναισθησία μέσα σε λίγα λεπτά, αλλά μπορεί να μην καταφέρω ποτέ να αναστρέψω αυτή την παθολογική κατάσταση;» αναρωτιέται ο Τζορτζ Μασούρ, αναισθησιολόγος και νευροεπιστήμονας που μελετά τη συνείδηση στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν. Ο Μασιμίνι ελπίζει ότι τελικά θα μάθουμε πώς να επανεκκινούμε τη συνείδηση – να ξαναχτίζουμε τον «καθεδρικό ναό» – για άτομα που βρίσκονται σε φυτική κατάσταση ή σε καταστάσεις ελάχιστης συνείδησης.Όμως, η κατανόηση της πολυπλοκότητας των εγκεφαλικών δικτύων δεν επιλύει το μυστήριο της συνείδησης. Αυτά τα ευρήματα μπορούν να βοηθήσουν στην εξήγηση του πώς ένας εγκέφαλος μπορεί να φτάσει στην κατάσταση της συνείδησης, αλλά όχι το τι συμβαίνει αφότου φτάσει εκεί, επισημαίνει ο Μασούρ. Οι αλλαγές στην τιμή PCI κάποιου δεν μπορούν να εξηγήσουν, για παράδειγμα, γιατί το περίφημο «Φόρεμα» φαίνεται μπλε και μαύρο τη μία στιγμή και λευκό και χρυσό την επόμενη. Δεν μπορούν να εξηγήσουν γιατί ένας πονόδοντος δίνει διαφορετική αίσθηση από έναν πονοκέφαλο, πώς κάποιος χωρίς ενεργή κυκλοφορία του αίματος μπορεί να έχει μια εμπειρία κοντά στον θάνατο, ή πώς το ψυχεδελικό ναρκωτικό 5-MeO-DMT κάνει τον χρόνο να μοιάζει σαν να σταματά και εκμηδενίζει την αίσθηση του εαυτού.”Υπάρχει ένα χάσμα μεταξύ των καθημερινών μας εμπειριών και αυτού που μπορεί να εξηγήσει η επιστήμη. «Κανείς δεν έχει πραγματικά μια θεωρία που να γεφυρώνει το επεξηγηματικό κενό», λέει ο καθηγητής φιλοσοφίας Τιμ Μπέιν. «Αλλά αυτό είναι ένα πρόβλημα που αφορά εμάς, όχι τον εγκέφαλο».Σε συνέδριο του Ιουνίου 2023 στη Νέα Υόρκη, ο Κοχ έδωσε στον Τσάλμερς το κουτί με το κρασί του και παραδέχτηκε ότι είχε χάσει το στοίχημά τους. «Είναι σαφές ότι τα πράγματα δεν είναι ξεκάθαρα», είπε ο Τσάλμερς.Εκείνο το Σαββατοκύριακο, τα στοιχεία φαίνονταν ιδιαίτερα θολά. Τα αποτελέσματα ενός τεράστιου ερευνητικού προγράμματος που έθετε την IIT αντιμέτωπη με τη GNWT είχαν πρόσφατα κοινοποιηθεί. Το πρόγραμμα, με επικεφαλής μια ομάδα που ονομάζεται Cogitate Consortium, περιλάμβανε τρεις διαφορετικές τεχνικές μέτρησης που χρησιμοποιήθηκαν σε οκτώ διαφορετικά ιδρύματα σε όλο τον κόσμο. Οι ερευνητές ανέπτυξαν προβλέψεις για κάθε θεωρία σχετικά με το τι θα έπρεπε να συμβαίνει στον εγκέφαλο όταν μια εικόνα γίνεται συνειδητά αντιληπτή σε σύγκριση με το όταν δεν γίνεται. Ο έλεγχος αυτών των προβλέψεων θα μπορούσε να αμφισβητήσει ή ακόμα και να καταρρίψει οποιαδήποτε από τις δύο θεωρίες.

Ψευδοεπιστήμη;

Και οι δύο θεωρίες βγήκαν από τον έλεγχο με απώλειες. Η IIT υποστηρίζει ότι η συνείδηση αναδύεται κυρίως από την παρατεταμένη δραστηριότητα στο πίσω μέρος του εγκεφάλου. Αυτή η «θερμή ζώνη» (hot zone) βρίσκεται στο σημείο τομής πολλών αισθητηριακών δικτύων νευρώνων. Η GNWT, αντίθετα, προβλέπει ότι ένα ερέθισμα (όπως μια εικόνα) φτάνει στο επίπεδο της συνείδησης μόνο όταν υπάρξει μια «πυροδότηση» (ignition) στον χώρο εργασίας στα μετωπιαία τμήματα του εγκεφάλου, όπως ο προμετωπιαίος φλοιός, ο οποίος είναι γνωστός για τον σχεδιασμό και τη λήψη αποφάσεων. Η GNWT προβλέπει επίσης ότι αυτό το σήμα πυροδότησης θα εμφανιστεί ως δύο διακριτές αιχμές δραστηριότητας – μία όταν εμφανίζεται η εικόνα και μία όταν αφαιρείται – ενώ η IIT προβλέπει παρατεταμένη δραστηριότητα για όσο διάστημα το άτομο κοιτάζει την εικόνα.Τα αποτελέσματα ήταν εντελώς ανάμεικτα. Παρόλο που υπήρχε παρατεταμένη δραστηριότητα στο πίσω μέρος του εγκεφάλου η οποία σχετιζόταν με τη συνειδητή αντίληψη, τα δίκτυα της περιοχής δεν ήταν συγχρονισμένα με τον τρόπο που προβλέπει η IIT. Και παρόλο που υπήρχε ένα σήμα στον προμετωπιαίο φλοιό όταν οι εικόνες πρωτοεμφανίζονταν, δεν υπήρξε δεύτερο σήμα όταν αυτές αφαιρούνταν, σε αντίθεση με τις προβλέψεις της GNWT.Στη συνέχεια, λίγους μήνες αργότερα, ο επιστημονικός κλάδος «εξερράγη». Μια ανοιχτή επιστολή που χαρακτήριζε την IIT ψευδοεπιστήμη δημοσιεύτηκε στο διαδίκτυο τον Σεπτέμβριο του 2023, υπογεγραμμένη από 124 ερευνητές του πεδίου ή συναφών κλάδων. Το επιχείρημα εστίαζε λιγότερο στην ίδια τη θεωρία και περισσότερο στην κάλυψή της από τα μέσα ενημέρωσης, την οποία οι συντάκτες της επιστολής θεώρησαν υπερβολικά εύπιστη. Οι συντάκτες εξέφρασαν επίσης τις αντιρρήσεις τους για τις πανψυχιστικές προεκτάσεις της IIT, υπογραμμίζοντας περιγραφές της ως αντιεπιστημονικές και «μαγικές». «Αυτοί οι τολμηροί ισχυρισμοί απειλούν να απονομιμοποιήσουν την επιστημονική μελέτη της συνείδησης», έγραψαν πολλοί από τους συντάκτες σε ένα επόμενο άρθρο.Η προοπτική ότι ο τομέας θα μπορούσε να χάσει τη νομιμότητά του πλανιόταν πάνω από την διαμάχη. Η μία πλευρά φοβόταν ότι η φήμη της IIT θα παρέσυρε την επιστήμη της συνείδησης ακόμη περισσότερο προς το περιθώριο, ενώ η άλλη ανησυχούσε ότι το να στιγματιστεί δημόσια μια θεωρία με την ετικέτα της «ψευδοεπιστήμης» θα οδηγούσε στην κατάρρευση ολόκληρου του πεδίου. «Ο μεγαλύτερος φόβος μου είναι να έχουμε έναν ακόμα «χειμώνα της συνείδησης», στον οποίο και μόνο το να συζητάμε για τη συνείδηση θα θεωρείται ψευδοεπιστημονική ανοησία», έγραψε ο Έρικ Χόελ, ερευνητής της συνείδησης στο Πανεπιστήμιο Tufts, ο οποίος έχει δημοσιεύσει εκτενώς σχετικά με τους περιορισμούς της IIT, σε μια ανάρτηση που υπερασπιζόταν τη θεωρία.Η αντιπαράθεση, η οποία διεξήχθη σε μεγάλο βαθμό μέσω διαδικτυακών αναρτήσεων και στα μέσα ενημέρωσης, συζητήθηκε διεξοδικά τελικά στις σελίδες του Nature Neuroscience τον περασμένο Μάρτιο. Έκτοτε, οι εμπλεκόμενοι επιστήμονες φαίνεται να προσπαθούν να αφήσουν πίσω τους αυτό το άσχημο κεφάλαιο, όμως τώρα υπάρχει η αίσθηση ότι ο κλάδος έχει περιέλθει σε μια «ανήσυχη στασιμότητα», όπως έγραψαν πρόσφατα ο Σεθ και οι συνάδελφοί του στο περιοδικό Frontiers in Science.«Φαίνεται πως η μελέτη της συνείδησης έχει κερδίσει με κόπο τη νομιμότητά της τα τελευταία 30 χρόνια», λέει ο Σεθ, και υπάρχουν σημαντικά αποτελέσματα που το αποδεικνύουν. Γνωρίζουμε πλέον ότι μεγάλα τμήματα του εγκεφάλου – για παράδειγμα, η παρεγκεφαλίδα, μια δομή κοντά στο εγκεφαλικό στέλεχος που περιέχει την πλειονότητα των νευρώνων του εγκεφάλου – προφανώς δεν εμπλέκονται στη συνείδηση. Έχουμε μάθει για συγκεκριμένες εγκεφαλικές περιοχές που συνδέονται με συγκεκριμένα κομμάτια της συνειδητής εμπειρίας, όπως η αίσθηση του εαυτού μας, ενώ λαμβάνουμε επίσης ενδείξεις ότι αρχέγονες δομές βαθιά στον εγκέφαλό μας, όπως ο θάλαμος, μπορεί να εμπλέκονται περισσότερο από ό,τι πίστευαν προηγουμένως οι νευροεπιστήμονες.

Η σύγκριση της συνείδησης μεταξύ των ειδών θα μπορούσε να αποκαλύψει την φύση της

Όμως κάτω από όλα αυτά ελλοχεύουν αναρίθμητα άγνωστα στοιχεία. «Υπάρχει ακόμη διαφωνία σχετικά με τον τρόπο ορισμού της [συνείδησης], αν υπάρχει ή όχι, αν μια επιστήμη της συνείδησης είναι πραγματικά εφικτή ή όχι, και αν θα είμαστε σε θέση να πούμε οτιδήποτε για τη συνείδηση σε ασυνήθιστες καταστάσεις όπως η [τεχνητή νοημοσύνη]», λέει ο Σεθ. Αυτό έρχεται σε αντίθεση, ίσως άδικα, με άλλα επιστημονικά ταξίδια ανακάλυψης, όπως η χαρτογράφηση του γενετικού μας κώδικα στο Πρόγραμμα Ανθρώπινου Γονιδιώματος ή του σύμπαντος με τη βοήθεια του Διαστημικού Τηλεσκοπίου James Webb, προσθέτει ο ίδιος.«Είναι μια υπέροχη στιγμή, αλλά και κάπως απογοητευτική», λέει ο Μπέιν. Η κατασκευή όλο και μεγαλύτερων επιταχυντών σωματιδίων είναι μια αρκετά καλή τακτική για την αποκάλυψη των συστατικών του υποατομικού κόσμου. Αλλά για την αποκάλυψη των συστατικών της συνείδησης, δεν υπάρχει κανένα σίγουρο στοίχημα. «Αν ο Μπιλ Γκέιτς μου έδινε 100 δισεκατομμύρια δολάρια αύριο και μου έλεγε, «Εντάξει, μάθε για τη συνείδηση»,» λέει ο ίδιος, «δεν θα ήξερα τι να κάνω με αυτά τα χρήματα».Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί σύντομα να μας αναγκάσει να αναμετρηθούμε άμεσα με το ζήτημα. Το 2022, όταν ένας μηχανικός της Google ισχυρίστηκε δημόσια ότι το μοντέλο AI ονόματι LaMDA που ανέπτυσσε φαινόταν να έχει συνείδηση, η Google αντέτεινε ότι «δεν υπήρχαν στοιχεία ότι το LaMDA διέθετε αισθαντικότητα (και αντιθέτως υπήρχαν πολλά στοιχεία κατά αυτού)». Αυτό φάνηκε παράξενο στον Τσάλμερς: Σε ποια στοιχεία μπορεί να αναφερόταν η εταιρεία; «Κανείς δεν μπορεί να πει με βεβαιότητα ότι έχει αποδείξει πως αυτά τα συστήματα δεν διαθέτουν συνείδηση», λέει ο ίδιος. «Δεν έχουμε τέτοιου είδους αποδείξεις».Καθώς αυτές οι μηχανές γίνονται όλο και καλύτερες στην απομίμηση του ανθρώπινου διαλόγου – μερικές φορές μάλιστα ισχυριζόμενες ξεκάθαρα ότι διαθέτουν συνείδηση – οι ηθικολόγοι, οι εταιρείες τεχνητής νοημοσύνης και το ανήσυχο κοινό στρέφονται όλο και περισσότερο στην έρευνα της συνείδησης για απαντήσεις. «Ξαφνικά, αυτά τα φιλοσοφικά ερωτήματα έχουν γίνει πολύ πρακτικά ερωτήματα», λέει ο Τσάλμερς.Αυτά τα ερωτήματα είναι μεγαλύτερα και παλαιότερα από την Τεχνητή Νοημοσύνη. Πού υπάρχει η συνείδηση στον κόσμο γύρω μας και πώς μπορούμε να το αποδείξουμε; Επιστήμονες και φιλόσοφοι μελετούν όλο και περισσότερο τα ζώα, τα ανθρώπινα έμβρυα, τα εγκεφαλικά οργανοειδή και την Τεχνητή Νοημοσύνη για να ανακαλύψουν ποιες κοινές αρχές θα μπορούσαν να αποτελούν την βάση της συνείδησης.Οι ερευνητές συχνά μελετούν τη συνείδηση εστιάζοντας αποκλειστικά στους ανθρώπους, επειδή η μόνη συνείδηση για την οποία μπορούμε ποτέ να είμαστε πραγματικά σίγουροι ότι υπάρχει είναι η δική μας. Για όλους τους άλλους, πρέπει να βασιζόμαστε σε συμπεριφορικά σημάδια και να εμπιστευόμαστε ότι δεν είναι «φιλοσοφικά ζόμπι», με όλα τα εξωτερικά σημάδια συνείδησης αλλά χωρίς καμία εσωτερική εμπειρία. Επεκτείνουμε αυτήν την υπόθεση στους συνανθρώπους μας κάθε μέρα. Όμως, κάποια στιγμή στον 20ό αιώνα οι επιστήμονες σταμάτησαν να το κάνουν αυτό για τα ζώα. «Όταν ξεκίνησα τις μεταπτυχιακές μου σπουδές τη δεκαετία του 1990, η άποψη ότι «οι χιμπατζήδες δεν έχουν συνείδηση» ήταν η προεπιλεγμένη θέση για πολλούς φιλοσόφους», λέει η Κριστίν Άντριους, φιλόσοφος που μελετά το μυαλό των ζώων στο Κέντρο Μεταπτυχιακών Σπουδών του Πανεπιστημίου της Πόλης της Νέας Υόρκης.Ωστόσο, βρίσκουμε συνείδηση μόνο εκεί που υποθέτουμε ότι την αναζητούμε. Είναι ένα φαινόμενο προβολέα, εξηγεί η Άντριους, και έκτοτε, ο προβολέας μας σταδιακά διευρύνεται. Αρχικά, τη δεκαετία του 1990, οι επιστήμονες που ασχολούνται με τη συνείδηση την διεύρυναν για να κάνουν έρευνα σε πιθήκους εργαστηρίου, κάτι που δεν μπορούσε να γίνει σε ανθρώπους. Μέχρι την στιγμή που μια ομάδα επιστημόνων υπέγραψε τη Διακήρυξη του Κέιμπριτζ για τη Συνείδηση, το 2012, υπήρχε μεγαλύτερη αποδοχή της ιδέας ότι όλα τα θηλαστικά και ορισμένα πτηνά είναι πιθανώς αισθαντικά όντα.Τώρα, το όριο βρίσκεται στα ψάρια, τα καρκινοειδή και τα έντομα. Μελέτες δείχνουν ότι τα ψάρια μπορούν να αναγνωρίσουν τον εαυτό τους σε έναν καθρέφτη, οι βομβίνοι μπορούν να παίξουν και τα καβούρια μπορούν να ζυγίσουν αποφάσεις με βάση αντικρουόμενες προτεραιότητες. Η Διακήρυξη της Νέας Υόρκης του 2024 για τη Συνείδηση των Ζώων, την οποία συνυπέγραψε η Άντριους, αναφέρει ότι υπάρχει τουλάχιστον μια «ρεαλιστική πιθανότητα» συνείδησης σε όλα τα σπονδυλωτά και σε ορισμένα ασπόνδυλα, όπως τα έντομα, ορισμένα μαλάκια και τα καρκινοειδή. «Δεν μπορούμε απλώς να υποθέσουμε ότι όλα αυτά τα ζώα δεν έχουν συνείδηση», λέει ο Τσάλμερς, ο οποίος υπέγραψε τη διακήρυΗ σύγκριση της συνείδησης μεταξύ των ειδών θα μπορούσε να αποκαλύψει γιατί αυτή υπάρχει εξαρχής. «Οι άνθρωποι έχουν επικεντρωθεί πολύ στο πού βρίσκεται η συνείδηση στον εγκέφαλο και ίσως λιγότερο στο ποιος είναι ο σκοπός της», λέει ο Σεθ. Θεωρεί ότι η συνείδηση είναι εγγενώς συνδεδεμένη με τη ζωή. Τα έμβια όντα μπορούν να κάνουν μόνο ένα πράγμα κάθε φορά και, για να επιλέξουν τι θα κάνουν, πρέπει να συγκεντρώσουν πολλές σχετικές πληροφορίες σε μία ενιαία ροή.Ακόμα κι αν αυτό είναι σωστό, δεν σημαίνει ότι η ζωή με βάση τον άνθρακα είναι η μόνη αρένα όπου μπορεί να αναπτυχθεί η συνείδηση. «Όπως ακριβώς μπορούμε να κατασκευάσουμε πράγματα που πετούν χωρίς να χτυπούν τα φτερά τους, ίσως υπάρχουν και άλλοι τρόποι να έχουμε συνείδηση που δεν απαιτούν να είσαι ζωντανός», λέει ο Σεθ. «Πρέπει πραγματικά να λάβουμε αυτή την πιθανότητα σοβαρά υπόψη».Τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης (LLMs) που υποστηρίζουν τα chatbots, όπως το ChatGPT και το Claude, μπορούν σίγουρα να μιμηθούν καλά τη συνείδηση, αν και σήμερα πιθανότατα είναι τα ζόμπι που κάποτε φαντάζονταν ο Τσάλμερς και άλλοι φιλόσοφοι. Ακόμα και οι περισσότεροι λάτρεις της τεχνητής νοημοσύνης θα σας πουν ότι το μόνο που κάνει ένα LLM είναι να προβλέπει ποια λέξη έρχεται στη συνέχεια σε μια πρόταση. Δεν «γνωρίζει» τίποτα. Αλλά για να είμαστε αυστηρά φιλοσοφικοί, μπορούμε πραγματικά να αποδείξουμε ότι τα LLMs δεν έχουν συνείδηση αν δεν έχουμε ακόμη συμφωνήσει για το πώς λειτουργεί η συνείδηση;Ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι θεωρίες που βασίζονται στον ανθρώπινο εγκέφαλο, όπως η GNWT, θα μπορούσαν να προσφέρουν στοιχεία. Αν ο εγκέφαλος είναι σαν ένας βιολογικός υπολογιστής – μια κυρίαρχη υπόθεση της γνωστικής νευροεπιστήμης – τότε ίσως οι ερευνητές να μπορούν να συγκρίνουν τον τρόπο με τον οποίο τα LLM επεξεργάζονται τις πληροφορίες και να αναζητήσουν δείκτες συνείδησης. Η GNWT, η οποία εμπνεύστηκε από έναν πρώιμο τύπο μοντέλου τεχνητής νοημοσύνης, υποστηρίζει ότι η πληροφορία βιώνεται συνειδητά μόλις μεταδοθεί σε ολόκληρο το σύστημα. Κάνει ένα LLM κάτι παρόμοιο;Δεν αποδέχονται όλοι την αναλογία του εγκεφάλου ως κυκλώματος υπολογιστή. Οι εγκέφαλοι κάνουν πολλά περισσότερα από το να εκτελούν αλγόριθμους που επεξεργάζονται πληροφορίες, λέει ο Σεθ. Διαθέτουν ηλεκτρικά πεδία και αλληλεπιδρούν με χημικά σήματα. Αποτελούνται από χιλιάδες τύπους ζωντανών κυττάρων που καταναλώνουν ενέργεια. «Είναι μια τεράστια υπόθεση ότι τίποτα από όλα αυτά δεν έχει σημασία», λέει ο ίδιος. «Και αυτή η υπόθεση έχει παραμείνει σε μεγάλο βαθμό αδιερεύνητη λόγω της δύναμης της μεταφοράς ότι ο εγκέφαλος είναι υπολογιστής.Οι υποστηρικτές της IIT, όπως ο Μασιμίνι και ο Κοχ, πιστεύουν επίσης ότι το υποκείμενο φυσικό «υλικό» ενός συστήματος έχει σημασία και ότι οι απλές προσομοιώσεις, συμπεριλαμβανομένων των LLM, δεν μπορούν να αποδώσουν συνείδηση. «Είναι όπως το ότι η προσομοίωση μιας καταιγίδας δεν θα σε βρέξει», λέει ο Μασιμίνι, «ή η προσομοίωση μιας μαύρης τρύπας δεν θα καμπυλώσει τον χώρο και τον χρόνο».Στην επιστήμη της συνείδησης, όλα καταλήγουν στο πρόβλημα της μέτρησης. Μπορείτε να προσπαθήσετε να βρείτε δείκτες διαφορετικών καταστάσεων συνείδησης – για παράδειγμα, σαρώνοντας τον εγκέφαλο ενός ατόμου ενώ είναι ξύπνιο σε αντίθεση με τον ύπνο αργού κύματος, ο οποίος συνήθως είναι χωρίς όνειρα και επομένως ασυνείδητος. Αυτή η πειραματική διάταξη υποθέτει ότι το άτομο στην πραγματικότητα δεν ονειρεύεται. Αλλά αυτή η υπόθεση θα μπορούσε να είναι λανθασμένη: μερικές φορές οι άνθρωποι αναφέρουν όνειρα όταν ξυπνούν από ύπνο αργού κύματος. Έκαναν λάθος; Τους εμπιστεύεστε; Πώς μπορείτε να επιβεβαιώσετε ότι οι υποθέσεις σας για τη συνείδηση είναι σωστές όταν η μόνη σας βασική αλήθεια είναι τα λόγια κάποιου άλλου – κάτι που στην πραγματικότητα δεν είναι καθόλου βασική αλήθεια;Όταν βρισκόμαστε αντιμέτωποι με αυτό το φαινομενικά ανυπέρβλητο πρόβλημα, είναι δελεαστικό να αναζητήσουμε μια βαλβίδα διαφυγής: Ίσως τίποτα από όλα αυτά να μην είναι αληθινό. Ίσως η συνείδηση να είναι τόσο απατηλή επειδή είναι μια ψευδαίσθηση, ένας όμορφος καθεδρικός ναός που υπάρχει μόνο στο κεφάλι μας. Αυτή η σκεπτικιστική θέση προβαλλόταν συχνά από τον εκλιπόντα φιλόσοφο Ντάνιελ Ντένετ, και είναι ένα εύλογο ερώτημα. Αλλά δεν μας επιτρέπει να αποφύγουμε την θεραπεία εγκεφαλικών τραυμάτων, την κατανόηση φαρμάκων όπως τα αναισθητικά και τα ψυχεδελικά ή και την αντιμετώπιση της μεταχείρισης των ζώων και των ευφυών μηχανών που δημιουργούμε. Η συνείδηση είναι πραγματική για εμάς και επομένως είναι πραγματική με κάθε τρόπο που έχει σημασία.Όλη η επιστήμη βασίζεται σε συμπεράσματα για πράγματα που δεν μπορούμε να δούμε. Δεν μπορούμε να δούμε μια μαύρη τρύπα, επισημαίνει ο Κοχ, αλλά μπορούμε να περάσουμε δεκαετίες χτίζοντας θεωρίες και δημιουργώντας όργανα που μας επιτρέπουν να συμπεράνουμε την ύπαρξή της. Η συνείδηση μπορεί να είναι μια πιο δύσκολη περίπτωση, αλλά οι ερευνητές δεν σκοπεύουν να σταματήσουν την προσπάθεια. Με τα κατάλληλα εργαλεία, «η αίσθηση μυστηρίου σχετικά με το πώς οι υλικές διεργασίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε συνειδητές εμπειρίες θα άρχιζε να υποχωρεί», λέει ο Σεθ.

«Δεν ξέρω τι θα συμβεί μετά – αν θα είναι ακόμα εντυπωσιακό ή όχι», λέει ο Ντεμερτζί του Πανεπιστημίου της Λιέγης. «Ξέρετε, όμως, μερικές φορές η φύση είναι τόσο όμορφη που ακόμα κι όταν την αναλύεις σε κυριεύει δέος».

Jen Christiansen; Source: “Theories of Consciousness,” by Anil K. Seth and Tim Bayne, in Nature Reviews Neuroscience, Vol. 23; July 2022 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35505255/

διαβάστε περισσότερες λεπτομέρειες:
1. Why consciousness is the hardest problem in science –https://www.scientificamerican.com/article/what-is-consciousness-science-faces-its-hardest-problem-yet/
2. Your guide to 29 wildly different theories of consciousness – https://www.scientificamerican.com/article/your-guide-to-29-wildly-different-theories-of-consciousness/

Το επεξεργάστηκε Φεβρουάριος 28 ο Δροσος Γεωργιος

[Δροσος Γεωργιος]

Η «πρακτική» σύνδεση εγκεφάλου-υπολογιστών νέος στόχος της Κίνας.

Οι τεχνολογίες BCI βασική στρατηγική του Πεκίνου σε πενταετές σχέδιο ανάπτυξης.

Η Κίνα επιθυμεί να δει την τεχνολογία διεπαφής εγκεφάλου-υπολογιστή (BCI) να περνά σε πρακτική δημόσια χρήση μέσα στα επόμενα τρία έως πέντε χρόνια.Το Πεκίνο ανέδειξε τις τεχνολογίες BCI ως βασική στρατηγική βιομηχανία του μέλλοντος στο νέο πενταετές σχέδιο ανάπτυξης που δημοσιεύθηκε αυτή την εβδομάδα τοποθετώντας την στο ίδιο επίπεδο με τομείς όπως: η κβαντική τεχνολογία, η ενσωματωμένη τεχνητή νοημοσύνη, τα δίκτυα 6G και η πυρηνική σύντηξη.«Οι νέες πολιτικές δεν θα αλλάξουν τα πράγματα από τη μια μέρα στην άλλη. Πιστεύω ότι σε άλλα τρία έως πέντε χρόνια θα αρχίσουμε να βλέπουμε σταδιακά κάποια προϊόντα BCI να περνούν σε πραγματικές πρακτικές υπηρεσίες για το κοινό», δήλωσε ο Γιάο Ντεζόνγκ διευθυντής του Ινστιτούτου Επιστήμης Εγκεφάλου της Σιτσουάν σε συνέντευξη του στο περιθώριο των ετήσιων συνεδριάσεων του κινεζικού κοινοβουλίου στο Πεκίνο.Μια εθνική στρατηγική ανάπτυξης BCI που δημοσιεύθηκε πέρσι στοχεύει σε σημαντικές τεχνολογικές ανακαλύψεις έως το 2027 και στη δημιουργία δύο ή τριών παγκόσμιας κλάσης εταιρειών έως το 2030. Η Κίνα είναι η δεύτερη χώρα στον κόσμο που ξεκίνησε κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους με εμφυτεύματα BCI. Πάνω από 10 δοκιμές βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη αριθμός παρόμοιος με αυτόν των ΗΠΑ ενώ οι επιστήμονες σχεδιάζουν να εντάξουν περισσότερους από 50 ασθενείς σε όλη τη χώρα μέσα στη χρονιά.Πρόσφατες δοκιμές υψηλού προφίλ επέτρεψαν σε παραλυμένους ασθενείς και ακρωτηριασμένους να ανακτήσουν μερικώς την κινητικότητα και να χειρίζονται ρομποτικά χέρια ή έξυπνα αναπηρικά αμαξίδια. Η κινεζική κυβέρνηση έχει ήδη εντάξει ορισμένες θεραπείες BCI στο εθνικό σύστημα ιατρικής ασφάλισης σε μερικές πιλοτικές επαρχίες, ενώ η εγχώρια αγορά προβλέπεται να φτάσει τα περίπου 810 εκατομμύρια δολάρια έως το 2027 σύμφωνα με την CCID Consulting.«Η Κίνα έχει πολλά πλεονεκτήματα στον τομέα των BCI, όπως ο τεράστιος πληθυσμός της, η μεγάλη ζήτηση από ασθενείς, η οικονομικά αποδοτική βιομηχανική αλυσίδα και η μεγάλη δεξαμενή ταλέντων στους τομείς STEM (επιστήμη, τεχνολογία, μηχανική και μαθηματικά)» δήλωσε ο Γιάο ο οποίος ηγείται επίσης ενός σημαντικού ερευνητικού κέντρου νευροπληροφορικής στο πλαίσιο του κινεζικού υπουργείου επιστήμης και τεχνολογίας.

Το χάσμα

Σύμφωνα με τον Γιάο πολιτικές όπως η ενσωμάτωση των θεραπειών στην ασφάλιση και η θέσπιση εθνικών προτύπων αποσκοπούν στο να κλείσουν το μεγάλο χάσμα μεταξύ επιστημονικής έρευνας, βιομηχανίας και κλινικών εφαρμογών. «Η πορεία από το πειραματικό στάδιο στις κλινικές δοκιμές είναι αρκετά μακρά και αυτό παραμένει πρόβλημα» είπε στο Reuters προσθέτοντας ότι πολλά κινεζικά νοσοκομεία έχουν δημιουργήσει εργαστήρια έρευνας BCI για να επιταχύνουν τη διαδικασία.Ενώ αμερικανικές startups όπως η Neuralink του Ελον Μασκ επικεντρώνονται σε επεμβατικά τσιπ που εισχωρούν στον εγκεφαλικό ιστό, οι Κινέζοι ερευνητές αναπτύσσουν: επεμβατικά, ημι-επεμβατικά και μη επεμβατικά BCI με ευρύτερες πιθανές κλινικές εφαρμογές.Τα ημι-επεμβατικά BCI, που τοποθετούνται στην επιφάνεια του εγκεφάλου, μπορεί να χάνουν μέρος της ποιότητας του σήματος αλλά μειώνουν κινδύνους όπως βλάβη ιστών και επιπλοκές μετά την επέμβαση. Το χειρουργικό ρομπότ της Neuralink μπορεί να τοποθετήσει εκατοντάδες ηλεκτρόδια στον εγκέφαλο μέσα σε λίγα λεπτά.«Αυτό είναι ένα τεχνικό πλεονέκτημα που θεωρώ εντυπωσιακό. Όμως η Κίνα σημειώνει πλέον πολύ γρήγορη πρόοδο σε αυτόν τον τομέα. Στην πραγματικότητα, η κατεύθυνση του Μασκ είναι βασικά εφικτή και εγχώρια» λέει ο Γιάο.

https://www.naftemporiki.gr/techscience/2082459/i-praktiki-syndesi-egkefaloy-ypologiston-neos-stochos-tis-kinas/