Jump to content

Προτεινόμενες αναρτήσεις

Δημοσιεύτηκε

Ευτύχης Μπιτσάκης (1927 – 2025)

Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 98 ετών ο φυσικός-χημικός και φιλόσοφος Ευτύχης Μπιτσάκης.

Ο Ευτύχης Μπιτσάκης γεννήθηκε στο Κάδρος του Δήμου Καντάνου της Κρήτης. Σπούδασε Χημεία στο Πανεπιστήμιο της Αθήνας, Θεωρητική Φυσική και Φιλοσοφία στο Πανεπιστήμιο του Παρισιού. Ήταν διδάκτορας της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Paris VIII και διδάκτορας Φιλοσοφίας των Επιστημών της Επικρατείας της Γαλλίας. Δίδαξε Μαθηματικά στο Πανεπιστήμιο Paris XI (Orsay) και Φιλοσοφία των Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Paris VIII.
Μετά την επιστροφή του στην Ελλάδα (1976) εργάστηκε ως κύριος ερευνητής στο Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών. Το 1981 εκλέχθηκε τακτικός καθηγητής στην Έδρα Φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και επί έξι έτη ήταν κοσμήτορας της φιλοσοφικής σχολής. Παλαιός υφηγητής θεωρητικής φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, δίδαξε στο φυσικό τμήμα το μάθημα «Εισαγωγή στις Φυσικές Θεωρίες». Κύρια ερευνητικά ενδιαφέροντα του ήταν τα θεμέλια των επιστημών (Σχετικότητα, Κβαντική Μηχανική), ή Οντολογία, η Γνωσιοθεωρία και η Φιλοσοφική Ανθρωπολογία. Βιβλία και άρθρα του σ’αυτά τα γνωστικά πεδία κυκλοφορούν στις κυριότερες ευρωπαϊκές γλώσσες. Ο Ε. Μπιτσάκης εντάχθηκε από τα μαθητικά του χρόνια στο αριστερό κίνημα. Κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου καταδικάστηκε σε πολυετή φυλάκιση. Στη διάρκεια της δικτατορίας μετείχε ενεργά στο αντιδικτατορικό κίνημα της Ευρώπης, ως μέλος της Κ.Ε. του ΚΚΕ. Ο Μπιτσάκης είχε αναπτύξει πολύμορφη κοινωνική δραστηριότητα στο πλαίσιο της Παγκόσμιας Ομοσπονδίας Επιστημόνων, της Ουνέσκο, του Κέντρου Μαρξιστικών Ερευνών του Παρισιού, κλπ. Επίσης μετείχε στην οργάνωση του Ελεύθερου Ανοικτού Πανεπιστημίου του Παρισιού και ήταν μέλος της Ομάδας του Δήμου Αθηναίων και του Υπουργείου Πολιτισμού για τη δημιουργία των Ανοικτών Πανεπιστημίων. Είχε την πρωτοβουλία της οργάνωσης του Σεμιναρίου «Θεμέλια των Επιστημών» (Φυσικό Τμήμα, Πανεπιστήμιο Αθηνών) και την ευθύνη της οργάνωσης πολλών ελληνικών και διεθνών επιστημονικών συνεδρίων. Τέλος, είχε την ευθύνη της δημιουργίας του περιοδικού «Σύγχρονα Θέματα», μετείχε στην εκδοτική ομάδα του περιοδικού «Διαλεκτική» και από το 1992 είναι εκδότης του θεωρητικού περιοδικού «Ουτοπία». Ο Ε. Μπιτσάκης ήταν μέλος της Συντ. Επιτροπής του περιοδικού «Physics Essays», Πανεπιστημίου του Toronto, επίτιμος Διδάκτωρ του Πολυτεχνείου Κρήτης και Ιππότης του Φοίνικα (Γαλλία).

Ακολουθεί ένα απόσπασμα από το βιβλίο του Ευτύχη Μπιτσάκη, «Χώρος και Χρόνος, Η συνεχιζόμενη αναζήτηση» , 2014, εκδόσεις ΑΓΡΑ:

(…) Οι πρωτόγονοι, κατά το προλεκτικό στάδιο της νόησης, έστρεφαν το βλέμμα τους στον ουρανό με φόβο, με απορία και με ελπίδα. Με την ανάπτυξη της γλώσσας, διατυπώθηκαν οι πρώτες μυθικές κοσμογονίες. (Ο μύθος υπήρξε η πρώτη μορφή κοσμοθεωρίας για το γένος των θνητών.) Η πρωτόγονη, ανθρωπορφική φαντασία, οίκισε το ανιμιστικό της Σύμπαν με θεούς, δαίμονες, νεράιδες, φαντάσματα, συνολικά με ανθρωπόμορφα όντα, άλλα εχθρικά και άλλα φιλικά προς τους ανθρώπους.Οι ορθολογικές φιλοσοφίες των προσωκρατικών, και άλλων σχολών και λαών, χωρίς να απαλλαγούν από μυθικά στοιχεία, επιχείρησαν να ερμηνεύσουν τα φυσικά φαινόμενα με φυσικά αίτια. Εντούτοις οι θεοί δεν εξορίστηκαν ούτε από το Σύμπαν των Προσωκρατικών. Όμως, από δημιουργοί υποβιβάστηκαν σε δημιουργήματα της Φύσης.Κατά τους Ίωνες, το Σύμπαν είναι άπειρο, αγέννητο και σε αέναη μεταμόρφωση. Το Σύμπαν των Ελεατών ήταν αγέννητο και ανώλεθρο, αλλά «δεμένο με τις αλυσίδες του χρόνου». Με τους Ελεάτες, η τυπική λογική (είναι ή δεν είναι), αντιπαρατέθηκε στη διελεύκανση των Ιώνων (είναι και δεν είναι). Αντίστοιχα, η αριθμολογία των Πυθαγορείων και ο πλατωνικός ιδεαλισμός αντιτάχθηκαν στην φυσιοκτρατία των προσωκρατικών. (Η ρήξη στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία σημαδεύτηκε κυρίως από τη σύγκρουση της δημοκρίτειας φυσιοκρατικής φιλοσοφίας με τον πλατωνικό κόσμο των ιδεών.)

Ύστερα από δύο χιλιάδες χρόνια περίπου, μετά την σχεδόν απόλυτη κυριαρχία του γεωκεντρικού-θεοκρατικού του Σύμπαντος, μετά τη λεγόμενη «Αναγέννηση» είχε σημάνει η ώρα της Επιστήμης.

Επιστήμη: Άρνηση και νόμιμος κληρονόμος της φιλοσοφίας. Με το έργο του Γαλιλαίου, του Κοπέρνικου, του Κέπλερ, του Νεύτωνα και των λιγότερο γνωστών επιστημόνων, η μεγαλοφυής διαίσθηση του Αρίσταρχου μεταλλάχθηκε σε επιστημονική θεωρία: στο άπειρο, στατικό και μηχανιστικό Σύμπαν του Νεύτωνα.

Το μηχανιστικό Σύμπαν στην πραγματικότητα προϋπέθετε την απειρότητα του χώρου και του χρόνου. Ο άπειρος ευκλείδειος χώρος, «αισθητήριον του θεού» ήταν ανεξάρτητος από την παρουσία της ύλης. Παρόμοια, ο παγκόσμιος, απόλυτος χρόνος, ο οποίος αντιστοιχούσε στην πανταχού παρουσία του Θεού, υποτίθεται ότι έρρεε ανεξάρτητα από την κίνηση της ύλης. Ως προς την ύλη: Τα συμπαγή, σκληρά, άθραυστα σωμάτια του Νέυτωνα ήταν αντίγραφο των ατόμων του Δημοκρίτου. Όμως, αντίθετα με τα αδημιούργητα δημοκρίτεια άτομα, τα «σωμάτια» είχαν δημιουργηθεί από τον Θεό κατά την πρώτη στιγμή της Δημιουργίας. Επιστημονικός ρεαλισμός, με μεταφυσικό θεμέλιο. Επιστημονική πρόοδος και φιλοσοφική οπισθοδρόμηση.Η ηλεκτρομαγνητική θεωρία του Μάξγουελ είχε ήδη υπονομεύσει το μηχανιστικό κοσμοείδωλο της κλασσικής φυσικής. Αλλά μόνο κατά τις αρχές του 20ου αιώνα, τα κβάντα και η Σχετικότητα ανέδειξαν τα ιστορικά όρια της Φυσικής του Νεύτωνα. Επιπλέον, αποτέλεσαν τα θεμέλια μιάς δυναμικής αντίληψης για τον κόσμο. (Το σήμερα προσιτό μέρος του Σύμπαντος.)Οι θεωρίες του Αϊνστάιν απέδειξαν την σχετικότητα των απόλυτων μεγεθών της κλασσικής φυσικής: του μήκους, του χρόνου, της μάζας, της ενέργειας κλπ. Αλλά η Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας (1905) με διαλεκτικές εκθέσεις, δημιούργησε νέα, απόλυτα μεγέθη στον τετραδιάστατο χωρόχρονο του Μινκόφσκι. Ο γνωσιολογικός σχετικισμός είχε αρθεί: Η Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας αντιπροσώπευε τώρα μια νέα ισχυρότερη αντικειμενικότητα.Στην προσπάθειά του να διατυπώσει τους νόμους της Φυσικής με μορφή ανεξάρτητη και από τα μη γαλιλαιικά συστήματα αναφοράς, ο Αϊνστάιν διατύπωσε την χρονογεωμετρική θεωρία της βαρύτητας, δηλαδή τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας, στο πλαίσιο της οποίας η μορφή του χώρου και η ροή του χρόνου καθορίζονται από την κίνηση της ύλης. Η θεωρία της βαρύτητας του Αϊνστάιν αποτέλεσε, όπως είναι γνωστό, το μαθηματικό πλαίσιο για τη δημιουργία κοσμολογικών προτύπων τα οποία, παρά τον τοπικό χαρακτήρα της θεωρίας του Αϊνστάιν, φιλοδοξούν να εξηγήσουν και τη γέννηση και την εξέλιξη του Σύμπαντος. Κυρίαρχο σήμερα είναι το οιονεί μεταφυσικό πρότυπο της Μεγάλης Έκρηξης (του Big Bang κατά την ειρωνική διατύπωση του Χόυλ).

Η μεταφυσική και οι θεωρίες του Αϊνστάιν διατυπώθηκαν σε διαφορετικά οντολογικά θεμέλια. Αλλά τα δύο «παραδείγματα’ συναντήθηκαν και η συνάρτηση του «μικρού» με το «Μέγα» υπήρξε εξαιρετικά γόνιμη.

Η Ειδική Θεωρία της Σχετικότητας αποτέλεσε το πλαίσιο της ορμητικής ανάπτυξης της μικροφυσικής, η οποία έφερε στο φως νέες πραγματικότητες – στοιχειώδη σωμάτια, συστατικά στοιχειωδών σωματιδίων, χωροχρονικές σχέσεις μεταξύ μικροφυσικών οντοτήτων – ανέδειξε γόνιμες συμμετρίες, συνέλαβε φαινόμενα απο τη λανθάνουσα ύπαρξη του υποκβαντικού επιπέδου, συνέβαλε στην αποκάλυψη της οντικής ενότητας των μικροσωματίων, συγκεκριμενοποίησε την ενότητα της ύλης και του πεδίου κλπ (Κατά τον Αϊνστάιν, ύλη είναι τόσο τα μαγικά σωμάτια όσο και το ηλεκτρομαγνητικό και το βαρυτικό πεδίο.)Άλλος καρπός της συνάντησης ήταν η μετατροπή της θεωρίας της βαρύτητας του Αϊνστάιν, από μαθηματική σε φυσική θεωρία. Οι γνώσεις της μικροφυσικής ανέδειξαν το γίγνεσθαι, την ιστορικότητα των μορφών της ύλης στο προσιτό μέρος του Σύμπαντος. Αναδραστικά, η μελέτη του κοσμικού γίγνεσθαι πλούτισε με νέα δεδομένα τη μικροφυσική. Το σήμερα κυρίαρχο πρότυπο ειδικά, αξιοποιώντας τα δεδομένα της Φυσικής, αποκάλυψε ότι οι μορφές της ύλης, αντίθετα με το δημοκρίτειο-νευτώνειο πρότυπο, έχουν μια ιστορία μέσα στο χρόνο. Με τους σημερινούς γιγάντιους επιταχυντές «παίζεται» το μέλλον της μικροφυσικής, όσο και της Κοσμολογίας, αλλά, από άλλη άποψη, και το μέλλον της ανθρωπότητας.Η περιπέτεια της μικροφυσικής αποτελεί οργανικό μέρος της τραγικής ανθρώπινης περιπέτειας. Η επιστήμη φώτισε τα βάθη της ύλης και τις «εσχατιές» του ουρανού. Με τις τεχνολογικές της συνέπειες επαναστατικοποίησε τις σύγχρονες κοινωνίες. Αλλά το «φως του Λόγου» έχει και τη σκοτεινή, ορατή όψη του. Ανεξάρτητα ή μη από τη θέληση των επιστημόνων, η σημερινή βάρβαρη κατάσταση της ανθρωπότητας αφείλεται από τη μιά στις αντινομίες που τις όξυνε η τεχνολογική πρόοδος και από την άλλη στα όπλα: πυρηνικά, χημικά και βιολογικά, προϊόντα τριών βασικών βασικών επιστημών.Αλλά: Δεν είναι ίσως αυταπάτη, η έλλογη ελπίδα ότι κάποτε οι επιστήμες, και ειδικά η Φυσική, θα κληθούν να υπηρετήσουν όχι απλώς τη γνώση, αλλά έναν νέο πολιτισμό, που θεμελιώνεται στο «άνθρωπος προς άνθρωπον φίλος». Και τότε, το «φῶς του Λόγου» δεν θα φέγγει «ἐν τῇ σκοτείᾳ».

https://physicsgg.me/2025/08/19/ευτύχης-μπιτσάκης-1927-2025/

ros18.png

Ο πλανήτης μας ειναι το λίκνο της ανθρωπότητας.Αλλα κανείς δεν περνάει ολη του τη ζωή στο λίκνο.

Κονσταντίν Εντουάρντοβιτς Τσιολκόφσκι.

Δημιουργήστε έναν λογαριασμό ή συνδεθείτε για να σχολιάσετε

Πρέπει να είσαι μέλος για να αφήσεις ένα σχόλιο

Δημιουργία λογαριασμού

Εγγραφείτε για έναν νέο λογαριασμό στην κοινότητά μας. Είναι εύκολο!.

Εγγραφή νέου λογαριασμού

Συνδεθείτε

Έχετε ήδη λογαριασμό? Συνδεθείτε εδώ.

Συνδεθείτε τώρα
×
×
  • Δημιουργία νέου...

Σημαντικές πληροφορίες

Όροι χρήσης