Δροσος Γεωργιος

Ο διάσημος «Ροζ Πλανήτης» έχει αλάτι και ίσως τελικά να μην είναι… πλανήτης (βίντεο) Νέες παρατηρήσεις αποκαλύπτουν την χημική του σύσταση και υποδεικνύουν ότι είναι μάλλον ένας καφέ νάνος. Με την πολύτιμη συμβολή του διαστημικού τηλεσκοπίου James Webb αστρονόμοι ανακάλυψαν ότι ο διάσημος «Ροζ Πλανήτης» κρύβει μια… αλμυρή έκπληξη και παρουσιάζει μια ασυνήθιστη ατμοσφαιρική χημεία. Η ανακάλυψη αυτή αποτελεί σημαντική πρόοδο στη μελέτη ψυχρών διαστημικών σωμάτων πέρα από το ηλιακό μας σύστημα.Ο GJ504b ανακαλύφθηκε το 2013 και περιφέρεται γύρω από ένα άστρο παρόμοιο με τον Ήλιο σε απόσταση περίπου 57 ετών φωτός από τη Γη. Με μάζα περίπου 25 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Δία ο Ροζ Πλανήτης ίσως να μην είναι τελικά πλανήτης. Ενδέχεται να είναι ένας καφέ νάνος, ένα αποτυχημένο άστρο που σχηματίστηκε όπως ένα κανονικό άστρο αλλά δεν συγκέντρωσε αρκετή μάζα ώστε να ξεκινήσει τη σύντηξη υδρογόνου στον πυρήνα του. Για αυτόν τον λόγο οι αστρονόμοι τον χαρακτηρίζουν ως «συνοδό πλανητικής μάζας», ένα αντικείμενο μεγέθους πλανήτη που περιφέρεται γύρω από ένα άστρο.Ο GJ504b παραμένει ένα από τα ψυχρότερα αντικείμενα αυτού του τύπου που έχουν ανακαλυφθεί με επίγεια τηλεσκόπια με θερμοκρασία περίπου 290 βαθμών Κελσίου. Αν και η θερμοκρασία αυτή είναι αρκετή για να ψηθεί ένα ψωμί εκεί τα νέα δεδομένα από το James Webb αποκάλυψαν ότι ο Ροζ Πλανήτης διαθέτει και ένα βασικό συστατικό για την παρασκευή του: αλάτι στα ατμοσφαιρικά του νέφη κάτι που δεν είχε παρατηρηθεί ξανά.«Ο Ροζ Πλανήτης είναι ο ψυχρότερος συνοδός που έχει ανακαλυφθεί με επίγεια όργανα. Πολλές ερευνητικές ομάδες προσπάθησαν να τον μελετήσουν, αλλά ήταν πολύ αμυδρός για τα επίγεια τηλεσκόπια. Έτσι αποτέλεσε ιδανικό στόχο για το James Webb. Όταν αποκτήσαμε τελικά το φάσμα του, φάνηκε αμέσως ενδιαφέρον. Όσο αναλύαμε τα δεδομένα συνειδητοποιήσαμε ότι δεν έμοιαζε με τίποτε άλλο που είχαμε εξετάσει μέχρι σήμερα» δήλωσε ο επικεφαλής της έρευνας Ανίς Μπάμπουράτζ από το αμερικανικό Πανεπιστήμιο Northwestern. Ένας ψυχρός και ηλικιωμένος κόσμος Η ερευνητική ομάδα μέτρησε την αμυδρή ακτινοβολία που εκπέμπει το αντικείμενο και απομόνωσε τη λάμψη του μητρικού του άστρου. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η σχετικά χαμηλή θερμοκρασία του οφείλεται στην ηλικία του. Οι γιγάντιοι αέριοι πλανήτες και οι καφέ νάνοι γεννιούνται εξαιρετικά θερμοί αλλά ψύχονται σταδιακά με την πάροδο του χρόνου. Η νέα έρευνα εκτιμά ότι ο GJ504b έχει ηλικία από 2,5 έως 4 δισεκατομμύρια χρόνια.Αναλύοντας το φως του σε επιμέρους μήκη κύματος οι ερευνητές μπόρεσαν επίσης να προσδιορίσουν τη χημική του σύσταση. Αυτό είναι δυνατό επειδή κάθε χημικό στοιχείο απορροφά και εκπέμπει φως σε συγκεκριμένα μήκη κύματος αφήνοντας τα χαρακτηριστικά του «δακτυλικά αποτυπώματα» στο φάσμα.«Στο παρελθόν άλλοι αστρονόμοι παρατηρούσαν το αντικείμενο ολόκληρη τη νύχτα με μερικά από τα μεγαλύτερα τηλεσκόπια του κόσμου και δεν μπορούσαν να το ανιχνεύσουν. Με το James Webb, η παρατήρηση διήρκεσε μόλις δύο ώρες και ήταν επιτυχής» λέει ο Μπαμπουράτζ.Τα δεδομένα αποκάλυψαν ένα πλούσιο μείγμα χημικών ουσιών στην ατμόσφαιρα του GJ504b όπως νερό, διοξείδιο του άνθρακα, μεθάνιο και αμμωνία. Ωστόσο τα μοντέλα της ατμόσφαιρας δεν συμφωνούσαν με τις παρατηρήσεις μέχρι που οι επιστήμονες πρόσθεσαν έναν απρόσμενο παράγοντα: νέφη αλατιού σε βαθύτερα στρώματα της ατμόσφαιρας.«Τρέξαμε προσομοιώσεις με νέφη και τα αποτελέσματα ταίριαξαν με όσα γνωρίζουμε για τους ψυχρούς πλανήτες. Δοκιμάσαμε τρεις διαφορετικούς τύπους νεφών και τα νέφη αλατιού έδωσαν την καλύτερη προσαρμογή. Όταν τα συμπεριλάβαμε, μειώθηκε η επίδραση των μορίων που βρίσκονται βαθύτερα στην ατμόσφαιρα και τα αποτελέσματα έγιναν φυσικά αποδεκτά. Είναι η πρώτη φορά που διαπιστώνουμε ότι τα νέφη αλατιού είναι απαραίτητα για να εξηγηθεί το φάσμα ενός τέτοιου αντικειμένου. Είναι μια υπενθύμιση ότι τα νέφη πρέπει να λαμβάνονται υπόψη στα μοντέλα μας» εξηγεί ο Μπαμπουράτζ. Παρότι λύθηκε αυτό το μυστήριο εξακολουθούν να υπάρχουν ερωτήματα σχετικά με τον GJ504b. Το αντικείμενο φαίνεται να είναι ασυνήθιστα πλούσιο σε στοιχεία βαρύτερα από το υδρογόνο και το ήλιο τα οποία οι αστρονόμοι αποκαλούν «μέταλλα». Αυτό δυσκολεύει τον προσδιορισμό της προέλευσής του: σχηματίστηκε όπως ένας πλανήτης ή όπως ένα άστρο;Έτσι, οι επιστήμονες δεν είναι ακόμη έτοιμοι να αποφασίσουν αν ο GJ504b είναι ένας γιγάντιος αέριος πλανήτης ή ένας καφέ νάνος. Ίσως τελικά να πρόκειται για έναν… «Ροζ Νάνο». Καλλιτεχνική απεικόνιση του Ροζ Πλανήτη. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2126795/o-diasimos-roz-planitis-echei-alati-kai-isos-telika-na-min-einai-planitis-vinteo/

Σαφάρι λαγοκέφαλων με οικονομικά κίνητρα για τους ψαράδες μελετά το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης. Πρώτο σχέδιο για την αντιμετώπιση της εξάπλωσης του επικίνδυνου είδους Σχέδιο δράσης για την αντιμετώπιση της εξάπλωσης του λαγοκέφαλου στις ελληνικές θάλασσες επεξεργάζεται το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων. Το σχέδιο περιλαμβάνει την εφαρμογή πιλοτικής δράσης στοχευμένης εξαλίευσης του λαγοκέφαλου από επαγγελματίες παράκτιους αλιείς, με οικονομικό κίνητρο για τη συμμετοχή τους.Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που βρίσκεται υπό επεξεργασία, η αντιμετώπιση του προβλήματος θα βασιστεί σε ένα πλέγμα παρεμβάσεων που περιλαμβάνει: την επιστημονική παρακολούθηση του φαινομένου, την καταγραφή των συλλήψεων, τον εντοπισμό περιοχών όπου συγκεντρώνεται και αναπαράγεται το είδος, τη συνεργασία με ερευνητικούς φορείς, την αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων, καθώς και τη δημιουργία διαδικασιών ασφαλούς διαχείρισης της βιομάζας που θα συλλέγεται. Παράλληλα, εξετάζεται η αξιοποίηση της εμπειρίας άλλων χωρών της Ανατολικής Μεσογείου και ιδιαίτερα της Κύπρου, όπου εφαρμόστηκε πρόγραμμα ελεγχόμενης αλιείας και συγκέντρωσης λαγοκέφαλων. Η εμπειρία αυτή δείχνει ότι η στοχευμένη εξαλίευση μπορεί να συμβάλει στη μείωση της πίεσης που ασκεί το είδος στα θαλάσσια οικοσυστήματα και στην ανακούφιση των αλιέων, χωρίς ωστόσο να αποτελεί από μόνη της οριστική λύση. «Δεν είναι ένα απλό αλιευτικό ζήτημα» «Ο λαγοκέφαλος δεν είναι ένα απλό αλιευτικό ζήτημα. Είναι ένα πρόβλημα που επηρεάζει το εισόδημα των επαγγελματιών αλιέων, τη θαλάσσια βιοποικιλότητα και τη δημόσια υγεία. Γι’ αυτό και η αντιμετώπισή του δεν μπορεί να γίνει αποσπασματικά. Χρειάζεται επιστημονική τεκμηρίωση, συστηματική παρακολούθηση, συνεργασία με τους αλιείς και στοχευμένες παρεμβάσεις εκεί όπου το πρόβλημα είναι εντονότερο», δηλώνει στο Αθηναϊκό – Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Γενικός Γραμματέας Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, Σπύρος Πρωτοψάλτης. Σημειώνεται ότι η πιλοτική δράση πρόκειται να χρηματοδοτηθεί από το Πρόγραμμα Αλιεία, Υδατοκαλλιέργεια και Θάλασσα (ΠΑΛΥΘ), ενώ το σχετικό σχέδιο έχει ήδη αποσταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για διαπραγμάτευση και έγκριση. Τι είναι ο λαγοκέφαλος Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus) αποτελεί ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά παραδείγματα ξενικού χωροκατακτητικού είδους που έχουν εγκατασταθεί τα τελευταία χρόνια στη Μεσόγειο. Πρόκειται για είδος με φυσική κατανομή στον Ινδικό και τον δυτικό Ειρηνικό Ωκεανό, το οποίο εισήλθε στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, στο πλαίσιο του φαινομένου που είναι γνωστό ως «λεσσεψιανή μετανάστευση».Στην Ελλάδα καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005 και έκτοτε η παρουσία του έχει επεκταθεί σημαντικά, κυρίως στο Αιγαίο, τα Δωδεκάνησα και την Κρήτη. Η αύξηση της θερμοκρασίας των θαλάσσιων υδάτων, η απουσία επιβεβαιωμένων φυσικών θηρευτών και η υψηλή αναπαραγωγική ικανότητα του είδους θεωρούνται βασικοί παράγοντες που ευνοούν την εξάπλωσή του.Πρόκειται για ψάρι ιδιαίτερα ανθεκτικό και προσαρμοστικό, το οποίο μπορεί να επιβιώσει σε διαφορετικά θαλάσσια περιβάλλοντα. Είναι σαρκοφάγο και ευκαιριακός θηρευτής, καθώς τρέφεται κυρίως με ψάρια, καρκινοειδή, όπως καβούρια και γαρίδες, αλλά και κεφαλόποδα, όπως χταπόδια και σουπιές. Έχει παρατηρηθεί ακόμη και κανιβαλισμός μεταξύ ατόμων του ίδιου είδους, στοιχείο που αποτυπώνει τη μεγάλη προσαρμοστικότητά του. Επιπτώσεις Η παρουσία του έχει σημαντικές επιπτώσεις στη θαλάσσια βιοποικιλότητα, καθώς επηρεάζει τους πληθυσμούς άλλων ειδών και μεταβάλλει την ισορροπία των θαλάσσιων οικοσυστημάτων. Παράλληλα, προκαλεί σοβαρά προβλήματα στην επαγγελματική αλιεία. Με τα ισχυρά του δόντια μπορεί να καταστρέψει δίχτυα, πετονιές και παραγάδια, ενώ συχνά καταστρέφει αλιεύματα που έχουν ήδη παγιδευτεί στα αλιευτικά εργαλεία.Οι ζημιές αυτές μεταφράζονται σε αυξημένο κόστος και απώλεια εισοδήματος για τους επαγγελματίες αλιείς, ιδιαίτερα σε παράκτιες και νησιωτικές περιοχές όπου η αλιευτική δραστηριότητα αποτελεί βασικό πυλώνα της τοπικής οικονομίας.Εκτός από τις περιβαλλοντικές και οικονομικές επιπτώσεις, ο λαγοκέφαλος συνιστά και σοβαρό κίνδυνο για τη δημόσια υγεία. Το είδος περιέχει τετροδοτοξίνη, μια ισχυρή νευροτοξίνη που δεν καταστρέφεται ούτε με το μαγείρεμα ούτε με την κατάψυξη. Για τον λόγο αυτό η κατανάλωσή του απαγορεύεται αυστηρά. Δεν καταναλώνεται Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενημέρωση των πολιτών, των επαγγελματιών του τουρισμού και των αλιευτικών κοινοτήτων, καθώς η προστασία των καταναλωτών θεωρείται κρίσιμο στοιχείο της συνολικής στρατηγικής αντιμετώπισης του προβλήματος.«Το μήνυμα πρέπει να είναι ξεκάθαρο: ο λαγοκέφαλος δεν καταναλώνεται. Δεν καθαρίζεται, δεν μαγειρεύεται, δεν μπαίνει στην αγορά. Η προστασία της δημόσιας υγείας είναι απόλυτη προτεραιότητα. Παράλληλα, όμως, οφείλουμε να σταθούμε δίπλα στους επαγγελματίες αλιείς, οι οποίοι βλέπουν τα εργαλεία τους να καταστρέφονται και το εισόδημά τους να πιέζεται από ένα εισβολικό είδος που αλλάζει τα δεδομένα στις θάλασσές μας», σημειώνει ο κ. Πρωτοψάλτης.Όπως επισημαίνει, η αντιμετώπιση του φαινομένου προϋποθέτει τη συλλογή αξιόπιστων δεδομένων και τη στενή συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων.«Δεν μπορούμε να αντιμετωπίσουμε ένα εισβολικό είδος χωρίς δεδομένα. Πρέπει να γνωρίζουμε πού εμφανίζεται, πότε αυξάνεται ο πληθυσμός του, ποια αλιευτικά εργαλεία είναι αποτελεσματικότερα και ποιες περιοχές χρειάζονται άμεση προτεραιότητα. Η επιστήμη, οι αλιείς και η Πολιτεία πρέπει να κινηθούν μαζί. Μόνο έτσι μπορούμε να περάσουμε από τη διαπίστωση του προβλήματος στην ουσιαστική διαχείρισή του, με ψυχραιμία και εμπιστοσύνη στην επιστήμη», υπογραμμίζει.Τέλος, όπως επισημαίνουν οι αρμόδιες υπηρεσίες η διαχείριση των ποσοτήτων που ενδεχομένως θα συλλέγονται στο πλαίσιο της πιλοτικής δράσης απαιτεί ειδικό σχεδιασμό, καθώς λόγω της τοξικότητας του είδους απαιτούνται ασφαλείς διαδικασίες συγκέντρωσης, αποθήκευσης, μεταφοράς και τελικής καταστροφής της βιομάζας, με τρόπο που να διασφαλίζει τόσο τη δημόσια υγεία όσο και την προστασία του περιβάλλοντος. https://www.naftemporiki.gr/green/wildlife/2126842/lagokefaloi-to-schedio-poy-exetazei-to-ypoyrgeio-agrotikis-anaptyxis-gia-tin-antimetopisi-tis-exaplosis-toys/ Ανακαλύφθηκε το μυστικό των πλασμάτων της αβύσσου που ζουν για χρόνια χωρίς τροφή. Πρόκειται για όντα που ζουν κάτω από την επιφάνεια των ωκεανών και διαθέτουν ένα μοναδικό και θαυμαστό βιολογικό μηχανισμό επιβίωσης Ένα ζωύφιο που ζει κάτω από μια γλάστρα στον κήπο μπορεί να κουλουριάσει το σώμα του σε μια μικρή θωρακισμένη μπάλα για να προστατευτεί. Πολύ βαθύτερα στον ωκεανό μερικοί από τους πολύ μεγαλύτερους συγγενείς του αντιμετωπίζουν ένα πιο δύσκολο πρόβλημα: πώς να επιβιώσουν όταν το επόμενο γεύμα μπορεί να αργήσει χρόνια.Αυτά τα πλάσματα ονομάζονται ισόποδα των βαθιών θαλασσών, μια ομάδα καρκινοειδών με πεπλατυσμένα και τμηματοποιημένα σώματα τα οποία σύμφωνα με νέα μελέτη έχουν λύσει αυτό το πρόβλημα μέσω ενός σύνθετου βιολογικού μηχανισμού.Το περιβάλλον στο οποίο ζουν είναι μια κρύα, σκοτεινή έρημος κάτω από την επιφάνεια του ωκεανού όπου η τροφή φτάνει μόνο περιστασιακά με τη μορφή μικροσκοπικών «νιφάδων» νεκρής οργανικής ύλης που κατακάθεται από τα ανώτερα στρώματα του νερού σύμφωνα με τον βιολόγο καρκινοειδών Τζιανχάι Σιάνγκ του Ινστιτούτου Ωκεανολογίας της Κινεζικής Ακαδημίας Επιστημών, έναν από τους συγγραφείς της μελέτης που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Cell». «Είναι ένας κόσμος αιώνιου σκοταδιού και συντριπτικής πίεσης κι όμως η ζωή βρίσκει τρόπο να επιβιώσει» αναφέρει ο Σιάνγκ. Ο μηχανισμός Χάρη στη μοναδική βιολογία τους αυτά τα πλάσματα μπορούν να επιβιώσουν για περισσότερο από πέντε χρόνια χωρίς τροφή. Η νέα έρευνα δείχνει ότι η λύση τους είναι εν μέρει ανατομική και εν μέρει γενετική: διαθέτουν ένα τεράστιο στομάχι και εξαιρετικά χαμηλό μεταβολισμό ενώ παράλληλα αξιοποιούν ένα γονίδιο που βοηθά στον έλεγχο της παραγωγής ενέργειας στον οργανισμό.Τα ζώα αυτά είναι πτωματοφάγοι του βυθού με 14 αρθρωτά πόδια και σκληρό εξωσκελετό. Ζουν στον Ατλαντικό, τον Ειρηνικό και τον Ινδικό Ωκεανό. Ορισμένα ξεπερνούν το μισό μέτρο σε μήκος. Όπως και τα μικρά ισόποδα της ξηράς, μπορούν να κουλουριάζονται σε μπάλα για προστασία.Η νέα μελέτη επικεντρώθηκε σε δύο είδη: το Bathynomus doederleini, ένα γιγάντιο ισόποδο που ζει περίπου στα 300 μέτρα βάθος και το Bathynomus jamesi που είναι ένα υπεργιγάντιο ισόποδο που ζει περίπου στα 900 μέτρα. «Τα ισόποδα των βαθιών θαλασσών εφαρμόζουν μια έξυπνη στρατηγική επιβίωσης: κερδίζουν περισσότερη ενέργεια και ξοδεύουν λιγότερη» λέει ο Τζιανμπό Γιουάν επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης και καθηγητής στο Ινστιτούτο Ωκεανολογίας. Η αποθήκη τροφίμων Στο είδος που ζει σε μεγαλύτερα βάθη, το στομάχι καταλαμβάνει περίπου τα δύο τρίτα της κοιλότητας του σώματος, επιτρέποντας στο ζώο να αποθηκεύει μεγάλες ποσότητες τροφής όταν αυτή εμφανιστεί.Ο Γιουάν παρομοίασε το στομάχι με μια «αποθήκη τροφίμων» που απελευθερώνει αργά ενέργεια, ενώ το σώμα λειτουργεί σε κατάσταση «αναμονής». Με δραστικά μειωμένο μεταβολισμό, αργή πέψη και εξαιρετικά αποδοτική αξιοποίηση των θρεπτικών συστατικών, ένα μόνο γεύμα μπορεί να διαρκέσει για χρόνια.Τα μικρόβια που υπάρχουν στο στομάχι τους ίσως συμβάλλουν επίσης στην επιβίωση. Στο βαθύτερο είδος, βακτήρια του γένους Chlamydiae — γνωστά κυρίως επειδή προκαλούν ασθένειες σε ανθρώπους και άλλα ζώα — συνδέθηκαν με την αποθήκευση λίπους προσφέροντας στο ισόποδο μια αργή πηγή ενέργειας και στα βακτήρια ένα σταθερό περιβάλλον διαβίωσης. «Είναι μια σχέση από την οποία ωφελούνται και οι δύο πλευρές» δήλωσε ο Γιουάν. Η μεταφορά DNA Ο έλεγχος της ενέργειας στα ισόποδα φαίνεται επίσης να εξαρτάται από το γονίδιο ND1, το οποίο πιθανότατα ανήκε αρχικά σε ένα συμβιωτικό βακτήριο που ζούσε μέσα στους οργανισμούς αυτούς πριν ενσωματωθεί στο δικό τους γονιδίωμα. Η διαδικασία αυτή ονομάζεται οριζόντια μεταφορά γονιδίων και σημαίνει ότι το DNA μεταφέρεται μεταξύ πολύ διαφορετικών οργανισμών αντί να κληρονομείται από γονείς σε απογόνους.Ο Γιουάν εξήγησε ότι το ισόποδο ουσιαστικά «δανείστηκε» ή «υιοθέτησε» ένα βακτηριακό γονίδιο που βοηθά στον έλεγχο της παραγωγής ενέργειας.«Αυτό είναι εντυπωσιακό, επειδή τα βακτήρια και τα ζώα είναι πολύ διαφορετικοί οργανισμοί και τέτοιες μεταφορές είναι εξαιρετικά σπάνιες», πρόσθεσε. «Το γονίδιο προσφέρει στο ισόποδο ένα επιπλέον εργαλείο για να ρυθμίζει τη χρήση ενέργειας, ιδιαίτερα όταν χρειάζεται να επιβραδύνει τις λειτουργίες του».Επειδή τα ισόποδα των βαθιών θαλασσών είναι δύσκολο να μελετηθούν ζωντανά, οι ερευνητές εξέτασαν το ND1 σε εργαστηριακά πειράματα με ψάρια ζέβρα, νηματώδεις σκώληκες και ανθρώπινα κύτταρα. Το γονίδιο αύξανε τον μεταβολισμό σε φυσιολογικές θερμοκρασίες, αλλά σε ψυχρές συνθήκες βοηθούσε στην εξοικονόμηση ενέργειας και στην παράταση της επιβίωσης χωρίς τροφή.Ο Γιουάν δήλωσε ότι το ND1 λειτουργεί σαν ένας μεταβολικός διακόπτης, επιταχύνοντας ή επιβραδύνοντας τη χρήση ενέργειας ανάλογα με τις περιβαλλοντικές συνθήκες.Ο συν-συγγραφέας της μελέτης Καχού Τσου, ομότιμος καθηγητής στο Κινεζικό Πανεπιστήμιο του Χονγκ Κονγκ, ανέφερε ότι η οριζόντια μεταφορά γονιδίων μπορεί να προσφέρει στους οργανισμούς έναν ταχύτερο δρόμο για την απόκτηση νέων χαρακτηριστικών σε σχέση με τη συνηθισμένη κληρονομικότητα, βοηθώντας ορισμένα είδη να υπερισχύουν σε ακραία περιβάλλοντα.Ο Σιάνγκ τόνισε ότι τα βαθιά νερά αποτελούν «τον μεγαλύτερο βιότοπο της Γης» και ότι οι ασυνήθιστες εξελικτικές προσαρμογές των οργανισμών τους μπορούν να προσφέρουν ιδέες για την ιατρική, τη ρομποτική και τη διατήρηση της βιοποικιλότητας. Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο τα ζώα επιβιώνουν σε συνθήκες ακραίας έλλειψης τροφής, πρόσθεσε, βοηθά τους ερευνητές να σκεφτούν την ανθεκτικότητα των οικοσυστημάτων σε έναν πλανήτη που αλλάζει, με διαταραχές στις τροφικές αλυσίδες και την κλιματική αλλαγή. Στη φωτογραφία ένα από τα τεράστιο ισόποδο. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2126805/anakalyfthike-to-mystiko-ton-plasmaton-tis-avyssoy-poy-zoyn-gia-chronia-choris-trofi/

Τζόρτζιο Παρίζι: «Η επιστήμη στα παιδικά βιβλία πρέπει να μπαίνει λοξά, ακριβώς όπως στον κόσμο των παιδιών» Ο Giorgio Parisi είναι Ιταλός θεωρητικός φυσικός που ασχολείται με την κβαντική θεωρία πεδίου, την στατιστική μηχανική, τα σύνθετα συστήματα (… και με άλλα ποικίλα ενδιαφέροντα όπως π.χ. οι ελληνικοί παραδοσιακοί χοροί). Θα μπορούσε να είχε βραβευθεί με το Νόμπελ Φυσικής του 2004, «για την ανακάλυψη της ασυμπτωτικής ελευθερίας στη θεωρία της ισχυρής αλληλεπίδρασης», αν το 1973, στην υπερφίαλη ηλικία των είκοσι πέντε ετών, ήταν λίγο πιο προσεκτικός στην έρευνά του στην θεωρητική φυσική των στοιχειωδών σωματιδίων. Όμως το ενδιαφέρον του και γι άλλα ποικίλα αινιγματικά φαινόμενα όπως οι αλλαγές φάσης, οι ύαλοι σπιν, η πτήση των ψαρονιών και γενικότερα το ενδιαφέρον του για την θεωρία των χαοτικών και τυχαίων φαινομένων του έδωσε μια δεύτερη ευκαιρία. To 2021 βραβεύθηκε τελικά με το Νόμπελ Φυσικής «για την ανακάλυψη της αλληλεπίδρασης της αταξίας και των διακυμάνσεων στα φυσικά συστήματα από τις ατομικές έως τις πλανητικές κλίμακες» https://physicsgg.me/2021/10/04/βραβείο-νόμπελ-φυσικής-2021/ Ακολουθεί η συνέντευξη του Τζόρτζιο Παρίζι στην Ελένη Χρηστιά – Μετάφραση: Ηλέκτρα Αναγνώστου – https://cup.gr/blog/tzortzio-parizi/ Έπειτα από μια μακρά και διαπρεπή επιστημονική καριέρα, τι είναι αυτό που σας ώθησε να αφιερώσετε χρόνο στη συγγραφή βιβλίων εκλαϊκευμένης επιστήμης για ενήλικες αλλά και για παιδιά; Τζόρτζιο Παρίζι: Δεν υπήρξε κάποια καθοριστική στιγμή που αποφάσισα να ξεκινήσω να γράφω για το γενικό κοινό, προέκυψε τυχαία. Τη δεκαετία του ογδόντα, ο Μάρκο ντ’ Έραμο, ο τότε εκδότης του Il Manifesto, μου πρότεινε μια μηνιαία στήλη με θεματική της επιλογής μου. Το πρώτο μου άρθρο ήταν κάπως χαοτικό —η γλώσσα μου ήταν πολύ τεχνική, δεν είχα λάβει υπόψη μου τι μπορεί να γνωρίζει το αναγνωστικό κοινό και δεν κατάφερα να τραβήξω το ενδιαφέρον από την πρώτη γραμμή. Με πολλή υπομονή μου εξήγησαν τα ψεγάδια και από εκείνη τη στιγμή κι έπειτα άρχισα να προσπαθώ να γράφω με ένα στιλ που ταίριαζε περισσότερο στο μη εξειδικευμένο κοινό. Αυτή η εμπειρία αποτέλεσε για μένα μια πολύτιμη εκπαίδευση στην επικοινωνία. Με τον καιρό, συνειδητοποίησα ότι η επικοινωνία της επιστήμης δεν απρόκειτο περί παράπλευρης δραστηριότητας, αλλά κάποιου είδους καθήκον. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, γίναμε μάρτυρες μιας τραγωδίας, με τόσους πολλούς ανθρώπους να πεθαίνουν επειδή αρνούνταν να εμβολιαστούν, ως απόρροια της έλλειψης εμπιστοσύνης στην επιστήμη. Για να (ξανα)χτίσουμε την εμπιστοσύνη στην επιστήμη, δεν αρκεί απλώς να λέμε οι επιστήμονες «εμπιστευτείτε μας»· χρειάζεται να δείξουμε πώς δουλεύουμε στην επιστήμη, τις αμφιβολίες μας, τις αποτυχίες μας και τον τρόπο που καταλήγουμε σε ομοφωνία. Όσον αφορά τα παιδικά βιβλία, ενεπλάκη για έναν πολύ απλούστερο λόγο: τα εγγόνια μου. Είναι από τα πράγματα που κάνουν οι παππούδες. Πώς επιλέγετε τα θέματα των βιβλίων σας; Προέρχονται κυρίως από την επιστημονική σας έρευνα, από ερωτήματα που δημιουργούνται στην κοινωνία ή από προσωπικές εμπειρίες; Τα θέματα με τα οποία καταπιάνομαι προέρχονται, κατά κύριο λόγο, από τη δική μου έρευνα και από μια υγιή δόση περιέργειας. Η πτήση των ψαρονιών, για παράδειγμα, ήταν ένα συναρπαστικό φαινόμενο για μένα, καθώς συνδέεται με το κεντρικό θέμα της έρευνάς μου: την κατανόηση της συμπεριφοράς ενός συστήματος που αποτελείται από έναν μεγάλο αριθμό αλληλοεπιδρώντων στοιχείων. Στα σμήνη, όπως και στους υάλους σπιν, υπάρχουν απλοί κανόνες που καθορίζουν το κάθε μεμονωμένο μέλος, παράγοντας εντέλει μια ιδιαίτερα πολύπλοκη συμπεριφορά του συνόλου. Οπότε, συνήθως γράφω για τα πράγματα με τα οποία καταπιάνομαι, επειδή αυτά είναι που γνωρίζω καλύτερα και με παθιάζουν. Άλλες φορές, κάποιο εξωτερικό ερέθισμα μπορεί να μπει στο παιχνίδι: η κλιματική αλλαγή, η ομοιοπαθητική, η εκπαίδευση, η αλαζονεία των επιστημόνων που παρουσιάζουν την επιστήμη ως την «απόλυτη σοφία». Σ’ αυτές τις περιπτώσεις ο δημόσιος διάλογος είναι αυτός που μου δίνει τροφή για τα θέματα σχετικά με τα οποία μιλάω. Κι απ’ την άλλη, υπάρχουν και θέματα που προκύπτουν από την προσωπική εμπειρία, όπως συνέβη στην περίπτωση με τις παιδικές ιστορίες που έγραψα. Θα ήθελα να καταλάβει ο κόσμος ότι η επιστήμη δεν είναι κάποιου είδους Πυθία που ξεστομίζει απόλυτες αλήθειες. Ποια είναι η δημόσια εικόνα του επιστήμονα που θα θέλατε να καλλιεργήσετε μέσα από τα βιβλία σας; Τ.Π.: Η εικόνα που θα ήθελα να καταρρίψω είναι αυτή της επιστήμης ως μαγεία. Όταν η επιστήμη παρουσιάζεται ως μαγικό κόλπο, μετατρέπεται σε ψευδομαγεία, κι έτσι οι άνθρωποι δεν εντυπωσιάζονται, αφού προτιμούν την πραγματική μαγεία. Θα ήθελα να καταλάβει ο κόσμος ότι η επιστήμη δεν είναι κάποιου είδους Πυθία που ξεστομίζει απόλυτες αλήθειες, ούτε μια εδραιωμένη εξουσιαστική δομή με κάποιον που διατάζει και κάποιον που υπακούει. Αντιθέτως, είναι ένας αργός και πολύπλοκος διάλογος, κατά τον οποίον δημοσιεύεται ένα άρθρο, το άρθρο συζητείται, τίθεται υπό αμφισβήτηση, επιβεβαιώνεται, διορθώνεται, μέχρι να καταλήξουμε όλοι συλλογικά ότι, πράγματι, είναι όπως τα λέει. Μου αρέσει πολύ η αναλογία της νυχτερινής οδήγησης: η επιστήμη είναι τα φώτα πορείας, αλλά η ευθύνη για να μην παρεκκλίνουμε από την πορεία εναπόκειται στον οδηγό, και τα φώτα ούτως ή άλλως έχουν περιορισμένη εμβέλεια. Ακόμη κι η επιστήμη δεν τα ξέρει όλα. Θα ήθελα οι αναγνώστες να πάρουν αυτό το μήνυμα από τα βιβλία μου: θέλουμε μια επιστήμη που να κάνει ειλικρινείς προβλέψεις και για την οποία φτάνουμε σταδιακά στην ομοφωνία, όχι μια ψευδομαγεία. Ποιες θεωρείτε ότι είναι οι μεγαλύτερες προκλήσεις στην επικοινωνία πολύπλοκων επιστημονικών ιδεών σε ένα κοινό χωρίς εξειδίκευση; Τ.Π.: Η μεγαλύτερη πρόκληση είναι η μετάφραση. Το «πνεύμα των καιρών» συνδέει μεταξύ τους την τέχνη, την επιστήμη, τη λογοτεχνία και τη φιλοσοφία, αλλά μια αχανής, ανεπίλυτη διαφορά παραμένει μεταξύ αυτών των δραστηριοτήτων του ανθρώπινου πνεύματος: Παρότι η ομορφιά της τέχνης και της μουσικής φτάνει στις καρδιές όλων, η ομορφιά της επιστήμης μοιάζει περισσότερο με αυτή της κινεζικής καλλιγραφίας, είναι κατανοητή μόνο σε αυτούς που έχουν αφιερώσει χρόνια στη μελέτη της. Η μετάφραση πάντα περιέχει κάποιου είδους απώλειες· δεν γνωρίζω αν είναι εφικτό να τα μεταφράσουμε όλα, αλλά το να τα παρατάμε απ’ την αρχή δεν είναι και λύση. Η δεύτερη πρόκληση, εξίσου σοβαρή, είναι το να μην παραδοθούμε στον πειρασμό του να θέλουμε να μαγέψουμε. Πρέπει να κρατήσουμε απόσταση από την επιθυμία να εντυπωσιάσουμε, επειδή οι εντυπωσιασμοί δεν αιχμαλωτίζουν τη φαντασία, το αντίθετο θα έλεγα. Θα πρόσθετα και μια τρίτη δυσκολία, που είναι ίσως και η πιο αδιόρατη: δεν θα έπρεπε να εξηγούμε ένα μοναδικό αποτέλεσμα ή μια μοναδική θεωρία, παρά να περιγράφουμε τη μέθοδο, να επεξηγούμε πώς οι επιστήμονες κατέληξαν στα συμπεράσματά τους. Όχι τα αποτελέσματα, αλλά τη διαδικασία. Είναι πολύ δυσκολότερο, αλλά είναι αυτό που πραγματικά χρειάζεται. Αυτό που απομένει στο τέλος στον αναγνώστη είναι η συνήθεια του να σκέφτεται ανεξάρτητα. Πιστεύετε ότι η επικοινωνία της επιστήμης θα έπρεπε να είναι αποκλειστική ευθύνη των επιστημών ή θα μπορούσε (ακόμη και θα έπρεπε) να αποτελεί μια από κοινού προσπάθεια μεταξύ παιδαγωγών, συγγραφέων και δημοσιογράφων; Τ.Π.: Νομίζω ότι ο όρος «εκλαΐκευση» καθαυτός δεν είναι ο πλέον κατάλληλος. Θα προτιμούσα τον όρο «διάδοση» ή «επικοινωνία». Αυτού δοθέντος, δεν γίνεται να είναι αποκλειστική ευθύνη των επιστημόνων, κι όχι απλώς επειδή δεν διαθέτουμε τον χρόνο να το κάνουμε σωστά. Αν οι επιστήμονες αρκεστούν στα δικά τους μέσα, συνήθως πέφτουν στην παγίδα της αλαζονείας να θεωρούν την επιστήμη ως την απόλυτη σοφία ή να την διαχειρίζονται ως μέσο αυτοπροβολής με έναν τόνο υπερβολής που θυμίζει διαφήμιση. Χρειαζόμαστε δημοσιογράφους, συγγραφείς και δασκάλους, ακριβώς επειδή έχουμε ανάγκη διαφορετικές οπτικές της επιστημονικής εργασίας· έχουμε ανάγκη τους μεσάζοντες. Εντούτοις —και θέλω να είμαι ξεκάθαρος σε αυτό— το πιο σημαντικό δεν είναι η εκλαΐκευση, παρά η διδασκαλία της επιστήμης στα σχολεία. Σ’ αυτό το πλαίσιο η κατάσταση διαφέρει, γιατί δεν είναι ζήτημα μετάφρασης, αλλά εκπαίδευσης ενημερωμένων πολιτών. Και από αυτή την άποψη, οι επιστήμονες έχουν μια ευθύνη που δεν μπορούν να αναθέσουν σε κανέναν άλλον. Με ποιους τρόπους πιστεύετε ότι τα βιβλία επιστημονικής εκλαΐκευσης μπορούν να επηρεάσουν τη στάση του κοινού προς την επιστήμη; Τ.Π.: Μπορούν να επηρεάσουν από ελάχιστα ώς πάρα πολύ, εξαρτάται από το πώς είναι γραμμένα. Μπορούν να προσφέρουν πολλά αν βοηθούν τον αναγνώστη να βάλει τα σωστά «γυαλιά» μέσα από τα οποία θα δει τον κόσμο: η νυχτερινή οδήγηση με παραμορφωτικούς φακούς σε οδηγεί απευθείας εκτός πορείας, και ο δημόσιος διάλογος στις μέρες μας βρίθει τέτοιων παραδειγμάτων. Ελάχιστα προσφέρουν οι συγγραφείς τέτοιων βιβλίων αν περιορίζουν τους εαυτούς τους στο να διηγηθούν ένα μοναδικό εκπληκτικό αποτέλεσμα, γιατί αυτό περνάει και ξεχνιέται, ή πιθανόν και να ενισχύει την εικόνα της επιστήμης ως πηγή ακατανόητων θαυμάτων, δηλαδή, όπως είπα και προηγουμένως, ως κάπου είδους μαγεία. Αυτό που απομένει στο τέλος στον αναγνώστη είναι η συνήθεια του να σκέφτεται ανεξάρτητα, να αξιολογεί την αντικειμενικότητα των πηγών, να ξεχωρίζει μια ειλικρινή πρόβλεψη από μια υπόσχεση. Ελπίζω να μην ακούγεται ιδιαίτερα φιλόδοξος αυτός ο σκοπός, αλλά είναι αυτός στον οποίο στοχεύω. Γιατί πιστεύετε ότι η πτήση των ψαρονιών έχει αποτελέσει ένα τόσο συναρπαστικό παράδειγμα για την εξήγηση της συμπεριφοράς των πολύπλοκων συστημάτων στη φύση; Τ.Π.: Γιατί πρόκειται για ένα θέαμα το οποίο μπορούμε να παρακολουθούμε αμέτρητες ώρες χωρίς να κουραζόμαστε: χιλιάδες σιλουέτες μαύρων κηλίδων να χορεύουν με φόντο την εναλλασσόμενη χρωματική παλέτα του ουρανού, να κινούνται όλες μαζί χωρίς όμως να συγκρούονται, να απλώνονται στον χώρο και να ανασυγκροτούνται, λες και κάποιος μαέστρος δίνει τις εντολές και αυτές ακολουθούν. Και το θέμα είναι ακριβώς αυτό: δεν υπάρχει μαέστρος. Μερικοί απλοί κανόνες αλληλεπίδρασης μεταξύ μεμονωμένων ψαρονιών είναι αρκετοί για να παραχθούν αυτές οι πολύπλοκες και ποικιλόμορφες κινήσεις του συνόλου. Το ίδιο συμβαίνει και με τους υάλους σπιν που βρίσκεται κοντά σε κρίσιμη θερμοκρασία ή με τα μόρια των αερίων. Και αυτό ακριβώς που το κάνει πραγματικά εντυπωσιακό είναι αν αναλογιστούμε την ψυχολογική, κοινωνική και οικονομική συμπεριφορά μιας ομάδας ανθρώπων. Το σμήνος είναι μια ορατή και πανέμορφη αναλογία μιας αφηρημένης ιδέας: ότι το όλον μπορεί να συμπεριφέρεται με ποιοτικά διαφορετικούς τρόπους από ό,τι το άθροισμα των μερών του. Δεν χρειαζόμαστε πολλά για να εξηγήσουμε με λόγια τα πολύπλοκα συστήματα· αρκεί απλώς να κοιτάξουμε ψηλά στον ουρανό της Ρώμης την ώρα που βασιλεύει ο ήλιος. Τα παιδιά ρωτούν πράγματα που εμείς οι ενήλικοι δεν ρωτάμε, καθώς έχουμε ήδη αποδεχτεί τις απαντήσεις. Γράψατε τη Χρυσόμυγα για τα εγγόνια σας. Πώς διαμόρφωσε η προσωπική σχέση τον τρόπο που προσεγγίσατε τις ιστορίες και τις ιδέες τους; Τ.Π.: Σε πολύ μεγάλο βαθμό. Η Χρυσόμυγα δεν είναι η πρώτη ιστορία που σκάρωσα για τα εγγόνια μου. Είχα ήδη γράψει τρεις ιστορίες για τα παιδιά μου, σε μία εκ των οποίων εμφανίζονταν δυο μικροί αδερφοί, μια μύγα κι ένας λύκος. Τότε που τις έγραφα, αλλά και όταν έφτιαχνα τη Χρυσόμυγα, δεν είχα στο μυαλό μου «το παιδί» ως μια αφηρημένη κατηγορία· είχα τα εγγόνια μου στο μυαλό, τον τρόπου που γελούν, τον τρόπο που αποσπάται η προσοχή τους όταν τίποτα δεν συμβαίνει και θυμόμουν τις διαμαρτυρίες τους όταν μια ιστορία ήταν πολύ μικρή. Ασχολούμουν στην πράξη με τα παιδιά μου, και το ίδιο κάνω και με τα εγγόνια μου: στον Μαρτίνο έδωσα ένα μικροσκόπιο για παιδιά έπειτα από δική του απαίτηση, και όποτε πάω να δω τη Λορέντζα και τη Φραντσέσκα, παίζουμε με τα Lego και το ξύλινο τρενάκι. Η σχέση αυτή αλλάζει τα πάντα, γιατί όταν γράφω για αυτούς, δεν μπορώ να το παίξω δάσκαλος. Δεν μπορώ να το παίξω καν επιστήμονας. Πρέπει να είμαι ο παππούς, κάτι που είναι πολύ διαφορετικό. Τα παιδιά στις ιστορίες σας κάνουν απροσδόκητες ερωτήσεις γεμάτες φαντασία. Έχουν ποτέ οι ερωτήσεις αυτές αλλάξει τον τρόπο που σκέφτεστε για την επιστήμη; Φυσικά. Και όπως είχε δίκαια πει η Μαρία Μοντεσσόρι, καιρό πριν το καταλάβω εγώ, τα παιδιά είναι επιστήμονες από τη φύση τους: ανακαλύπτουν τόσα πράγματα, για παράδειγμα, ότι όταν βάζουμε το χέρι στη φωτιά καιγόμαστε, και το κάνουν εφαρμόζοντας μια από τις θεμελιώδεις μεθόδους της επιστημονικής έρευνας. Τα παιδιά ρωτούν πράγματα που εμείς οι ενήλικοι δεν ρωτάμε, καθώς έχουμε ήδη αποδεχτεί τις απαντήσεις. Για έναν επιστήμονα, αυτό αποτελεί μια ιδανική συνθήκη· όσοι δουλεύουν στην έρευνα πρέπει να έχουν την ικανότητα να βλέπουν τα πράγματα σαν να τα αντίκρυζαν για πρώτη φορά, και τα παιδιά αυτό το κάνουν ελεύθερα. Συχνά χρειάζεται να απλοποιήσω ιδέες για τα παιδιά, και καταλήγω στη συνειδητοποίηση ότι η απλοποιημένη εκδοχή είναι πιο αληθινή από αυτή που χρησιμοποιώ με τους συναδέλφους μου, λες και η αρχική πολύπλοκη εκδοχή να ήταν εν μέρει μεταμφιεσμένη. Δεν συμβαίνει πάντα αυτό, βέβαια, αλλά αρκετά συχνά. Η επιστήμη, όταν υπάρχει μέσα σ’ αυτές τις ιστορίες, πρέπει να γλιστράει, να μπαίνει λοξά, ακριβώς όπως γίνεται στον κόσμο των παιδιών. Σε τι διαφέρει η συγγραφή ενός βιβλίου εκλαΐκευσης από ένα παιδικό βιβλίο; Τ.Π.: Διαφέρει πολύ περισσότερο απ’ ό,τι μπορεί να φαντάζεστε. Όταν γράφω εκλαΐκευση, το κοινό μου είναι ενήλικες που διακατέχονται από περιέργεια και η δουλειά μου είναι να τους καθοδηγήσω βήμα βήμα, να τους δώσω τα εργαλεία να καταλάβουν πώς καταλήγουμε σ’ ένα συγκεκριμένο συμπέρασμα και να τους υποδείξω τις αμφιβολίες και τα σφάλματα. Σε αυτά τα κείμενα, υπάρχει η ευχέρεια να γράψω μια ολόκληρη σελίδα με αφηρημένες έννοιες, υπό την προϋπόθεση ότι έχω προηγουμένως εκθέσει σωστά τα αντίστοιχα παραδείγματα. Σε μια ιστορία για παιδιά, τίποτα από αυτά δεν δουλεύει. Πρέπει να συμβαίνουν πράγματα, πρέπει να υπάρχουν χαρακτήρες, μία έκπληξη, λίγος φόβος, λίγη χαρά. Η επιστήμη, όταν υπάρχει μέσα σ’ αυτές τις ιστορίες, πρέπει να γλιστράει, να μπαίνει λοξά, ακριβώς όπως γίνεται στον κόσμο των παιδιών: ως φαινόμενο που προκαλεί περιέργεια, όχι ως θεώρημα που πρέπει να αποδειχθεί. Επιπλέον, διαφέρουν και ως προς την ευθύνη: αν χρησιμοποιήσω μια λάθος αναλογία σ’ ένα βιβλίο για ενήλικες, ο αναγνώστης μπορεί να με διορθώσει· αν κάνω αυτό το λάθος σε μια παιδική ιστορία, δίνω στο παιδί μια παραμορφωμένη εικόνα του κόσμου και θα το αντιληφθώ μόνο αφού περάσουν πολλά χρόνια. Αν μπορούσατε να δώσετε ένα μήνυμα στα παιδιά που θα διαβάσουν τη Χρυσόμυγα, τι θα ήταν; Τ.Π.: Μόνο ένα μήνυμα υπάρχει και είναι αυτό που με έχει καθοδηγήσει κι εμένα τον ίδιο απ’ όταν ήμουν παιδί: συνεχίστε να κάνετε ερωτήσεις. Ακόμα και ερωτήσεις που μοιάζουν χαζές, ακόμα κι αυτές στις οποίες οι ενήλικοι σας απαντάνε «επειδή το λέω εγώ». Κι όταν βρεις την απάντηση, ρώτα τον εαυτό σου κάτι καινούργιο. Αν βρεθείς σε μια σκοτεινή παραλία τη νύχτα, χωρίς φώτα γύρω σου, όσα περισσότερα ξύλα ρίχνεις στη φωτιά, τόσο πιο μακριά μπορείς να δεις και τόσο περισσότερο αντιλαμβάνεσαι ότι η σκοτεινιά που μπορείς να εξερευνήσεις είναι άπειρη. Είναι το πιο υπέροχο πράγμα στον κόσμο. Καλή ανάγνωση! πηγή: https://cup.gr/blog/tzortzio-parizi/ «Η χρυσόμυγα και άλλες ιστορίες για όποιον δεν θέλει να κοιμηθεί» , μια συλλογή παραµυθιών από τον Τζόρτζιο Παρίζι. Ο νομπελίστας φυσικός ακολουθεί ένα συγκεκριµένο µοτίβο. Κάθε βράδυ ο παππούς πρέπει να βάλει για ύπνο τα εγγονάκια του, που όµως δεν θέλουν καθόλου να κοιµηθούν: θέλουν να παίξουν, θέλουν να κάνουν σκανταλιές και φυσικά δεν σταµατάνε να ρωτούν τα πιο απίθανα πράγµατα. Με αφορµή τούτες τις ερωτήσεις, ο παππούς εξηγεί διάφορες έννοιες της φυσικής, όπως τα πολύπλοκα συστήµατα, την ώθηση, την άνωση ή την περιστροφική κίνηση, και µετά τους λέει το παραµύθι. Αν και καρπός της φαντασίας, στις ιστορίες αυτές διακρίνουµε αναφορές στους αδερφούς Γκριµ, στον Αίσωπο ή και στον κύκλο των Ιπποτών της Στρογγυλής Τραπέζης. .

O Αϊνστάιν και οι κβαντικές επαναστάσεις. Η πρώτη κβαντική επανάσταση, που ξεκίνησε στις αρχές του 20ού αιώνα με την σημαντική σευνεισφορά του Albert Einstein ανατρέπει την αντίληψή μας για τον κόσμο, εισάγει εντυπωσιακές έννοιες, όπως ο κυματοσωματιδιακός δυϊσμός, και οδηγεί σε σημαντικές εφευρέσεις: το τρανζίστορ, το λέιζερ, τα ολοκληρωμένα κυκλώματα των υπολογιστών. Λιγότερο γνωστή, είναι η δεύτερη κβαντική επανάσταση που ξεκινά το 1935 με τη συζήτηση μεταξύ Einstein και Niels Bohr, ενώ καθίσταται δυνατή από τα τέλη της δεκαετίας του 1960, μέσω πειραματισμού με μεμονωμένα σωματίδια. Αυτή η επανάσταση, που εκτυλίσσεται ακόμη, βασίζεται στην παράδοξη έννοια των διεμπλεγμένων σωματιδίων, τα οποία συμπεριφέρονται με εξαιρετικά παρόμοιο τρόπο ακόμη και όταν βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση μεταξύ τους. Αυτή η έννοια επιβεβαιώθηκε κυρίως χάρη στα πειράματα του Alain Aspect στις αρχές της δεκαετίας του 1980 και ήδη βρίσκει συγκεκριμένες πρακτικές εφαρμογές, ιδίως στον τομέα της κρυπτογραφίας. Μπορεί στο μέλλον να οδηγήσει σε νέες τεχνολογίες, όπως η κβαντική πληροφορική. Ο Alain Aspect (γεννημένος το 1947) είναι Γάλλος φυσικός, παγκοσμίως γνωστός για το θεμελιώδες έργο του στην κβαντική μηχανική. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του, έχει αναλάβει κορυφαίες ερευνητικές και ακαδημαϊκές θέσεις στο Collège de France, στο Laboratoire Charles Fabry του Institut d’Optique, καθώς και ως καθηγητής και επικεφαλής της ομάδας ατομικής οπτικής στην École Polytechnique. Το έργο του έχει αναγνωριστεί με τις υψηλότερες επιστημονικές τιμές, όπως το Χρυσό Μετάλλιο του CNRS, το Βραβείο Wolf (2010) και το Βραβείο Νόμπελ Φυσικής το 2022, https://physicsgg.me/2022/10/04/βραβείο-νόμπελ-φυσικής-2022/ «για τα πειράματα με συν-πλεκόμενα (entangled) φωτόνια, που επιβεβαιώνουν την παραβίαση των ανισοτήτων Bell και την πρωτοποριακή επιστήμη της κβαντικής πληροφορικής» (διαβάστε επίσης: Alain Aspect: ο άνθρωπος που απέδειξε πειραματικά ότι ο Θεός παίζει ζάρια) https://physicsgg.me/2011/10/03/alain-aspect-ο-άνθρωπος-που-απέδειξε-πειραματικ/ Το βιβλίο του Alain Aspect με τίτλο «O Αϊνστάιν και οι κβαντικές επαναστάσεις«, κυκλοφορεί από τις εκδόσεις εκκρεμές (μετάφραση: Ηρώ Κολέτσου), με πρόλογο για την ελληνική έκδοση από τον Γιάννη Ηλιόπουλο. Στραμμένο προς μια φυσική του μέλλοντος, το βιβλίο αυτό αφηγείται μια υπέροχη ιστορία της επιστήμης, στην οποία η πειραματική διαδικασία επέτρεψε να επιλυθούν φιλοσοφικές διαμάχες. Ακολουθεί ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο με τίτλο «Κβαντική κρυπτογραφία«: «Ολοκληρώνοντας, ας αναφέρουμε μια απλούστερη εφαρμογή, ήδη αποδεδειγμένη επιτυχία της κβαντικής πληροφορίας: την κβαντική κρυπτογραφία. Λειτουργεί και μάλιστα τόσο καλά ώστε σήμερα κυκλοφορούν στην αγορά συστήματα κβαντικής κρυπτογραφίας. Τι σημαίνει αυτό; Η ασφάλεια στο διαδίκτυο, όπως αναφέρθηκε προηγουμένως, βασίζεται στην κωδικοποίηση της πληροφορίας με ένα σύστημα κρυπτογραφίας τέτοιο ώστε ένα άτομο που προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει το μήνυμα να μην μπορεί να το κάνει, επειδή οι υπολογιστές που διαθέτει έχουν περιορισμένη ισχύ. Αλλά ας φανταστούμε ότι ένας αντίπαλος διαθέτει υπολογιστές χίλιες φορές ταχύτερους από τους δικούς μας: τότε μπορεί να σπάσει τον κώδικά μας. Αυτό συνέβη, για παράδειγμα, στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο: ορισμένοι κώδικες που χρησιμοποιούσε το γερμανικό ναυτικό παραβιάστηκαν χάρη στους πρώτους υπολογιστές που λειτουργούσαν στο ΜΙΤ. Αν ένα άτομο που προσπαθεί να αποκωδικοποιήσει το μήνυμά μας διαθέτει υπολογιστικά μέσα πολύ ανώτερα από τα δικά μας, μπορεί να σπάσει τον κώδικα. Είναι επίσης πιθανό να διαθέτει κάποιο άγνωστο σε εμάς μαθηματικό θεώρημα, το οποίο του επιτρέπει να παραγοντοποιεί μεγάλους αριθμούς. Κανείς δεν έχει αποδείξει ότι ένα τέτοιο θεώρημα δεν υπάρχει, και ούτε μπορούμε να αποκλείσουμε την ύπαρξή του. Η παραδοσιακή κρυπτογραφία βασίζεται επομένως στην υπόθεση ότι οι αντίπαλοί μας έχουν περίπου το ίδιο μαθηματικό και τεχνικό επίπεδο με εμάς. Η κβαντική κρυπτογραφία είναι διαφορετικής φύσεως. Η ασφάλειά της βασίζεται στους νόμους της κβαντικής φυσικής. Όποιο κι αν είναι το τεχνικό επίπεδο ενός ατόμου που θέλει να σπάσει τον κώδικά μας, αυτό που θα περιορίσει τις δυνατότητές του να υποκλέψει το μήνυμα είναι οι κβαντικές ιδιότητες και όχι οι τεχνικοί του περιορισμοί. Γιατί; Επειδή, αν ο κατάσκοπος επιχειρήσει να διαβάσει μια πληροφορία πάνω σε ένα μεμονωμένο φωτόνιο που χρησιμοποιούμε, αναγκαστικά θα το διαταράξει, και μάλιστα με τρόπο τέτοιο ώστε εμείς θα μπορέσουμε να το αντιληφθούμε. Θα σταματήσουμε λοιπόν αμέσως τη μετάδοση πριν στείλουμε εμπιστευτικά δεδομένα. Η θεμελιώδης ιδέα είναι ότι, στην κβαντική φυσική, δεν μπορούμε να κάνουμε μια μέτρηση σε ένα αντικείμενο, να αντλήσουμε μια πληροφορία, χωρίς να αφήσουμε κάποιο ίχνος. Αν διαθέτουμε τα κατάλληλα εργαλεία για να παρατηρήσουμε αν υπάρχει ίχνος ή όχι, τότε θα ξέρουμε αν υπάρχει κάποιος κατάσκοπος στη γραμμή ή αν μπορούμε να μεταδίδουμε με πλήρη ασφάλεια. Οι δύο μέθοδοι κβαντικής κρυπτογραφίας που προτάθηκαν τις δεκαετίες 1980-1990 βασίζονται στα θεμελιώδη συστατικά της δεύτερης κβαντικής επανάστασης. Η μέθοδος των Charles Bennett και Gilles Brassard χρησιμοποιεί τη δυνατότητα ελέγχου και παρατήρησης μεμονωμένων φωτονίων, ενώ εκείνη του Artur Ekert ζεύγη διεμπλεγμένων φωτονίων. Σ’ αυτή την τελευταία περίπτωση, αν παρατηρηθεί παραβίαση των ανισοτήτων Bell, είμαστε βέβαιοι ότι δεν υπάρχει κατάσκοπος στη γραμμή. Πιο πρόσφατα, αυτές οι ιδέες επεκτάθηκαν και σε άλλους τύπους κβαντικών καταστάσεων του φωτός, τις λεγόμενες καταστάσεις συνεχών μεταβλητών. Να λοιπόν μια εφαρμογή που προφανώς ενδιαφέρει τους στρατούς παγκοσμίως. Αλλά πέρα από αυτό, μπορούμε να σκεφτούμε τον αντίκτυπο που έχει στην κοινωνία η διαρροή εμπιστευτικών πληροφοριών. Είναι πιθανό η πλειοψηφία των κωδικοποιημένων πληροφοριών που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο να καταγράφονται από τα «μεγάλα αυτιά» εδώ κι εκεί. Σήμερα, λόγω της κωδικοποίησης RSA, δεν μπορούν να τα αποκρυπτογραφήσουν, αλλά παρ’ όλα αυτά τα αποθηκεύουν. Σε δέκα χρόνια, με πιο ισχυρούς υπολογιστές, ενδέχεται να τα αποκωδικοποιήσουν. Τότε θα έχουμε μια νέα υπόθεση τύπου WikiLeaks, σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα, με δημοσιοποίηση, για παράδειγμα, διπλωματικών εγγράφων, ικανών να κλονίσουν τις διεθνείς σχέσεις. Η κβαντική κρυπτογραφία φαίνεται να αποτελεί μια αξιόπιστη προστασία απέναντι σε τέτοιους κινδύνους.» πηγή: https://www.ekkremes.gr/portal/my_pages/bookdetails.php?id=184

François Englert (1932 – 2026) Ο βέλγος φυσικός François Englert βραβευμένος με το Νόμπελ Φυσικής το 2013 για το έργο του σχετικά με το μποζόνιο Higgs, πέθανε σε ηλικία 93 ετών, ανακοίνωσε χθες Παρασκευή το Ελεύθερο Πανεπιστήμιο των Βρυξελλών (ULB), όπου είχε εργαστεί στο παρελθόν (ΕΔΩ: L’ULB rend hommage à François Englert, prix Nobel de physique και η ανακοίνωση του CERN ΕΔΩ: https://home.cern/francois-englert-1932-2026) Oι Peter Higgs και François Englert μοιράστηκαν το βραβείο Nobel Φυσικής 2013, για τις θεωρίες που ανέπτυξαν ξεχωριστά σχετικά με το πεδίο Higgs και το μποζόνιο Higgs. Το πεδίο Higgs ευθύνεται για την μάζα των quarks, από τα οποία αποτελούνται τα πρωτόνια και τα νετρόνια, που με τη σειρά τους σχηματίζουν τους πυρήνες των ατόμων. Η μάζα των quarks αντιπροσωπεύει μόνο το 1% της μάζας ενός πρωτονίου ή νετρονίου. Το υπόλοιπο 99% προέρχεται από την ενέργεια σύνδεσης των πρωτονίων και νετρονίων, μέσω της οποίας τα συστατικά τους (τα quarks) διατηρούνται συνδεδεμένα μεταξύ τους. Μπορεί να φαίνεται μικρό το ποσοστό της ύλης, η μάζα της οποίας καθορίζεται από το πεδίο Higgs, πρόκειται όμως για την μάζα των θεμελιωδών συστατικών του σύμπαντος. Το πεδίο Higgs έχει απίστευτες συνέπειες στη δομή των ατόμων και των μορίων. Χωρίς αυτό η μάζα των ηλεκτρονίων για παράδειγμα θα ήταν μηδενική και τα άτομα και εμείς μαζί θα είχαμε διαλυθεί. Πέραν της γνωστής ύλης, υπάρχει και η σκοτεινή ύλη που αλληλεπιδρά ελάχιστα με την γνωστή μας ύλη, και αποτελεί το 80% της συνολικής ύλης του σύμπαντος. Επειδή έχει σημαντική μάζα πρέπει να αλληλεπιδρά με το πεδίο Higgs και αυτό είναι ένα σημαντικό ζήτημα στην σημερινή έρευνα των υψηλών ενεργειών.Μετά από αποτυχημένες προσπάθειες σχεδόν μισού αιώνα, στις 4 Ιουλίου του 2012, το CERN ανακοίνωσε ότι ανακαλύφθηκε το σωματίδιο Higgs (το οποίο είναι μια συνέπεια του πεδίου Higgs), χάρη στα πειράματα που έγιναν στο μεγαλύτερο επιταχυντή σωματιδίων στον κόσμο. Στο βίντεο που ακολουθεί ο François Englert εξηγεί τις εξισώσεις του μηχανισμού Brout-Englert-Higgs: Διαβάστε επίσης τον πρόλογο του Englert στο βιβλίο του Γιάννη Ηλιόπουλου, «Η Προέλευση της Μάζας» \ΕΔΩ: cup.gr/wp-content/uploads/2019/12/maza_eisag_ch-01.pdf πηγή: https://www.in.gr/2026/06/20/in-science/episthmes/velgio-pethane-o-fysikos-angkler-vraveymenos-me-nompel-gia-to-ergo-tou-sxetika-me-to-mpozonio-xigks/ O Βρετανός φυσικός Peter Higgs μιλάει με τον Βέλγο φυσικό Francois Englert στις 4 Ιουλίου, 2012 στο CERN

Ελλάδα από το Διάστημα: Εκτοξεύθηκαν 4 ελληνικοί δορυφόροι με τον Falcon 9 της SpaceX – Σκανάρουν φωτιές (βίντεο) Δορυφορική «ασπίδα» για τις πυρκαγιές - Δ. Παπαστεργίου: Ενισχύουμε την πολιτική προστασία με σύγχρονα διαστημικά μέσα. Με «εισιτήριο» τον πύραυλο Falcon 9 της SpaceX, η Ελλάδα πέρασε σε μια νέα εποχή διαστημικών δυνατοτήτων: τέσσερις θερμικοί μικροδορυφόροι εκτοξεύθηκαν επιτυχώς και ήδη βρίσκονται σε τροχιά, δημιουργώντας για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο εθνικό σύστημα παρακολούθησης πυρκαγιών σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.Οι τέσσερις δορυφόροι εκτοξεύθηκαν από τη βάση Vandenberg στην Καλιφόρνια, στο πλαίσιο του «Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων», σηματοδοτώντας τη μετάβαση της χώρας σε μια νέα εποχή πρόληψης και διαχείρισης φυσικών καταστροφών.Το σύστημα, που αναπτύχθηκε από την OroraTech, αποτελεί το πρώτο εθνικό δορυφορικό δίκτυο σχεδιασμένο ειδικά για την ανίχνευση και παρακολούθηση πυρκαγιών. Μέσω προηγμένων θερμικών αισθητήρων, οι δορυφόροι θα προσφέρουν συνεχή εικόνα της εξέλιξης των μετώπων, έγκαιρο εντοπισμό νέων εστιών και ακριβή αποτύπωση των επιπτώσεων.Τα δεδομένα θα ενσωματώνονται στον Κυβερνητικό Κόμβο Παρατήρησης της Γης, δημιουργώντας ένα ενιαίο επιχειρησιακό «κέντρο εικόνας» για τη Δημόσια Διοίκηση. Πέρα από τις φωτιές: Έλεγχος σε θάλασσες, γη και πόρους Οι δυνατότητες του συστήματος δεν περιορίζονται στις πυρκαγιές. Οι δορυφόροι παρέχουν υψηλής ακρίβειας πληροφορίες για: τη θερμοκρασία θαλάσσιων και παράκτιων υδάτων, λίμνες και ταμιευτήρες, αγροτικές και δασικές εκτάσεις, αστικές περιοχές και υγροτόπους. Έτσι, η Ελλάδα αποκτά ένα ισχυρό εργαλείο για τη συστηματική παρακολούθηση κρίσιμων περιβαλλοντικών παραμέτρων, ενισχύοντας τη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων – από τη διαχείριση υδάτινων πόρων έως την προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή. Και ελληνική τεχνολογία σε τροχιά Στην ίδια αποστολή τέθηκαν επίσης σε τροχιά δύο πειραματικοί μικροδορυφόροι για παρατήρηση της Γης και προηγμένες εφαρμογές συνδεσιμότητας. Οι δυνατότητές τους εκτείνονται από την ανίχνευση πλοίων και την παρακολούθηση παράκτιων πλημμυρών έως την καταγραφή αλλαγών στη χρήση γης.Ιδιαίτερη σημασία έχει το πρόγραμμα Hellenic Space Dawn, το πρώτο ελληνικό δίδυμο CubeSat, που έχει σχεδιαστεί για να επικυρώσει καινοτόμες εγχώριες διαστημικές τεχνολογίες – ακόμη και εφαρμογές οπτικών επικοινωνιών με λέιζερ. Στρατηγική επένδυση στο διάστημα Η αποστολή αποτελεί ακόμη ένα ορόσημο του Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, το οποίο υλοποιείται με τη στήριξη του Ελληνικού Κέντρου Διαστήματος και της European Space Agency, αξιοποιώντας πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης.Πέρα από την τεχνολογική διάσταση, το εγχείρημα αναβαθμίζει τη θέση της Ελλάδας στον ευρωπαϊκό διαστημικό χάρτη – μετατρέποντας τα δεδομένα σε ισχύ και την πρόληψη σε στρατηγικό πλεονέκτημα. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2105488/ellada-apo-to-diastima-ektoxeythikan-4-ellinikoi-doryforoi-me-ton-falcon-9-tis-spacex-skanaroyn-foties-vinteo/ Ο πρώτος πυραυλοκινητήρας υγρών καυσίμων… made in Greece. Πρόκειται για ένα επίτευγμα της φοιτητικής ομάδα ASAT του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου. Μια ιδιαίτερα σημαντική και τεχνολογική πρωτιά για τα δεδομένα της αεροδιαστημικής κατέγραψε η φοιτητική ομάδα αεροδιαστημικής ASAT (Aristotle Space and Aeronautics Team), του Τμήματος Μηχανολόγων Μηχανικών της Πολυτεχνικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου.Η μεγαλύτερη φοιτητική ομάδα του κλάδου στην Ελλάδα ολοκλήρωσε με απόλυτη επιτυχία τις στατικές δοκιμές του πρώτου, δημόσια τεκμηριωμένου, ελληνικού πυραυλοκινητήρα υγρών προωθητικών, ο οποίος σχεδιάστηκε και αναπτύχθηκε εξ ολοκλήρου από τα μέλη της ASAT.Οι κρίσιμες δοκιμές πραγματοποιήθηκαν από τον Απρίλιο του 2026 μέχρι σήμερα, σε κλειστό, ελεγχόμενο πεδίο της Βόρειας Ελλάδας. Το πιο απαιτητικό κομμάτι των δοκιμών περιλάμβανε μια σειρά από αλλεπάλληλους κύκλους έναυσης και καύσης. Με αυτόν τον τρόπο, επιβεβαιώθηκε η αρτιότητα και η δυναμική αυτού του άκρως καινοτόμου εγχειρήματος, το οποίο αποτελεί κάτι πρωτόγνωρο για τα ελληνικά δεδομένα.Κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ο κινητήρας παρέμεινε σταθερός στο έδαφος, επιτρέποντας στα μέλη της ομάδας να συλλέξουν δεδομένα πίεσης και θερμοκρασίας, καταγράφοντας παράλληλα την παραγόμενη ώση του κινητήρα, αλλά και να ελέγξουν με ακρίβεια τις ροές των προωθητικών ρευστών υπό πραγματικές συνθήκες.Τη συγκέντρωση, επεξεργασία και διαχείριση των δεδομένων σε πραγματικό χρόνο ανέλαβε ο κεντρικός υπολογιστής του συστήματος, το MOP (Main Operations Platform). Πρόκειται για μια 100% in-house ηλεκτρονική πλακέτα υψηλών προδιαγραφών, η οποία βασίζεται σε προηγμένη αρχιτεκτονική Xilinx FPGA SoC. Τα τεχνικά χαρακτηριστικά του κινητήρα έχουν ως εξής: Προωθητικά: Υγρό Οξυγόνο (LOX) και Αιθανόλη Παραγόμενη Ώση: 5.500 N Πίεση Θαλάμου Καύσης: 40 bar Σύστημα Τροφοδοσίας: Εξελιγμένο δίκτυο πίεσης (pressure-fed) με πιέσεις λειτουργίας έως 300 bar Ανάπτυξη: 100% in-house σχεδιασμός και υλοποίηση (από το μηδέν) Πέρα από τη σκληρή προσπάθεια και το ταλέντο των μελών της ASAT, η επιτυχής ολοκλήρωση αυτού του εγχειρήματος δεν θα ήταν δυνατή χωρίς τους απαραίτητους πόρους. Συγκεκριμένα, η χρηματοδότηση προήλθε σε ποσοστό 70% από χορηγίες εταιρειών, καθώς επίσης και από τον Ειδικό Λογαριασμό Κονδυλίων Έρευνας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου.Η επιτυχής ολοκλήρωση της στατικής δοκιμής και η απόλυτα ασφαλής λειτουργία του συστήματος ανοίγουν πλέον διάπλατα τον δρόμο για το επόμενο μεγάλο ορόσημο της ASAT: την πρώτη πτήση του νέου, ισχυρότερου πυραύλου, με απόγειο που ξεπερνά τα 5 χιλιόμετρα και ταχύτητα 1.5 Mach. Στη φωτογραφία ο ελληνικός πυραυλοκινητήρας. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2126003/o-protos-pyraylokinitiras-ygron-kaysimon-made-in-greece/

Η NASA δοκιμάζει προηγμένες δυνατότητες για ρομποτικά οχήματα σελήνης και Άρη. Σε μια ζοφερή περιοχή της ερήμου Κολοράντο στη Νότια Καλιφόρνια, ένα συμπαγές τετράτροχο ρόβερ διέσχισε πρόσφατα περίπου 26 χιλιόμετρα με ελάχιστη παρέμβαση από την ομάδα μηχανικών που το ακολουθούσαν. Με την ονομασία ERNEST (Exploration Rover for Navigating Extreme Sloped Terrain), αυτό το πρωτότυπο χρησιμοποιείται από τη NASA για την προώθηση τόσο της ρομποτικής αυτονομίας όσο και της ικανότητας διάσχισης απαιτητικών τοπίων.Αναπτύχθηκε στο Εργαστήριο Αεριοπροώθησης της NASA στη Νότια Καλιφόρνια και το ERNEST έχει μήκος 1,2 μέτρα. Όχι μόνο μπορεί να σηκώσει κάθε τροχό του για να ξεπεράσει εμπόδια που θα μπορούσαν να εμποδίσουν το Curiosity και το Perseverance, τα εξάτροχα ρόβερ της NASA για τον Άρη, αλλά το πρωτότυπο διαθέτει επίσης βελτιωμένες δυνατότητες ανεξάρτητης λήψης αποφάσεων. Αυτές οι εξελίξεις στην κινητικότητα και την αυτονομία θα μπορούσαν να ενσωματωθούν σε μελλοντικές αποστολές που θα επιχειρήσουν να επισκεφθούν προηγουμένως απρόσιτες περιοχές του Κόκκινου Πλανήτη ή της Σελήνης. Το ERNEST χρησιμεύει ως πλατφόρμα δοκιμών για μια πιθανή μελλοντική αποστολή σεληνιακού ρόβερ που απαιτεί υψηλές ταχύτητες και ακραίες αποστάσεις. Σε μια πρόσφατη δοκιμή πεδίου, το πρωτότυπο ταξίδεψε 16 μίλια σε διάστημα 37 ωρών, ξεπερνώντας κατά πολύ την μέγιστη ταχύτητα με την οποία μπορούν να πλοηγηθούν τα τρέχοντα ρόβερ της NASA για τον Άρη. Στο πεδίο, το ERNEST χρησίμευσε ως πλατφόρμα δοκιμών για μια πιθανή μελλοντική σεληνιακή αποστολή που θα απαιτούσε υψηλότερες ταχύτητες και πολύ μεγαλύτερη απόσταση σε μίλια από ό,τι μπορούν να επιτευχθούν από τα τρέχοντα ρόβερ. Αυτή η τεχνολογία θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για να καθοδηγήσει μελλοντικά σχέδια για προσπάθειες εξερεύνησης στη Σελήνη και πέρα από αυτήν.«Αυτές οι δοκιμές μας βοηθούν να βελτιώσουμε το υλικό κινητικότητας και το λογισμικό αυτονομίας για να πλοηγηθούμε σε ακραίες αποστάσεις σε ένα ευρύ φάσμα εδαφικών συνθηκών και συνθηκών φωτισμού που αναμένονται στη Σελήνη», δήλωσε ο Issa Nesnas, κύριος τεχνολόγος στο JPL, ο οποίος ηγήθηκε των πρόσφατων δοκιμών ως επικεφαλής αυτονομίας για μια ιδέα αποστολής της NASA για ένα πιθανό μελλοντικό σεληνιακό ρόβερ μεγάλης εμβέλειας.Η ομάδα του Nesnas χρησιμοποιεί το ERNEST για να αποδείξει ότι είναι δυνατή η κατασκευή ενός ρόβερ διπλάσιου μεγέθους από το πρωτότυπο και ικανού για μια αποστολή μεγάλων αποστάσεων στη Σελήνη. Κατά τη διάρκεια της πρόσφατης εκστρατείας, το ERNEST ταξίδεψε με ταχύτητες έως και 0,6 μίλια/ώρα (1 χλμ/ώρα) σε διάστημα 37 ωρών οδήγησης, σε επτά ημέρες διαλειμματικών δοκιμών. Αυτή είναι μια τάξη μεγέθους πάνω από την μέγιστη ταχύτητα που μπορούν να πλοηγηθούν το Perseverance και το Curiosity.«Θα μπορούσατε να κάνετε ένα επιστημονικό οδικό ταξίδι στη Σελήνη — ή στον Άρη — με αυτό το όχημα», δήλωσε ο James Keane, πλανητικός επιστήμονας του JPL που εργάζεται σε σεληνιακές αποστολές.Ο αρχικός στόχος της ομάδας που ανέπτυξε το ERNEST ήταν μηχανικός: να σχεδιάσει ένα σχετικά απλό, χαμηλού κόστους ρόβερ που θα προωθεί το αξιόπιστο σύστημα ανάρτησης rocker-bogie που υπάρχει σε κάθε ρόβερ του Άρη από το Sojourner της NASA. Αυτό το παθητικό σύστημα διατηρεί σχετικά σταθερό βάρος και στους έξι τροχούς, χάρη σε σημεία περιστροφής και αντηρίδες που επιτρέπουν στον καθένα να προσαρμόζεται στην μεταβαλλόμενη επιφάνεια. Οι εξελίξεις στην κινητικότητα και την αυτονομία που αναπτύχθηκαν στο JPL για το πρωτότυπο ρόβερ ERNEST θα μπορούσαν να ενσωματωθούν σε μελλοντικές αποστολές της NASA σε προηγουμένως απρόσιτες περιοχές του Κόκκινου Πλανήτη ή της Σελήνης. Στο ERNEST, η ενεργή ανάρτηση επιτρέπει στο ρόβερ να διαχειρίζεται την κατανομή βάρους μεταξύ των τροχών του. Δύο ηλεκτροκίνητες αρθρώσεις μπροστά αρθρώνουν ένα αντίζυγο που επιτρέπει στο ρόβερ να κινείται χρησιμοποιώντας διαφορετικά βήματα, όπως στριφογυρίσματα, περπάτημα με τροχό και αναρρίχηση εμποδίων. Με μηχανισμό συμπλέκτη, μπορεί να εναλλάσσεται μεταξύ ενεργητικής και παθητικής ανάρτησης, η οποία είναι λιγότερο ικανή για οδήγηση σε έδαφος αλλά πιο ενεργειακά αποδοτική. Με τέσσερις κατευθυνόμενους τροχούς, μπορεί να κινείται προς οποιαδήποτε κατεύθυνση, συμπεριλαμβανομένων και των πλευρικών.«Ξεκινήσαμε υποθέτοντας ότι θα μπορούσαμε να τα πάμε καλύτερα στο σχεδιασμό ενός συστήματος ρομποτικής κινητικότητας επιφάνειας πλανητών», δήλωσε ο Hari Nayar, κύριος τεχνολόγος του JPL που ηγείται της ομάδας ERNEST. «Ενώ το σύστημα rocker-bogie έχει σημειώσει μεγάλη επιτυχία τα τελευταία 30 χρόνια, έχει γίνει πολλή έρευνα σε αυτό το διάστημα σχετικά με την κινητικότητα και την κατανόηση της αλληλεπίδρασης του εδάφους».Πριν καταλήξουν στη σημερινή έκδοση του ERNEST, η ομάδα κατασκεύασε δύο προηγούμενα πρωτότυπα , μήκους περίπου 0,6 μέτρων το καθένα, για να δοκιμάσει 11 ενεργές διαμορφώσεις ανάρτησης. Σε ένα ρυμουλκούμενο γεμάτο με προσομοιωτή σεληνιακού ρεγολίθου, πραγματοποίησαν πειράματα σε διαφορετικές γωνίες κλίσης για αρκετούς μήνες πριν καταλήξουν σε ένα τελικό σχέδιο.Στη συνέχεια, η ομάδα επεκτάθηκε, προσθέτοντας μεταξύ άλλων μια ορθογώνια κεφαλή τοποθετημένη σε έναν ιστό ύψους 1,4 μέτρων. Το υλικό ολοκληρώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2024, αλλά το ρόβερ χρειαζόταν ακόμα έναν ανθρώπινο χειριστή για να το χειρίζεται με joystick, στέλνοντας εντολές για να καθοδηγήσει το ρόβερ πώς να κινείται πάνω από εμπόδια.Προκειμένου να εκπαιδεύσει το ρόβερ να σκέφτεται μόνο του, η ομάδα ERNEST στράφηκε στην ενισχυτική μάθηση, έναν τύπο τεχνητής νοημοσύνης όπου το ρομπότ μαθαίνει αλληλεπιδρώντας με το περιβάλλον του. Το Εργαστήριο Δυναμικής και Προσομοίωσης Πραγματικού Χρόνου στο JPL ανέπτυξε ένα εικονικό περιβάλλον δοκιμών υψηλής πιστότητας που αναπαράγει τη συμπεριφορά του ρόβερ. Η ομάδα τροφοδότησε τα δεδομένα του προσομοιωτή που συνέλεξαν μηχανικοί οι οποίοι κατέγραψαν την απόκριση του πραγματικού υλικού του ρόβερ σε μια ποικιλία τύπων εδάφους. Σε ένα σύμπλεγμα υπολογιστών υψηλής απόδοσης, η ομάδα εκτέλεσε πολλές προσομοιώσεις ταυτόχρονα, μερικές φορές ολοκληρώνοντας χιλιάδες ώρες δοκιμών σε ένα μόνο Σαββατοκύριακο.Μετά από μήνες εικονικής εκπαίδευσης, η ομάδα του ERNEST ήταν έτοιμη να δει αν το ρόβερ μπορούσε να χρησιμοποιήσει τους νέους αυτόνομους αλγόριθμους του για να καταλάβει πώς να οδηγεί πάνω από χαρακτηριστικά του εδάφους που θα σταματούσαν ένα ρόβερ παθητικής ανάρτησης. Δημιούργησαν μια διαδρομή μετ' εμποδίων με κυματισμούς άμμου, σωρούς από ερείπια, σκαλοπάτια και απότομες πλαγιές στο Mars Yard του JPL, ένα υπαίθριο πεδίο δοκιμών εδάφους. Στη συνέχεια, παρακολούθησαν το ρόβερ να ελίσσεται μόνο του στο έδαφος. Έκτοτε, το ERNEST έχει ολοκληρώσει πολλές τέτοιες διαδρομές.Η ομάδα του Nayar ξεκινά ένα νέο έργο αυτονομίας, το οποίο περιλαμβάνει την ενσωμάτωση της ικανότητας του ρόβερ να καθορίζει πότε και πώς να χρησιμοποιεί την ενεργή του ανάρτηση με έξυπνη πλοήγηση μεγαλύτερης εμβέλειας. Στόχος είναι να δοθεί η δυνατότητα στο ERNEST να σχεδιάσει μια αποτελεσματική διαδρομή, ώστε να μπορεί να αντιμετωπίζει ανυπέρβλητα εμπόδια και να παρακάμπτει επικίνδυνα. Αυτές οι δυνατότητες θα μπορούσαν να συμβάλουν σε πιθανές μελλοντικές αποστολές ρόβερ που θα συναντούν εντυπωσιακά τοπία στον Άρη ή σε πιο τραχιές περιοχές της Σελήνης.Οι εργασίες για το ERNEST, που ξεκίνησαν το 2022, αρχικά χρηματοδοτήθηκαν από εσωτερικά κεφάλαια έρευνας και ανάπτυξης του JPL. Επί του παρόντος, χρηματοδοτούνται από το Πρόγραμμα Εξερεύνησης του Άρη της NASA και το Γραφείο Στρατηγικής και Ολοκλήρωσης Επιστημονικής Εξερεύνησης του οργανισμού στη Διεύθυνση Επιστημονικών Αποστολών στα κεντρικά γραφεία της NASA στην Ουάσινγκτον. Το Caltech στην Πασαντίνα της Καλιφόρνια διαχειρίζεται το JPL για τη NASA. https://www.nasa.gov/solar-system/moon/nasa-testing-advanced-capabilities-for-moon-mars-rovers/ Μηχανικοί από το JPL εγκατέστησαν φωτιστικά σώματα μετά τη μεταφορά του ERNEST για δοκιμή πριν από την ανατολή του ηλίου κατά τη διάρκεια μιας επταήμερης εκστρατείας πεδίου στην έρημο.

Ιστολόγιο Curiosity, Sols 4920-4926: Επισκόπηση των Ζωνών. Ημερομηνία σχεδιασμού για τη Γη: Παρασκευή, 12 Ιουνίου 2026 Αντί να πηγαίνει από σκηνή σε σκηνή σε ένα μουσικό φεστιβάλ για να ακούσει διαφορετικά συγκροτήματα να παίζουν διαφορετικά είδη μουσικής, το Curiosity ανεβαίνει στο Όρος Σαρπ μέσα από φυσικές ζώνες εκτεθειμένων βράχων με υφές και τονικές διαφορές.Ο σχεδιασμός για τα sols 4920 και 4921 έγινε με το ρόβερ στη μέση μιας μονάδας με πιο τραχιά υφή και σκούρο βράχο. Με το βράχο με την πιο τραχιά υφή, το βούρτσισμα δεν ήταν δυνατό, αλλά η χημεία APXS και η μικροαπεικόνιση MAHLI σχεδιάστηκαν σε «ως έχουν» στόχους βράχου «Salto La Cascada» και «Puerto de Rosas». Το ChemCam στόχευε να εκτελέσει φασματοσκοπία LIBS σε έναν στόχο βράχου «Kishuara» και σε ένα μικρό, στρωματοποιημένο πλωτό βράχο «La Rosita». Το Remote Micro-Imager (RMI) του ChemCam συνέλεξε εικόνες του λόφου «Mishe Mokwa» και ενός άλλου που εξέταζε αμμόλοφους με τονικές διαφορές. Τα ψηφιδωτά Mastcam συλλέχθηκαν στο κανάλι «Valle Grande», στον λόφο «Kimsa Chata», σε κοντινές κοιλότητες και στον βράχο σε σχήμα αεροπλανοφόρου «El Matir».Μια άλλη διαδρομή έφερε το Curiosity πιο κοντά στο άνω όριο της σκουρόχρωμης ζώνης. Και πάλι, το βούρτσισμα των βράχων δεν ήταν δυνατό, αλλά τα APXS και MAHLI συλλέχθηκαν σε σκουρόχρωμους στόχους βραχώδους υποβάθρου "Santa Gracia" και "Laguna San Rafael" με το ChemCam LIBS να στοχεύει επίσης το βραχώδες υπόβαθρο. Συλλέχθηκαν ψηφιδωτά Mastcam από ένα στρωματοποιημένο βράχο και κοντινές κοιλότητες και ένα ψηφιδωτό του κοντινού μικρότερου λόφου, "Miraflores", το οποίο εμφανίζει μια ενδιαφέρουσα στρωματοποιημένη δομή με ακανόνιστους σκουρόχρωμους βράχους στη μία πλευρά και μια στοίβα σκόνης στοιβαγμένη στην κορυφή (βλ. συνοδευτική εικόνα). Άλλες δραστηριότητες περιελάμβαναν ένα ψηφιδωτό RMI μεγάλης απόστασης μιας φωτεινής μονάδας στο "Mishe Mokwa" και έρευνες Navcam dust-devil και στα δύο sols.Η επικοινωνία μεταξύ Γης και Άρη έχει αρχίσει να φαίνεται ρουτίνα, αλλά κατά καιρούς μπορεί να είναι μια δύσκολη προσπάθεια και αυτό αποδείχθηκε στην ομάδα την Παρασκευή, όταν δεν λάβαμε έγκαιρη σύνδεση δεδομένων για την προγραμματισμένη διαδρομή για το Sol 4923. Χωρίς αυτές τις εικόνες, δεν θα μπορούσε να προγραμματιστεί μια άλλη διαδρομή, επιτόπιες εξετάσεις ή στοχευμένη τηλεπισκόπηση. Ωστόσο, υπάρχουν πάντα ενδιαφέροντα πράγματα που πρέπει να γίνουν στον Άρη και το σχέδιο των τριών sol (4924 έως 4926) περιελάμβανε ένα μωσαϊκό Mastcam 360 μοιρών, την αυτόματη στόχευση AEGIS των μετρήσεων LIBS σε κάθε sol, μια έρευνα dust-devil Navcam, ατμοσφαιρικές μετρήσεις APXS, καθώς και αρκετές άλλες περιβαλλοντικές δραστηριότητεςΤη Δευτέρα, η καθυστερημένη κατερχόμενη ζεύξη θα χρησιμοποιηθεί για τον σχεδιασμό της πρώτης έρευνας της επόμενης ζώνης επιφανειακών υλικών, η οποία θα έχει λεία υφή και ανοιχτόχρωμες αποχρώσεις, καθώς και για μια ακόμη προσπάθεια συνέχισης της τοπογραφικής αποτύπωσης των ζωνών. https://science.nasa.gov/blog/curiosity-blog-sols-4920-4926-surveying-the-bands/ Το ρόβερ Curiosity της NASA για τον Άρη τράβηξε αυτήν την εικόνα του μικρού βουνού, «Miraflores», χρησιμοποιώντας την κάμερα Mast Camera (Mastcam) στις 11 Ιουνίου 2026 — 4922η ηλιακή ώρα, ή 4.922η ημέρα του Άρη της αποστολής του Mars Science Laboratory — στις 09:12:13 UTC.

Έτοιμο να λειτουργήσει το «μαύρο κουτί της Γης» Πρόκειται για μια πρωτοποριακή συσκευή καταγραφής πλανητικών δεδομένων. Τέσσερα χρόνια μετά την ανακοίνωση της έναρξης των εργασιών κατασκευής του ανακοινώθηκε ότι ένας επαναστατικός σε σχεδιασμό αλλά και χαρακτηριστικά μηχανισμός που θα συλλέγει δεδομένα για την αρνητική επίδραση της ανθρώπινης δραστηριότητας στη Γη είναι έτοιμος να ξεκινήσει να λειτουργεί.Πρόκειται για μια κατασκευή στα πρότυπα των μονόλιθων, των μυστηριωδών στηλών προηγμένης τεχνολογίας που είχε εγκαταστήσει μια πανάρχαια εξωγήινη φυλή στο ηλιακό μας σύστημα στο διαστημικό έπος «Οδύσεια του Διαστήματος» του Άρθουρ Κλαρκ. Η κατασκευή αυτή χαρακτηρίστηκε από τους εμπνευστές της ως «το μαύρο κουτί» της Γης λειτουργώντας με τρόπο ανάλογο με τα μαύρα κουτιά των αεροπλάνων.Πρόκειται για ένα μονόλιθο από ατσάλι που θα καταγράφει καθημερινά μια σειρά από δεδομένα που συνδέονται με την κλιματική αλλαγή και γενικότερα με τη καταστροφή που συντελεί η ανθρώπινη δραστηριότητα στον πλανήτη.Το επάνω μέρος του κουτιού θα συνδεθεί με ηλιακούς συλλέκτες, δίνοντάς του μια πηγή ενέργειας όσο λάμπει ο Ήλιος. Η ηλιακή ενέργεια θα τροφοδοτήσει τη λήψη επιστημονικών δεδομένων, συμπεριλαμβανομένων των επιπέδων και της θερμοκρασίας της θάλασσας, της οξίνισης των ωκεανών, των επιπέδων του διοξειδίου του άνθρακα, της εξαφάνισης των ειδών και των αλλαγών στη χρήση γης σε διάφορες περιοχές του πλανήτη. Παράλληλα ένας αλγόριθμος θα λαμβάνει υλικό σχετικό με την κλιματική αλλαγή από το Διαδίκτυο, όπως τίτλους εφημερίδων και αναρτήσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Προς γνώση και συμμόρφωση Στόχος του εγχειρήματος είναι η συλλογή και διασφάλιση σε αυτή την ειδικά σχεδιασμένη για αυτό τον σκοπό συσκευή όλων των απαραίτητων δεδομένων ώστε να γνωρίζουν οι επόμενες γενιές τα πεπραγμένα των προηγούμενων. Ο μήκους δέκα μέτρων μονόλιθος έχει σχεδιαστεί για να αντέχει τις φυσικές καταστροφές και θα λειτουργεί με ηλιακή και θερμική ενέργεια.Αυτό το μαύρο κουτί της κλιματικής εξέλιξης της Γης είναι προϊόν συνεργασίας της εταιρεία επικοινωνίας και μάρκετινγκ Clemenger BBDO, του πανεπιστημίου της Τασμανίας, της μη κερδοσκοπικής περιβαλλοντικής οργάνωσης Rouser Lab και του ιδρύματος Earth’s Black Box Foundation.Ο μονόλιθος θα τοποθετηθεί κοντά στο Κουίνσταουν που είναι μια ιστορική πόλη εξόρυξης χαλκού και χρυσού, χτισμένη σε μια απομακρυσμένη κοιλάδα της άγριας δυτικής ακτής της Τασμανίας που περιβάλλεται από τα τραχιά όρη Όουεν και είναι γνωστή για το εντυπωσιακό, σεληνιακό τοπίο της δίνοντας έτσι ένα απόκοσμο χαρακτήρα στο εγχείρημα και θυμίζοντας τον μονόλιθο που εμπνεύστηκε ο Άρθουρ Κλαρκ. Ο εντυπωσιακός μονόλιθος που θα καταγράφει δεδομένα για τον πλανήτη μας. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2126318/etoimo-na-leitoyrgisei-to-mayro-koyti-tis-gis/

Άστρο έχει βάλει έναν εξωπλανήτη στο… γκριλ. Το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb είδε τον πλανήτη να «ξεροψήνεται» από το μητρικό του άστρο. Αν πιστεύετε ότι το καλοκαίρι στη Γη μπορεί να γίνει αφόρητα ζεστό τότε αξίζει να σκεφτείτε τον εξωπλανήτη HD 80606 b. Χρησιμοποιώντας το διαστημικό τηλεσκόπιο James Webb αστρονόμοι ανακάλυψαν ότι αυτός ο γιγάντιος αέριος πλανήτης που βρίσκεται 217 έτη φωτός μακριά από τη Γη κυριολεκτικά «ψήνεται» από το άστρο του.Η τροχιά του HD 80606 b που ανήκει στην κατηγορία των πλανητών που οι επιστήμονες ονομάζουν «Καυτός Δίας» διαρκεί 111 ημέρες αλλά το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της είναι ότι είναι εξαιρετικά ελλειπτική. Κατά τη διάρκεια της κοντινότερης προσέγγισής του στο άστρο HD 80606 το James Webb κατέγραψε άνοδο της θερμοκρασίας του πλανήτη στους 600 βαθμούς Κελσίου. Αυτή η ακραία θέρμανση προκαλεί δραματικές αλλαγές στη χημεία της ατμόσφαιράς του καθιστώντας τον ιδανικό αντικείμενο μελέτης.«Οι Καυτοί Δίες θεωρούνται ήδη από τους πιο ακραίους εξωπλανήτες που γνωρίζουμε, αλλά ακόμη και μέσα σε αυτή την κατηγορία ο HD 80606 b είναι από τις πιο ακραίες περιπτώσεις. Συνήθως φανταζόμαστε τους Καυτούς Δίες ως γιγάντιους αέριους πλανήτες που βρίσκονται μόνιμα κοντά στα άστρα τους. Όμως η εξαιρετικά ελλειπτική τροχιά αυτού του πλανήτη δημιουργεί μια εντελώς διαφορετική και μοναδική περίπτωση» δήλωσε η επικεφαλής της μελέτης Τίφανι Κατάρια από το Εργαστήριο Αεριώθησης της NASA στην Καλιφόρνια. Η μέθοδος Για να μελετήσουν τη θερμοκρασία και τη χημική σύσταση του HD 80606 b οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν τη φασματοσκοπία, μια τεχνική που διασπά το φως στα επιμέρους μήκη κύματός του. Με αυτόν τον τρόπο μπορούν να εντοπιστούν τα χημικά στοιχεία καθώς το καθένα απορροφά και εκπέμπει φως σε συγκεκριμένα μήκη κύματος.Όταν το φως του άστρου περνά μέσα από την ατμόσφαιρα του πλανήτη τα χημικά συστατικά της αφήνουν τα χαρακτηριστικά τους «αποτυπώματα» στο φάσμα του φωτός.Χρησιμοποιώντας το όργανο MIRI (Mid-Infrared Instrument) του James Webb, η ερευνητική ομάδα παρατήρησε τον HD 80606 b πριν κατά τη διάρκεια και μετά την κοντινή του διέλευση από το άστρο του. Η διαδικασία αυτή απαιτούσε ιδιαίτερα προσεκτικό σχεδιασμό εξαιτίας της πολύ ελλειπτικής τροχιάς του πλανήτη.Δεν είναι η πρώτη φορά που οι αστρονόμοι μελετούν τον HD 80606 b. Στο παρελθόν είχε παρατηρηθεί από το ανενεργό πλέον διαστημικό τηλεσκόπιο Spitzer της NASA.«Το Spitzer πραγματοποίησε εξαιρετική δουλειά στη μελέτη αυτού του εξωπλανήτη και τώρα το James Webb συνεχίζει αυτή την κληρονομιά επιτρέποντάς μας να διακρίνουμε συγκεκριμένες χημικές υπογραφές, όπως το μεθάνιο και το διοξείδιο του άνθρακα. Πρόκειται για εντυπωσιακή πρόοδο. Υπάρχουν πάρα πολλά που μπορούμε να μάθουμε από αυτά τα δεδομένα. Ουσιαστικά βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή της αποκωδικοποίησης όσων έχει να μας αποκαλύψει το James Webb» δήλωσε ο Ράιαν Τσάλεντζερ από το Κέντρο Αστροφυσικής και Πλανητικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κορνέλ στις ΗΠΑ.Το James Webb παρείχε μια πολύ πιο λεπτομερή εικόνα αυτού του εξωπλανήτη και αποκάλυψε ότι οι συνθήκες στον HD 80606 b είναι ακόμη πιο ακραίες από ό,τι αναμενόταν. «Το James Webb έδειξε ότι η αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη ήταν ακόμη πιο έντονη από ό,τι περιμέναμε με βάση τα δεδομένα του Spitzer» αναφέρει η Κατάρια. Η NASA δημιούργησε μία κινηματογραφικής έμπνευσης αφίσα για τον εξωπλανήτη που κατακαίει το άστρο του. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2126343/astro-echei-valei-enan-exoplaniti-sto-gkril/

Μελέτη ΜΙΤ: Η υπερβολική εξάρτηση από την Τεχνητή Νοημοσύνη θολώνει την κρίση και για τα fake news. Στο συμπέρασμα ότι η υπερβολική εξάρτηση από τα chatbots τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να μειώσει τις δεξιότητες κριτικής σκέψης καταλήγει νέα μελέτη του MIT που επιπρόσθετα θεωρεί ότι η υπερβολική εξάρτηση μπορεί νa είναι βαλτική ακόμη και για την ικανότητα να διακρίνει κανείς τις πραγματικές ειδήσεις από τα fake news.H έρευνα διήρκεσε 4 εβδομάδες. Στο διάστημα αυτό, οι ερευνητές παρακολούθησαν 67 ανθρώπους και τους ζήτησαν να κρίνουν ειδησεογραφικούς τίτλους και εικόνες επιλέγοντας ποια ήταν αληθινά και ποια ψευδή.Διαπίστωσαν ότι βοηθοί τεχνητής νοημοσύνης όπως το Claude και το ChatGPT ναι μεν βοηθούσαν στην ανίχνευση ψευδών ειδήσεων, αλλά όταν οι συμμετέχοντες βασίζονταν υπερβολικά στις εφαρμογές αυτές, γίνονταν τελικά λιγότερο ικανοί να εντοπίζουν την παραπληροφόρηση μόνοι τους.Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν επί έναν μήνα να απαντούν σε ερωτήσεις σχετικά με ψευδείς ειδήσεις και παραποιημένες εικόνες, τόσο με όσο και χωρίς τη βοήθεια Τεχνητής ΝοημοσύνηςΕίχε συμφωνηθεί ότι το chatbot θα μπορούσε να δίνει υποδείξεις για όσα στοιχεία έκρινε ότι άξιζε να εξεταστούν· για παράδειγμα, σε μία περίπτωση συμβούλευσε τον χρήστη να κοιτάξει προσεκτικότερα ένα αστυνομικό σήμα, αποκαλύπτοντας έτσι ότι η εικόνα ήταν ψεύτικη. Αντίφαση Οι συγγραφείς αξιολόγησαν τόσο το πόσο χρήσιμη ήταν η AI στην καθοδήγηση των συμμετεχόντων προς τη σωστή απάντηση όσο και το πώς μεταβαλλόταν η ανεξάρτητη κρίση τους με την πάροδο του χρόνου. Διαπίστωσαν την εξής αντίφαση: Ναι, η AI βελτίωσε την ικανότητα διάκρισης του αληθινού από το ψεύτικο, αυξάνοντας κατά 21% την πιθανότητα σωστής απόφασης.Ωστόσο, όταν οι συμμετέχοντες χρειάστηκε να αξιολογήσουν νέες εικόνες χωρίς τη βοήθειά της, η απόδοσή τους (στην τέταρτη εβδομάδα της έρευνας) ήταν κατά 15,3% χειρότερη. Όπως σημειώνει η μελέτη, «τα αποτελέσματα αυτά δείχνουν ότι, ενώ η AI μπορεί να βοηθά άμεσα, ενδέχεται τελικά να υποβαθμίζει τις μακροπρόθεσμες ικανότητες ανίχνευσης της παραπληροφόρησης». Οι ανησυχίες για τις επιπτώσεις της υπερβολικής εξάρτησης από την τεχνολογία δεν είναι καινούργιες. Tα συστήματα GPS έχουν μειώσει την ανάγκη για νοερούς υπολογισμούς και προσανατολισμό άνευ βοήθειας.Μελέτη του 2025 στο The Lancet διαπίστωσε ότι οι γιατροί που χρησιμοποιούσαν εργαλεία AI για την ταξινόμηση περιστατικών καρκίνου σταδιακά χειροτέρευαν στην αυτόνομη αξιολόγηση.Παράλληλα, νευροεπιστήμονας του Possibility Institute προειδοποίησε πρόσφατα ότι η υπερβολική μεταφορά της σκέψης μας στην AI μπορεί να αποδυναμώσει τις άμυνες του εγκεφάλου απέναντι στην άνοια.Η ανάλυση της πρόσφατης μελέτης του MIT επισημαίνει ότι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ένα σύστημα AI –και ειδικότερα αν είναι περισσότερο καθοδηγητικό ή διερευνητικό– επηρεάζει την ικανότητα του χρήστη να διατηρεί ορθή κρίση. Παρότι οι χρήστες συχνά αναζητούν ταχύτητα και βεβαιότητα από ένα chatbot, η πιο ωφέλιμη προσέγγιση για την ανάπτυξη κριτικής σκέψης είναι εκείνη που βασίζεται σε πιο σύνθετες και καθοδηγητικές ερωτήσεις. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2126518/meleti-mit-i-ypervoliki-exartisi-apo-tin-techniti-noimosyni-tholonei-tin-krisi-kai-gia-ta-fake-news/

Η Λούσι της NASA αποκαλύπτει αστεροειδή σε σχήμα φιστικιού που ταλαντεύεται Ακόμη και οι μικροί αστεροειδείς ζουν πολύπλοκες ζωές. Κατά τη διάρκεια της πτήσης του κοντά στον αστεροειδή Donaldjohanson πέρυσι, το διαστημόπλοιο Lucy της NASA αποκάλυψε ότι ο αστεροειδής ήταν ένα ασταθές, σε σχήμα φιστικιού σώμα που έχει υποστεί πολλή δραστηριότητα στη σχετικά σύντομη ιστορία του. Σχηματισμένος ως θραύσματα που συγχωνεύτηκαν μετά από μια βίαιη σύγκρουση πριν από 155 εκατομμύρια χρόνια, ο αστεροειδής μεταμορφώθηκε από τη μικρή αλλά αδυσώπητη δύναμη της ακτινοβολίας του Ήλιου, διατηρώντας παράλληλα σημάδια της σύντομης παρουσίας υγρού νερού στο μακρινό παρελθόν του.Πετώντας με ζουμ μέσα από την κύρια ζώνη αστεροειδών προς μία από τις ομάδες αστεροειδών του Δία, το διαστημόπλοιο Lucy συνέλεξε τις πρώτες κοντινές εικόνες και άλλα δεδομένα στο Donaldjohanson στις 20 Απριλίου 2025, καθώς περνούσε 650 μίλια μακριά από τον αστεροειδή. Τα δεδομένα αποκάλυψαν ότι, αντί να περιστρέφεται απλώς γύρω από έναν άξονα όπως οι περισσότεροι άλλοι αστεροειδείς και πλανήτες, το Donaldjohanson έχει μια πιο περίπλοκη περιστροφή δύο αξόνων. Οι επιστήμονες είδαν επίσης το σχήμα φυστικιού του Donaldjohanson και τους κρατήρες και τις κορυφογραμμές στην επιφάνειά του.Η συνάντηση της Lucy με τον αστεροειδή είχε προγραμματιστεί ως πρόβα τζενεράλε για το διαστημόπλοιο και την ομάδα της αποστολής πριν από τις κύριες συναντήσεις του με αστεροειδείς, οι οποίες ξεκινούν με την πτήση της Lucy δίπλα από τον τρωικό αστεροειδή Ευρυβάτη στις 12 Αυγούστου 2027. Τα όργανα λειτούργησαν όπως αναμενόταν και, ως μπόνους, οι επιστήμονες είχαν μια σπάνια ευκαιρία να μελετήσουν από κοντά έναν προηγουμένως ανεξερεύνητο αστεροειδή και να τον συγκρίνουν με δύο αστεροειδείς με παρόμοια σύνθεση αλλά διαφορετική ιστορία: τον Bennu, τον στόχο της αποστολής επιστροφής δειγμάτων OSIRIS-REx της NASA, και τον Ryugu, την τοποθεσία της αποστολής επιστροφής δειγμάτων Hayabusa2 της JAXA (Ιαπωνική Υπηρεσία Αεροδιαστημικής Εξερεύνησης).Να τι έχει μάθει μέχρι στιγμής η επιστημονική ομάδα της Λούσι από τη συνάντηση της Λούσι με τον Ντόναλντγιοχάνσον, όπως αναφέρθηκε στις 18 Ιουνίου στο περιοδικό Science . Ταλαντευόμενη περιστροφή Με τηλεσκόπια που βρίσκονται στη Γη, οι παρατηρητές παρατήρησαν διακυμάνσεις στο φως που αντανακλά ο Donaldjohanson, κανονικά μοτίβα κορυφών και κοιλάδων, τυπικά για ένα επίμηκες αντικείμενο που περιστρέφεται μία φορά κάθε 10,5 γήινες ημέρες. Αλλά τα δεδομένα της Lucy αποκάλυψαν ένα άλλο μοτίβο: ο Donaldjohanson φαίνεται να περιστρέφεται σαν μια ασταθής κορυφή. Οι συγγραφείς της εργασίας ανέφεραν ότι ο αστεροειδής περιστρέφεται από άκρο σε άκρο μία φορά κάθε 10,5 γήινες ημέρες και ταλαντεύεται μπρος-πίσω γύρω από τον μακρύ άξονά του μία φορά κάθε 26,5 ημέρες. Σχήμα φιστικιού Ενώ οι παρατηρήσεις από τη Γη υπαινίσσονταν το επίμηκες σχήμα του Donaldjohanson, η πτήση της Lucy αποκάλυψε μια «διλοβοειδή» δομή: δύο λοβούς που συνδέονται με έναν λαιμό, σαν φιστίκι. Αυτοί οι λοβοί είναι πιθανότατα δύο θραύσματα από σύγκρουση αστεροειδούς που ενώθηκαν ομαλά στη συνέχεια λόγω της αμοιβαίας βαρύτητάς τους.Ο Ντόναλντγιοχάνσον πιθανότατα περιστρεφόταν τουλάχιστον 10 φορές πιο γρήγορα όταν σχηματίστηκε, έχοντας επιβραδυνθεί στον τρέχοντα ρυθμό του τα τελευταία 20 έως 60 εκατομμύρια χρόνια, εκτιμά η ομάδα. Καθώς επιβραδυνόταν, η ισορροπία μεταξύ της φυγόκεντρου δύναμης που ωθεί τα πράγματα να χωριστούν και της βαρύτητας που τα τραβάει μαζί άλλαξε και χαλαρό βραχώδες υλικό γλίστρησε προς τις πλαγιές δημιουργώντας την φθαρμένη εμφάνιση πολλών κρατήρων, όπως έδειξαν οι εικόνες της διέλευσης.Οι συγγραφείς της εργασίας λένε ότι η επιβράδυνση της περιστροφής του αστεροειδούς πιθανότατα προκαλείται από μια ανεπαίσθητη συνέπεια της ηλιακής θέρμανσης, γνωστή ως φαινόμενο YORP. Κάθε μέρος της θερμαινόμενης από τον ήλιο επιφάνειας του αστεροειδούς ακτινοβολεί θερμότητα μακριά ως υπέρυθρο φως, και αυτή η ακτινοβολία προσδίδει μια μικροσκοπική δύναμη ανάκρουσης στην επιφάνεια. Επειδή το σχήμα του αστεροειδούς δεν είναι συμμετρικό, αυτό έχει ως αποτέλεσμα μια καθαρή ροπή ή συστροφή, που μπορεί να αλλάξει την περιστροφή του αστεροειδούς. Έτσι, το YORP μπορεί να επιβραδύνει τις περιστροφές των αστεροειδών ή να τις επιταχύνει, όπως στην περίπτωση του Bennu (μία φορά κάθε τέσσερις ώρες) και του Ryugu (μία φορά περίπου κάθε επτά ώρες), οι οποίοι και οι δύο πιθανότατα περιστρέφονταν πολύ πιο αργά από ό,τι σήμερα. Φευγαλέα νερά Καθώς περνούσε από το Donaldjohanson με 48.000 χλμ/ώρα, η Lucy κατέγραψε τα σημάδια αργιλικών ορυκτών πλούσιων σε σίδηρο στην επιφάνεια. Αυτές οι άργιλοι πρέπει να σχηματίστηκαν στο μακρινό παρελθόν με τη βοήθεια υγρού νερού. Ωστόσο, η έκθεση πρέπει να ήταν σύντομη, κατέληξαν οι επιστήμονες της Lucy, επειδή ο σίδηρος στις αργίλους τείνει να αντικαθίσταται από άλλα στοιχεία, όπως το μαγνήσιο, καθώς το νερό παραμένει.Πράγματι, οι επιστήμονες είδαν αργίλους πλούσιους σε μαγνήσιο στο Bennu και το Ryugu, γεγονός που υποδηλώνει παρατεταμένη έκθεση σε νερό, ίσως να διήρκεσε εκατομμύρια χρόνια, όταν ήταν ακόμα μέρος μεγαλύτερων αστεροειδών.Αυτή η διαφορά στο ιστορικό έκθεσης στο νερό, και άλλα χαρακτηριστικά, μπορεί να σημαίνει ότι τα γονικά σώματα αυτών των αστεροειδών σχηματίστηκαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές ή σε διαφορετικές περιοχές του ηλιακού συστήματος πριν μετακινηθούν στην κύρια ζώνη. Σύγκριση, αντίθεση Ο Ντόναλντγιοχάνσον πιστεύεται ότι αποτελείται από βραχώδη υπολείμματα ενός μεγαλύτερου, πλούσιου σε άνθρακα και νερό αστεροειδούς που συγκρούστηκε με ένα άλλο αντικείμενο στην κύρια ζώνη των αστεροειδών. Ο Μπενού και ο Ριούγκου πιστεύεται ότι σχηματίστηκαν με τον ίδιο τρόπο και στην ίδια περιοχή.Αλλά ο Ντόναλντγιοχανσον είναι διαφορετικός. Με ηλικία 155 εκατομμυρίων ετών, είναι πολύ νεότερος από τους Μπεννού και Ριούγκου, οι οποίοι σχηματίστηκαν πριν από 1 έως 2 δισεκατομμύρια χρόνια. Ο Ντόναλντγιοχανσον έχει επίσης παραμείνει στη ζώνη των αστεροειδών από τη γέννησή του, ενώ οι περιπλανώμενοι ξάδερφοί του μετανάστευσαν σε τροχιές γύρω από τον Ήλιο που τους φέρνουν κοντά στην τροχιά της Γης περίπου μία φορά το χρόνο (γεγονός που τους καθιστούσε ιδανικούς κοντινούς στόχους για αποστολές επιστροφής δειγμάτων)«Είναι χρήσιμο για τους επιστήμονες να συγκρίνουν τον Donaldjohanson με αστεροειδείς όπως ο Bennu και ο Ryugu, οι οποίοι είναι φαινομενικά παρόμοιοι αστεροειδείς, επειδή κάθε ανεπαίσθητη διαφορά είναι μια ακόμη ένδειξη για την ιστορία της προέλευσής μας», δήλωσε η Simone Marchi, αναπληρώτρια κύρια ερευνήτρια της Lucy και επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης στο γραφείο του Southwest Research Institute στο Boulder του Κολοράντο.«Μόλις αρχίσουμε να μαθαίνουμε περισσότερα για τους Τρώες, έναν εντελώς διαφορετικό πληθυσμό διαστημικών βράχων με πολύ διαφορετικές ιστορίες, η κατανόησή μας για τον σχηματισμό του ηλιακού συστήματος είναι καταδικασμένη να αμφισβητηθεί», δήλωσε ο Marchi.Ονομασμένο από έναν απολιθωμένο σκελετό ενός ανθρώπινου προγόνου που ανακαλύφθηκε στην Αιθιοπία το 1974, το Lucy της NASA θα είναι η πρώτη αποστολή που θα εξερευνήσει τους Τρωικούς αστεροειδείς του Δία, έναν πληθυσμό καλοδιατηρημένων διαστημικών πετρωμάτων που σχηματίστηκαν νωρίς στην ιστορία του ηλιακού μας συστήματος και θα μπορούσαν να βοηθήσουν τους επιστήμονες να κατανοήσουν πώς σχηματίστηκαν και κινήθηκαν οι πλανήτες πριν εγκατασταθούν στην τρέχουσα διαμόρφωσή τους. Κατεβάστε γραφικά ιστορίας από το Scientific Visualization Studio της NASA . https://svs.gsfc.nasa.gov/5628 Σχετικά με τη Λούσι: Ο κύριος ερευνητής της Lucy εδρεύει στο Boulder του Κολοράντο, παράρτημα του Southwest Research Institute, με έδρα το Σαν Αντόνιο. Το Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA στο Greenbelt του Μέριλαντ παρέχει συνολική διαχείριση της αποστολής, μηχανική συστημάτων και διασφάλιση της ασφάλειας και της αποστολής. Η Lockheed Martin Space στο Littleton του Κολοράντο κατασκεύασε το διαστημόπλοιο. Η Lucy είναι η 13η αποστολή στο Πρόγραμμα Discovery της NASA. Το Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Marshall της NASA στο Huntsville της Αλαμπάμα διαχειρίζεται το Πρόγραμμα Discovery για τη Διεύθυνση Επιστημονικών Αποστολών του οργανισμού στην Ουάσινγκτον. Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με την αποστολή Lucy της NASA, επισκεφθείτε τη διεύθυνση: https://science.nasa.gov/mission/lucy/ https://science.nasa.gov/missions/nasas-lucy-reveals-wobbling-peanut-shaped-asteroid/ Κατά τη διάρκεια της συνάντησής του στις 20 Απριλίου 2025 με τον αστεροειδή Donaldjohanson της κύριας ζώνης, το διαστημόπλοιο Lucy της NASA ανακάλυψε στοιχεία για αργίλους πλούσιους σε σίδηρο στην επιφάνεια χρησιμοποιώντας το υπέρυθρο φασματόμετρο. Αυτοί οι άργιλοι, οι οποίοι είναι παρόμοιοι με εκείνους που βρίσκονται σε μετεωρίτες πλούσιους σε άνθρακα, όπως ο QUE 97990, υποδεικνύουν ότι υπήρχε νερό για μικρό χρονικό διάστημα στον αστεροειδή στο μακρινό παρελθόν. .

Το Hubble παρατηρεί συγχωνευόμενα σμήνη γαλαξιών. Αυτή η εικόνα από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble της NASA απεικονίζει ένα σμήνος γαλαξιών, που ονομάζεται CL0016+1609 ή MACS J0018.5+1626, το οποίο είναι πολύ φωτεινό στα μήκη κύματος ακτίνων Χ και είναι ένα από τα πιο εκτενώς μελετημένα σμήνη σε μήκη κύματος ακτίνων Χ και ραδιοκυμάτων. Οι παρατηρήσεις ακτίνων Χ αυτού του σμήνους αποκάλυψαν ότι πρόκειται για δύο σμήνη που συγχωνεύονται κατά μήκος της οπτικής μας επαφής.Οι ερευνητές ζήτησαν χρόνο για να παρατηρήσουν το CL0016+1609 με την Προηγμένη Κάμερα για Έρευνες του Hubble, επειδή αυτά τα δεδομένα θα τους βοηθούσαν να μετρήσουν με ακρίβεια την κατανομή της σκοτεινής ύλης του σμήνους, κάτι που τους βοηθά να μελετήσουν τη συγχώνευση και τον ρόλο του CL0016+1609 στη δομή μεγάλης κλίμακας του σύμπαντος. Το Hubble δεν μπορεί να δει άμεσα τη σκοτεινή ύλη, αλλά οι παρατηρήσεις του στο υπέρυθρο και το ορατό φως μπορούν να ανιχνεύσουν τις επιδράσεις βαρυτικού φακού της σκοτεινής ύλης στην κανονική ύλη που παρατηρεί το Hubble.Τα δεδομένα σε αυτήν την εικόνα περιλαμβάνουν επίσης παρατηρήσεις με την Κάμερα Ευρείας Πεδίου 3 του Hubble που ελήφθησαν στο πλαίσιο ενός προγράμματος παρατήρησης που έλαβε τις πρώτες υπέρυθρες εικόνες Hubble από 46 τεράστια σμήνη γαλαξιών και αναζήτησε μακρινούς γαλαξίες που δέχτηκαν βαρυτικό φακό από αυτά τα σμήνη. Η έρευνα, που ονομάζεται RELICS (Reionization Lensing Cluster Survey), βρήκε περίπου 300 υποψήφιους γαλαξίες με υψηλή μετατόπιση προς το ερυθρό, οι οποίοι δέχτηκαν φακό από αυτά τα σμήνη.Μπορείτε να δείτε το αμυδρό κατακόρυφο τόξο ενός από αυτούς τους μακρινούς γαλαξίες στην παραπάνω εικόνα. Αναζητήστε το ακριβώς αριστερά από τους μεγάλους ελλειπτικούς γαλαξίες στο κέντρο της εικόνας. Ένα άλλο φωτεινότερο, αν και μικρότερο τόξο είναι ορατό ακριβώς πάνω και δεξιά από τους μεγάλους ελλειπτικούς γαλαξίες στο κέντρο της εικόνας. https://science.nasa.gov/missions/hubble/hubble-glimpses-merging-galaxy-clusters/ Αυτή η εικόνα του διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble της NASA απεικονίζει ένα σμήνος γαλαξιών στο σμήνος γαλαξιών που ονομάζεται CL0016+1609 ή MACS J0018.5+1626.

Το Ελ Νίνιο είναι σε εξέλιξη. Το Ελ Νίνιο, που χαρακτηρίζεται από θερμότερες από τις κανονικές θερμοκρασίες νερού σε τμήματα του ισημερινού Ειρηνικού, επέστρεψε τον Ιούνιο του 2026. Οι παρατηρήσεις του ύψους της επιφάνειας της θάλασσας από τον δορυφόρο Sentinel-6 Michael Freilich εκείνο τον μήνα έδειξαν ότι το συμβάν του 2026 συνέχιζε να ενισχύεται. Το φυσικό, επαναλαμβανόμενο φαινόμενο μπορεί να έχει εκτεταμένες επιπτώσεις, συνήθως φέρνοντας πιο υγρές συνθήκες στα νοτιοδυτικά των ΗΠΑ και ξηρασία σε χώρες του δυτικού Ειρηνικού, όπως η Ινδονησία και η Αυστραλία. Η NOAA κήρυξε Ελ Νίνιο στις 11 Ιουνίου, αφού οι θερμοκρασίες της επιφάνειας της θάλασσας στον κεντρικό και ανατολικό ισημερινό του Ειρηνικού σημείωσαν άνοδο τουλάχιστον 0,5 βαθμούς Κελσίου πάνω από τον μέσο όρο για αρκετούς συνεχόμενους μήνες.Εν τω μεταξύ, οι επιστήμονες της NASA παρατηρούν ένα συμπληρωματικό σημάδι του Ελ Νίνιο: περιοχές με αυξημένο ύψος επιφάνειας της θάλασσας. Όταν το νερό των ωκεανών θερμαίνεται, διαστέλλεται σε όγκο και προκαλεί την άνοδο της επιφάνειας της θάλασσας, καθιστώντας το ύψος του νερού έναν αξιόπιστο δείκτη των θερμοκρασιών των ωκεανών. Θερμότερες από το κανονικό θερμοκρασίες, άρα και υψηλότερα ύψη επιφάνειας θάλασσας, σε τμήματα του ισημερινού Ειρηνικού Ωκεανού συνδέονται με το Ελ Νίνιο.Ο παραπάνω χάρτης απεικονίζει ανωμαλίες στο ύψος της επιφάνειας της θάλασσας στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό Ωκεανό, όπως παρατηρήθηκαν στις 8 Ιουνίου 2026. Οι αποχρώσεις του κόκκινου υποδεικνύουν στάθμη της θάλασσας που ήταν υψηλότερη από τον μέσο όρο. Οι κανονικές συνθήκες στάθμης της θάλασσας εμφανίζονται λευκές και οι χαμηλότερες περιοχές μπλε. Τα δεδομένα για τον χάρτη αποκτήθηκαν από τον δορυφόρο Sentinel-6 Michael Freilich —που εκτοξεύτηκε το 2020 από τη NASA με επικεφαλής την ESA (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος)— και υποβλήθηκαν σε επεξεργασία από επιστήμονες στο Εργαστήριο Αεριώθησης (JPL) της NASA. Σημειώστε ότι τα σήματα που σχετίζονται με εποχιακούς κύκλους και μακροπρόθεσμες τάσεις έχουν αφαιρεθεί για να επισημανθούν οι ανωμαλίες της στάθμης της θάλασσας που σχετίζονται με το Ελ Νίνιο και άλλα βραχυπρόθεσμα φυσικά φαινόμενα.Νωρίτερα την άνοιξη του 2026, ο δορυφόρος άρχισε να ανιχνεύει πρόδρομα σημάδια του Ελ Νίνιο καθώς κύματα θερμού νερού πλάτους εκατοντάδων μιλίων, γνωστά ως κύματα Κέλβιν, μετακινήθηκαν από τον δυτικό Ειρηνικό στον ανατολικό Ειρηνικό. Αυτό συμβαίνει όταν οι αληγείς άνεμοι στον δυτικό ισημερινό Ειρηνικό εξασθενούν και στη συνέχεια αντιστρέφονται προσωρινά και πνέουν από τα δυτικά. Το θερμό νερό συσσωρεύεται στα ανατολικά, εμβαθύνοντας το θερμό επιφανειακό στρώμα, μειώνοντας το θερμοκλινές και καταστέλλοντας την ανοδική ροή που συνήθως διατηρεί τα νερά κατά μήκος των ακτών του Ειρηνικού στην Αμερική πιο δροσερά.Αυτή η συσσώρευση θερμότητας κάτω από την επιφάνεια του νερού είναι αυτό που καταγράφουν οι παρατηρήσεις ύψους στην επιφάνεια της θάλασσας. Πέρα από τις μετρήσεις της επιφανειακής θερμοκρασίας, υποδεικνύει πόση θερμότητα αποθηκεύεται στο υπέδαφος. Αυτό είναι σημαντικό επειδή ένα ρηχό θερμό στρώμα μπορεί να μην έχει μεγάλη επίδραση στο κλίμα και τον καιρό, ενώ μια μεγάλη δεξαμενή θερμότητας κάτω από την επιφάνεια μπορεί να έχει μεγαλύτερη σημασία.Σύμφωνα με την ερευνήτρια της στάθμης της θάλασσας του JPL, Σεβερίν Φουρνιέ, και αναπληρώτρια επιστήμονα του έργου Sentinel-6, Μάικλ Φράιλιχ, οι συνθήκες στον δυτικό Ειρηνικό στις 8 Ιουνίου έμοιαζαν με εκείνες της ίδιας εποχής το 1997, μιας χρονιάς που εμφανίστηκε ένα εξαιρετικά ισχυρό Ελ Νίνιο. Ωστόσο, οι θερμές συνθήκες στον ανατολικό Ειρηνικό το 2026 έχουν μείνει πίσω, με λιγότερα κύματα Κέλβιν να έχουν συσσωρευτεί μέχρι την ίδια ημερομηνία.Ωστόσο, περισσότερα θερμά κύματα Κέλβιν φάνηκαν να πλησιάζουν τον ανατολικό Ειρηνικό, πράγμα που σημαίνει ότι το Ελ Νίνιο εξακολουθούσε να ενισχύεται. Το αν θα φτάσει το 1997 εξαρτάται από την ωκεάνια δραστηριότητα τις επόμενες εβδομάδες. «Προς το παρόν, φαίνεται ότι θα είναι μεγάλο - περισσότερο από ό,τι θα έλεγα την περασμένη εβδομάδα - αλλά χρειαζόμαστε ακόμα περισσότερες παρατηρήσεις για να μάθουμε τι πρόκειται να συμβεί». https://science.nasa.gov/earth/earth-observatory/el-nino-is-underway/ Υψηλότερες από τις κανονικές επιφάνειες της θάλασσας (κόκκινη) είναι ορατές στον κεντρικό και ανατολικό Ειρηνικό στις 8 Ιουνίου 2026, λίγες ημέρες πριν από την κήρυξη του Ελ Νίνιο. Τα δεδομένα για τον χάρτη αποκτήθηκαν από τον δορυφόρο Sentinel-6 Michael Freilich και υποβλήθηκαν σε επεξεργασία από επιστήμονες στο Εργαστήριο Αεριοπροώθησης (JPL) της NASA.

Λαγοκέφαλοι: Τι πραγματικά ισχύει για την παρουσία τους στις ελληνικές θάλασσες – Τι γνωρίζουμε για περιστατικά στη χώρα μας. «Ψυχραιμία και προσοχή» συνιστά το ΕΛΚΕΘΕ, παραθέτοντας τα πραγματικά δεδομένα ώστε να αποφεύγεται ο «αδικαιολόγητος πανικός» Ψυχραιμία, αλλά και προσοχή συνιστά στους πολίτες το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ), ξεκαθαρίζοντας τι πραγματικά ισχύει μετά το πλήθος δημοσιευμάτων των τελευταίων ημερών για το ψάρι λαγοκέφαλος και την παρουσία του στις ελληνικές θάλασσες.«Ως Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛΚΕΘΕ) και ως ο μεγαλύτερος ελληνικός, δημόσιος φορέας που ασχολείται με την έρευνα της υδρόσφαιρας και των υδρόβιων ειδών, μετά τα καταιγιστικά δημοσιεύματα και ρεπορτάζ των τελευταίων ημερών για το ψάρι λαγοκέφαλος που έχει εισβάλει στις ελληνικές θάλασσες και την “επικινδυνότητά” του, αισθανόμαστε υποχρεωμένοι να ενημερώσουμε εν συντομία τους συμπολίτες μας για το είδος αυτό, ώστε να αποφευχθεί η υπερβολή και ο αδικαιολόγητος πανικός» σημειώνει το Κέντρο σε ανακοίνωσή του. Τι είναι ο λαγοκέφαλος – Πότε εντοπίστηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα Ο λαγοκέφαλος (Lagocephalus sceleratus (Gmelin, 1789)), είναι ένας λεσσεψιανός μετανάστης που πέρασε από την Ερυθρά θάλασσα στην Ανατολική Μεσόγειο, μέσω της διώρυγας του Σουέζ. Στη χώρα μας καταγράφηκε για πρώτη φορά το 2005. Σήμερα το συναντάμε σχεδόν σε όλες τις ελληνικές θάλασσες, με τις παρατηρήσεις να γίνονται ολοένα και πιο συχνές. Οι αρνητικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα και στην αλιεία Όπως σημειώνει το ΕΛΚΕΘΕ, ως ξενικό, χωροκατακτητικό είδος έχει δυσμενείς επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, σε οικοσυστημικές υπηρεσίες, σε γαλάζιες οικονομικές δραστηριότητες (κυρίως στην αλιεία) και στην υγεία.Αν και οι στοχευμένες μελέτες για τις επιπτώσεις του λαγοκέφαλου στη βιοποικιλότητα είναι λίγες, εν τούτοις, σύμφωνα με μαρτυρίες αλιέων, επιστημονικές παρατηρήσεις και μοντέλα, ο λαγοκέφαλος έχει αρνητικές επιπτώσεις στα οικοσυστήματα. Είναι ένα είδος με υψηλή προσαρμοστικότητα και λίγους γνωστούς θηρευτές, το οποίο ανταγωνίζεται τα ντόπια είδη για τροφή, ενώ τρέφεται με εμπορικά είδη αλιευμάτων.Σύμφωνα με το ΕΛΚΕΘΕ, αποτελεί ένα είδος ψαριού με σημαντικές, αρνητικές οικονομικές επιπτώσεις στους παράκτιους αλιείς, ιδιαίτερα στις περιοχές όπου παρουσιάζει μεγαλύτερη αφθονία, διότι καταστρέφει τα αλιευτικά τους εργαλεία, τους αναγκάζει να αλλάξουν τόπους ψαρέματος, να εργάζονται περισσότερες ώρες για την επιδιόρθωση των κατεστραμμένων εργαλείων τους, να χάνουν πολύτιμα αλιεύματα που τρώει ο λαγοκέφαλος, κ.λπ. Γιατί απαγορεύεται η κατανάλωσή του Οι ιστοί του λαγοκέφαλου περιέχουν μια ισχυρή νευροτοξίνη, την τετροδοτοξίνη (Tetrodotoxin – TTX) για την οποία δεν υπάρχει γνωστό αντίδοτο, και η κατανάλωσή της μπορεί να αποβεί ακόμη και μοιραία. Λόγω αυτού, και της σχετικής Ευρωπαϊκής νομοθεσίας, το είδος αυτό και τα συγγενικά του απαγορεύεται να χρησιμοποιηθούν για ανθρώπινη κατανάλωση. Τι γνωρίζουμε για περιστατικά στην Ελλάδα Όπως σημειώνει το Κέντρο, δηλητηρίαση από λαγοκέφαλο έχει καταγραφεί μόνο μία φορά στην Ελλάδα, σε περιστατικό που αφορούσε την κατανάλωση του ψαριού από πέντε αλλοδαπούς ναυτικούς που δεν γνώριζαν το είδος, ενώ, μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει κανένας καταγεγραμμένος θάνατος από βρώση λαγοκέφαλου στη χώρα μας.«Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει κάποιο προκαθορισμένο, κεντρικό και επίσημο σύστημα καταγραφών περιστατικών που σχετίζονται με επιθέσεις ή δηλητηρίαση από κατανάλωση λαγοκέφαλου στην Ελλάδα, ούτε -από όσα γνωρίζουμε- σε κάποια άλλη Μεσογειακή χώρα. Έτσι, δεν είναι δυνατόν να υπάρχουν αρκετά, αξιόπιστα δεδομένα σχετικά με ανάλογα περιστατικά» τονίζει το ΕΛΚΕΘΕ, προσθέτοντας πως το Κέντρο έχει ενημερωθεί «μόνο για ένα περιστατικό επίθεσης σε λουόμενη στην Κρήτη το 2022».Το ΕΛΚΕΘΕ επισημαίνει πως «τις τελευταίες ημέρες, παρουσιάζονται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης περιστατικά επιθέσεων λαγοκέφαλου σε λουόμενους, τα οποία αφενός δεν επιβεβαιώνονται, αφετέρου πυροδοτούν σχετικές συζητήσεις σε όλα τα ΜΜΕ έχοντας δημιουργήσει αίσθημα ανασφάλειας και φόβου στο ευρύ κοινό, το οποίο μπορεί να έχει αρνητικές επιπτώσεις τόσο σε οικονομικές δραστηριότητες που σχετίζονται με τη θάλασσα, δεδομένου του ότι βρισκόμαστε στην αρχή του καλοκαιριού, όσο και στην ευζωία μας».Τονίζει ακόμη πως οι εξειδικευμένοι στο αντικείμενο των ξενικών ειδών επιστήμονες του Κέντρου παρακολουθούν εδώ και πολλά χρόνια το φαινόμενο της εξάπλωσης και των επιπτώσεων του λαγοκέφαλου στο θαλάσσιο περιβάλλον και στην αλιεία, μέσα από ερευνητικά έργα που χρηματοδοτούνται κυρίως από το υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και συνεργάζονται με όλους τους αρμόδιους φορείς για την εξεύρεση λύσεων.Στο πλαίσιο αυτό, και με χρηματοδότηση από τον Οργανισμό Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής (ΟΦΥΠΕΚΑ), το ΕΛΚΕΘΕ εκπόνησε το 2024 Σχέδιο Δράσης για την αντιμετώπιση του είδους, στο οποίο γίνονται προτάσεις για την παρακολούθηση, τη διαχείριση και την εμπορική αξιοποίησή του. Όπως επισημαίνει, η συστηματική παρακολούθηση των πληθυσμών του λαγοκέφαλου αποτελεί βασική προϋπόθεση, ώστε να συλλεχθούν αξιόπιστες χρονοσειρές δεδομένων για την αφθονία του στις θάλασσές μας που θα βοηθήσουν στην πιο στοχευμένη αντιμετώπισή του στη συνέχεια, με συνδυασμό διαχειριστικών μέτρων. Σχέδιο για πιλοτικό πρόγραμμα στοχευμένης, επιδοτούμενης εξαλίευσης λαγοκέφαλων Παράλληλα, σε συμφωνία με το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΑΝ), τα αρμόδια στελέχη του ΥΠΑΑΤ έχουν καταρτίσει σχέδιο πρότασης για ένα πιλοτικό πρόγραμμα (βασισμένο στην εμπειρία της Κύπρου που έχει εκπονήσει αντίστοιχο πρόγραμμα), για στοχευμένη, επιδοτούμενη εξαλίευση λαγοκέφαλων από παράκτιους αλιείς, σε περιοχές με μεγάλη αφθονία αυτών των ψαριών, το οποίο θα χρηματοδοτηθεί από το Πρόγραμμα Αλιεία – Υδατοκαλλιέργεια και Θάλασσα (ΠΑΛΥΘ) του ίδιου Υπουργείου. Το σχέδιο αυτό έχει σταλεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή για διαπραγμάτευση και έγκριση. Συμβουλές προς τους πολίτες Συμπερασματικά, το Κέντρο συνιστά ψυχραιμία και προσοχή στους πολίτες που πηγαίνουν στη θάλασσα ή ψαρεύουν ερασιτεχνικά αυτό το καλοκαίρι, δίνοντας συγκεκριμένες συμβουλές και οδηγίες: «Διαχρονικά και σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να πλησιάζουμε, να χαϊδεύουμε, να ταΐζουμε, και να προκαλούμε την άγρια πανίδα (υδρόβια και χερσαία), ενώ, μόνον εφόσον είναι απαραίτητο, χειριζόμαστε τους λαγοκέφαλους με ειδικά, χοντρά γάντια. Δεν τρώμε, επίσης, σε καμία περίπτωση λαγοκέφαλο, ούτε οτιδήποτε άλλο ψαρέψουμε και δεν είμαστε 100% σίγουροι ότι είναι ασφαλές για βρώση». https://www.naftemporiki.gr/green/wildlife/2126418/lagokefaloi-ti-pragmatika-ischyei-gia-tin-paroysia-toys-stis-ellinikes-thalasses-ti-gnorizoyme-gia-peristatika-sti-chora-mas/