Μέσα από την 5η διάσταση. Πώς η θεωρία Kaluza-Klein ενοποίησε Βαρύτητα με Ηλεκτρομαγνητισμό και άνοιξε τον δρόμο στην Θεωρία των Χορδών. Mια από τις εντυπωσιακότερες αναζητήσεις του εικοστού αιώνα συμπυκνώνεται στην απλή μαθηματική σχέση: , όπου  το στοιχειώδες ηλεκτρικό φορτίο,  η ταχύτητα του φωτός,  η σταθερά Planck/2π,  σταθερά της παγκόσμιας έλξης του Νεύτωνα,  η ηλεκτροστατική σταθερά του νόμου Coulomb και  η ακτίνα μιας αόρατης πέμπτης διάστασης. Γίνεται απλούστερη αν γραφεί στο φυσικό σύστημα(*) μονάδων ως .(1) Η σχέση αυτή συνδέει το στοιχειώδες ηλεκτρικό φορτίο  με την σταθερά  του νόμου της βαρύτητας του Νεύτωνα και την ακτίνα  μιας αόρατης πέμπτης διάστασης. Προκύπτει από την θεωρία Kaluza-Klein η οποία έδειξε πώς η βαρύτητα και ο ηλεκτρομαγνητισμός μπορούν να εμφανιστούν ως διαφορετικές εκδηλώσεις μιας κοινής πενταδιάστατης γεωμετρικής θεωρίας, τις μόνες δυνάμεις που ήταν γνωστές όταν διατυπώθηκε η θεωρία.Ήδη από τον 19ο αιώνα, o ηλεκτρομαγνητισμός, εκφρασμένος από τις εξισώσεις του Maxwell, αποτέλεσε την πρώτη ενοποίηση δυνάμεων, δείχνοντας ότι ο ηλεκτρισμός και ο μαγνητισμός δεν είναι ανεξάρτητα φαινόμενα, αλλά οι δύο όψεις του ιδίου νομίσματος. Ο ηλεκτρομαγνητισμός, πέρα από το ότι από μόνος του είναι μια ενοποιημένη θεωρία, διαθέτει και μια ακόμη εντυπωσιακή ιδιότητα: είναι εγγενώς συμβατός με την ειδική σχετικότητα του Einstein.Μετά την δημοσίευση της γενικής θεωρίας της σχετικότητας το 1915 και την επιτυχή αντικατάσταση της βαρυτικής δύναμης από τη δυναμική του χώρου και του χρόνου, αναζητήθηκε μια γεωμετρική εξήγηση και για τις υπόλοιπες δυνάμεις της φύσης … δηλαδή την ηλεκτρομαγνητική, την μόνη – μετά την βαρυτική – γνωστή δύναμη εκείνη την εποχή.Σύμφωνα με την θεωρία των Theodor Kaluza και Oskar Klein, που διατυπώθηκε μετά την γενική θεωρία της σχετικότητας του Einstein, ενώ η βαρύτητα αντικατοπτρίζει το σχήμα των οικείων σε εμάς τεσσάρων χωροχρονικών διαστάσεων, ο ηλεκτρομαγνητισμός αναδύεται μέσα από την γεωμετρία μιας επιπρόσθετης πέμπτης διάστασης, η οποία είναι πολύ μικρή για να παρατηρηθεί απευθείας. Ο Einstein γοητεύτηκε ιδιαίτερα από αυτή τη θεωρία.Η αναζήτηση από τον Einstein μιας ενοποιημένης θεωρίας συχνά μνημονεύεται ως αποτυχημένη, ενώ στην ουσία ήταν αδύνατον να επιτευχθεί εκείνη την εποχή. Έπρεπε πρώτα να κατανοηθούν οι πυρηνικές δυνάμεις και ο κρίσιμος ρόλος της κβαντικής θεωρίας πεδίου στη Φυσική, μια έρευνα που άρχισε από τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα και οδήγησε πολύ αργότερα στο Καθιερωμένο Πρότυπο των στοιχειωδών σωματιδίων. Στην «εικασία» Kaluza-Klein (όπως και στη θεωρία των χορδών) οι φυσικοί νόμοι «που παρατηρούμε» ελέγχονται από το σχήμα και το μέγεθος των επιπρόσθετων μικροσκοπικών διαστάσεων. Οι Kaluza και Klein διατύπωσαν την ιδέα τους περί μιας πέμπτης διάστασης στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν γνωρίζαμε μόνο τη βαρυτική και την ηλεκτρομαγνητική δύναμη. To ότι και οι δύο ήταν ανάλογες του αντιστρόφου τετραγώνου της απόστασης δεν ήταν από μόνη της απόδειξη ότι οι δύο δυνάμεις συνδέονται μεταξύ τους. Η πραγματική γοητεία της ιδέας ήταν ότι ο ηλεκτρομαγνητισμός μπορούσε να προκύψει από την ίδια γεωμετρική δομή που περιγράφει τη βαρύτητα.Αν η επιπρόσθετη χωρική διάσταση έχει συμπαγοποιηθεί, δηλαδή έχει «τυλιχθεί» σχηματίζοντας έναν αρκετά μικρό κύκλο, θα έχει διαφύγει από τα μικροσκόπιά μας – τους επιταχυντές. Επιπλέον, γνωρίζουμε ήδη από την γενική θεωρία της σχετικότητας ότι ο χώρος είναι εύκαμπτος. Οι 3 διαστάσεις που αντιλαμβανόμαστε διαστέλλονται, ενώ κάποτε υπήρξαν πολύ μικρότερες, οπότε δεν αποτελεί μεγάλο νοητικό άλμα να φανταστούμε ότι υπάρχει μια ακόμα διάσταση που παραμένει μικρή. Αυτή η μικρή επιπρόσθετη διάσταση θα είχε σημαντικές έμμεσες επιδράσεις, οι οποίες θα μπορούσαν να παρατηρηθούν. Τότε η γενική θεωρία της σχετικότητας θα περιέγραφε την γεωμετρία ενός πενταδιάστατου χωρόχρονου.Για να περιγραφεί αυτός ο πενταδιάστατος χωρόχρονος, ο Kaluza προσάρμοσε τις μαθηματικές εξισώσεις του Einstein προσθέτοντας απλώς τους όρους της νέας, αόρατης διάστασης. Μπορούμε να διαχωρίσουμε τη γεωμετρία αυτή σε 3 στοιχεία: (α) στο σχήμα των τεσσάρων μεγάλων χωροχρονικών διαστάσεων (δηλαδή την συνήθη βαρύτητα που βιώνουμε καθημερινά) (β) στη «γωνία» μεταξύ της μικρής διάστασης και των υπολοίπων (η οποία τελικά αποκαλύπτεται ότι λειτουργεί ακριβώς όπως το ηλεκτρομαγνητικό πεδίο) (γ) και στην περιφέρεια της μικρής διάστασης (η οποία καθορίζει τη σχετική ισχύ μεταξύ ηλεκτρομαγνητισμού και βαρύτητας) Ο μεγάλος χωρόχρονος συμπεριφέρεται σύμφωνα με την συνήθη τετραδιάστατη σχετικότητα. Σε κάθε σημείο του, «η γωνία και η περιφέρεια» λαμβάνουν από μία τιμή, μοιάζουν δηλαδή με δύο πεδία που διαπερνούν τον χωρόχρονο λαμβάνοντας συγκεκριμένες τιμές σε κάθε σημείο του. Προς γενική έκπληξη, προκύπτει ότι το πεδίο της γωνίας προσιδιάζει στο ηλεκτρομαγνητικό πεδίο ενός τετραδιάστατου κόσμου, δηλαδή οι εξισώσεις που διέπουν τη συμπεριφορά του είναι πανομοιότυπες με εκείνες του ηλεκτρομαγνητισμού. Η δε περιφέρεια καθορίζει τη σχετική ισχύ μεταξύ των ηλεκτρομαγνητικών και των βαρυτικών δυνάμεων. Καθώς η μικρή διάσταση είναι ένας κλειστός κύκλος ακτίνας , οποιοδήποτε σωματίδιο κινείται μέσα της «εγκλωβίζεται» συμπεριφερόμενο σαν ένα στάσιμο κύμα. Λόγω αυτού του περιορισμού, η ορμή του σωματιδίου στην 5η διάσταση δεν μπορεί να είναι τυχαία, αλλά εξαρτάται αντιστρόφως ανάλογα από την ακτίνα του κύκλου (). Το εντυπωσιακό είναι ότι το ηλεκτρικό φορτίο  που παρατηρούμε εμείς στον δικό μας κόσμο, δεν είναι τίποτα άλλο παρά αυτή η κρυμμένη ορμή! Αν συνδυάσουμε αυτή την ορμή με την σταθερά της παγκόσμιας έλξης  – που συνδέεται με την γεωμετρία και το μέγεθος της μικρής διάστασης, παίρνουμε τελικά την σχέση .Δυστυχώς όμως η κομψότητα αυτής της προσέγγισης δεν αρκεί για να περιγράψει πειστικά την φυσική πραγματικότητα. Για να ισχύει θα έπρεπε η ακτίνα  να είναι ασύλληπτα μικρή, στην κλίμακα του μήκους Planck, γεγονός που θα οδηγούσε θεωρητικά σε αδιανόητα τεράστιες μάζες για στοιχειώδη σωματίδια όπως το ηλεκτρόνιο. Για ένα R της τάξης του μήκους Planck, προκύπτει μάζα της τάξης μάζας Planck, 1022 MeV, ενώ η μάζα του ηλεκτρονίου είναι μόλις 0,511 MeV.Με τον τρόπο αυτό, από μια θεωρία αποκλειστικά και μόνο για τη βαρύτητα στις 5 διαστάσεις απορρέει μια θεωρία που περιγράφει την βαρύτητα και τον ηλεκτρομαγνητισμό στις 4 διαστάσεις. Η θεωρία των χορδών είναι πιο περίπλοκη από τη θεωρία Kaluza-Klein, αλλά η μαθηματική της δομή είναι ουσιαστικά πληρέστερη και επιτυγχάνει μεγαλύτερο βαθμό ενοποίησης. Όμως ο βασικός ισχυρισμός της θεωρίας Kaluza-Klein διατηρείται: Οι φυσικοί νόμοι που παρατηρούμε εξαρτώνται από τη γεωμετρία των επιπρόσθετων κρυμμένων διαστάσεων. Η θεωρία Kaluza-Klein αποκάλυπτε τη γοητεία και τη δύναμη της συμμετρίας.Αργότερα αποδείχθηκε, σύμφωνα με την θεωρία των χορδών, ότι αν προσθέσουμε επιπλέον διαστάσεις στην παλιά θεωρία του Einstein, τότε το σχήμα και οι πολύπλοκες συμμετρίες τους, καθώς και οι χορδές που ταλαντώνονται μέσα σε αυτές, παράγουν τα μποζόνια W και Z και τα γλοιόνια που βρίσκουμε στις ασθενείς και ισχυρές πυρηνικές δυνάμεις! Παρότι η θεωρία Kaluza-Klein δεν ήταν δυνατόν να είναι σωστή, μπορούμε να πούμε ότι ήταν ένας ουσιαστικός πρόδρομος της θεωρίας των χορδών. πηγές: On hidden realities – https://www.quantum-bits.org/?p=1078, Η θεωρία Kaluza-Klein – https://physicsgg.me/2010/12/29 (*) στο φυσικό σύστημα μονάδων που χρησιμοποιήθηκε θεωρούμε (2)

Σχετικά με το κομμάτι του πυραύλου που προσέκρουσε στη Σελήνη. Από τον Georges Melies(*) στον Elon Musk(**) Το κομμάτι πύραυλου που προσέκρουσε στη Σελήνη γίνεται χρυσή ευκαιρία μελέτης για ειδικούς επιστήμονες Στη διάσημη σκηνή όπου μια κάψουλα «καρφώνεται» στο μάτι του φεγγαριού -το καρέ από την πρωτοποριακή βωβή γαλλική ταινία «Το Ταξίδι στη Σελήνη» του 1902, ο σκηνοθέτης Ζωρζ Μελιές δεν μας έδωσε μόνο ένα εμβληματικό στιγμιότυπο επιστημονικής φαντασίας που έμεινε στην ιστορία, αλλά και έναν πυροκροτητή φαντασίας. Από τότε ο άνθρωπος έχει κατακτήσει τη Σελήνη και η σημερινή γενιά τεχνολόγων και επιστημόνων έχει σχέδια ώστε το ουράνιο αυτό σώμα να λειτουργεί και ως ένα απομακρυσμένο φυλάκιο της ανθρωπότητας. Κάπου 124 χρόνια μετά δεν είναι μια κάψουλα που προσκρούει στη Σελήνη, αλλά ένα τμήμα υπερσύχρονου πυραύλου.«Ένα κομμάτι πύραυλου Falcon 9 της SpaceX που βρισκόταν εκτός πορείας προσέκρουσε στη Σελήνη, δημιουργώντας έναν κρατήρα κοντά σε ένα γνωστό σεληνιακό σημείο αναφοράς. Με αυτό τον τρόπο προσφέρεται στους επιστήμονες μια μοναδική ευκαιρία έρευνας που θα μπορούσε να ωφελήσει μελλοντικές αποστολές. Το άδειο ανώτερο τμήμα του συγκεκριμένου Falcon 9 επρόκειτο να προσκρούσει στη Σελήνη κοντά στον κρατήρα Einstein, με ταχύτητα περίπου 8.700 χλμ/ώρα την Τετάρτη. Από την σύγκρουση προκλήθηκε σύντομη, εντυπωσιακή λάμψη. Ενδέχεται να χρειαστούν ημέρες ή και εβδομάδες μέχρι να σχηματιστεί πλήρης εικόνα για το τι συνέβη και τι μπορούμε να διδαχθούμε από αυτό, ωστόσο για τους πλανητικούς γεωλόγους, αυτή η τυχαία σύγκρουση αποτελεί “ θείο δώρο”» εξήγησε, μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο Βάιος Λάππας, καθηγητής και πρόεδρος στο Τμήμα Αεροδιαστημικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), με γνωστικό αντικείμενο τα Συστήματα Αεροδιαστημικής.Ο πύραυλος εκτοξεύτηκε από τη Φλόριντα τον Ιανουάριο του 2025, μεταφέροντας στο διάστημα δύο σεληνιακές ακάτους προσεδάφισης. Η αποστολή του ήταν να πυροδοτήσει το ανώτερο στάδιό του με επαρκή ισχύ, ώστε να ωθήσει και τις δύο ακάτους έξω από τη γήινη τροχιά και σε πορεία προς τη Σελήνη – στόχος που επιτεύχθηκε. «Το χρησιμοποιημένο τμήμα (upper stage) του πυραύλου, με μέγεθος περίπου όσο ένα πενταώροφο κτίριο και βάρος τουλάχιστον 4.000 κιλά, αφέθηκε να κινείται ελεύθερα σε μια μακρά, ελλειπτική τροχιά που εκτεινόταν προς τη Σελήνη και επέστρεφε. Τους τελευταίους 18 μήνες, η ήπια βαρυτική έλξη της Γης, της Σελήνης και του Ήλιου, σε συνδυασμό με την πίεση που ασκούσε το φως του Ήλιου, του έδωσαν μια ανεπαίσθητη ώθηση, βάζοντάς το σε πορεία σύγκρουσης με την Σελήνη. Η πρόσκρουση σημειώθηκε την Τετάρτη, γύρω στις 07:35 BST (06:35 GMT) -υπό το φως της ημέρας για πολλά μέρη του κόσμου-, ωστόσο η μικροσκοπική λάμψη που προκλήθηκε θα ήταν υπερβολικά αμυδρή για να γίνει ορατή, ακόμη και με τη χρήση τηλεσκοπίου», αναφέρει ο κ. Λάππας. Η επανάσταση της επανάχρησης «Ήταν μια ιδιωτική αποστολή από την Ιαπωνία που χρησιμοποίησε έναν Falcon 9 τον Ιανουάριο του 2025, αλλά τελικά απέτυχε. Το άνω τμήμα του πυραύλου σκόρπισε στο Διάστημα και μπήκε σε τροχιά σύγκρουσης με τον φυσικό μας δορυφόρο! Μπορεί ως περιστατικό να φαίνεται ιδιαίτερο, αλλά τίποτα δεν είναι τυχαίο. Ο Falcon 9 είναι ένας επαναχρησιμοποιήσιμος πύραυλος που έχει σχεδιάσει, αναπτύξει και κατασκευάζει η Space X, που έχει πρακτικά επανακαθορίσει τα δεδομένα στο χώρο της διαστημικής. Το κλειδί βρίσκεται στη λέξη “ επαναχρησιμοποιήσιμος”: το τεχνολογικό επίτευγμα της Space X, το οποίο και σε επίπεδο σύλληψης, αλλά και υλοποίησης, φάνταζε άθλος μόλις πριν από δεκαπέντε χρόνια, έχει μειώσει σημαντικά το κόστος μίας εκτόξευσης», σχολιάζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Δρ Περικλής Παναγιώτου, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Μηχανολόγων Μηχανικών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ), επιβλέπων καθηγητής της φοιτητικής ομάδας αεροδιαστημικής ASAT, αναφερόμενος στα τεχνικά μυστικά της συγκεκριμένης τεχνολογίας. Το 2025, ο πύραυλος αυτός σε διάφορες παραλλαγές ξεπέρασε τις 500 εκτοξεύσεις, σημειώνει ο Δρ Παναγιώτου. «Σίγουρα δεν συντρέχει κάποιος λόγος ανησυχίας, καθώς πίσω από κάθε τέτοια αποστολή κρύβονται εκατοντάδες ώρες υπολογισμών και ανάλυσης ρίσκου», προσθέτει.Ο κ. Λάππας σημειώνει πως τις επόμενες ημέρες, το σκάφος Lunar Reconnaissance Orbiter της NASA θα βρεθεί σε θέση να φωτογραφίσει το σημείο, επιτρέποντας τη σύγκριση εικόνων από την κατάσταση πριν και μετά την πρόσκρουση. Τα επιστημονικά δεδομένα και, πιθανότατα, οι πρώτες εικόνες θα προέλθουν από ισχυρά τηλεσκόπια στην αμερικανική ήπειρο, όπου ο ουρανός ήταν ακόμη σκοτεινός. «Καθώς οι ερευνητές γνωρίζουν ήδη το ακριβές μέγεθος, την ταχύτητα και το σημείο πρόσκρουσης του πυραύλου, το συμβάν αυτό μετατρέπεται από ένα τυχαίο ατύχημα σε ένα σπάνιο, ελεγχόμενο πείραμα. Πρόκειται για μια ιδανική στιγμή για τους πλανητολόγους, αφού τους δίνεται η ευκαιρία να ελέγξουν τα μοντέλα τους σχετικά με τον τρόπο που οι προσκρούσεις δημιουργούν κρατήρες, εκτινάσσουν συντρίμμια στην επιφάνεια και προκαλούν σεισμικές δονήσεις στο εσωτερικό της Σελήνης», προσθέτει.Πρόκειται για δεδομένα με μεγάλη αξία καθώς η κατανόηση της ποσότητας πετρωμάτων και σκόνης που εκτινάσσεται κατά την πρόσκρουση θα βοηθήσει τους μηχανικούς στον σχεδιασμό ασφαλέστερων σκαφών προσεδάφισης και μελλοντικών σεληνιακών βάσεων, επιτρέποντάς τους να υπολογίσουν την απόσταση που μπορούν να διανύσουν τα εκτινασσόμενα συντρίμμια και την ένταση της εδαφικής δόνησης στην γύρω περιοχή. Η πρόσκρουση είναι όμως χρήσιμη και σε ειδικούς σε άλλα επιστημονικά πεδία: «το υλικό που εκτινάχθηκε από το υπέδαφος της Σελήνης παρέχει νέα στοιχεία για τη γεωλογία της, εμπλουτίζοντας τις ήδη υπάρχουσες επιστημονικές γνώσεις σχετικά με τον σχηματισμό του συστήματος Γης-Σελήνης πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Δεν είναι η πρώτη φορά που ένα αντικείμενο κατασκευασμένο από τον άνθρωπο προσκρούει στη Σελήνη. Από το 1959, δεκάδες διαστημικά σκάφη έχουν συντριβεί στην επιφάνειά της — ορισμένα κατά λάθος και πολλά σκόπιμα, για επιστημονικούς σκοπούς», τονίζει ο πρόεδρος στο Τμήμα Αεροδιαστημικής Επιστήμης και Τεχνολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Τα… σκουπίδια της Σελήνης «Η απάντηση στο ερώτημα πόσα ανθρωποποίητα αντικείμενα έχουν φτάσει στην επιφάνεια της σελήνης εξαρτάται από το εάν αναφερόμαστε σε διαστημικά σκάφη ή μείζονα εξαρτήματα διαστημικών σκαφών που έφτασαν, είτε σκόπιμα, είτε τυχαία, στην επιφάνεια του φυσικού μας δορυφόρου. Σύμφωνα με απολογισμό της NASA, ο αριθμός υπερβαίνει κατά πολύ τα 100, με περίπου 120-130 περιστατικά πρόσκρουσης ή προσεδάφισης από το 1959. Σε αυτά περιλαμβάνονται περίπου 40 προσεδαφίσεις, από τις έξι επανδρωμένες αποστολές του προγράμματος Apollo, έως και πολλαπλές ρομποτικές αποστολές, ανάμεσά τους τα σοβιετικά σκάφη Luna, τα αμερικανικά Surveyor, τα κινεζικά Chang’e (Τσανγκ-ε), το ινδικό Chandrayaan-3 (Τσαντραγιάν), το κινεζικό SLIM, τα Odysseus και Athena της εταιρίες Intuitive Machines και το Blue Ghost της Firefly Aerospace», αναφέρει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Φαίδωνας Καραϊωσηφίδης, αεροναυπηγός και διευθυντής του περιοδικού «ΠΤΗΣΗ».Σε αυτά, μάλιστα, θα πρέπει να προστεθούν περίπου 80 αντικείμενα που προσέκρουσαν σκόπιμα, όπως όροφοι πυραυλικών φορέων που εξάντλησαν τα καύσιμά τους, βολιστήρες και σκάφη που διεξήγαγαν πειραματικές αποστολές και οδηγήθηκαν στη σεληνιακή επιφάνεια για να μην αποτελέσουν και άλλα διαστημικά σκουπίδια σε τροχιά. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται, σύμφωνα με τον κ. Καραϊωσηφίδη, οι αμερικανικοί βολιστήρες της σειράς Ranger (1962-1965) και Lunar Orbiters, όροφοι του πυραυλικού φορέα Κρόνος V του προγράμματος Apollo, πολλαπλοί σοβιετικοί βολιστήρες Luna και συγκροτήματα άλλων αποστολών της Μόσχας, το ερευνητικό SMART-1 της ευρωπαϊκής ESA και σκάφη κινεζικών αποστολών. Αξιοσημείωτες είναι οι σκόπιμες προσκρούσεις του LCROSS και των δίδυμων διαστημοπλοίων GRAIL της NASA που είχαν ρόλο μελέτης της Σελήνης, όπως και το ινδικό Chandrayaan-2, το οποίο αφού την χαρτογράφησε, έκανε μια έσχατη συμβολή στη μελέτη της Σελήνης με ηθελημένη συντριβή, ενώ υπάρχουν και περίπου 20 συντριβές σκαφών που προορίζονταν να προσεληνωθούν όπως το σοβιετικό Luna 15 (1969) και το ρωσικό Luna 25 (2023), το ιστραηλινό Beresheet (2019) και το ινδικό Chandrayaan-2 Vikram (2019) όπως και δυο ιαπωνικές προσπάθειες.Όπως αναφέρει ο κ. Καραϊωσηφίδης, εκτίμηση της NASA αποτελεί ότι οι άνθρωποι έχουν αφήσει στη Σελήνη πάνω από 220 τόνους συντριμμιών και εξοπλισμού, αριθμός που θα αυξηθεί με τις συνεχιζόμενες κινεζικές και ινδικές προσπάθειες, την αμερικανική επιδίωξη για επιστροφή του ανθρώπου στη Σελήνη, που η προεδρία Τραμπ στοχεύει να υλοποιηθεί πριν από τη λήξη της, αλλά, κυρίως, από την πρόθεση του Έλον Μασκ. Ο Αμερικανός μεγιστάνας έχει ανατρέψει πλήρως τον προηγούμενο σχεδιασμό του και έχει προτεραιοποιήσει την άμεση δημιουργία μιας «αυτοσυντηρούμενης πόλης» στο Φεγγάρι μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια, με τον εποικισμού του Άρη να βρίσκεται πλέον σε δεύτερο πλάνο… Σωτήρης Κυριακίδης – https://www.amna.gr/home/article/1014589/Apo-ti-Gi-sti-Selini-To-kommati-puraulou-pou-prosekrouse-sti-Selini-ginetai-chrusi-eukairia-meletis-gia-eidikous-epistimones (*) H ταινία μικρού μήκους «Το ταξίδι στη Σελήνη» του Georges Melies: (**) Κάποιοι ζήλεψαν τον Georges Melies και έφτιαξαν ένα ψεύτικο βίντεο που δείχνει την πρόσκρουση του πυραύλου του Elon Musk στην Σελήνη:    

Η τεχνητή νοημοσύνη δημιούργησε για πρώτη φορά λειτουργικούς ιούς που δεν υπάρχουν στη φύση. Στόχος η ανάπτυξη νέων φαρμάκων αλλά και φόβοι για καινούργια βιολογικά όπλα. Ερευνητές χρησιμοποίησαν τεχνητή νοημοσύνη για να εντοπίσουν και να δημιουργήσουν για πρώτη φορά λειτουργικούς ιούς που δεν απαντώνται στη φύση.Η έρευνα η οποία παρουσιάστηκε στην επιθεώρηση «Science» έρχεται να «διευρύνει όσα μπορεί να επιτύχει η συνθετική γονιδιωματική», σύμφωνα με τους συγγραφείς της από το αμερικανικό Πανεπιστήμιο Στάνφορντ και το Arc Institute της Καλιφόρνια.Ο χημικός μηχανικός του Στάνφορντ Δρ. Μπράιαν Χάιε, δήλωσε ότι η εργασία της ομάδας του θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη μελλοντικών φαρμάκων για την αντιμετώπιση βακτηρίων ανθεκτικών στα φάρμακα, χρησιμοποιώντας βακτηριοφάγους, ιούς που μολύνουν και σκοτώνουν βακτήρια.«Αν τα βακτήρια αποκτήσουν ανθεκτικότητα σε έναν μόνο φάγο, τότε το φάρμακο παύει να είναι αποτελεσματικό. Αν όμως έχεις πολλούς γενετικά διαφορετικούς φάγους σε ένα μείγμα, θα είναι δυσκολότερο για τα βακτήρια να αναπτύξουν ανθεκτικότητα απέναντι σε ολόκληρο αυτό το “κοκτέιλ”» αναφέρει σε δήλωση του ο Χάιε.Άλλοι ειδικοί εξέφρασαν ανησυχία ότι οι κυβερνήσεις δεν είναι επαρκώς προετοιμασμένες για να αντιμετωπίσουν αυτές τις τεχνολογίες που εξελίσσονται με ταχύτητα και οι οποίες θα μπορούσαν να πέσουν στα χέρια κακόβουλων παραγόντων.«Παρότι αυτό αποτελεί μια πολλά υποσχόμενη εξέλιξη για εφαρμογές στις βιοεπιστήμες, εγείρει επίσης επείγοντα ερωτήματα σχετικά με τη βιοασφάλεια και την ασφάλεια από βιολογικές απειλές», έγραψαν ειδικοί από το Κέντρο για την Ασφάλεια της Υγείας του αμερικανικού Πανεπιστημίου Τζονς Χόπκινς σε σχόλιό τους που δημοσιεύτηκε μαζί με την έρευνα. «Η δυνατότητα σύνθεσης γονιδιωμάτων ιών με τη χρήση παραγωγικής τεχνητής νοημοσύνης υπάρχει πλέον· δεν υπάρχει όμως ακόμη το απαραίτητο πλαίσιο διακυβέρνησης για την ασφαλή καθοδήγησή της.» Το επίτευγμα Για να δημιουργήσουν τον νέο ιό οι ερευνητές εκπαίδευσαν ένα μοντέλο τεχνητής νοημοσύνης ανοιχτού κώδικα, γνωστό ως Evo, χρησιμοποιώντας γενετικές αλληλουχίες από εκατομμύρια ζώα, φυτά, μικρόβια και ιούς εξαιρώντας δεδομένα από ιούς που μολύνουν ανθρώπους.Στη συνέχεια επικεντρώθηκαν στον ιό ΦX174, έναν ευρέως μελετημένο βακτηριοφάγο που μολύνει μόνο το βακτήριο E. coli και εκπαίδευσαν την τεχνητή νοημοσύνη χρησιμοποιώντας το γονιδίωμα του και εκείνα παρόμοιων ιών.Με βάση αυτές τις πληροφορίες, το μοντέλο δημιούργησε 700,000 πιθανούς νέους ιούς από τους οποίους οι ερευνητές επέλεξαν 285 για περαιτέρω εργαστηριακή μελέτη. Από αυτούς 16 οδήγησαν σε βιώσιμους ιούς.Οι νεοδημιουργημένοι ιοί έδειξαν δυνατότητες αντιμετώπισης της ανθεκτικότητας των ξενιστών τους, γεγονός που σύμφωνα με τους ερευνητές υποδηλώνει ότι παρόμοιες προσεγγίσεις θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη θεραπειών κατά της φυματίωσης και του ανθεκτικού στη μεθικιλλίνη Staphylococcus aureus.«Στην εργασία παρουσιάζουμε μια απόδειξη της βασικής ιδέας, δείχνοντας ότι αυτό το κοκτέιλ των 16 φάγων ξεπερνά γρήγορα την ανθεκτικότητα του E. coli που είναι ανθεκτικό στον φυσικό ΦX174» λέει ο Χάιε.Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, χάρη στην ικανότητά τους να εντοπίζουν μοτίβα σε τεράστιους όγκους δεδομένων, έχουν αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματικά στη μελέτη μεγάλων αλληλουχιών DNA και πρωτεϊνών.Το 2024, ερευνητές της Google DeepMind κέρδισαν Νόμπελ για το AlphaFold, ένα σύστημα που προβλέπει την πολύπλοκη τρισδιάστατη δομή των πρωτεϊνών. Η απειλή Ο Τομ Ελις καθηγητής συνθετικής γονιδιωματικής μηχανικής στο Imperial College London δήλωσε στην The Guardian ότι παρά τους φόβους σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί η τεχνητή νοημοσύνη για τη δημιουργία ιών, τα ήδη υπάρχοντα παθογόνα και οι τεχνολογίες τροποποίησης ιών αποτελούν μεγαλύτερη ανησυχία.«Η απειλή από τον πλήρη σχεδιασμό και τη σύνθεση, μέσω τεχνητής νοημοσύνης, του γονιδιώματος ενός ιού ή βακτηρίου είναι σε μεγάλο βαθμό υπερτιμημένη, αν αναλογιστούμε ότι η απλή λήψη υπαρχόντων παθογόνων και η πραγματοποίηση αλλαγών στα γονιδιώματά τους που αυξάνουν ορισμένες ιδιότητές τους είναι πολύ ευκολότερη και πολύ πιθανότερο να αποτελέσει πραγματική παθογόνο απειλή» είπε.Η ανησυχία για την έρευνα gain-of-function — επιστημονική έρευνα κατά την οποία τροποποιούνται ιοί ώστε να αλλάξουν οι ιδιότητές τους και να μελετηθεί η εξέλιξή τους — οδήγησε τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ (NIH) να ανακοινώσουν τον περασμένο μήνα την απαγόρευση της συγκεκριμένης πρακτικής.«Αυτή η πρωτοποριακή πολιτική, που εφαρμόζεται σε ολόκληρη την αμερικανική κυβέρνηση, θεσπίζει για πρώτη φορά μια σαφή απαγόρευση επικίνδυνης έρευνας gain-of-function, η οποία μπορεί να θέσει σε σημαντικό κίνδυνο τις ζωές Αμερικανών και να δημιουργήσει σοβαρό κίνδυνο για την ασφάλεια του έθνους μας», έγραψε σε δήλωσή του ο διευθυντής του NIH, Dr. Jay Bhattacharya.Πολλοί αξιωματούχοι της κυβέρνησης Trump και μέλη του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος πιστεύουν ότι μια διαρροή από εργαστήριο ιολογίας στην Κίνα προκάλεσε την πανδημία της Covid-19 αν και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανέφερε σε έκθεσή του το 2025 ότι η ασθένεια πιθανότατα πέρασε από ζώα στον άνθρωπο.Οι ανησυχίες αυξάνονται ότι ισχυρά και εύκολα προσβάσιμα μοντέλα τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσαν να δημιουργήσουν ανεξέλεγκτες απειλές, από παθογόνους οργανισμούς έως κυβερνοεπιθέσεις.Τον περασμένο μήνα, η OpenAI, η εταιρεία που δημιούργησε το ChatGPT, ανακοίνωσε ότι τα πειραματικά της συστήματα κατάφεραν να παρακάμψουν τις δικλίδες ασφαλείας τους και να παραβιάσουν την ασφάλεια μιας άλλης εταιρείας τεχνητής νοημοσύνης. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2148384/i-techniti-noimosyni-dimioyrgise-gia-proti-fora-leitoyrgikoys-ioys-poy-den-yparchoyn-sti-fysi/