Δροσος Γεωργιος

Η Διοικητής Τζέσικα Μέιρ και το Πλήρωμα Ελέγχουν τις Διαστημικές Στολές, Προετοιμασία για Διαστημικούς Περίπατους. Το επταμελές πλήρωμα της Αποστολής 75 εργάστηκε όλη την Τρίτη σε ελέγχους διαστημικών στολών, οφθαλμολογικές εξετάσεις και έρευνα ασκήσεων στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό . Οι εικόνες της Γης και οι εργασίες απογραφής στο εργαστήριο ολοκλήρωσαν την ημέρα για τους διαστημόπλοιους.Η NASA έχει προγραμματίσει τρεις διαστημικούς περιπάτους τον Αύγουστο για να συνεχίσει την αναβάθμιση των ηλιακών συστοιχιών, να αντικαταστήσει μια κεραία επικοινωνιών και να συνδέσει καλώδια τροφοδοσίας και δεδομένων για την υποστήριξη των λειτουργιών του διαστημικού σταθμού. Η διοικητής του σταθμού Jessica Meir και ο μηχανικός πτήσης Anil Menon , και οι δύο από τη NASA, θα πραγματοποιήσουν τον πρώτο διαστημικό περίπατο ξεκινώντας στις 7:35 π.μ. EDT την Πέμπτη 6 Αυγούστου. Το δίδυμο θα περάσει περίπου έξιμιση ώρες στο κενό του διαστήματος προετοιμάζοντας το τροχιακό φυλάκιο για την έβδομη εγκατάσταση ηλιακού συστοιχίας για την ενίσχυση του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας. Οι υπεύθυνοι της αποστολής θα συζητήσουν τους επερχόμενους διαστημικούς περιπάτους κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο NASA+ που θα ξεκινήσει στις 2 μ.μ. EDT, την Πέμπτη 30 Ιουλίου, από το Διαστημικό Κέντρο Johnson της NASA στο Χιούστον.Οι Meir και Menon συνόδευσαν τους μηχανικούς πτήσης Jack Hathaway της NASA και Sophie Adenot της ESA (Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας) στον αεροθάλαμο Quest και εξέτασαν ένα ζευγάρι διαστημικές στολές. Η τετράδα πρώτα επαλήθευσε τις στολές ως προς την άνεση, την κινητικότητα και την καταλληλότητά τους για τους επερχόμενους διαστημικούς περιπάτους. Στη συνέχεια, τροφοδότησαν τις στολές και δοκίμασαν τα συστήματα υποστήριξης ζωής και τα ηλεκτρονικά συστήματα. Η NASA σύντομα θα ανακοινώσει τους διαστημικούς περιπατητές για τον δεύτερο και τον τρίτο διαστημικό περίπατο.Η Meir και η Adenot συνεργάστηκαν στο τέλος της βάρδιάς τους για μια οφθαλμολογική εξέταση χρησιμοποιώντας τυπικό εξοπλισμό ιατρικής απεικόνισης μέσα στη μονάδα Harmony . Η Meir ηγήθηκε της εξέτασης καθοδηγώντας την Adenot καθώς κοίταζε μέσα στη βιοϊατρική συσκευή. Οι γιατροί στο έδαφος παρακολουθούσαν σε πραγματικό χρόνο για να προσδιορίσουν πώς η μικροβαρύτητα επηρεάζει τον αμφιβληστροειδή, τον φακό και τον κερατοειδή της.Ο μηχανικός πτήσης της Roscosmos, Αντρέι Φεντιάεφ, έκανε ποδήλατο σε έναν κύκλο άσκησης ενώ ήταν συνδεδεμένος με καρδιακούς αισθητήρες για μια τακτική αξιολόγηση φυσικής κατάστασης. Στη συνέχεια, εγκατέστησε και ενεργοποίησε υλικό παρατήρησης της Γης για μια αυτοματοποιημένη φωτογράφιση, ώστε να καταγράψει εικόνες νησιών, βουνών και λιμνών κατά τη διάρκεια της βάρδιας ύπνου του πληρώματος.Οι μηχανικοί πτήσης της Roscosmos, Pyotr Dubrov και Anna Kikina, μαζί με τον Menon, εξακολουθούν να εξοικειώνονται με τις λειτουργίες του σταθμού, αναλαμβάνοντας παράλληλα τους ρόλους και τις ευθύνες της αποστολής τους. Ο Dubrov και ο Kikina έκαναν εκ περιτροπής απογραφή και επιθεώρησαν εργαλεία και προμήθειες σε όλο το τμήμα της Roscosmos του σταθμού. Στη συνέχεια, ο Dubrov φόρτωσε απαρχαιωμένο εξοπλισμό στο διαστημόπλοιο μεταφοράς φορτίου Progress 94, ενώ ο Kikina βοήθησε τον Fedyaev με το τεστ φυσικής κατάστασης. Μάθετε περισσότερα για τις δραστηριότητες του διαστημικού σταθμού ακολουθώντας το ιστολόγιο του διαστημικού σταθμού , @space_station στο X, καθώς και τους λογαριασμούς του ISS στο Facebook και στο Instagram . https://www.nasa.gov/blogs/spacestation/2026/07/28/commander-jessica-meir-and-crew-check-spacesuits-prep-for-spacewalks/ Η αστροναύτης της NASA, Τζέσικα Μέιρ, ποζάρει για ένα πορτρέτο μέσα στην εργαστηριακή μονάδα Kibo, μετά την ανάληψη της διοίκησης του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού. Η Μέιρ θα ηγηθεί του πληρώματος της Αποστολής 75 μέχρι το τέλος του καλοκαιριού.

Η NASA Webb εξερευνά το γενεαλογικό δέντρο των πρόσφατα ανακαλυφθέντων μακρινών αντικειμένων, Από την ανακάλυψή τους από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb της NASA το 2022, οι μικρές κόκκινες κουκκίδες (LRD) έχουν αποτελέσει αντικείμενο μεγάλου ενδιαφέροντος για τους αστρονόμους. Η κατανόηση της φύσης αυτών των εξαιρετικά μακρινών, συμπαγών κόκκινων πηγών αποτελεί μια αινιγματική επιστημονική προσπάθεια.Μια δημοφιλής θεωρία είναι ότι οι μικρές κόκκινες κουκκίδες είναι υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες, γνωστές ως ενεργοί γαλαξιακοί πυρήνες , αν και εμφανίζουν χαρακτηριστικά σε αντίθεση με τους κοντινούς ενεργούς γαλαξιακούς πυρήνες. Ενώ εμφανίζονται άφθονες σε υψηλή μετατόπιση προς το ερυθρό νωρίς στο σύμπαν, μειώνονται γρήγορα σε αριθμό σε χαμηλότερες μετατοπίσεις προς το ερυθρό. (Όσο υψηλότερη είναι η μετατόπιση προς το ερυθρό, τόσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση που έχει διανύσει το φως σε όλο το σύμπαν.) Αυτή η περίπλοκη μετατόπιση στον αριθμό εγείρει το ερώτημα: Τι συμβαίνει με τις μικρές κόκκινες κουκκίδες καθώς το σύμπαν ωριμάζει;Μια ομάδα ερευνητών με επικεφαλής τον Pierluigi Rinaldi του Αστεροσκοπείου Steward του Πανεπιστημίου της Αριζόνα, το οποίο τώρα βρίσκεται στο Ινστιτούτο Επιστήμης Διαστημικών Τηλεσκοπίων (STScI) στη Βαλτιμόρη, βασίστηκε στην προηγούμενη έρευνά της σε μια νέα μελέτη που δημοσιεύτηκε στις 29 Ιουλίου στο The Astrophysical Journal και πρότεινε μια πορεία που μπορούν να ακολουθήσουν οι LRD καθώς το σύμπαν γερνάει: Αν και μπορεί να μοιάζουν με έναν μοναδικό πληθυσμό γαλαξιών, αυτές οι κουκκίδεςΤα συμπεράσματά τους βασίζονται στην ανάλυσή τους του σπειροειδούς γαλαξία WISEA J123635.56+621424.2 με χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό, ο οποίος έχει το παρατσούκλι «Saguaro» για τους προεξέχοντες βραχίονες του, όπως ο κάκτος που προέρχεται από την έρημο Sonoran στις νοτιοδυτικές Ηνωμένες Πολιτείες. Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον χαρακτηριστικό αυτού του γαλαξία με μετατόπιση προς το ερυθρό 2, ο οποίος αντιστοιχεί σε περίπου 3,3 δισεκατομμύρια χρόνια μετά τη Μεγάλη Έκρηξη, είναι το μικρό κέντρο του που μοιάζει με κόκκινη κουκκίδα και θυμίζει τον ρουμπινί καρπό που παράγεται από το φυτό της ερήμου.«Όλα όσα δημιουργήθηκαν στο πρώιμο σύμπαν πρέπει να εξελιχθούν σε κάτι γύρω μας. Είχαμε ελάχιστη ιδέα για το τι γίνονται οι LRD, αλλά αυτά τα αποτελέσματα μας δείχνουν τελικά πώς να βρούμε τους απογόνους τους», δήλωσε ο συν-συγγραφέας George Rieke του Πανεπιστημίου της Αριζόνα. Προηγούμενες μελέτες από το αποσυρμένο Διαστημικό Τηλεσκόπιο Spitzer της NASA παρείχαν την πρώτη ένδειξη για τον πληθυσμό των συμπαγών γαλαξιών που είναι σκοτεινοί από σκόνη στο σύμπαν με χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό στο οποίο ανήκει το Saguaro, ανοίγοντας το δρόμο για τις αναλύσεις υψηλής ανάλυσης των διαστημικών τηλεσκοπίων Hubble και James Webb της NASA.«Το Saguaro είναι σημαντικό επειδή είναι μια πρωτότυπη μικρή κόκκινη κουκκίδα και είναι μία από τις λίγες που έχουμε βρει σε χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να μελετήσουμε την πορεία αυτών των κουκκίδων σε όλη τη διάρκεια του κοσμικού χρόνου», δήλωσε ο Fabio Pacucci του Κέντρου Αστροφυσικής Harvard-Smithsonian στο Cambridge της Μασαχουσέτης και συν-συγγραφέας της μελέτης.Ανάμεσα στις χιλιάδες πηγές που εξέτασε ο Rinaldi σε διάφορες έρευνες, το Saguaro ήταν ένα παράδειγμα του κατάλληλου σημείου — με μία από τις συστοιχίες μικροδιαφράγματος του Webb τέλεια πλαισιωμένη πάνω από τον πυρήνα του γαλαξία για τη λήψη φασματοσκοπικών δεδομένων — και του κατάλληλου χρόνου — να βρίσκεται σε χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό. Για να αποκτήσει μια όσο το δυνατόν ευρύτερη εικόνα του σπειροειδούς γαλαξία σε όλο το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα, η ομάδα χρησιμοποίησε τα δεδομένα υπεριώδους απεικόνισης και φασματοσκοπίας του Hubble και τα δεδομένα υπέρυθρης απεικόνισης και φασματοσκοπίας του Webb, αντίστοιχα.«Επειδή ο Σαγκουάρο βρίσκεται σε χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό, μπορούμε να δούμε τον πολύ όμορφο και φωτεινό γαλαξία που τον φιλοξενεί σε υψηλή ανάλυση και λεπτομέρεια με τα τηλεσκόπια Webb και Hubble», δήλωσε ο Zihao Wu του Κέντρου Αστροφυσικής Harvard-Smithsonian και συν-συγγραφέας της μελέτης. «Οι παρατηρήσεις του Webb μπορούν να μας βοηθήσουν να κατανοήσουμε πώς συνδέονται ο γαλαξίας και ο μικρός πυρήνας του που μοιάζει με κόκκινη κουκκίδα».Η ομάδα ακολούθησε πολλαπλές προσεγγίσεις για να επαληθεύσει ότι ο συμπαγής κόκκινος πυρήνας του Saguaro ταίριαζε με τα χαρακτηριστικά ενός πρωτότυπου LRD. Συγκεκριμένα, τα δεδομένα Hubble και Webb έδειξαν ότι ο πυρήνας είναι φωτεινότερος τόσο στο υπεριώδες όσο και στο υπέρυθρο φως από ό,τι στο ορατό φως, όπως ακριβώς και οι μακρινές LRD. Η ομάδα επίσης αποσύνδεσε προσεκτικά το φως που εκπέμπεται από τον ξενιστή και τον πυρήνα και έλαβε υπόψη την παρουσία εκπομπής ακτίνων Χ από την πηγή.Αν και η πλειονότητα των μικρών κόκκινων κουκκίδων σε υψηλή μετατόπιση προς το ερυθρό δεν είναι ανιχνεύσιμες στο φως των ακτίνων Χ, το Παρατηρητήριο ακτίνων Χ Chandra της NASA ανίχνευσε ασθενή εκπομπή ακτίνων Χ από το Saguaro.«Αυτό που δείχνουν οι παρατηρήσεις φωτός ακτίνων Χ είναι ότι αυτός ο γαλαξίας έχει έναν ενεργό γαλαξιακό πυρήνα, και μάλιστα πολύ σκοτεινό», δήλωσε η Carys Gilbert, μεταπτυχιακή φοιτήτρια στο Πανεπιστήμιο του Κέιπ Τάουν στη Νότια Αφρική και συν-συγγραφέας της εργασίας. «Δεν είναι μόνο σκοτεινός αλλά και αδύναμος στις ακτίνες Χ. Αυτού του είδους ο συνδυασμός θα μπορούσε να εξηγήσει την έλλειψη εκπομπής ακτίνων Χ που βλέπουμε από όλες τις άλλες μικρές κόκκινες κουκκίδες. Ταιριάζει ωραία στο παζλ των μικρών κόκκινων κουκκίδων».Εκτός από την επίδειξη του πώς η κεντρική συμπαγής κόκκινη πηγή του Saguaro ταιριάζει στα κριτήρια της μικρής κόκκινης κουκκίδας, η ομάδα μετατόπισε συνθετικά τον γαλαξία σε υψηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό για να διερευνήσει πώς θα φαινόταν αυτό το γαλαξιακό περιβάλλον στους παρατηρητές αν βρισκόταν στο πρώιμο σύμπαν. Όπως αναμενόταν, η γαλαξιακή δομή που περιβάλλει το Saguaro εξασθενεί έτσι ώστε μόνο η φωτεινή, παρόμοια με την LRD πηγή στο κέντρο της να είναι ορατή.«Η θεωρία μας είναι ότι οι περισσότερες από αυτές τις μακρινές πηγές επηρεάζονται από αυτό το κοσμολογικό φαινόμενο, δημιουργώντας μια παρατηρησιακή μεροληψία», δήλωσε ο Rinaldi. «Απλώς δεν είμαστε σε θέση να λάβουμε δείγματα από το άμεσο περιβάλλον των μικρών κόκκινων κουκκίδων με υψηλή μετατόπιση προς το ερυθρό, επειδή το περιβάλλον τους είναι πολύ αμυδρό για να παρατηρηθεί ακόμη και με το Webb. Οι μικρές κόκκινες κουκκίδες είναι πολύ πιο περίπλοκες από το να είναι απλώς μια κουκκίδα. Είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου - μιας υπερμεγέθους μαύρης τρύπας που αλληλεπιδρά με το κοντινό της περιβάλλον».Λαμβάνοντας υπόψη την μελέτη περίπτωσης Saguaro, η ομάδα πιστεύει ότι οι LRD μπορεί να μην είναι ένας μοναδικός πληθυσμός γαλαξιών, αλλά μάλλον μια προσωρινή φάση εξαιρετικά ενεργών υπερμεγέθων μαύρων τρυπών. Θα μπορούσε αυτή η θεωρία να είναι ο σύνδεσμος μεταξύ των πυκνοκατοικημένων μικρών κόκκινων κουκκίδων με υψηλή μετατόπιση προς το ερυθρό που παρατηρήθηκαν από τον Webb και του τοπικού σύμπαντος;Ενώ ο Σαγκουάρο δεν είναι αντιπροσωπευτικός όλων των LRD, η ομάδα προτείνει ότι αυτή είναι μια φάση αυτών των συμπαγών κόκκινων πηγών. Για να οικοδομηθεί μεγαλύτερη εμπιστοσύνη, είναι απαραίτητη περαιτέρω μελέτη του Σαγκουάρο, καθώς και η αναζήτηση άλλων γαλαξιών που μοιάζουν με τον Σαγκουάρο σε χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό. Η ομάδα σκοπεύει επίσης να ψάξει μέσα από τα άφθονα αρχειακά δεδομένα του Webb για να δημιουργήσει μια απογραφή μικρών κόκκινων κουκκίδων για να μελετήσει πώς το περιβάλλον τους μπορεί να επηρεάσει τον τρόπο ωρίμανσής τους. Αυτές οι διαφορετικές προσεγγίσεις έχουν ως στόχο να βοηθήσουν στην αποκάλυψη του γενεαλογικού δέντρου των μικρών κόκκινων κουκκίδων. Το Διαστημικό Τηλεσκόπιο James Webb είναι το κορυφαίο διαστημικό επιστημονικό παρατηρητήριο στον κόσμο. Το Webb λύνει μυστήρια στο ηλιακό μας σύστημα, κοιτάζοντας πέρα από μακρινούς κόσμους γύρω από άλλα αστέρια και διερευνώντας τις μυστηριώδεις δομές και την προέλευση του σύμπαντός μας και τη θέση μας σε αυτό. Το Webb είναι ένα διεθνές πρόγραμμα με επικεφαλής τη NASA με τους εταίρους της, την ESA (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Διαστήματος) και την CSA (Καναδική Υπηρεσία Διαστήματος). Το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble λειτουργεί για πάνω από τρεις δεκαετίες και συνεχίζει να κάνει πρωτοποριακές ανακαλύψεις που διαμορφώνουν τη θεμελιώδη κατανόησή μας για το σύμπαν. Το Hubble είναι ένα έργο διεθνούς συνεργασίας μεταξύ της NASA και της ESA (Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος). Το Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA στο Γκρίνμπελτ του Μέριλαντ διαχειρίζεται το τηλεσκόπιο και τις λειτουργίες της αποστολής. Η Lockheed Martin Space, με έδρα το Ντένβερ, υποστηρίζει επίσης τις λειτουργίες της αποστολής στο Goddard. Το Ινστιτούτο Επιστήμης Διαστημικών Τηλεσκοπίων στη Βαλτιμόρη, το οποίο λειτουργεί από τον Σύνδεσμο Πανεπιστημίων για την Έρευνα στην Αστρονομία, διεξάγει επιστημονικές δραστηριότητες Hubble για τη NASA. Για να μάθετε περισσότερα για τον Webb, επισκεφθείτε: https://science.nasa.gov/webb Για να μάθετε περισσότερα για το Hubble, επισκεφθείτε: https://science.nasa.gov/hubble Οι επιστήμονες έχουν προτείνει μια πορεία που μπορούν να ακολουθήσουν οι μικρές κόκκινες κουκκίδες καθώς το σύμπαν ωριμάζει, βασιζόμενοι στην ανάλυσή τους του σπειροειδούς γαλαξία WISEA J123635.56+621424.2, με το παρατσούκλι «Saguaro». Υποστηρίζουν ότι οι μικρές κόκκινες κουκκίδες μπορεί να είναι μια προσωρινή φάση εξαιρετικά ενεργών υπερμεγέθων μαύρων τρυπών. Οι επιστήμονες μετέτρεψαν συνθετικά τον Saguaro, έναν σπειροειδή γαλαξία με χαμηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό, σε υψηλότερη μετατόπιση προς το ερυθρό για να μάθουν πώς θα φαινόταν αν βρισκόταν στο πρώιμο σύμπαν. Η συμπαγής κόκκινη εμφάνισή του υποδηλώνει ότι οι μικρές κόκκινες κουκκίδες είναι μια φάση εξαιρετικά ενεργών υπερμεγέθων μαύρων τρυπών.

α

Πώς η Αθήνα θα γίνει η Silicon Valley της Ευρώπης, Αποκλειστική συνέντευξη στη «Ν» του διεθνούς φήμης καθηγητή του MIT, Κωνσταντίνου Δασκαλάκη - Μιλάει για ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για την Τεχνητή Νοημοσύνη Την ανάγκη σύναψης ενός νέου κοινωνικού συμβολαίου, που θα διασφαλίζει στις εθνικές αγορές τη δικαιότερη κατανομή των οφελών από την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, επισημαίνει ο διεθνούς φήμης καθηγητής του MIT, Κωνσταντίνος Δασκαλάκης, σε αποκλειστική συνέντευξη που παραχώρησε στη «Ναυτεμπορική». Αναφερόμενος ειδικότερα στην Ελλάδα, τονίζει ότι η χώρα έχει την ευκαιρία να υλοποιήσει μια μεγάλης κλίμακας, φιλόδοξη επένδυση, που θα στοχεύσει στη δημιουργία ενός Εθνικού Κέντρου Τεχνητής Νοημοσύνης, για τη διασύνδεση της έρευνας και της καινοτομίας με την επιχειρηματικότητα και τις επενδύσεις. Μάλιστα, εκτιμά ότι η Ευρώπη θα μπορούσε να αποκτήσει υπό προϋποθέσεις τη δική της «Silicon Valley», ακόμη και στην Αθήνα, υπογραμμίζοντας παράλληλα ότι για τη χώρα αποτελεί κρίσιμη πρόκληση η δημιουργία «sandboxes» – ελεγχόμενα περιβάλλοντα, στα οποία καινοτόμα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης θα αναπτύσσονται και θα δοκιμάζονται υπό την εποπτεία των αρμόδιων αρχών. Όπως επισημαίνει, η συγκέντρωση, διεθνώς, πλούτου και οικονομικής ισχύος οξύνει τις ανισότητες, ιδιαίτερα μετά τη ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, διαβρώνοντας την κοινωνική συνοχή. Κατά τον ίδιο, η προσπάθεια των κρατών να μετριάσουν αυτές τις ανισότητες μέσω επιδοτήσεων, κοινωνικών μεταβιβάσεων και δημόσιου δανεισμού, στηρίζοντας τα νοικοκυριά απέναντι στο αυξημένο κόστος ζωής, συνιστά πολιτική που δεν μπορεί να είναι βιώσιμη επ’ αόριστον, καθώς μεταθέτει το πρόβλημα στο μέλλον. Προειδοποιεί, μάλιστα, ότι η διεύρυνση των ανισοτήτων είναι πιθανόν να προκαλέσει έντονες κοινωνικές και θεσμικές αντιδράσεις, ενώ τονίζει ότι η ορθή αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης είναι καθοριστική, καθώς σε διαφορετική περίπτωση ενδέχεται να υπάρξουν σοβαρές επιπτώσεις στη δημοκρατία και την ψυχική υγεία, με αύξηση της πόλωσης και του εθισμού των χρηστών. Σύμφωνα με τον κ. Κ. Δασκαλάκη, ο μεγαλύτερος κίνδυνος δεν βρίσκεται στην ίδια την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά στο ποιοι την εκπαιδεύουν, ποιοι τη χρησιμοποιούν και με ποιον τρόπο. Υπό αυτή την έννοια, όπως σημειώνει, το ζήτημα είναι ταυτόχρονα πολιτικό και γεωπολιτικό. Προειδοποιεί, δε, ότι, χωρίς ένα σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο και ευέλικτη εφαρμογή του, η βιομηχανία είναι πιθανό να συνεχίσει να διευρύνει διαρκώς τα όρια χρήσης της τεχνητής νοημοσύνης. Αναφερόμενος στον τεχνολογικό ανταγωνισμό μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, εξηγεί τι σημαίνει για τις Ηνωμένες Πολιτείες η ανάπτυξη «κλειστών μοντέλων» τεχνητής νοημοσύνης και τι για την Κίνα η αρχιτεκτονική διατήρησης «ανοιχτών μοντέλων». Ο κ. Κ. Δασκαλάκης σχολιάζει, τέλος, το πώς θα αντιλαμβάνονταν την Τ.Ν. ο Περικλής, ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης, ενώ, απευθυνόμενος στους νέους, τους προτρέπει να είναι πάντα δημιουργικοί, να επιδιώκουν τη βαθιά κατανόηση ενός αντικειμένου, να έχουν την ικανότητα να συνεργάζονται και να επικοινωνούν, αλλά και την αίσθηση ευθύνης για όσα δημιουργούν. Όλη η συνέντευξη Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης, που παραχώρησε σε μια από τις κεντρικές αίθουσες του Νομισματικού Μουσείου Αθηνών. Κύριε Δασκαλάκη, θα ήθελα να αρχίσουμε τη συζήτηση με ένα ερώτημα που θεωρώ ότι μας προβληματίζει όλους. Η τεχνητή νοημοσύνη (Τ.Ν.) είναι πιθανό να αμφισβητήσει, στο μέλλον, το προνόμιο που έχει ο άνθρωπος να είναι το μοναδικό ον, η μόνη οντότητα στον πλανήτη που αποφασίζει; «Ο άνθρωπος ήδη έχει χάσει αυτό το προνόμιο, καθώς οι αλγόριθμοι παίρνουν σημαντικές αποφάσεις στα μοντέρνα τεχνολογικά συστήματα. Ο άνθρωπος είναι, βέβαια, ο δημιουργός των αλγόριθμων και καθορίζει ποια θα είναι η χρήση τους. Επομένως, είναι και ο τελικός υπεύθυνος για τα αποτελέσματα. Μία από τις πιο καθοριστικές αποφάσεις που λαμβάνουν οι αλγόριθμοι είναι το πώς ιεραρχείται το περιεχόμενο στο Ίντερνετ. Οι αλγόριθμοι επιλέγουν τι αναρτήσεις διαβάζουμε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ποιες ειδήσεις απαντούμε στις ενημερωτικές πλατφόρμες, ποιες ταινίες μάς προτείνει το Netflix και αντίστοιχες εφαρμογές, πώς κατατάσσονται οι ιστοσελίδες από τις μηχανές αναζήτησης ή τι διαφημίσεις βλέπουμε. Οι αποφάσεις αυτές είναι καθοριστικές στην πολιτική και οικονομική μας συμπεριφορά, στην ψυχολογία μας, ακόμα και στο πώς αντιλαμβανόμαστε την ύπαρξή μας. Και είναι αποδεδειγμένες οι αρνητικές συνέπειες που μπορεί να έχει η χρήση αυτών των αλγόριθμων στη δημοκρατία και στην ψυχολογία μας, καθώς αυξάνουν την πόλωση και τον εθισμό των χρηστών.Όπως και να έχει, οι αποφάσεις που λαμβάνουν οι αλγόριθμοι είναι, προς το παρόν, σε συγκεκριμένες εφαρμογές και κάτω από καλώς ορισμένα πλαίσια. Στο μέλλον που έχει αρχίσει να διαφαίνεται, όμως, με την έλευση των καινούργιων δυνατοτήτων της Τ.Ν., οι αλγόριθμοι θα παίρνουν πιο εκτεταμένες αποφάσεις, μπαίνοντας σε πεδία που μέχρι πρότινος μονοπωλούσε ο άνθρωπος. Αν το σκεφτείτε, ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι η καλύτερη απόδειξη ότι οι υπολογιστές μπορεί να γίνουν αντάξιοι του ανθρώπου, γιατί ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι στην ουσία του ένα υπολογιστικό όργανο. Χρησιμοποιεί νευρώνες αντί για τρανζίστορ και σχεδιάστηκε από την εξέλιξη, αντί από τον άνθρωπο. Όμως, είναι ένας ‘‘in vivo’’ υπολογιστής, που κάνει θαυμαστούς υπολογισμούς. Εκτός από την ικανότητά του να επεξεργάζεται τα σήματα που λαμβάνει από τον κόσμο γύρω του, αποφασίζει να πειραματιστεί, για να ανακαλύψει σχέσεις αιτιότητας. Καταστρώνει σχέδια για να πετύχει τους σκοπούς του. Μεταφέρει γνώση από γνωστικές ικανότητες που έχει κατακτήσει, όπως το πώς να κάνει πατίνι, σε καινούργιες δεξιότητες, όπως το πώς να κάνει ποδήλατο χωρίς εκτενή εκπαίδευση στην καινούργια δεξιότητα, κάτι από το οποίο πάσχουν οι υπάρχουσες τεχνολογίες Τ.Ν. Χρησιμοποιεί τη γλώσσα, επικοινωνεί με τους άλλους ανθρώπους και τα ζώα, έχει ενσυναίσθηση και έχει την αίσθηση του «ανήκειν». Για να φτάσουμε σε Τ.Ν. αντάξια του ανθρώπινου εγκεφάλου, θεωρώ ότι πρέπει να αλλάξει η αρχιτεκτονική της και να γίνει ενσώματη. Να μη ζει σε ένα τερματικό μαθαίνοντας για τον κόσμο από την περιγραφή του, όπως αυτή αποτυπώνεται στο Ίντερνετ και στην υπόλοιπη ψηφιοποιημένη γνώση, αλλά να έχει φυσική υπόσταση, να πειραματίζεται και να είναι μέρος ενός συνόλου». Στην υπάρχουσα μορφή της Τ.Ν., ποιος έχει την εξουσία να εισάγει πληροφορίες στο σύστημα και επί της ουσίας να ελέγχει εν μέρει το αποτέλεσμα; «Η επιλογή και η ιεράρχηση των πληροφοριών που χρησιμοποιούνται για την εκπαίδευση ενός συστήματος Τ.Ν. είναι κρίσιμες για τις δεξιότητες και τις αντιλήψεις που αυτό θα αναπτύξει. Όπως τα ερεθίσματα από το σπίτι, το σχολείο και την κοινωνία διαμορφώνουν ένα παιδί, έτσι και τα δεδομένα και η διαδικασία εκπαίδευσης διαμορφώνουν ένα σύστημα Τ.Ν. Ο εκπαιδευτής λειτουργεί, κατά κάποιον τρόπο, όπως ο επιμελητής ενός μουσείου: επιλέγει και παρουσιάζει υλικό, επηρεάζοντας το ‘‘μοντέλο του κόσμου’’ που θα ενσωματωθεί στο σύστημα. Ακόμη και με τις καλύτερες προθέσεις, αυτό είναι εξαιρετικά δύσκολο. Τα σύγχρονα συστήματα Τ.Ν. εκπαιδεύονται σε τεράστιους όγκους ψηφιακού υλικού που αποτυπώνουν μεγάλο μέρος της ανθρώπινης γνώσης. Η επιμέλειά του είναι σχεδόν αδύνατη, καθώς συνυπάρχουν υλικό υψηλής ποιότητας, όπως ένα μυθιστόρημα του Καζαντζάκη, και χαμηλής ποιότητας, όπως ανορθόγραφα σχόλια από μποτ. Επίσης, δεν αντιπροσωπεύονται ισότιμα όλες οι απόψεις, οι γλώσσες και οι πολιτισμοί. Ο αγγλοσαξονικός πολιτισμός έχει ισχυρό ψηφιακό αποτύπωμα, ο ελληνικός μικρότερο και μικρές γλώσσες ή διάλεκτοι ακόμη πιο περιορισμένο. Σε αυτόν τον όγκο πολυποίκιλων δεδομένων, είναι σχεδόν αδύνατο να γίνει καλή ιεράρχηση και επιμέλεια υλικού, ώστε να μην εξαφανιστούν οι ‘‘μικρές φωνές’’. Και στην εποχή της παραγωγικής Τ.Ν. το πρόβλημα εντείνεται, γιατί οι αλγόριθμοι παράγουν μαζικά βίντεο, εικόνες και κείμενα που αναμειγνύονται με την ανθρώπινη παραγωγή. Ωστόσο, οι αλγόριθμοι παράγουν υλικό τόσο γρήγορα, που μπορεί να κατακλύσει το ανθρώπινο και να εξαφανίσει το ήδη μικρό αποτύπωμα που έχουν οι μικρότερες φωνές». Καλώς φοβόμαστε την επιθετική εξέλιξη αυτού του μοντέλου για την ανθρωπότητα; «Πρέπει να είμαστε συνειδητοποιημένοι για τους κινδύνους που εγκυμονεί η χρήση της T.N. Ωστόσο, ο άνθρωπος είναι ο δημιουργός αυτής της τεχνολογίας και αυτός που τελικά θα καθορίσει ποια θα είναι η χρήση της. Γι’ αυτό και νομίζω ότι πρέπει να σκεφτόμαστε για αυτούς τους κινδύνους υπό το πρίσμα του στίχου του Σοφοκλή ‘‘πολλά τα δεινά κουδέν ανθρώπου δεινότερον πέλει’’. Υπάρχουν πολλά πράγματα στον κόσμο που προκαλούν ταυτόχρονα θαυμασμό και δέος, αλλά τίποτε δεν είναι τόσο θαυμαστό και φοβερό όσο ο άνθρωπος. Ο κίνδυνος από την Τ.Ν. εξαρτάται κυρίως από το ποιοι την εκπαιδεύουν, ποιοι τη χρησιμοποιούν και με ποιον τρόπο. Είναι, επομένως, ζήτημα πολιτικό και γεωπολιτικό». Η χρήση κάθε νέας τεχνολογίας απαιτεί ρύθμιση και, στην προκειμένη περίπτωση, η τεχνολογία εξελίσσεται με τέτοια ταχύτητα που ο νομοθέτης αδυνατεί να την προλάβει. «Το είδαμε ήδη με την επανάσταση του Διαδικτύου. Ενώ έχουν περάσει πάνω από τρεις δεκαετίες μετά την είσοδό του στη ζωή μας, ο νομοθέτης εξακολουθεί να πασχίζει να αντιμετωπίσει τα μονοπώλια, την πόλωση και τον εθισμό που προκαλούν οι αλγόριθμοι που ιεραρχούν περιεχόμενο στις πλατφόρμες, την αρνητική επίδραση που έχουν αυτοί στην ψυχολογία μας και ιδιαίτερα σε αυτήν της νέας γενιάς, και την καταπάτηση της πνευματικής ιδιοκτησίας από τα νέα συστήματα παραγωγικής T.N. Στο άμεσο μέλλον, θα προκύψουν μεγάλα ζητήματα σχετικά με τις προϋποθέσεις χρήσης της Τ.Ν. και, χωρίς σαφές ρυθμιστικό πλαίσιο και ευκίνητη εφαρμογή του, η βιομηχανία θα συνεχίσει να σπρώχνει τα όρια». Να υποθέσουμε ότι η ραγδαία εξέλιξη της τεχνολογίας μπορεί να οδηγήσει και σε μεγαλύτερη συγκέντρωση του πλούτου; «Τα μονοπώλια του Διαδικτύου είναι ήδη εδραιωμένα και τώρα βλέπουμε να διαμορφώνονται εκείνα της Τ.Ν.: τόσο μεταξύ των εταιρειών που αναπτύσσουν προηγμένα μοντέλα, όπως το ChatGPT και το Claude, όσο και μεταξύ αυτών που κατασκευάζουν τα τσιπ στα οποία αυτά εκπαιδεύονται και λειτουργούν. Οι μονοπωλιακές τάσεις οφείλονται στις τεράστιες απαιτήσεις της τεχνολογίας. Για την εκπαίδευση και το σερβίρισμα προηγμένων μοντέλων Τ.Ν., απαιτούνται ασύλληπτου μεγέθους αρχιτεκτονικές, ασύλληπτου όγκου δεδομένα και ασύλληπτης ικανότητας υπερυπολογιστές. Εταιρείες όπως η OpenAI και η Anthropic είχαν αρκετά επενδυτικά κεφάλαια για να εξασφαλίσουν αυτούς τους υπολογιστικούς πόρους και το ανθρώπινο δυναμικό που είναι σε θέση να τους εκμεταλλευτεί, για να εκπαιδεύσει αυτά τα μοντέλα. Από την άλλη, εταιρείες όπως η Nvidia βρέθηκαν να μονοπωλούν την παραγωγή των τσιπ που είναι απαραίτητα. Καθώς όλο και περισσότερες επιχειρήσεις και οργανισμοί ενσωματώνουν την T.N. στις παραγωγικές τους διαδικασίες, αυξάνεται η εξάρτησή τους από έναν μικρό αριθμό εταιρειών που παρέχουν είτε τα ίδια τα μοντέλα είτε την υπολογιστική υποδομή πάνω στην οποία αυτά λειτουργούν. Οι εταιρείες αυτές αποτελούν σημεία συμφόρησης (bottlenecks) στην αλυσίδα αξίας της Τ.Ν. και, ακριβώς λόγω αυτής της θέσης, έχουν τη δυνατότητα να αποσπούν ολοένα και μεγαλύτερο μερίδιο της αξίας που δημιουργείται σε ολόκληρη την οικονομία. Αν δεν αλλάξει αυτό, για παράδειγμα, αν δεν επικρατήσουν ισχυρά ανοικτά μοντέλα, oι μονοπωλιακές τάσεις είναι πιθανό να ενισχυθούν». Η μονοπωλιακή χρήση της Τ.Ν. δεν προκαλεί και γεωπολιτικά ζητήματα; «Προφανώς. Αν, ας πούμε, μια ευρωπαϊκή εταιρεία βελτιστοποιήσει τις παραγωγικές της διαδικασίες με τη χρήση της Τ.Ν. και κάπου στην αλυσίδα παραγωγής της κάνει χρήση των μοντέλων της Anthropic ή της OpenAI, τότε ποιο θεσμικό πλαίσιο θα εγγυηθεί την απρόσκοπτη και ανεμπόδιστη πρόσβαση στα εν λόγω μοντέλα; Πρόκειται για μια δύσκολη γεωπολιτική συνθήκη και δεν νομίζω ότι η Ευρώπη μπορεί να αποφύγει την ανάπτυξη δικών της μοντέλων αιχμής». Στα επόμενα χρόνια, θα μπορούσαμε να δούμε ήδη ισχυρές εταιρείες να αποκτούν μεγαλύτερη επιρροή ακόμη και από ορισμένες κυβερνήσεις; «Είναι ζήτημα ισορροπιών. Οι επιχειρήσεις με δεσπόζουσα θέση έχουν ισχυρό κίνητρο να διευρύνουν την οικονομική και πολιτική επιρροή τους, ασκώντας πίεση στο πολιτικό σύστημα για τον περιορισμό της ρύθμισής τους και αξιοποιώντας τους νομικούς και οικονομικούς τους πόρους για να αμφισβητούν τις αποφάσεις των ρυθμιστικών αρχών. Παράλληλα, μπορούν να μεταφέρουν μεγαλύτερο μέρος του παραγόμενου εισοδήματός τους προς τους μετόχους, εις βάρος της εργασίας, και να αποσπούν αυξανόμενο μέρος του περιθωρίου κέρδους επιχειρήσεων που εξαρτώνται από την τεχνολογία ή τις υποδομές τους.Η ισχύς αυτή, ωστόσο, δεν είναι απεριόριστη. Αν η συγκέντρωση πλούτου και οικονομικής εξουσίας οξύνει υπερβολικά τις ανισότητες, μπορεί να διαβρώσει την κοινωνική συνοχή, να ενισχύσει την πολιτική πόλωση και να προκαλέσει κοινωνικές ή θεσμικές αντιδράσεις. Τα κράτη μπορούν προσωρινά να μετριάζουν αυτές τις πιέσεις με επιδοτήσεις, κοινωνικές μεταβιβάσεις και δημόσιο δανεισμό, στηρίζοντας τα νοικοκυριά απέναντι στην άνοδο του κόστους ζωής. Ο δανεισμός, όμως, δεν μπορεί να υποκαθιστά επ’ αόριστον μια βιώσιμη κατανομή του εισοδήματος: όταν χρηματοδοτεί τις συνέπειες των ανισορροπιών χωρίς να αντιμετωπίζει τις αιτίες τους, μεταθέτει το κόστος στο μέλλον. Γι’ αυτό χρειάζεται ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, που θα συνδυάζει την καινοτομία και τις επενδύσεις με ουσιαστικό ανταγωνισμό, αποτελεσματική ρύθμιση, ισχυρότερη θέση της εργασίας και δικαιότερη κατανομή των οφελών της ανάπτυξης». Σήμερα, δύο ισχυρότατες υπερδυνάμεις μάχονται στον τομέα της Τ.Ν.: οι ΗΠΑ και η Κίνα. Ποια εκ των δύο θα αποκτήσει ανταγωνιστικό πλεονέκτημα; Οι ΗΠΑ που αναπτύσσονται με καπιταλιστικό σύστημα και φιλελεύθερο πολίτευμα ή η Κίνα που αναπτύσσεται επίσης με καπιταλιστικά χαρακτηριστικά αλλά υπό άλλο καθεστώς διακυβέρνησης; «Ανταγωνιστικό πλεονέκτημα στην Τ.Ν. μπορεί να προκύψει από έναν συνδυασμό παραγόντων: ανθρώπινο δυναμικό, διαθεσιμότητα επενδυτικών κεφαλαίων, ετοιμότητα τις αγοράς να υιοθετήσει τις νέες τεχνολογίες, υπολογιστική ισχύς για την εκπαίδευση και το σερβίρισμα των μοντέλων, διαθεσιμότητα δεδομένων σε σημαντικούς τομείς εφαρμογής της Τ.Ν. και ένα σαφές και ευέλικτο ρυθμιστικό πλαίσιο χρήσης της. Τόσο οι ΗΠΑ όσο και η Κίνα διαθέτουν πλεονεκτήματα σε αυτούς τους παράγοντες που είναι δύσκολο να ανταγωνιστούν άλλες χώρες. Οι ΗΠΑ επιχειρούν να περιορίζουν την πρόσβαση της Κίνας στα πιο προηγμένα τσιπ που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την εκπαίδευση και το σερβίρισμα μοντέλων. Η πίεση αυτή, όμως, ενισχύει τα κίνητρα της Κίνας να αναπτύξει εγχώρια τσιπ και αποδοτικότερες μεθόδους εκπαίδευσης και σερβιρίσματος μοντέλων. Και τα κινεζικά μεγάλα γλωσσικά μοντέλα έχουν πλέον πλησιάσει σε απόδοση τα αμερικανικά. Σε αντίθεση, μάλιστα, με την OpenAI και την Anthropic, που διατηρούν κλειστά τα κορυφαία μοντέλα τους, πολλές κινεζικές εταιρείες κάνουν την αρχιτεκτονική των μοντέλων τους ανοιχτή. Και αυτή η στρατηγική μπορεί να ενισχύσει την παγκόσμια υιοθέτησή τους και να περιορίσει την εξάρτηση χρηστών και επιχειρήσεων από κλειστές αμερικανικές πλατφόρμες.Προδιαγράφεται, επομένως, ένας ανταγωνισμός κυριαρχίας, στον οποίο θα εμπλακούν ενεργά και οι κυβερνήσεις. Η έκβασή του δεν θα κριθεί απλώς από τη διαφορά των πολιτευμάτων, αλλά από το ποια χώρα θα συνδυάσει αποτελεσματικότερα καινοτομία, επενδύσεις, υποδομές, λειτουργικό θεσμικό πλαίσιο και προσβασιμότητα στην τεχνολογία. Το κινεζικό καθεστώς μπορεί να διευκολύνει τον κεντρικό συντονισμό, την ταχεία ανάπτυξη υποδομών και τη μεγάλης κλίμακας εφαρμογή τεχνολογιών. Ο κρατικός έλεγχος, η λογοκρισία και οι απαιτήσεις συμμόρφωσης, όμως, μπορεί να περιορίσουν την ελεύθερη ροή πληροφοριών και ορισμένες εφαρμογές. Οι ΗΠΑ, από την άλλη, δεν διαθέτουν ακόμη ενιαίο ομοσπονδιακό πλαίσιο για την Τ.Ν., αλλά ένα πλέγμα τομεακών κανόνων, πολιτειακών ρυθμίσεων και ομοσπονδιακών πολιτικών. Επιπλέον, η επιλογή των αμερικανικών εταιρειών να διατηρούν κλειστά τα μοντέλα τους μπορεί να περιορίσει τον ανταγωνισμό και να αφήσει χώρο στις κινεζικές εταιρείες να προσφέρουν εναλλακτικές». Η Ευρώπη, ευρισκόμενη μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας, μεταξύ δύο γιγάντων, τι καλείται να πράξει; «Είναι υπαρξιακής σημασίας για την Ευρώπη να εισέλθει πιο δυναμικά στο πεδίο της Τ.Ν. Το 2024, θέσπισε το EU AI Act, ένα ρυθμιστικό πλαίσιο που θεωρώ ότι τέθηκε σε σωστή βάση και μπορεί να ενισχύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών και των επιχειρήσεων για τη χρήση της Τ.Ν. Από την άλλη, η ρύθμιση από μόνη της δεν αρκεί ώστε η Ευρώπη να αποκτήσει ισχυρή θέση στον χάρτη των νέων τεχνολογιών. Απαιτούνται μεγάλης κλίμακας επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό, στην έρευνα, στην επιχειρηματικότητα και στις υπολογιστικές υποδομές. Θεωρώ ότι πρέπει να συγκεντρώσει μια κρίσιμη μάζα ανθρώπινου δυναμικού, ερευνητών, επιχειρηματιών και επενδυτών, δημιουργώντας μια δική της Silicon Valley στο Παρίσι, στις Βρυξέλλες ή -γιατί όχι;- και στην Αθήνα, αρκεί να γίνει αυτό με οργανωμένο και φιλόδοξο τρόπο. Απαιτούνται ακόμα μεγαλύτερες επενδύσεις σε υπολογιστικούς πόρους από αυτές που έχει κάνει, γι’ αυτό και ελπίζω το πρόγραμμα με τα ΑΙ Giga-Factories να προχωρήσει. Τέλος, η επενδυτική κουλτούρα στην Ευρώπη πρέπει να αποκτήσει κάποια από τα χαρακτηριστικά της Silicon Valley: μεγαλύτερη ανοχή στον κίνδυνο και στην αποτυχία, ταχύτερη κινητοποίηση κεφαλαίων και ισχυρότερη σύνδεση μεταξύ έρευνας, επιχειρηματικότητας και αγοράς». Τι θα μπορούσε να αφυπνίσει τεχνολογικά την Ευρώπη; «Καταλύτης μπορεί να είναι η θέσπιση φιλόδοξων πολιτικών τόσο σε κεντρικό ευρωπαϊκό επίπεδο όσο και σε επίπεδο κρατών-μελών». Είπατε ότι η Αθήνα θα μπορούσε να αποτελέσει τη Silicon Valley της Ευρώπης. Το γεγονός ωστόσο ότι ακόμη και σήμερα η χώρα λειτουργεί φοβικά για το θέμα των ιδιωτικών πανεπιστημίων τής στερεί αυτή τη δυνατότητα; «Τα ιδιωτικά πανεπιστήμια δεν είναι αναγκαία συνθήκη για να αποκτήσει η Ελλάδα ισχυρή θέση στον χάρτη της Τ.Ν. Αυτό που χρειάζεται είναι μια μεγάλης κλίμακας, φιλόδοξη επένδυση: ένα Εθνικό Κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης που θα συνδέει οργανικά την έρευνα με την επιχειρηματικότητα. Ένα τέτοιο κέντρο θα μπορούσε να λειτουργεί ταυτόχρονα ως ερευνητικός φορέας παγκοσμίου επιπέδου και ως εκκολαπτήριο νεοφυών επιχειρήσεων. Θα έφερνε κοντά το εγχώριο επιστημονικό δυναμικό με τη διακεκριμένη ελληνική επιστημονική διασπορά και θα προσέφερε στις επιχειρήσεις πρόσβαση σε κορυφαίο επιστημονικό ταλέντο, επαρκείς υπολογιστικούς πόρους, δεδομένα και χρηματοδότηση. Θα συμβούλευε, επίσης, το κράτος για την αξιοποίηση της Τ.Ν. στον δημόσιο τομέα και στη βελτίωση των υπηρεσιών προς τους πολίτες, ενώ θα συνέβαλλε στον σχεδιασμό εκπαιδευτικών προγραμμάτων για σχολεία και πανεπιστήμια, την επανεκπαίδευση του εργατικού δυναμικού και την ευρύτερη διάχυση της τεχνολογίας στην οικονομία και την κοινωνία.Αν θεωρούμε ότι η Τ.Ν. είναι υπαρξιακής σημασίας για την Ελλάδα, τότε δεν μπορούμε να παραμείνουμε ουραγοί των εξελίξεων. Πρέπει να επιδιώξουμε να μην είμαστε μόνο αγοραστές τεχνολογίας αλλά και δημιουργοί της. Ο λόγος είναι απλός: αν η Τ.Ν. οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της παραγωγικότητας στις χώρες που την αναπτύσσουν και την υιοθετούν έγκαιρα, τότε όσες μείνουν εκτός αυτής της διαδικασίας θα χάνουν έδαφος με ολοένα και ταχύτερο ρυθμό. Όταν ανταγωνίζεσαι οικονομίες των οποίων η παραγωγικότητα αυξάνεται εκθετικά και δεν συμμετέχεις στην ίδια τεχνολογική δυναμική, δεν μένεις απλώς πίσω· κινδυνεύεις να καταστείς οικονομικά και παραγωγικά ασήμαντος. Η Ελλάδα δεν θα μπει στον χάρτη της Τ.Ν. διά μαγείας ή γιατί οι Βρυξέλλες όρισαν ένα συνονθύλευμα από χρηματοδοτικά προγράμματα τα οποία διεκδικήσαμε. Χρειάζεται οργανωμένο και φιλόδοξο σχέδιο». Το ερευνητικό κέντρο «Αρχιμήδης» θα μπορούσε να αποτελέσει μια πρόγευση, έναν προθάλαμο προς αυτή την κατεύθυνση; «Ναι. Ο ‘‘Αρχιμήδης’’ θα μπορούσε να λειτουργήσει ως ο ερευνητικός πυρήνας ενός Εθνικού Κέντρου Τεχνητής Νοημοσύνης. Πρόκειται για ένα ερευνητικό κέντρο παγκοσμίου επιπέδου, που συνδέει το ταλέντο των ελληνικών ερευνητικών ιδρυμάτων με κορυφαίους επιστήμονες της διασποράς. Μέσα από κοινές επιβλέψεις διδακτορικών διατριβών σε ένα πυκνό ερευνητικό περιβάλλον, δίνει τη δυνατότητα σε νέους ερευνητές να κάνουν παγκόσμιας κλάσης έρευνα και να συνεργάζονται με κορυφαίους επιστήμονες και ιδρύματα του εξωτερικού. Με αυτόν τον τρόπο, δημιουργούνται ουσιαστικές συνθήκες ερευνητικής καινοτομίας και διεθνούς συνεργασίας, ενώ προσφέρονται σε νέους επιστήμονες ισχυρότερα κίνητρα, για να παραμείνουν ή να επιστρέψουν στην Ελλάδα. Παράλληλα, ο ‘‘Αρχιμήδης’’ επενδύει στη νέα γενιά, καλλιεργώντας με διάφορες πρωτοβουλίες, όπως η διοργάνωση του πανελλήνιου διαγωνισμού Τ.Ν., το ενδιαφέρον μαθητών λυκείου και προπτυχιακών φοιτητών για την Τ.Ν. Συμβουλεύει, επίσης, δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς για την εφαρμογή της Τ.Ν. στη βιομηχανία και την πολιτεία. Ιδρύσαμε τον ‘‘Αρχιμήδη’’ με την υποστήριξη της Επιτροπής ‘‘Ελλάδα 2021’’ και της κυβέρνησης και διεκδικήσαμε τη χρηματοδότησή μας από το Ταμείο Ανάκαμψης. Τα αποτελέσματα που πετύχαμε στα τριάμισι χρόνια λειτουργίας μας, ως τώρα, είναι πολλά υποσχόμενα για το τι θα μπορούσαμε να επιτύχουμε με πιο φιλόδοξο σχεδιασμό και χρηματοδότηση». Η Ελλάδα έκανε, επίσης, σε ευρωπαϊκό επίπεδο ένα δυνατό βήμα με το AI Factory «Με τον υπερυπολογιστή ‘‘Δαίδαλο’’ και το ΑΙ Factory ‘‘Φάρο’’, η Ελλάδα πράγματι κάνει ένα σημαντικό βήμα στη δημιουργία εγχώριων υπολογιστικών υποδομών, που θα βοηθήσουν ερευνητικά ιδρύματα, μικρομεσαίες και νεοφυείς επιχειρήσεις, και δημόσιους φορείς στην ανάπτυξη υπολογιστικά απαιτητικών εφαρμογών, όπως εφαρμογών Τ.Ν. Είναι εξαιρετικά σημαντικό να στηθεί σωστά το μοντέλο πρόσβασης στους υπολογιστικούς πόρους και το πλαίσιο συγκέντρωσης και διακυβέρνησης της χρήσης δεδομένων σε στρατηγικούς τομείς όπου η Ελλάδα μπορεί να έχει συγκριτικά πλεονεκτήματα στην ανάπτυξη εφαρμογών Τ.Ν., όπως η ναυτιλία, ο πολιτισμός, η υγεία, το περιβάλλον και η ενέργεια». Αυτό ακούγεται αδύνατο, δύσκολο ή απίθανο για μια χώρα όπως η Ελλάδα; «Όχι, δεν είναι καθόλου απίθανο, αλλά απαιτεί στρατηγική. Χρειάζεται κατάλληλο θεσμικό πλαίσιο, συντονισμό φορέων και κρίσιμη μάζα ποιοτικών και αξιοποιήσιμων δεδομένων. Η Ελλάδα δημιουργεί νομικό πλαίσιο για την αποτελεσματική εφαρμογή των υποχρεώσεων και των μηχανισμών που προβλέπει επί του θέματος το EU AI Act. Μια σημαντική πρόκληση είναι η δημιουργία ρυθμιστικών sandboxes – ελεγχόμενα περιβάλλοντα στα οποία καινοτόμα συστήματα Τ.Ν. μπορούν να αναπτύσσονται και να δοκιμάζονται υπό την εποπτεία των αρμόδιων αρχών, με σαφείς δικλίδες για τα δικαιώματα, την ασφάλεια και την προστασία των δεδομένων. Η Ειδική Γραμματεία Τεχνητής Νοημοσύνης και Διακυβέρνησης Δεδομένων ξεκίνησε πρόσφατα συνεργασία με τον ‘‘Αρχιμήδη’’ για την ανάπτυξη μεθοδολογίας ανάπτυξης ρυθμιστικών sandboxes». Θα μπορούσαμε να συγκεντρώσουμε το ευρωπαϊκό επιστημονικό και επιχειρηματικό ταλέντο στην Αθήνα; «Θα ξεκινούσα από το ταλέντο της ελληνικής διασποράς. Το Εθνικό Κέντρο Τεχνητής Νοημοσύνης μπορεί να δράσει ως καταλύτης σε αυτό». Συζητάτε κάτι ανάλογο με την πολιτεία; «Είναι ένας από τους πυλώνες του στρατηγικού σχεδίου για την Τ.Ν. στην Ελλάδα, μια κεντρική πρόταση της επιτροπής που συνέταξε αυτό το σχέδιο κάτω από την προεδρία μου». Κωνσταντίνος Δασκαλάκης: Ο άνθρωπος ήδη έχει χάσει το προνόµιο να είναι το µοναδικό ον που αποφασίζει, καθώς οι αλγόριθµοι παίρνουν σηµαντικές αποφάσεις στα µοντέρνα τεχνολογικά συστήµατα. Αν είχαμε εδώ μπροστά μας τον Περικλή, τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη και τους μιλούσαμε για την Τ.Ν., τι πιστεύετε ότι θα μας προέτρεπαν να προσέξουμε; «Η αρχαία ελληνική σκέψη συνεχίζει να μας καθοδηγεί. Ο Πλάτωνας θα μας άνοιγε ίσως μια συζήτηση περί γνώσης, σημειώνοντας το παραλληλισμό μεταξύ της αλληγορίας του σπηλαίου και του πώς τα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα προσπαθούν να μάθουν για τον κόσμο από την περιγραφή του σε ψηφιακά αρχεία και όχι από τον πειραματισμό μέσα σε αυτόν. Ενδεχομένως ο Αριστοτέλης να μας μιλούσε για τη σημασία τού να θέτουμε στόχους για την ανάπτυξη και τη χρήση της τεχνολογίας, που προάγουν την ευδαιμονία του ανθρώπου, καθώς και για τη σημασία της πρακτικής σοφίας στη χρήση της Τ.Ν. και, συγκεκριμένα, στην αξιολόγηση των απαντήσεων που λαμβάνουμε από αυτήν με γνώμονα τη δική μας κρίση. Θα επισήμαινε, επίσης, ότι ο άνθρωπος είναι πολιτικό ον, επομένως η Τ.Ν. δεν είναι απλώς εργαλείο παραγωγικότητας. Αλλάζει την αγορά εργασίας, την εκπαίδευση, τη δημοκρατία, τη δημόσια σφαίρα, τη σχέση πολίτη και κράτους. Άρα πρέπει να τη σκεφτούμε όχι μόνο ως τεχνολογία, αλλά ως θεσμική και πολιτική δύναμη. Ο Περικλής θα μας υπενθύμιζε ότι η δύναμη μιας δημοκρατίας δεν εξαρτάται μόνο από την τεχνολογία της, αλλά από την ποιότητα των πολιτών της. Θα μας ρωτούσε όχι πόσο έξυπνη είναι η Τ.Ν., αλλά αν μας κάνει καλύτερους πολίτες: αν ενισχύει την κρίση, τη συμμετοχή και τον δημόσιο διάλογο ή αν, αντίθετα, ευνοεί τη χειραγώγηση, την πόλωση και τη συγκέντρωση ισχύος». Οι αρχαίοι Έλληνες έλεγαν και το «γνώθι σαυτόν». Αν η προηγμένη τεχνολογία μάς «διαβάσει» τόσο καλά, ώστε να μας ξεπεράσει, κινδυνεύουμε να χάσουμε την αίσθηση της ελευθερίας των αποφάσεων και των επιλογών; «Το φιλοσοφικό ερώτημα για την ύπαρξη ή ψευδαίσθηση της ελεύθερης βούλησης υπάρχει, ανεξάρτητα από την τεχνολογία. Ωστόσο, η έλευση της Τ.Ν. τού δίνει καινούργιες διαστάσεις. Είναι δύσκολο να προβλέψουμε τον άνθρωπο του μέλλοντος και τη σχέση του με την τεχνολογία. Είναι όμως βέβαιο ότι η Τ.Ν. θα προσφέρει ολοένα και ικανότερα εργαλεία ανάλυσης δεδομένων και λήψης αποφάσεων, που θα ενσωματώνονται όλο και περισσότερο σε διάφορες πτυχές της ζωής μας. Είναι πιθανόν ο άνθρωπος του μέλλοντος να λειτουργεί με μια μορφή επαυξημένης νοημοσύνης, χρησιμοποιώντας την τεχνολογία για την αυτοματοποίηση ή τη βελτίωση των αποφάσεών του. Σε ένα τέτοιο μέλλον θα είναι ίσως δυσδιάκριτα τα όρια για το αν μια απόφαση πάρθηκε στο βιολογικό μυαλό ή στην in silico επέκτασή του. Σε τελευταία ανάλυση, όμως, πρέπει να επιστρέψουμε στον Σοφοκλή. Ποιος αποφασίζει πώς θα σχεδιαστεί, θα χρησιμοποιηθεί και θα περιοριστεί η τεχνολογία; Ο άνθρωπος. Επομένως, αυτός έχει και την τελική ευθύνη των αποφάσεων. Μπορεί να είναι δύσκολο να πεις πού αρχίζει και πού τελειώνει η λήψη μιας απόφασης, αλλά ο άνθρωπος είναι εν τέλει ο ‘‘ενορχηστρωτής’’». Μήπως, τελικά, «ενορχηστρωτές» θα είναι τα μονοπώλια; «Ναι, σε κάποιον βαθμό, αν πάμε σε ένα μέλλον όπου μονοπώλια ελέγχουν τα μοντέλα Τ.Ν. Και τα μονοπώλια όμως τα ελέγχουν ρυθμιστές, τους οποίους εκλέγουν άνθρωποι. Επομένως, ο τελικός «ενορχηστρωτής» είναι και πάλι ο άνθρωπος». Αν είχατε μπροστά σας έναν φοιτητή του πρώτου έτους, οποιασδήποτε σχολής, πώς θα τον προτρέπατε να κινηθεί στα επόμενα βήματα της ζωής του; «Κανείς δεν μπορεί να προβλέψει τι θα βρούμε μπροστά μας. Ας αναλογιστούμε μόνο τι συνέβη την τελευταία εικοσαετία: γεωπολιτικές αλλαγές, οικονομικές κρίσεις, πανδημία, γιγάντωση του Ίντερνετ, εν εξελίξει επέλαση της Τ.Ν. Φαίνεται ότι το ρολόι των αλλαγών έχει επιταχυνθεί. Σε μια τέτοια ιστορική συνθήκη, η προσαρμοστικότητα είναι πολύ βασική. Τα παιδιά που είναι τώρα φοιτητές, έχουν περάσει από πολλά κύματα. Αν αυτά τα παιδιά δεν έχουν αναπτύξει προσαρμοστικότητα, δύσκολο να σκεφτώ ποιος θα μπορούσε να ανταποκριθεί καλύτερα στο μέλλον. Από την άλλη, σε μια εποχή όπου τα τεχνολογικά εργαλεία έχουν γίνει εξαιρετικά ικανά, μπορούν να συμπληρώσουν πολλές από τις δεξιότητες του ανθρώπου. Έτσι, αυτό που έχει μεγάλη αξία, εκτός από τη γνώση αυτών των εργαλείων, είναι οι ικανότητες που βοηθούν να κατευθύνουμε τη δύναμη που μας δίνουν αυτά τα εργαλεία προς σκοπούς που αξίζουν. Ποιοι είναι αυτοί; Η δημιουργικότητα, η βαθιά κατανόηση ενός αντικειμένου, η ικανότητα να συνεργαζόμαστε και να επικοινωνούμε με τους άλλους αλλά και η αίσθηση ευθύνης για όσα δημιουργούμε». Τι σημαίνει αυτό για τα παιδιά του σχολείου; «Τα καινούρια εργαλεία τούς δίνουν τεράστια δύναμη. Όταν εγώ ήμουν μαθητής, είχα περιορισμένες ευκαιρίες να εφαρμόσω όσα μάθαινα σε πραγματικά προβλήματα. Στην ουσία, η θεώρηση ήταν ότι για 20 και πλέον χρόνια θα μαθητεύω, ενώ θα έχω τη δυνατότητα να ενεργήσω στον κόσμο όταν μπω στην αγορά εργασίας. Και ένας από τους λόγους που η εκπαίδευση ήταν πιο θεωρητική ήταν ότι, για να μετατρέψεις μια ιδέα σε πράξη, χρειαζόσουν σημαντικούς πόρους, εξειδικευμένες γνώσεις και, συχνά, μια ολόκληρη ομάδα ειδικών. Σήμερα, τα εργαλεία μειώνουν δραστικά το κόστος δημιουργίας. Δίνουν τόσες δυνατότητες στον προγραμματισμό και την εξοικείωση με γνωστικά αντικείμενα, που μπορούν να πολλαπλασιάσουν τις δυνάμεις μιας ομάδας μαθητών, ώστε να αλλάξουν με απτά αποτελέσματα την κοινότητά τους – την οικογένεια, το σχολείο ή τον δήμο τους. Όμως, όλη αυτή η δημιουργικότητα και η προσαρμοστικότητα θα πρέπει πρώτα να περάσουν στο εκπαιδευτικό σύστημα, ώστε να ανοίξουν νέα «παράθυρα» στους μαθητές και στους φοιτητές. «Η πιο ενεργή συμμετοχή των μαθητών στη διαδικασία της εκπαίδευσης είναι παλιό ζητούμενο. Τώρα, όμως, έχουμε μια πραγματική ευκαιρία να το πετύχουμε, ακριβώς γιατί διαθέτουμε εργαλεία που μειώνουν δραστικά το κόστος της δημιουργίας, τον χρόνο εξοικείωσης με ένα αντικείμενο και τον χρόνο που απαιτείται για να αλληλεπιδράσει κανείς με έναν τεράστιο όγκο γνώσης. Πρέπει, βέβαια, τα εργαλεία αυτά να ενταχθούν οργανικά στην εκπαιδευτική διαδικασία και η αξιοποίησή τους σε πραγματικά προβλήματα να ενσωματωθεί ως βασικός εκπαιδευτικός στόχος σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης. Ταυτόχρονα, όμως, πρέπει να προστατεύσουμε την καλλιέργεια των άλλων δεξιοτήτων που παραδοσιακά στοχεύει να αναπτύξει το σχολείο και το πανεπιστήμιο. Υπάρχει σοβαρός κίνδυνος να ατονήσουν σημαντικές γνωστικές δεξιότητες, αν επαφιόμαστε υπερβολικά στα καινούργια εργαλεία. Τα εργαλεία αυτά μπορούν να επιταχύνουν τη μάθηση, την παραγωγικότητα και τη δημιουργικότητά μας. Δεν μπορούν, όμως, να αποφασίσουν τι αξίζει να δημιουργηθεί, να κατευθύνουν την παραγωγή του, να καθορίσουν τη χρήση του, να επικοινωνήσουν τη σημασία του. Αυτή η κρίση παραμένει ανθρώπινη». * Η συνέντευξη έλαβε χώρα σε κεντρική αίθουσα του Νομισματικού Μουσείου Αθηνών. Η «Ν» ευχαριστεί θερμά τη Διευθύντρια του Μουσείου, Δρα Αναστασία Ράμμου, για τη φιλοξενία του καθηγητή του MIT, Κωνσταντίνου Δασκαλάκη και του διευθυντή της «Ν», Πλάτωνα Τσούλου. Ο Κωνσταντίνος Δασκαλάκης με τον διευθυντή της Ναυτεμπορικής, Πλάτωνα Τσούλο. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2144018/pos-i-athina-tha-ginei-i-silicon-valley-tis-eyropis/

Ανακαλύφθηκαν για πρώτη φορά αποτυπώματα του Παρανθρώπου. Ανοίγει ένα νέο κεφάλαιο στην εξέλιξη της ανθρώπινης εξέλιξης από τα αρχέγονα είδη μέχρι τη δική μας εμφάνιση στον πλανήτη. Ίχνη πατημασιών ηλικίας περίπου 1,43 εκατομμυρίων ετών σε μια λασπώδη όχθη λίμνης στη βόρεια Κένυα προσφέρουν νέα στοιχεία για το μέγεθος και τη συμπεριφορά του Παρανθρώπου, ενός είδους της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής το οποίο ήταν το τελευταίο του γένους του και ήταν γνωστό για τις εκτεταμένες ανατομικές προσαρμογές του.Τα είδη που ανήκουν στην ανθρώπινη εξελικτική γραμμή ονομάζονται ανθρωπίνες (hominins). Παράνθρωπος (Paranthropus) ονομάζεται ένα γένος ανθρωπίνων που έχει εξαφανιστεί. Πρόκειται για δίποδα ανθρωποειδή που διαχωρίστηκαν από την εξέλιξη των αυστραλοπιθηκων (Αυστραλοπίθηκος) και δημιούργησαν το γένος Παράνθρωπος.Αποτυπώματα που άφησαν πριν από περίπου 1,43 εκατομμύρια χρόνια σε μια λασπώδη όχθη λίμνης στη βόρεια Κένυα προσφέρουν νέα στοιχεία για το μέγεθος και τη συμπεριφορά ενός είδους της ανθρώπινης εξελικτικής γραμμής, το οποίο ήταν το τελευταίο του γένους του και ήταν γνωστό για τις εκτεταμένες ανατομικές προσαρμογές του στην κατανάλωση σκληρής βλάστησης.Το είδος Paranthropus boisei είναι γνωστό κυρίως από απολιθώματα κρανίων και δοντιών. Τώρα ερευνητές που εργάζονταν στην ανατολική όχθη της λίμνης Τουρκάνα στην Κένυα εντόπισαν 21 αποτυπώματα ποδιών τα οποία αποδίδονται σε οκτώ άτομα αυτού του είδους τα οποία φαίνεται πως περπατούσαν μαζί πάνω σε μια λασπώδη πεδιάδα.Οι επιστήμονες απέδωσαν τα ίχνη στο συγκεκριμένο είδος με βάση το σχήμα των ποδιών και τον τρόπο βάδισης. Κατέληξαν επίσης στο συμπέρασμα ότι πιθανότατα ανήκαν σε ενήλικα αρσενικά λόγω του μεγέθους τους. Τα αποτυπώματα προσφέρουν μια σπάνια εικόνα για την κοινωνική συμπεριφορά του Paranthropus boisei υποδεικνύοντας ότι τα αρσενικά ταξίδευαν κατά διαστήματα σε ομάδες χωρίς τη συνοδεία θηλυκών ή νεαρών ατόμων.«Συνολικά, πρόκειται για ένα ακόμη εντυπωσιακό στιγμιότυπο που μας βοηθά να κατανοήσουμε πώς έμοιαζαν αυτοί οι ανθρωπίνες, πώς περπατούσαν και πώς αλληλεπιδρούσαν μεταξύ τους και με το περιβάλλον τους», δήλωσε ο παλαιοανθρωπολόγος Κέβιν Χατάλα από το Πανεπιστήμιο Chatham στο Πίτσμπουργκ και το Ινστιτούτο Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ στη Γερμανία επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Proceedings of the National Academy of Sciences».Αποτυπώματα ελαφρώς παλαιότερα τα οποία περιγράφηκαν σε μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2024 είχαν δείξει ότι ο Paranthropus boisei ζούσε στην ίδια περιοχή μαζί με έναν άλλο ανθρωπίνη, τον Homo erectus, ο οποίος ήταν εξελικτικά πιο κοντά στον σύγχρονο άνθρωπο και ενδεχομένως αποτελούσε άμεσο πρόγονό του.«Ο Paranthropus boisei είναι κυρίως γνωστός για το εξαιρετικά στιβαρό κρανίο του και τα πολύ μεγάλα δόντια του. Για το υπόλοιπο σώμα του, από τον λαιμό και κάτω, γνωρίζαμε μέχρι σήμερα ελάχιστα», είπε ο Χατάλα. Τα χαρακτηριστικά Το είδος διέθετε μια οστέινη ακρολοφία στην κορυφή του κρανίου, παρόμοια με εκείνη των αρσενικών γοριλών, η οποία χρησίμευε για την πρόσφυση των ισχυρών μυών της μάσησης. Οι γομφίοι του ήταν περίπου τρεις φορές μεγαλύτεροι από τους ανθρώπινους. Η διατροφή του αποτελούνταν πιθανότατα από σκληρές τροφές, όπως αγρωστώδη φυτά, βούρλα που φύονται σε υγροτόπους, καθώς και ξηρούς καρπούς και σπόρους.Οι διαστάσεις του σώματός του παρέμεναν μέχρι σήμερα ασαφείς. Τα νέα αποτυπώματα δείχνουν ότι μπορούσε να φτάσει σε ύψος έως και 1,83 μέτρα και βάρος περίπου 75 κιλά σημαντικά μεγαλύτερο από ό,τι θεωρούσαν έως σήμερα οι επιστήμονες πλησιάζοντας σε μέγεθος τον Homo erectus.«Για πολλά χρόνια πιστεύαμε ότι είχε μικρότερο σώμα από τον σύγχρονό του Homo erectus ο οποίος θεωρείται ότι είχε πολύ ανθρώπινη σωματική διάπλαση. Ίσως όμως και ο Paranthropus boisei να μπορούσε να αποκτήσει αντίστοιχο μέγεθος σώματος παρά το γεγονός ότι η ανατομία του κρανίου του υποδηλώνει μια εντελώς διαφορετική διατροφή», ανέφερε ο Χατάλα. Οι ερευνητές χρονολόγησαν τα αποτυπώματα χρησιμοποιώντας στρώματα ηφαιστειακής τέφρας που βρίσκονταν στα γύρω πετρώματα. Στην ίδια περιοχή βρέθηκαν επίσης ίχνη από ιπποπόταμους, αντιλόπες, παρυδάτια πουλιά και άλλα ζώα. Η ομάδα Τα αποτυπώματα δείχνουν ότι τα οκτώ άτομα κινούνταν κάθετα προς την ακτογραμμή μπαίνοντας και βγαίνοντας από ελαφρώς βαθύτερα νερά σύμφωνα με τη συν-συγγραφέα της μελέτης Κέι Μπέρενσμεγιερ επιμελήτρια παλαιοντολογίας σπονδυλωτών στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Ινστιτούτου Smithsonian.«Δεν γνωρίζουμε τι ακριβώς έκαναν εκεί» δήλωσε η Μπέρενσμεγιερ. Πιθανές εξηγήσεις είναι ότι αναζητούσαν τροφή ή νερό, πραγματοποιούσαν κάποια περιπολία ασφαλείας ή απλώς περπατούσαν μαζί.«Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι επρόκειτο για μια ομάδα εργένηδων αρσενικών, παρόμοια με αυτές που παρατηρούνται στους γορίλες. Εκεί η κοινωνική δομή βασίζεται σε ένα κυρίαρχο αρσενικό που μονοπωλεί την αναπαραγωγή και απομακρύνει τα υπόλοιπα αρσενικά από τα θηλυκά. Έτσι, τα εκτοπισμένα αρσενικά σχηματίζουν δικές τους ομάδες», εξήγησε ο εξελικτικός βιολόγος του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ και συν-συγγραφέας της μελέτης Νιλ ΡόουτςΣύμφωνα με τον ίδιο τα αποτυπώματα υποδηλώνουν ότι η κοινωνική δομή του είδους επέτρεπε στα αρσενικά να συνυπάρχουν ειρηνικά μεταξύ τους, τουλάχιστον υπό ορισμένες συνθήκες. Πιστεύεται ότι ο Paranthropus boisei εξαφανίστηκε πριν από περίπου 1,2 εκατομμύρια χρόνια σε μια περίοδο κλιματικών αλλαγών που ενδέχεται να περιόρισαν τις διαθέσιμες πηγές τροφής οδηγώντας το είδος σε εξελικτικό αδιέξοδο. Τα γένη Ο Homo erectus και ο σύγχρονος άνθρωπος (Homo sapiens) ανήκουν στο γένος Homo, δηλαδή σε μια ομάδα στενά συγγενικών ειδών με κοινά χαρακτηριστικά. Αντίστοιχα το λιοντάρι και η τίγρης ανήκουν στο ίδιο γένος αλλά αποτελούν διαφορετικά είδη.Ο Paranthropus boisei που εμφανίστηκε πριν από περίπου 2,3 εκατομμύρια χρόνια ήταν το τελευταίο από τα τρία γνωστά είδη του γένους Paranthropus το οποίο πρωτοεμφανίστηκε πριν από περίπου 2,7 εκατομμύρια χρόνια. Θεωρείται επίσης το τελευταίο είδος ανθρωπίνη που δεν ανήκε στο γένος Homo. Ο σύγχρονος άνθρωπος, δηλαδή εμείς, εμφανίστηκε πριν από περίπου 300.000 χρόνια.Οι επιστήμονες δεν αποκλείουν το ενδεχόμενο ο ανταγωνισμός με τον Homo erectus να συνέβαλε στην εξαφάνιση του Paranthropus boisei. Ο Homo erectus με μικρότερα δόντια και ασθενέστερες γνάθους, πιστεύεται ότι κατανάλωνε λιγότερη σκληρή βλάστηση και περισσότερο κρέας, αν και οι δύο ομάδες πιθανότατα μοιράζονταν ορισμένες πηγές τροφής.«Για παράδειγμα ίσως και τα δύο είδη εκμεταλλεύονταν παρόμοιες πηγές τροφής στις όχθες των λιμνών, αλλά στη συνέχεια διαφοροποιούσαν τη διατροφή τους ως προς τα υπόλοιπα συστατικά της» κατέληξε ο Χατάλα. Στη φωτογραφία οι πατημασιές της ομάδας Παρανθρώπων https://www.naftemporiki.gr/techscience/2144048/anakalyfthikan-gia-proti-fora-apotypomata-toy-paranthropoy/

Tα μοντέλα της OpenAI που… επαναστάτησαν κατηγορούνται για επίθεση και σε δεύτερη εταιρεία. Συνεχίζονται οι αποκαλύψεις για τους αυτόνομους πράκτορες ΑΙ του κολοσσού τεχνητής νοημοσύνης. Ενώ η βιομηχανία της τεχνολογίας προσπαθεί να διαχειριστεί το πρωτοφανές περιστατικό αυτονόμησης μοντέλων ΑΙ που παραβίασαν τα συστήματα άλλης εταιρείας γίνεται γνωστό ότι αυτοί οι ΑΙ agents της OpenAI δεν περιόρισαν τη δράση τους σε μια εταιρεία αλλά παραβίασαν και τουλάχιστον άλλη μια εταιρεία.Οι AI agent της OpenAI πραγματοποίησαν πολυήμερη επίθεση εναντίον της εταιρείας Hugging Face και σύμφωνα με ρεπορτάζ του Reuters παραβίασαν επίσης έναν πελάτη μιας δεύτερης εταιρείας τεχνολογίας, της Modal Labs με έδρα τη Νέα Υόρκη.Τα στελέχη της Modal έσπευσαν να διευκρινίσουν ότι η ίδια η εταιρεία δεν παραβιάστηκε. Η Hugging Face έκανε γνωστό ότι οι ανεξέλεγκτοι AI agent απέκτησαν αρχικά πρόσβαση σε ένα «sandbox», δηλαδή σε ένα απομονωμένο περιβάλλον δοκιμών που φιλοξενούνταν στις υποδομές τρίτου παρόχου και στη συνέχεια το χρησιμοποίησαν ως βάση για την ευρύτερη κυβερνοεπίθεση.Η ανακοίνωση της Hugging Face δεν κατονομάζει τον συγκεκριμένο πάροχο. Ωστόσο ο διευθυντής τεχνολογίας της εταιρείαςModal, Ακσάτ Μπούμπνα, δήλωσε ότι οι πράκτορες εκμεταλλεύτηκαν ευάλωτο κώδικα που είχε αναπτύξει ένας πελάτης της εταιρείας και φιλοξενούνταν στην πλατφόρμα της Modal.Σύμφωνα με τη Modal ο πελάτης είχε δημοσιεύσει ένα μη πιστοποιημένο τερματικό σημείο (μη προστατευμένο σημείο πρόσβασης) το οποίο επέτρεπε σε οποιονδήποτε χρήστη στο Διαδίκτυο να χρησιμοποιεί τα sandbox του για εκτέλεση κώδικα. Η εταιρεία παρομοίασε την κατάσταση με το να αφήνει κάποιος την πόρτα του σπιτιού του ορθάνοιχτη.«Η πλατφόρμα της Modal και οι μηχανισμοί απομόνωσής της δεν παραβιάστηκαν με κανέναν τρόπο» δήλωσε ο Μπούμπνα. Παρότι η παραβίαση του πελάτη της Modal αποτέλεσε μόνο το πρώτο στάδιο της ευρύτερης επίθεσης κατά της Hugging Face, αποκαλύπτει ότι οι αυτόνομοι πράκτορες έδρασαν σε μεγαλύτερη έκταση απ’ ό,τι ήταν γνωστό μέχρι σήμερα.Η OpenAI αρνήθηκε να σχολιάσει ειδικά την παραβίαση του πελάτη της Modal και αναφέρει ότι δεν έχει εντοπίσει «καμία άλλη δραστηριότητα αντίστοιχης σοβαρότητας ή έκτασης με εκείνη που έχουμε ήδη δημοσιοποιήσει σχετικά με τη Hugging Face, η οποία αφορούσε παραβίαση σε επίπεδο ολόκληρης της πλατφόρμας».Να σημειωθεί ότι ειδικοί δίνουν μια διαφορετική εικόνα για το περιστατικό υποστηρίζοντας ότι τα μοντέλα της OpenAI δεν αυτονομήθηκαν αλλά εκτέλεσαν τις εντολές που είχαν λάβει και απλά ολοκλήρωσαν την αποστολή που τους είχε ανατεθεί με τρόπο που δεν είχαν προβλέψει οι δημιουργοί τους. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2143966/ta-montela-tis-openai-poy-epanastatisan-katigoroyntai-gia-epithesi-kai-se-deyteri-etaireia/

Στους δύο τρίτος τα… chatbots – Πώς η τεχνητή νοημοσύνη «μεταβάλλει τα θεμέλια των κοινωνικών σχέσεων» Πού οφείλεται η στροφή στα chatbots για προσωπικά θέματα- Οι κίνδυνοι από τη χρήση τους. Η τεχνητή νοημοσύνη διεκδικεί τον δικό της χώρο σε διάφορους τομείς της σύγχρονης ζωής και ένας από αυτούς είναι οι ανθρώπινες σχέσεις.Ήδη έρευνα του Pew Research Center, η οποία δημοσιεύτηκε τον περασμένο μήνα, έδειξε ότι ένας στους πέντε ενήλικες ηλικίας 18 έως 29 ετών δήλωσε πως χρησιμοποίησε chatbots τεχνητής νοημοσύνης για συναισθηματική υποστήριξη ή λήψη συμβουλών.Άλλη έρευνα της YouGov διαπίστωσε ότι το 13% των ενηλίκων στις ΗΠΑ και το 23% των ατόμων κάτω των 30 ετών δήλωσε πως είχε μοιραστεί κάποιο μυστικό ή πρόβλημα με ένα chatbot, το οποίο δεν είχε αποκαλύψει σε κανέναν άνθρωπο.Τα chatbots μπορούν να βοηθήσουν τους χρήστες να προβληματιστούν, να οργανώσουν τις σκέψεις τους και να προετοιμαστούν για δύσκολες συζητήσεις, ωστόσο, ειδικοί στους τομείς της ψυχολογίας, των σχέσεων και της τεχνητής νοημοσύνης δήλωσαν στο Business Insider ότι ενδέχεται να προκύψουν προβλήματα όταν αρχίσουν να βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη αντί να συζητούν με τους συντρόφους τους.Επιπλέον, όπως επισημαίνουν, τα chatbots τείνουν να επιβεβαιώνουν υπερβολικά τους χρήστες, γεγονός που μπορεί να δυσχεράνει την ικανότητά του να δείξει ενσυναίσθηση προς τον σύντροφό του ή να αντιληφθεί την άλλη πλευρά μιας κατάστασης.Αν και ο αντίκτυπος της τεχνητής νοημοσύνης στις θέσεις εργασίας και στον εργασιακό χώρο είναι εμφανής και αποτελεί αντικείμενο ευρείας συζήτησης, η Rachel Wood, ερευνήτρια στον τομέα της κυβερνοψυχολογίας και ιδρύτρια του AI Mental Health Collective, εκτιμά πως η επίδρασή της στις ανθρώπινες σχέσεις ενδέχεται να είναι ακόμη μεγαλύτερη αλλά ενδέχεται να χρειαστούν αρκετά χρόνια για να εκδηλωθούν πλήρως οι συνέπειές της. «Η τεχνητή νοημοσύνη μεταβάλλει τα θεμέλια των κοινωνικών σχέσεων», όπως είπε χαρακτηριστικά. Πού οφείλεται η στροφή στα chatbots Το να μιλάς σε ένα chatbot για τη σχέση σου μπορεί να φαντάζει ευκολότερο από το να μιλήσεις σε έναν άνθρωπο, καθώς δεν ενέχει κοινωνικό ρίσκο, σύμφωνα με την κλινική ψυχολόγο Ashleigh Golden.Μπορεί επίσης να προσφέρει αίσθημα επιβεβαίωσης, όπως ανέφερε η ίδια. Ενώ ένας σύντροφος ή ένας φίλος ενδέχεται να προβάλει αντιρρήσεις και να σε παροτρύνει να εξετάσεις τη συμπεριφορά σου, τα chatbots είναι πιθανό να μην σου πάνε κόντρα.Πού στηρίζεται αυτή η εντύπωση όμως; Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Science τον Μάρτιο συνέκρινε τις απαντήσεις 11 κορυφαίων μεγάλων γλωσσικών μοντέλων με τις αντίστοιχες ατόμων και διαπίστωσε ότι τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης είναι σχεδόν 50% πιο κολακευτικά στα σχόλιά τους, ακόμη και όταν οι χρήστες αναφέρονται σε ανήθικες, παράνομες ή επιβλαβείς συμπεριφορές.Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μία και μόνο αλληλεπίδραση με μια τεχνητή νοημοσύνη που τείνει να κολακεύει τον χρήστη μειώνει τη διάθεσή του να αναλάβει την ευθύνη ή να επανορθώσει απέναντι σε κάποιον, ενώ παράλληλα ενισχύει τη βεβαιότητά τους ότι έχουν δίκιο.Η αλληλεπίδραση με ένα chatbot δεν απαιτεί επίσης πολλές από τις δεξιότητες που είναι απαραίτητες για τη διατήρηση των ανθρώπινων σχέσεων, ανέφερε η Wood, όπως η υπομονή, η ικανότητα του να ακούς τον άλλο, η διαπραγμάτευση, η ενσυναίσθηση και ο συμβιβασμός.«Αυτοί οι μύες θα ατροφήσουν», είπε χαρακτηριστικά, «πράγμα που με τη σειρά του θα μας κάνει λιγότερο ικανούς στις σχέσεις μας, καθώς δεν εξασκούμαστε στο να ακούμε και να δημιουργούμε τον κατάλληλο χώρο ο ένας για τον άλλον».Το να μοιράζεσαι πράγματα με ένα chatbot αντί για τον σύντροφό σου μπορεί επίσης να εκληφθεί από εκείνον ως προδοσία, δήλωσε η σύμβουλος γάμου Idit Sharoni. Όπως επισήμανε, αν εμπιστεύεσαι την τεχνητή νοημοσύνη με θέματα που αφορούν τη σχέση σου, ο σύντροφός σου ενδέχεται να νιώσει ότι το chatbot έχει μεγαλύτερη πρόσβαση στον εσωτερικό σου κόσμο απ’ ό,τι ο ίδιος. «Μπορεί κάλλιστα να δίνει την αίσθηση συναισθηματικής απιστίας», όπως είπε.Από την άλλη, η Sharoni ανέφερε ότι τα chatbots θα μπορούσαν να φανούν χρήσιμα όταν κάποιος γνωρίζει ήδη τι θέλει να συζητήσει, αλλά χρειάζεται βοήθεια για να βρει τον τρόπο να το θίξει. Ωστόσο, όπως επισήμανε, ενδέχεται να προκύψουν προβλήματα κατά τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης για την ερμηνεία των συναισθημάτων του συνομιλητή ή για τη λήψη αποφάσεων με βάση δεδομένα που παρουσιάζουν μόνο τη μία πλευρά. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2143582/stoys-dyo-tritos-ta-chatbots-pos-i-techniti-noimosyni-metavallei-ta-themelia-ton-koinonikon-scheseon/

H ανθρωπότητα μιλούσε μέχρι πριν χίλια χρόνια 75 χιλιάδες γλώσσες που εξαφανίστηκαν μαζικά. Μεγάλη μελέτη για την γλωσσολογική εξέλιξη τα τελευταία 12 χιλιάδες έτη. Σήμερα σε ολόκληρο τον κόσμο χρησιμοποιούνται περίπου 7,500 γλώσσες με την αγγλική, την κινεζική (μανδαρινική), τη χίντι, την ισπανική, την αραβική και τη γαλλική να είναι οι πιο διαδεδομένες αν συνυπολογιστούν τόσο οι φυσικοί όσο και οι μη φυσικοί ομιλητές τους. Ωστόσο σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη ο αριθμός αυτός είναι πολύ μικρότερος από εκείνον που υπήρχε στο παρελθόν. Ερευνητές χρησιμοποίησαν μαθηματικά μοντέλα καθώς και στοιχεία από την ανθρωπολογία, τη γλωσσολογία και τη δημογραφία, για να εκτιμήσουν πόσες γλώσσες μιλούσαν οι άνθρωποι τα τελευταία 12.000 χρόνια, από το τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων έως σήμερα. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι κατά την περίοδο από την 1η χιλιετία π.Χ. έως την 1η χιλιετία μ.Χ. η ανθρωπότητα ίσως χρησιμοποιούσε 30,000 έως και περισσότερες από 75,000 διαφορετικές γλώσσες ταυτόχρονα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι μετά από αυτή την περίοδο ξεκίνησε μια μακρά διαδικασία συρρίκνωσης της γλωσσικής ποικιλίας. Η εξαφάνιση πολλών γλωσσών αποδίδεται κυρίως στην επέκταση μεγάλων αυτοκρατοριών κατά την αρχαιότητα, στην επιβολή κυρίαρχων γλωσσών και αργότερα στην ευρωπαϊκή αποικιοκρατία, που αντικατέστησε εκατοντάδες τοπικές γλώσσες σε πολλές περιοχές του κόσμου.Η Κλέρ Μπάουερν καθηγήτρια Γλωσσολογίας και Ανθρωπολογίας στο Πανεπιστήμιο Γέιλ μία από τις επικεφαλής της έρευνας τόνισε: «Οι γλώσσες έχουν τεράστια σημασία για τις κοινότητές τους. Μεταφέρουν γνώσεις, αναμνήσεις και πολιτισμικές παραδόσεις». Παράλληλα εξήγησε ότι για τους επιστήμονες οι γλώσσες αποτελούν πολύτιμη πηγή πληροφοριών για το παρελθόν αποκαλύπτοντας πού ζούσαν οι άνθρωποι, τι καλλιεργούσαν ή κυνηγούσαν και πώς αντιλαμβάνονταν τον κόσμο. Πώς υπολόγισαν τον αριθμό των γλωσσών Δεν υπάρχουν άμεσες ιστορικές καταγραφές για το πόσες γλώσσες μιλούνταν πριν από χιλιάδες χρόνια. Για τον λόγο αυτό οι ερευνητές δημιούργησαν ένα υπολογιστικό μοντέλο που προσομοιώνει την εξέλιξη και τη διαφοροποίηση των γλωσσών μέσα στον χρόνο. Χρησιμοποίησαν στοιχεία από 171 σύγχρονες κοινωνίες κυνηγών-τροφοσυλλεκτών στην Αφρική, τη Νότια Αμερική και τη Νοτιοανατολική Ασία ώστε να εκτιμήσουν το μέγεθος των γλωσσικών κοινοτήτων στις αρχές του Ολόκαινου. Πριν από περίπου 12,000 χρόνια, όταν οι άνθρωποι ζούσαν σε μικρές νομαδικές ομάδες, υπολογίζεται ότι υπήρχαν περίπου 4,500 έως 6,200 διαφορετικές γλώσσες. Με την ανάπτυξη της γεωργίας, τη δημιουργία μόνιμων οικισμών και την αύξηση του πληθυσμού δημιουργήθηκαν πολλές μικρές απομονωμένες κοινότητες γεγονός που ευνόησε την εμφάνιση χιλιάδων νέων γλωσσών. Η άνοδος και η εξαφάνιση γλωσσών Στην ιστορία εμφανίστηκαν και εξαφανίστηκαν αμέτρητες γλώσσες, όπως: * τα Σουμεριακά * τα Χεττιτικά * τα Ακκαδικά * τα Ετρουσκικά * διάφορες γλώσσες της αρχαίας Αιγύπτου * γλώσσες της αρχαίας Κίνας και της Αφρικής Μια γλώσσα μπορεί να εξαφανιστεί όταν οι ομιλητές της αφανιστούν ή όταν αναγκαστούν να υιοθετήσουν μια άλλη γλώσσα. Παράλληλα οι γλώσσες εξελίσσονται. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα λατινικά από τα οποία προήλθαν αργότερα τα γαλλικά, τα ιταλικά, τα ισπανικά και άλλες ρωμανικές γλώσσες μετά την πτώση της Δυτικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας το 476 μ.Χ. Ο ρόλος της αποικιοκρατίας Οι αποικιακές δυνάμεις επέβαλαν συχνά τις δικές τους γλώσσες στους κατακτημένους πληθυσμούς. Ενδεικτικά: * η Αγγλία περιόρισε τη χρήση της ιρλανδικής γλώσσας * η Ισπανία απαγόρευσε πολλές αυτόχθονες γλώσσες στην Αμερική * η Πορτογαλία έκανε το ίδιο στη Βραζιλία * η Γαλλία επέβαλε τα γαλλικά στις αφρικανικές αποικίες της * η Ιαπωνία καταπίεσε τη χρήση της κορεατικής γλώσσας κατά την κατοχή της Κορέας Παρ’ όλα αυτά ορισμένες γλώσσες επέζησαν, όπως οι γλώσσες των πολιτισμών των Ίνκας, των Μάγια και των Αζτέκων. Οι μισές γλώσσες σήμερα κινδυνεύουν Σύμφωνα με τη μελέτη, περίπου οι μισές από τις γλώσσες που ομιλούνται σήμερα θεωρούνται απειλούμενες. «Το 90% του παγκόσμιου πληθυσμού μιλά μόλις το 10% των γλωσσών του κόσμου. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν πάρα πολλές γλώσσες με πολύ μικρό αριθμό ομιλητών ή χρηστών νοηματικών γλωσσών» λέει η Μπαούερν.Οι ερευνητές τονίζουν ότι κάθε γλώσσα που χάνεται σημαίνει και απώλεια ενός μοναδικού πολιτισμικού και ιστορικού αποθέματος γνώσης, γεγονός που καθιστά την προστασία των απειλούμενων γλωσσών ιδιαίτερα σημαντική. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2143593/h-anthropotita-miloyse-mechri-prin-chilia-chronia-75-chiliades-glosses-poy-exafanistikan-mazika/

Δρ. Μιλτιάδης Μιχαηλίδης στη «Ν»: Το Σύμπαν εξακολουθεί να μας επιφυλάσσει εκπλήξεις. Ο Έλληνας επιστήμονας εντόπισε για πρώτη φορά μια δυαδική έκρηξη σουπερνόβα και εξηγεί τι σηματοδοτεί αυτή η ανακάλυψη. Για πρώτη φορά επιστήμονες εντόπισαν ένα δυαδικό αστρικό σύστημα παρόμοιο με τους δύο Ήλιους του πλανήτη Τατούιν στο κινηματογραφικό έπος του «Star Wars», ένα σύστημα στο οποίο και τα δύο άστρα φαίνεται ότι εξερράγησαν ως υπερκαινοφανείς. Ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας Δρ. Μιλτιάδης Μιχαηλίδης* εξηγεί στο Naftemporiki.gr τι είναι τα δυαδικά σουπερνόβα και γιατί η ανακάλυψη τους έχει ιδιαίτερη σημασία για τη μελέτη των μηχανισμών του Σύμπαντος. Πώς φτάσατε στην ανακάλυψη αυτή; Είχατε ενδείξεις για αυτό το φαινόμενο στο συγκεκριμένο νεφέλωμα ή η ανακάλυψη προέκυψε από τη μελέτη που πραγματοποιούσατε σε αυτό; Η ανακάλυψη δεν ήταν κάτι που αναζητούσαμε εξαρχής. Στην πραγματικότητα, προέκυψε σταδιακά μέσα από μια πολυετή μελέτη του συγκεκριμένου αντικειμένου. Αρχικός μας στόχος ήταν να κατανοήσουμε τη φύση μιας πολύ αμυδρής δομής, η οποία βρισκόταν δίπλα στο πολύ φωτεινότερο υπόλειμμα σουπερνόβα IC 443 και είχε παραμείνει ουσιαστικά «κρυμμένη» εξαιτίας της έντονης εκπομπής του.Για τον σκοπό αυτό αξιοποιήσαμε περισσότερα από 16 χρόνια παρατηρήσεων από το διαστημικό τηλεσκόπιο ακτίνων γ της NASA (Fermi-LAT), σε συνδυασμό με παρατηρήσεις σε ακτίνες Χ, υπεριώδες, οπτικό και ραδιοφωνικό φάσμα. Η πολυμηκική αυτή προσέγγιση μάς επέτρεψε να μελετήσουμε το αντικείμενο με πρωτοφανή λεπτομέρεια.Καθώς προχωρούσε η ανάλυση, διαπιστώσαμε ότι το νέο υπόλειμμα δεν ήταν απλώς ένα ακόμη απομονωμένο αντικείμενο. Αντίθετα, υπήρχαν συνεχώς περισσότερες ενδείξεις ότι συνδεόταν φυσικά με το IC 443. Το σημείο καμπής της έρευνας ήρθε όταν διαπιστώσαμε, μέσα από την ανάλυση των ακτίνων γ, ότι τα δύο υπολείμματα σουπερνόβα αλληλεπιδρούν με το ίδιο μοριακό νέφος. Αυτό ήταν ένα εξαιρετικά σημαντικό εύρημα, καθώς σήμαινε ότι δεν πρόκειται απλώς για δύο αντικείμενα που φαίνονται να βρίσκονται κοντά στον ουρανό, αλλά ότι μοιράζονται το ίδιο φυσικό περιβάλλον και επομένως βρίσκονται στην ίδια απόσταση από τη Γη. Δεδομένου ότι τα δύο υπολείμματα αλληλοεπικαλύπτονται στον ουρανό, η διαπίστωση αυτή μάς οδήγησε στην αναγνώριση του πρώτου γνωστού συστήματος δύο επικαλυπτόμενων υπολειμμάτων σουπερνόβα που βρίσκονται στο ίδιο φυσικό περιβάλλον.Εκεί ήταν που αρχίσαμε να συνειδητοποιούμε ότι ίσως δεν είχαμε μπροστά μας δύο ανεξάρτητα υπολείμματα σουπερνόβα, αλλά τα απομεινάρια δύο άστρων που κάποτε αποτελούσαν ένα δυαδικό σύστημα. Ήταν μια υπόθεση ιδιαίτερα τολμηρή, γι’ αυτό και έπρεπε να ελεγχθεί με μεγάλη προσοχή. Για να απαντήσουμε σε αυτό, χρησιμοποιήσαμε μοντέλα εξέλιξης δυαδικών αστέρων και πραγματοποιήσαμε ανεξάρτητη στατιστική ανάλυση. Και οι δύο προσεγγίσεις κατέληξαν στο ίδιο συμπέρασμα: η πιθανότητα να πρόκειται για μια τυχαία ευθυγράμμιση είναι μόλις περίπου 0,1%, γεγονός που καθιστά ιδιαίτερα ισχυρή την ερμηνεία ότι πρόκειται για το πρώτο γνωστό παράδειγμα δύο διαδοχικών εκρήξεων σουπερνόβα σε ένα δυαδικό αστρικό σύστημα.Εκεί καταλάβαμε ότι η ανακάλυψη ξεπερνούσε κατά πολύ τον εντοπισμό ενός ακόμη υπολείμματος σουπερνόβα. Όλα τα ανεξάρτητα στοιχεία άρχισαν να συγκλίνουν προς την ίδια ερμηνεία, ότι πιθανότατα παρατηρούμε για πρώτη φορά τα αποτυπώματα δύο διαδοχικών εκρήξεων σουπερνόβα που σημειώθηκαν σε ένα δυαδικό αστρικό σύστημα.Νομίζω ότι αυτή είναι και η ομορφιά της επιστημονικής έρευνας. Οι σημαντικές ανακαλύψεις σπάνια προκύπτουν από μία και μόνο εντυπωσιακή παρατήρηση. Συνήθως γεννιούνται όταν πολλά ανεξάρτητα στοιχεία, που αρχικά μοιάζουν ασύνδετα, ενώνονται σταδιακά σαν κομμάτια ενός παζλ και αποκαλύπτουν μια εντελώς νέα εικόνα για το Σύμπαν. Είναι η πρώτη φορά που εντοπίζεται δυαδική έκρηξη σουπερνόβα. Είναι τόσο σπάνιο φαινόμενο στο Σύμπαν ή μήπως η επιστημονική κοινότητα δεν δείχνει μεγάλο ενδιαφέρον ή ίσως δεν διαθέτει τα απαραίτητα τεχνικά μέσα για τον εντοπισμό του; Υπάρχουν πολλοί λόγοι που κάνουν τέτοια συστήματα εξαιρετικά σπάνια. Πρώτα απ’ όλα, τα υπολείμματα σουπερνόβα δεν παραμένουν ορατά για πάντα. Μετά από μερικές δεκάδες χιλιάδες χρόνια εξασθενούν και τελικά συγχωνεύονται με το μεσοαστρικό μέσο. Αυτό σημαίνει ότι υπάρχει μόνο ένα σχετικά σύντομο χρονικό παράθυρο κατά το οποίο και τα δύο υπολείμματα μπορούν να παρατηρηθούν ταυτόχρονα.Ταυτόχρονα, οι δύο εκρήξεις πρέπει να έχουν συμβεί ούτε πολύ κοντά ούτε πολύ μακριά, τόσο χρονικά όσο και χωρικά. Αν οι αστέρες εκραγούν σχεδόν ταυτόχρονα ή πολύ κοντά ο ένας στον άλλο, τα δύο υπολείμματα μπορεί να συγχωνευθούν και να φαίνονται ως ένα. Αντίθετα, αν οι εκρήξεις απέχουν πολύ μεταξύ τους, τα υπολείμματα ενδέχεται να μη συνδεθούν ποτέ παρατηρησιακά ως μέλη του ίδιου συστήματος.Η σπανιότητα, όμως, ξεκινά πολύ νωρίτερα, όσο οι δύο αστέρες βρίσκονται ακόμη στη ζωή. Τα περισσότερα μαζικά άστρα γεννιούνται σε δυαδικά συστήματα και αλληλεπιδρούν έντονα, ανταλλάσσοντας μάζα και επηρεάζοντας την εξέλιξη το ένα του άλλου. Όταν εκραγεί ο πρώτος αστέρας, η έκρηξη μπορεί να διαλύσει εντελώς το δυαδικό σύστημα ή να μεταβάλει σημαντικά την εξέλιξη του συνοδού του, επηρεάζοντας ακόμη και το πότε ή με ποιον τρόπο θα εκραγεί και εκείνοςΈτσι, παρότι γνωρίζουμε ότι η πλειονότητα των μαζικών άστρων γεννιέται σε δυαδικά ή πολλαπλά συστήματα, δεν γνωρίζουμε πόσα από αυτά καταλήγουν να δημιουργήσουν δύο διακριτά και ταυτόχρονα παρατηρήσιμα υπολείμματα σουπερνόβα.Αυτός ο συνδυασμός εξελικτικών και παρατηρησιακών περιορισμών είναι που καθιστά τέτοια συστήματα εξαιρετικά σπάνια. Και ακριβώς γι’ αυτό είναι τόσο πολύτιμα: μας προσφέρουν μια μοναδική ευκαιρία να μελετήσουμε ολόκληρη την εξέλιξη ενός μαζικού δυαδικού συστήματος και να ανακατασκευάσουμε σχεδόν ολόκληρη την εξελικτική πορεία ενός μαζικού δυαδικού συστήματος: από τη γέννηση των δύο άστρων και τις αλληλεπιδράσεις τους, μέχρι τις δύο διαδοχικές εκρήξεις σουπερνόβα και την εξέλιξη των υπολειμμάτων που άφησαν πίσω τους.Υπάρχει όμως και μία σημαντική παρατηρησιακή δυσκολία. Για τα περισσότερα υπολείμματα σουπερνόβα οι αποστάσεις τους παραμένουν αρκετά αβέβαιες. Έτσι, δύο υπολείμματα μπορεί να φαίνονται γειτονικά στον ουρανό, ενώ στην πραγματικότητα να βρίσκονται σε εντελώς διαφορετικές αποστάσεις και να μην έχουν καμία φυσική σχέση μεταξύ τους. Στη δική μας περίπτωση, η ανακάλυψη ότι και τα δύο υπολείμματα αλληλεπιδρούν με το ίδιο μοριακό νέφος αποτελεί μια ιδιαίτερα ισχυρή ένδειξη ότι βρίσκονται στην ίδια φυσική απόσταση. Αυτό μας επιτρέπει, με πολύ μεγαλύτερη βεβαιότητα από ό,τι συνήθως είναι δυνατό, να τα αντιμετωπίσουμε ως ένα ενιαίο φυσικό σύστημα και να διερευνήσουμε αν πράγματι αποτελούν τα απομεινάρια ενός αρχικού δυαδικού συστήματος.Ως επιστήμονες, έχουμε την ευθύνη να αντιμετωπίζουμε με σκεπτικισμό ακόμη και τις δικές μας υποθέσεις. Αντί να αναζητούμε στοιχεία που τις επιβεβαιώνουν, προσπαθούμε διαρκώς να τις θέσουμε σε δοκιμασία, εξετάζοντας αν υπάρχουν εναλλακτικές ερμηνείες που μπορούν να εξηγήσουν καλύτερα τα δεδομένα. Στη δική μας περίπτωση δεν υπάρχει ένα μοναδικό «smoking gun». Εκείνο που μας δίνει εμπιστοσύνη στο συμπέρασμά μας είναι ότι μια πληθώρα ανεξάρτητων ενδείξεων συγκλίνουν όλες προς την ίδια ερμηνεία. Καμία εναλλακτική υπόθεση δεν έχει καταφέρει να εξηγήσει με την ίδια συνέπεια το σύνολο των παρατηρήσεων.Δεν θεωρώ ότι η έλλειψη παρόμοιων ανακαλύψεων οφείλεται σε έλλειψη επιστημονικού ενδιαφέροντος. Αντιθέτως, η εξέλιξη των μαζικών δυαδικών αστέρων αποτελεί εδώ και δεκαετίες ένα από τα σημαντικότερα προβλήματα της αστροφυσικής. Το πραγματικό εμπόδιο είναι ότι μέχρι πρόσφατα δεν διαθέταμε ούτε τα απαραίτητα δεδομένα ούτε τα κατάλληλα εργαλεία ανάλυσης για να εξετάσουμε τέτοιες περιπτώσεις με την απαιτούμενη ακρίβεια. Η δική μας μελέτη βασίστηκε σε περισσότερα από δεκαέξι χρόνια παρατηρήσεων (βελτιωμένη στατιστική δεδομένων) του διαστημικού τηλεσκοπίου Fermi της NASA, σε συνδυασμό με δεδομένα ακτίνων Χ (συλλέχθηκαν πολύ πρόσφατα, 2019-2021), ραδιοκυμάτων, υπεριώδους και οπτικού φωτός.Μόνο η σύνθεση όλων αυτών των ανεξάρτητων παρατηρήσεων μάς επέτρεψε να αποκαλύψουμε τη φυσική σύνδεση των δύο υπολειμμάτων και να τεκμηριώσουμε την υπόθεση ότι αποτελούν το πρώτο γνωστό υποψήφιο δυαδικό σύστημα υπολειμμάτων σουπερνόβα. Πιστεύω ότι ένας ακόμη σημαντικός λόγος είναι πως η αναγνώριση ενός τέτοιου συστήματος απαιτεί εξαιρετικά προσεκτική και σε βάθος μελέτη. Δεν αρκεί μία ενδιαφέρουσα παρατήρηση ή μία εικόνα που δείχνει δύο γειτονικά υπολείμματα. Χρειάζεται να συγκεντρωθούν και να αξιολογηθούν πολλές ανεξάρτητες ενδείξεις, να εξεταστούν συστηματικά όλες οι εναλλακτικές εξηγήσεις και να αποκλειστεί, όσο αυτό είναι δυνατό, το ενδεχόμενο μιας τυχαίας σύμπτωσης. Πρόκειται για μια ιδιαίτερα απαιτητική διαδικασία, που χρειάζεται χρόνο, μεγάλο όγκο δεδομένων και πολύ προσεκτική ανάλυση. Τι σηματοδοτεί η ανακάλυψη αυτή; Ίσως το σημαντικότερο μήνυμα αυτής της ανακάλυψης είναι ότι το Σύμπαν εξακολουθεί να μας επιφυλάσσει εκπλήξεις. Το IC 443 είναι ένα από τα πιο μελετημένα υπολείμματα σουπερνόβα και μία από τις λαμπρότερες πηγές ακτίνων γ στον ουρανό. Κι όμως, δίπλα του παρέμενε κρυμμένο ένα δεύτερο, πολύ ασθενέστερο υπόλειμμα, το οποίο αναγνωρίστηκε μόλις τώρα. Αυτό μας υπενθυμίζει ότι ακόμη και περιοχές που θεωρούμε πως γνωρίζουμε πολύ καλά μπορούν να αποκαλύψουν θεμελιώδεις νέες ανακαλύψεις, όταν συνδυάζουμε πολυετείς παρατηρήσεις, δεδομένα από διαφορετικά μήκη κύματος και νέες μεθόδους ανάλυσης.Η ανακάλυψη αυτή αναδεικνύει επίσης τη μοναδική αξία μακροχρόνιων διαστημικών αποστολών, όπως το τηλεσκόπιο ακτίνων γ Fermi της NASA, το οποίο παρακολουθεί συνεχώς ολόκληρο τον ουρανό εδώ και περισσότερα από δεκαεπτά χρόνια. Χωρίς αυτή τη μακρόχρονη και συστηματική παρακολούθηση, ένα τόσο ασθενές και εκτεταμένο αντικείμενο πιθανότατα θα παρέμενε αόρατο.Πέρα όμως από την ίδια την ανακάλυψη, το μεγαλύτερο επιστημονικό της όφελος είναι ότι μας δίνει για πρώτη φορά την ευκαιρία να ανασυνθέσουμε σχεδόν ολόκληρη την εξελικτική ιστορία ενός μαζικού δυαδικού συστήματος: από τη γέννηση των δύο άστρων και τις αλληλεπιδράσεις τους, μέχρι τις δύο διαδοχικές εκρήξεις σουπερνόβα και τα υπολείμματα που άφησαν πίσω τους. Μακροπρόθεσμα, τέτοιες μελέτες μας φέρνουν πιο κοντά σε έναν από τους θεμελιώδεις στόχους της αστροφυσικής: να μετατρέψουμε τη μελέτη της εξέλιξης των μαζικών δυαδικών αστέρων από μια περιγραφική επιστήμη σε μια πραγματικά προβλεπτική επιστήμη, όπου οι αρχικές ιδιότητες ενός συστήματος καθορίζουν με αξιοπιστία ολόκληρη τη μετέπειτα εξέλιξή του — πότε και πώς θα εκραγούν ως σουπερνόβα, αν θα σχηματίσουν αστέρες νετρονίων ή μαύρες τρύπες και ποια υπολείμματα θα αφήσουν πίσω τους. Ποιοι νέοι δρόμοι για την αστρονομία και την επιστήμη γενικότερα ανοίγονται; Από όσο γνωρίζουμε, πρόκειται για το πρώτο και, μέχρι σήμερα, το μοναδικό γνωστό υποψήφιο σύστημα στο οποίο δύο παρατηρήσιμα υπολείμματα σουπερνόβα φαίνεται να προέρχονται από τα δύο μέλη του ίδιου μαζικού δυαδικού συστήματος. Χρησιμοποιούμε συνειδητά τον όρο «υποψήφιο σύστημα» για λόγους επιστημονικής αυστηρότητας. Ωστόσο, πολλές ανεξάρτητες γραμμές αποδείξεων — η μορφολογία των δύο υπολειμμάτων, οι φυσικές τους ιδιότητες, το κοινό περιβάλλον τους, καθώς και οι θεωρητικές προσομοιώσεις και οι στατιστικές αναλύσεις — συγκλίνουν όλες στην ίδια ερμηνεία. Η πιθανότητα να πρόκειται για μια απλή τυχαία ευθυγράμμιση είναι μόλις περίπου 0,1%.Βάση αυτής της ανακάλυψης, για πρώτη φορά θα διαθέτουμε ένα μοναδικό φυσικό εργαστήριο για τη μελέτη της πλήρους εξέλιξης ενός μαζικού δυαδικού συστήματος. Μέχρι σήμερα, οι περισσότερες γνώσεις μας για τέτοια συστήματα βασίζονταν κυρίως σε θεωρητικά μοντέλα και αριθμητικές προσομοιώσεις. Το συγκεκριμένο σύστημα έχει τη δυνατότητα να προσφέρει άμεσους παρατηρησιακούς περιορισμούς σε θεμελιώδεις φυσικές παραμέτρους που μέχρι σήμερα δεν μπορούσαν να μετρηθούν άμεσα. Συγκεκριμένα, μεταξύ άλλων, μας δίνει τη δυνατότητα να μελετήσουμε: * Το χρονικό διάστημα μεταξύ των δύο εκρήξεων σουπερνόβα, προσφέροντας άμεσους περιορισμούς στα τελευταία στάδια της εξέλιξης των μαζικών δυαδικών αστέρων. * Τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν τα δύο άστρα πριν από τις εκρήξεις τους, όπως η μεταφορά μάζας, η ανταλλαγή στροφορμής και η επίδραση της πρώτης έκρηξης στην εξέλιξη του δεύτερου άστρου. * Την ενέργεια και τη δυναμική των εκρήξεων, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο αυτή μεταφέρεται στο περιβάλλον τους. * Τις ταχύτητες και τις κατευθύνσεις που αποκτούν τα άστρα νετρονίων ή οι μαύρες τρύπες κατά τη γέννησή τους, μία από τις σημαντικότερες αβεβαιότητες στη θεωρία των σουπερνόβα. * Τις συνθήκες υπό τις οποίες ένα δυαδικό σύστημα επιβιώνει ή διαλύεται μετά από μία ή δύο εκρήξεις σουπερνόβα, παρέχοντας κρίσιμες δοκιμές για τα μοντέλα εξέλιξης δυαδικών αστέρων. * Την εξέλιξη δύο υπολειμμάτων που γεννήθηκαν από άστρα τα οποία σχηματίστηκαν μαζί και εξελίχθηκαν σχεδόν στο ίδιο περιβάλλον, κάτι που μας επιτρέπει για πρώτη φορά να διαχωρίσουμε τις επιδράσεις της αστρικής εξέλιξης από εκείνες του διαστρικού περιβάλλοντος. * Τον τρόπο με τον οποίο οι διαδοχικές εκρήξεις διαμορφώνουν το διαστρικό μέσο, δηλαδή πώς η πρώτη έκρηξη μεταβάλλει το περιβάλλον μέσα στο οποίο εξελίσσεται η δεύτερη. * Την επιτάχυνση των κοσμικών ακτίνων, συγκρίνοντας δύο υπολείμματα με κοινή προέλευση και σχεδόν ίδιες περιβαλλοντικές συνθήκες. * Τα θεωρητικά μοντέλα εξέλιξης των μαζικών δυαδικών αστέρων, τα οποία πλέον μπορούν να ελεγχθούν πάνω σε ένα πραγματικό αστροφυσικό σύστημα και όχι μόνο μέσω στατιστικών πληθυσμών ή προσομοιώσεων. Η σημασία της ανακάλυψης εκτείνεται πολύ πέρα από τα δύο συγκεκριμένα υπολείμματα σουπερνόβα. Τα περισσότερα μαζικά άστρα γεννιούνται σε δυαδικά συστήματα και από αυτά προέρχονται τα ζεύγη αστέρων νετρονίων, τα ζεύγη μαύρων τρυπών, πολλές από τις πηγές βαρυτικών κυμάτων, καθώς και ορισμένες από τις πιο ενεργητικές εκρήξεις στο Σύμπαν. Η κατανόηση ενός τέτοιου συστήματος μπορεί επομένως να βελτιώσει σημαντικά τις γνώσεις μας για τον σχηματισμό και την εξέλιξη μερικών από τα πιο ακραία αντικείμενα που γνωρίζουμε.Παράλληλα, το σύστημα αποτελεί ένα εξαιρετικό φυσικό εργαστήριο για τη μελέτη της επιτάχυνσης των κοσμικών ακτίνων και της πιθανής παραγωγής νετρίνων πολύ υψηλών ενεργειών. Ιδιαίτερα σημαντική είναι η ανακάλυψη ότι στο υπόλειμμα G189.6+3.3 η εκπομπή ακτίνων γ διαχωρίζεται χωρικά σε δύο διακριτές συνιστώσες: μία που κυριαρχείται από αδρονικές διεργασίες (πρωτὀνια) και μία από λεπτονικές (ηλεκτρόνια). Ένας τόσο καθαρός χωρικός διαχωρισμός δεν έχει παρατηρηθεί ξανά σε ένα υπόλειμμα σουπερνόβα και καθιστά το σύστημα έναν μοναδικά ῾καθαρό῾ στόχο για την επόμενη γενιά τηλεσκοπίων νετρίνων. Συγκεκριμένα, δίνει τη δυνατότητα να ελεγχθεί άμεσα αν η αδρονική συνιστώσα, η οποία ευθύνεται για μέρος των παρατηρούμενων ακτίνων γ, συνοδεύεται και από την παραγωγή νετρίνων πολύ υψηλών ενεργειών. Μια τέτοια ανίχνευση θα αποτελούσε μία από τις ισχυρότερες μέχρι σήμερα παρατηρησιακές αποδείξεις ότι τα υπολείμματα σουπερνόβα αποτελούν τους κύριους επιταχυντές των γαλαξιακών κοσμικών ακτίνων, συμβάλλοντας στην επίλυση ενός θεμελιώδους προβλήματος της σύγχρονης αστροφυσικής.Αυτό ανοίγει και έναν νέο ερευνητικό δρόμο, καθώς πλέον μπορούμε να αναζητήσουμε και άλλα παρόμοια συστήματα στον Γαλαξία και σε άλλους γαλαξίες. Παράλληλα, η ανακάλυψη θα συμβάλει στη βελτίωση των θεωρητικών μοντέλων για την εξέλιξη των δυαδικών αστέρων, τον σχηματισμό αστέρων νετρονίων και μαύρων τρυπών, αλλά και την κατανόηση των φυσικών διεργασιών που εμπλουτίζουν το Σύμπαν με τα χημικά στοιχεία από τα οποία αποτελούνται οι πλανήτες και, τελικά, η ίδια η ζωή! Ποια είναι τα επόμενα ερευνητικά σας σχέδια; Τα επόμενα ερευνητικά μου σχέδια κινούνται γύρω από ένα κεντρικό ερώτημα: ποια αστροφυσικά αντικείμενα επιταχύνουν τις κοσμικές ακτίνες του γαλαξία μας και μέσω ποιων φυσικών μηχανισμών επιτυγχάνεται αυτή η επιτάχυνση; Ένα από τα βασικά επόμενα βήματα είναι η βαθύτερη μελέτη του συστήματος IC 443–G189.6+3.3. Θέλουμε να κατανοήσουμε με μεγαλύτερη ακρίβεια την εξελικτική ιστορία των δύο υπολειμμάτων, να περιορίσουμε το χρονικό διάστημα μεταξύ των δύο εκρήξεων και να εξετάσουμε πώς η πρώτη έκρηξη τροποποίησε το περιβάλλον μέσα στο οποίο εξελίχθηκε η δεύτερη.Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει επίσης η σαφής χωρική διάκριση της αδρονικής και της λεπτονικής εκπομπής ακτίνων γ στο G189.6+3.3. Το σύστημα μπορεί να αποτελέσει σημαντικό στόχο για μελλοντικά τηλεσκόπια ακτίνων γ και νετρίνων. Μια πιθανή ανίχνευση νετρίνων υψηλών ενεργειών από την περιοχή όπου κυριαρχούν οι αδρονικές αλληλεπιδράσεις θα προσέφερε εξαιρετικά ισχυρή επιβεβαίωση ότι τα ‘ωστικά’ κύματα των σουπερνόβα επιταχύνουν πρωτόνια και συμβάλλουν στην παραγωγή των γαλαξιακών κοσμικών ακτίνων.Παράλληλα, θα συνεχίσω μια ευρύτερη συστηματική μελέτη υπολειμμάτων σουπερνόβα στον Γαλαξία, συνδυάζοντας δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο ακτίνων γ Fermi της NASA με παρατηρήσεις ακτίνων Χ από αποστολές όπως οι eROSITA, Chandra, XMM-Newton και XRISM. Στόχος είναι να εντοπίσουμε κρυμμένα ή έως σήμερα ανεπαρκώς μελετημένα υπολείμματα, να καθορίσουμε ποια από αυτά επιταχύνουν πρωτόνια ή ηλεκτρόνια και να κατανοήσουμε πώς το περιβάλλον τους επηρεάζει την παραγωγή ακτίνων γ. Ένα από τα σημαντικότερα επόμενα βήματα της έρευνάς μου θα υλοποιηθεί μέσω ενός ιδιαίτερα ανταγωνιστικού, τριετούς προγράμματος της NASA με το διαστημικό τηλεσκόπιο Fermi, το οποίο εξασφάλισα ως επικεφαλής ερευνητής (Principal Investigator, PI). Πρόκειται για τη μοναδική πρόταση που επιλέχθηκε προς χρηματοδότηση το 2026 στην κατηγορία των πολυετών (Large Multi-Cycle) προγραμμάτων του NASA Fermi, με συνολικό προϋπολογισμό περίπου 400.000 δολαρίων. Eπικεντρώνεται στο Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου και έχει ως στόχο να αποκαλύψει κρυμμένους επιταχυντές κοσμικών ακτίνων σε έναν γειτονικό γαλαξία.Το Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου αποτελεί ένα μοναδικό φυσικό εργαστήριο, επειδή βρίσκεται σε καλά προσδιορισμένη απόσταση και μπορούμε να το παρατηρήσουμε ως ένα σχεδόν εξωτερικό γαλαξιακό σύστημα. Αυτό μας επιτρέπει να μελετήσουμε, με τρόπο που δεν είναι εφικτός μέσα στον δικό μας γαλαξία, πώς συνδέονται τα υπολείμματα σουπερνόβα, οι περιοχές σχηματισμού άστρων και η διάχυτη εκπομπή ακτίνων γ σε γαλαξιακή κλίμακα. Φιλοδοξία μου είναι να δημιουργήσουμε μια πληρέστερη εικόνα για το πού και με ποια αποδοτικότητα επιταχύνονται οι κοσμικές ακτίνες, όχι μόνο σε μεμονωμένες πηγές αλλά σε ολόκληρο έναν γαλαξία.Ένας ακόμη ερευνητικός άξονας αφορά τη μεταβλητότητα των εκτεταμένων πηγών ακτίνων γ. Παραδοσιακά, τα υπολείμματα σουπερνόβα θεωρούνται σταθερές πηγές, επειδή εξελίσσονται σε χρονικές κλίμακες χιλιάδων ετών. Ωστόσο, ο εντοπισμός πιθανών μεταβολών στην εκπομπή τους θα μπορούσε να αποκαλύψει πολύ ταχύτερες και μέχρι σήμερα άγνωστες φυσικές διεργασίες. Για τον λόγο αυτό εξετάζουμε κατά πόσο ορισμένα συστήματα αμφισβητούν την καθιερωμένη εικόνα των σταθερών γαλαξιακών πηγών ακτίνων γ.Η έρευνά μου επεκτείνεται επίσης πέρα από τα κλασικά υπολείμματα σουπερνόβα. Μελετώ περιοχές σχηματισμού άστρων, όπου οι συνδυασμένοι αστρικοί άνεμοι και οι εκρήξεις πολλών μαζικών άστρων μπορούν να δημιουργήσουν μεγάλης κλίμακας επιταχυντές σωματιδίων. Παράλληλα, διερευνώ μικροκβάζαρ και σχετικιστικούς πίδακες με στόχο να κατανοήσουμε πώς συμπαγή αντικείμενα, όπως οι μαύρες τρύπες, διοχετεύουν ενέργεια στο περιβάλλον τους και επιταχύνουν σωματίδια σε πολύ μεγάλες αποστάσεις.Ο μακροπρόθεσμος στόχος είναι να συνδέσω όλες αυτές τις διαφορετικές κατηγορίες αντικειμένων —υπολείμματα σουπερνόβα, περιοχές σχηματισμού άστρων, μικροκβάζαρ και γειτονικούς γαλαξίες— σε μια ενιαία εικόνα για την προέλευση, την επιτάχυνση και τη διάδοση των κοσμικών ακτίνων. Για να το πετύχω, θα συνδυάσω παρατηρήσεις σε ολόκληρο το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα με μελλοντικές ανιχνεύσεις νετρίνων και, όπου είναι δυνατόν, βαρυτικών κυμάτων. Αυτή η πολυμηνυματική (multi-messenger) προσέγγιση αποτελεί, κατά τη γνώμη μου, το επόμενο μεγάλο βήμα για την κατανόηση των πιο ενεργητικών φαινομένων του Σύμπαντος. * Ο Δρ. Μιλτιάδης Μιχαηλίδης είναι Μεταδιδακτορικός Ερευνητής, Hansen Experimental Physics Laboratory (HEPL), Kavli Institute for Particle Astrophysics and Cosmology (KIPAC), SLAC National Accelerator Laboratory, Stanford University. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2143532/dr-miltiadis-michailidis-sti-n-to-sympan-exakoloythei-na-mas-epifylassei-ekplixeis/ Στην εικόνα το κατάλοιπο σουπερνόβα του Νεφελώματος της Μέδουσας (δεξιά), το διαστρικό νέφος με το οποίο αλληλεπιδρά και ένα χαρακτηριστικό καμπυλωτό νημάτιο στην επάνω αριστερή πλευρά του. Το νημάτιο, που απεικονίζεται εδώ τόσο στο ορατό όσο και στο υπεριώδες (UV) φως, αποτελεί το ορατό τμήμα ενός δεύτερου, επικαλυπτόμενου καταλοίπου σουπερνόβα, του G189.6+3.3, το οποίο είναι πολύ πιο έντονο στις ραδιοπαρατηρήσεις και στις ακτίνες Χ.

Η NASA θα καλύψει τρεις διαστημικούς περιπάτους στις ΗΠΑ και θα φιλοξενήσει συνέντευξη Τύπου για την πρόγνωση. Η NASA θα παρέχει κάλυψη καθώς οι αστροναύτες θα βγουν έξω από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό κατά τη διάρκεια τριών διαστημικών περιπάτων τον Αύγουστο, για να συνεχίσουν την αναβάθμιση των ηλιακών συλλεκτών, να αντικαταστήσουν μια κεραία επικοινωνιών και να συνδέσουν καλώδια τροφοδοσίας και δεδομένων για την υποστήριξη των λειτουργιών του διαστημικού σταθμού.Οι ειδικοί θα κάνουν μια προεπισκόπηση των επερχόμενων διαστημικών περιπάτων κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στις 2 μ.μ. EDT, την Πέμπτη 30 Ιουλίου, από το Διαστημικό Κέντρο Johnson της NASA στο Χιούστον. Η NASA θα μεταδώσει αυτές τις εκδηλώσεις μέσω μιας ποικιλίας πλατφορμών. Μάθετε πού μπορείτε να τις παρακολουθήσετε online: https://www.nasa.gov/live Οι συμμετέχοντες της NASA στη συνέντευξη Τύπου περιλαμβάνουν: Μπιλ Σπέτς, αναπληρωτής διευθυντής του Εμπορικού Προγράμματος Χαμηλής Γης σε Τροχιά Κρις Ντόμπινς, διευθυντής πτήσης διαστημικού περιπάτου Κλόε Μέρινγκ, διευθύντρια πτήσης διαστημικού περιπάτου Τα μέσα ενημέρωσης με έδρα τις Ηνωμένες Πολιτείες που ενδιαφέρονται να παραστούν αυτοπροσώπως πρέπει να επικοινωνήσουν με το γραφείο σύνταξης του Johnson το αργότερο έως τις 3 μ.μ., την Τετάρτη 29 Ιουλίου, στη διεύθυνση jsccommu@mail.nasa.gov . Τα μέσα ενημέρωσης που συμμετέχουν τηλεφωνικά θα πρέπει να ζητήσουν στοιχεία επικοινωνίας εντός της ίδιας προθεσμίας. Για να υποβάλουν μια ερώτηση, τα μέσα ενημέρωσης πρέπει να καλέσουν το αργότερο 15 λεπτά πριν από την έναρξη της συνέντευξης Τύπου. Πέμπτη, 6 Αυγούστου Οι αστροναύτες της NASA, Τζέσικα Μέιρ και Ανίλ Μένον, θα βγουν από τον αεροθάλαμο Quest για να εγκαταστήσουν υλικό που θα τροποποιήσει το κανάλι ισχύος 3B του σταθμού και θα τον προετοιμάσει για τη μελλοντική εγκατάσταση μιας ηλιακής συστοιχίας Roll-Out Solar Array (IROSA) του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού. Η ηλιακή συστοιχία, η παράδοση της οποίας έχει προγραμματιστεί αργότερα φέτος, θα είναι η έβδομη IROSA και θα παρέχει πρόσθετη ισχύ για την υποστήριξη κρίσιμων λειτουργιών του σταθμού, συμπεριλαμβανομένης της ασφαλούς και ελεγχόμενης θέσης του σε τροχιά.Παρακολουθήστε την ζωντανή κάλυψη της NASA από τον διαστημικό περίπατο των ΗΠΑ 96 στις 6:30 π.μ. Ο διαστημικός περίπατος αναμένεται να ξεκινήσει στις 8 π.μ. και να διαρκέσει περίπου έξιμιση ώρες.Αυτός ο διαστημικός περίπατος θα είναι ο έκτος για τη Meir και ο πρώτος για τον Menon. Η Meir θα υπηρετήσει ως μέλος πληρώματος 1 και θα φορέσει στολή με κόκκινες ρίγες. Η Menon θα υπηρετήσει ως μέλος πληρώματος 2 και θα φορέσει στολή χωρίς διακριτικά. Πέμπτη, 13 Αυγούστου Κατά τη διάρκεια του διαστημικού περιπάτου 97 των ΗΠΑ, δύο αστροναύτες θα αντικαταστήσουν μια κεραία διαστήματος-εδάφους στο τροχιακό συγκρότημα. Η κεραία είναι ένα κρίσιμο σύστημα επικοινωνίας που χρησιμοποιεί η NASA για τη μετάδοση δεδομένων και επικοινωνίας υψηλής ταχύτητας μεταξύ του Κέντρου Ελέγχου Αποστολής στο Χιούστον και του διαστημικού σταθμού. Τρίτη, 25 Αυγούστου Τα μέλη του πληρώματος του US Spacewalk 98 θα συνδέσουν τα καλώδια των καναλιών τροφοδοσίας και τα συστήματα αναμετάδοσης δεδομένων στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης συντήρησης, συμπεριλαμβανομένων των προετοιμασιών για τη μελλοντική θέση του διαστημικού σταθμού σε τροχιά. Οι αστροναύτες θα αντικαταστήσουν επίσης ένα βοήθημα πλοήγησης που χρησιμοποιείται για την πρόσδεση διαστημοπλοίων στην εμπρόσθια θύρα της μονάδας Harmony.Η NASA θα μοιραστεί πρόσθετες λεπτομέρειες σχετικά με τους διαστημικούς περιπάτους των ΗΠΑ 97 και 98, συμπεριλαμβανομένου του χρονοδιαγράμματος, των μελών του πληρώματος που έχουν ανατεθεί και των πληροφοριών κάλυψης, πιο κοντά σε κάθε επιχείρηση.Οι διαστημικοί περίπατοι θα είναι οι 281οι, 282οι και 283οι που θα πραγματοποιηθούν για την υποστήριξη της συναρμολόγησης, της συντήρησης και των αναβαθμίσεων του διαστημικού σταθμού.Για να μάθετε περισσότερα σχετικά με την έρευνα, τις λειτουργίες και τα πληρώματά του στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, επισκεφθείτε τη διεύθυνση: https://www.nasa.gov/station Η αστροναύτης της NASA Τζέσικα Μέιρ εργάζεται μέσα στον αεροθάλαμο Quest του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού τον Μάρτιο, με την αντανάκλασή της ορατή σε ένα γείσο κράνους διαστημικής στολής καθώς εγκαθιστά εξαρτήματα ποδιών και χεριών και ανταλλάσσει εξαρτήματα μεταξύ στολών.

Το Swift της NASA βλέπει «περιπλανώμενη» μεγαμαύρη τρύπα να καταστρέφει ένα αστέρι. Το Αστεροσκοπείο Neil Gehrels Swift της NASA κατέγραψε μια «ορφανή» μαύρη τρύπα να φωτίζεται καθώς καταβρόχθιζε ένα αστέρι στις παρυφές ενός μακρινού γαλαξία. Αυτά τα φαινόμενα είναι σπάνια εξαρχής και κανένα δεν είχε παρατηρηθεί ποτέ πριν τόσο μακριά έξω από τον πυρήνα ενός γαλαξία.«Αναζητούσαμε αυτά τα γεγονότα καταστροφής άστρων ως έναν τρόπο να βρούμε κατά τα άλλα αόρατες υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες που απομακρύνονται από τους γαλαξιακούς πυρήνες όπου συνήθως βρίσκονται», δήλωσε ο Robert Stein, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Μέριλαντ, στο College Park και στο Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA στο Greenbelt του Μέριλαντ. «Με αυτήν την ανακάλυψη, η οποία είναι μία από τις λίγες που έχουν επιβεβαιωθεί μέχρι στιγμής, έχουμε επικυρώσει μια νέα τεχνική και μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε για να αναζητήσουμε περισσότερες».Μια εργασία που περιγράφει τα αποτελέσματα, με επικεφαλής τον Stein, δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα στο The Astrophysical Journal Letters.Οι ερευνητές παρατήρησαν μια εξαιρετικά φωτεινή έκλαμψη που εξαπολύθηκε από ένα αστέρι που διαλύθηκε από ακραίες βαρυτικές δυνάμεις αφού παρασύρθηκε πολύ κοντά σε μια τεράστια μαύρη τρύπα — ένα φαινόμενο που ονομάζεται συμβάν παλιρροιακής διαταραχής. Η μαύρη τρύπα πίσω από την έκρηξη ζυγίζει περίπου ένα εκατομμύριο φορές τη μάζα του Ήλιου. Η ύπαρξή της επισημάνθηκε για πρώτη φορά τον Νοέμβριο του 2025 ως μια ασυνήθιστη λαμπρότητα σε έναν γαλαξία περίπου 750 εκατομμύρια έτη φωτός μακριά από το ZTF (Zwicky Transient Facility), μια έρευνα που διεξήχθη από το Αστεροσκοπείο Palomar στη Νότια Καλιφόρνια.«Από τις μισό εκατομμύριο λάμψεις που ανιχνεύει το ZTF κάθε βράδυ, ο νέος μας αλγόριθμος τεχνητής νοημοσύνης αναγνώρισε αυτόματα μια έκλαμψη που έμοιαζε πολύ με ένα συμβάν παλιρροιακής διαταραχής, παρά την ασυνήθιστη τοποθεσία της στα περίχωρα ενός γαλαξία», είπε ο Stein. Για μερικούς μήνες, το συμβάν παλιρροιακής διαταραχής επισκίαζε ολόκληρο τον γαλαξία που το φιλοξενούσε σε υπεριώδη μήκη κύματος, ακτινοβολώντας προσωρινά με το φως περίπου 10 δισεκατομμυρίων ήλιωνΆλλα τηλεσκόπια, συμπεριλαμβανομένου του τηλεσκοπίου SOAR (Southern Astrophysical Research) στη Χιλή, παρακολούθησαν την πηγή ZTF για να εξετάσουν το φάσμα του συμβάντος, το οποίο αποκάλυψε χαρακτηριστικά που υποστηρίζουν ότι πιθανότατα επρόκειτο για ένα συμβάν παλιρροιακής διαταραχής. Οι αστρονόμοι χρησιμοποίησαν στη συνέχεια το Swift της NASA για να εξετάσουν μήκη κύματος που δεν μπορούν να ανιχνεύσουν με επίγεια τηλεσκόπια για να αποκαλύψουν νέες πληροφορίες. Για παράδειγμα, το Swift τουΤο UVOT (Υπεριώδες/Οπτικό Τηλεσκόπιο) μέτρησε τη θερμοκρασία του στιγμιαίου φλας και διαπίστωσε ότι είχε αρκετά υψηλό πυρετό, περίπου στους 54.000 βαθμούς Φαρενάιτ (30.000 βαθμούς Κελσίου).«Ο συνδυασμός όλων αυτών των δεδομένων μας βοήθησε να αποκλείσουμε άλλες εξηγήσεις και να πούμε με βεβαιότητα ότι πρόκειται για ένα συμβάν παλιρροιακής διαταραχής, παρά την παράξενη τοποθεσία του», δήλωσε ο Jonathan Carney, διδακτορικός φοιτητής στο Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας στο Chapel Hill, ο οποίος έλαβε τα πρώτα φάσματα που υποστήριξαν την ερμηνεία της έκλαμψης ως συμβάν παλιρροιακής διαταραχής. Κρυμμένα βαρέων βαρών Σχεδόν κάθε γαλαξίας στο σύμπαν είναι αγκυροβολημένος από μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα που βρίσκεται ακριβώς στο κέντρο. Περίπου μία φορά κάθε 100.000 χρόνια, ένα αστέρι θα παρασυρθεί πολύ κοντά σε αυτό το αόρατο βαρύ άστρο και θα προκαλέσει ένα συμβάν παλιρροιακής διαταραχής.Ενώ είναι μάλλον σπάνιοι σε οποιονδήποτε γαλαξία, οι επιστήμονες ερευνούν εκατομμύρια γαλαξίες για αυτούς. Κάθε χρόνο, οι αστρονομικές έρευνες εντοπίζουν συνήθως περίπου 30 συμβάντα παλιρροιακής διαταραχής που συμβαίνουν κάπου στο σύμπαν.Πριν από το 2024, είχαν παρατηρηθεί μόνο σε πυρήνες γαλαξιών. Αυτό οφείλεται εν μέρει στο γεγονός ότι οι αστρονόμοι τα αναζητούσαν κυρίως εκεί. Άλλωστε, εκεί βρίσκονταν όλες οι γνωστές υπερμεγέθεις μαύρες τρύπες, και δεν μπορείς να έχεις ένα συμβάν παλιρροιακής διαταραχής χωρίς αυτό (η βαρυτική έλξη των ελαφρύτερων μαύρων τρυπών δεν είναι αρκετά ισχυρή).Τότε οι επιστήμονες είδαν τα αποκαλυπτικά σημάδια ενόςένα άστρο να καταστρέφεται 2.600 έτη φωτός από το κέντρο του γαλαξία που το φιλοξενεί. Αυτό ενέπνευσε περισσότερους αστρονόμους να αναζητήσουν παρόμοια συμβάντα πέρα από τους πυρήνες των γαλαξιών, και τώρα μια ομάδα έχει εντοπίσει ένα που βρίσκεται πάνω από 30.000 έτη φωτός μακριά από το κέντρο ενός γαλαξία. Η ιστορία προέλευσης του Oddball Πώς, λοιπόν, η νεοανακαλυφθείσα μαύρη τρύπα έγινε τόσο εκτός ελέγχου; «Πρέπει να προήλθε από το κέντρο ενός γαλαξία, αλλά όχι από αυτόν του οποίου βρίσκεται τώρα στα περίχωρα», είπε ο Stein. «Πιστεύουμε ότι η υπερμεγέθης μαύρη τρύπα του γαλαξία που τον φιλοξενεί βρίσκεται ακόμα στον πυρήνα του, αλλά αυτή που «τρώει» το αστέρι θα μπορούσε να ξεκίνησε σε έναν μικρό γαλαξία που συγχωνεύτηκε με τον μεγάλο που βλέπουμε σήμερα».Οι ερευνητές έχουν σκιαγραφήσει δύο πιθανότητες. Τρεις ή περισσότεροι γαλαξίες μπορεί να έχουν συγχωνευθεί και η βαρυτική διελκυστίνδα μεταξύ των κεντρικών υπερμεγέθων μαύρων τρυπών τους μπορεί να έχει εκτοξεύσει την ελαφρύτερη μαύρη τρύπα στην άκρη του γαλαξία.Ή ένας νάνος γαλαξίας θα μπορούσε να βρίσκεται στη μέση μιας συγχώνευσης. Καθώς τα αστέρια του νάνου γαλαξία έπεφταν στον μεγαλύτερο γαλαξία, κάποιος μπορεί να πέρασε πολύ κοντά από την υπερμεγέθη μαύρη τρύπα του νάνου.«Περαιτέρω ανακαλύψεις θα μπορούσαν να αποκαλύψουν την προέλευση αυτής της φαινομενικά «ορφανής» μαύρης τρύπας», είπε ο Stein. «Το βασικό επιστημονικό ερώτημα στο οποίο θέλουμε να απαντήσουμε είναι: Πόσο συχνές είναι οι περιπλανώμενες μαύρες τρύπες;»Η απάντηση μπορεί σύντομα να είναι εφικτή. «Στιγμένες επιστημονικές παρατηρήσεις με το UVOT του Swift καιΤα όργανα XRT (Τηλεσκόπιο Ακτίνων Χ) έχουν προσωρινά ανασταλεί καθώς η αποστολή περιμένει...«ενίσχυση τροχιάς , η οποία έχει προγραμματιστεί για αυτό το καλοκαίρι », δήλωσε ο συν-συγγραφέας S. Bradley Cenko, κύριος ερευνητής του Swift στο NASA Goddard. Το διαστημόπλοιο, του οποίου η κύρια αποστολή διήρκεσε από το 2004 έως το 2006, βυθίζεται αργά προς τη Γη λόγω της ατμοσφαιρικής αντίστασης μετά από περισσότερα από 20 χρόνια παρατηρήσεων του μεταβαλλόμενου σύμπαντος. Η ώθησή του σε υψηλότερη τροχιά θα μπορούσε να παρατείνει τη διάρκεια ζωής του ακόμη περισσότερο. «Μόλις επανέλθει σε κανονικές λειτουργίες, το Swift θα μπορούσε να συνεχίσει να αναζητά περισσότερα παραδείγματα μαύρων τρυπών εκτός τόπου».Τα επόμενα χρόνια, οι επιστήμονες θα χρησιμοποιήσουν τη νέα τεχνική για να αναζητήσουν άστρα που διασπώνται σε παρατηρήσεις από το νεοσύστατο Αστεροσκοπείο Vera C. Rubin, το οποίο χρηματοδοτείται από κοινού από το Υπουργείο Ενέργειας των ΗΠΑ και το Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών, στη Χιλή και το επερχόμενο πρόγραμμα της NASA.Ρωμαϊκό Διαστημικό Τηλεσκόπιο Nancy Grace .«Οι ευρείες, εις βάθος έρευνες του Rubin θα αποκαλύψουν ένα πολύ μεγαλύτερο δείγμα γεγονότων παλιρροιακής διαταραχής από ό,τι είναι σε θέση να συλλέξουν τα τρέχοντα αστεροσκοπεία, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που είναι εκτός κέντρου», δήλωσε ο Carney. «Και οι διαστημικές έρευνες του Roman θα επεκτείνουν την τρέχουσα ζώνη αναζήτησης βλέποντας εκείνες που βρίσκονται πιο μακριά, κοιτάζοντας πίσω σε 9 δισεκατομμύρια χρόνια κοσμικής ιστορίας». Η προσθήκη των παρατηρήσεών τους στις παρατηρήσεις του Swift και σε εκείνες από επίγεια αστεροσκοπεία θα φέρει τους αστρονόμους πιο κοντά από ποτέ στην ολοκλήρωση μιας απογραφής των γιγαντιαίων μαύρων τρυπών του σύμπαντος. Για να μάθετε περισσότερα σχετικά με την αποστολή Swift, επισκεφθείτε τη διεύθυνση: https://nasa.gov/swift .Η καλλιτεχνική αυτή ιδέα απεικονίζει ένα συμβάν παλιρροιακής διαταραχής, το οποίο συμβαίνει όταν ένα αστέρι περνάει μοιραία κοντά σε μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα. Τα ψίχουλα του θρυμματιζόμενου άστρου θερμαίνονται καθώς στροβιλίζονται γύρω από τη μαύρη τρύπα, δημιουργώντας μια λάμψη που οι αστρονόμοι μπορούν να δουν από μακριά, και η μαύρη τρύπα εκτοξεύει έναν σχετικιστικό πίδακα στο διάστημα. Αυτό το gif δείχνει τον γαλαξία WISEA J014656.04-152214.7, που βρίσκεται περίπου 750 εκατομμύρια έτη φωτός μακριά στον αστερισμό του Κήτους, πριν και μετά την εμφάνιση ενός συμβάντος παλιρροιακής διαταραχής στην εξωτερική του άκρη τον Νοέμβριο του 2025. Η εικόνα στα αριστερά τραβήχτηκε από την Έρευνα Legacy DESI (Φασματοσκοπικό Όργανο Σκοτεινής Ενέργειας) και αυτή στα δεξιά είναι από το Τηλεσκόπιο Lowell Discovery.

Το Hubble της NASA δείχνει τον σχηματισμό αστεριών στον γαλαξία της Ανδρομέδας να μειώνεται. Μια νέα μελέτη που χρησιμοποιεί δεδομένα από το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble της NASA διαπιστώνει ότι ο σχηματισμός των αστεριών στον κοντινό γαλαξία της Ανδρομέδας έχει υποστεί μια μείωση 500 εκατομμυρίων ετών, με μια ακόμη πιο απότομη πτώση τα τελευταία 40 εκατομμύρια χρόνια. Η Ανδρομέδα, ένας σπειροειδής γαλαξίας συγκρίσιμος σε μέγεθος με τον Γαλαξία μας, είναι αρκετά κοντά για να είναι ορατή με γυμνό μάτι από περιοχές με σκοτεινό ουρανό. Βρίσκεται περίπου 2,5 εκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη, πρακτικά η κοσμική μας αυλή, η Ανδρομέδα προσφέρει την ευκαιρία στους αστρονόμους να εξετάσουν λεπτομερώς τους αστρικούς πληθυσμούς της, οδηγώντας σε καλύτερη κατανόηση του παρελθόντος γαλαξιών όπως ο δικός μας. Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν τη Δευτέρα στο The Astrophysical Journal . Για να καταλήξουν σε αυτό το συμπέρασμα, οι ερευνητές συνδύασαν δεδομένα από δύο έρευνες του Hubble: το Panchromatic Hubble Andromeda Treasury και το Panchromatic Hubble Andromeda Southern Treasury . Μαζί, αυτές οι δύο έρευνες χαρτογράφησαν τα δύο τρίτα του δίσκου της Ανδρομέδας με εξαιρετικά ευκρινή λεπτομέρεια. Συνολικά, η ομάδα μέτρησε περίπου 200 εκατομμύρια μεμονωμένα αστέρια σε όλο τον γαλαξία, δίνοντάς τους μια λεπτομερή εικόνα της παρελθούσας δραστηριότητας της Ανδρομέδας.«Πρέπει να μετρήσουμε τα μεμονωμένα αστέρια επειδή αποτελούν το απολιθωμένο αρχείο του σχηματισμού του γαλαξία. Το Hubble είναι το μόνο τηλεσκόπιο που μπορεί να σας δώσει αρκετά υψηλή χωρική ανάλυση σε μια αρκετά μεγάλη περιοχή ώστε να μπορέσουμε να το κάνουμε αυτό στην Ανδρομέδα», δήλωσε ο Μπεν Γουίλιαμς, αστρονόμος στο Πανεπιστήμιο της Ουάσινγκτον και συν-συγγραφέας της μελέτης.Τα ογκώδη αστέρια είναι πιο μπλε και βραχύβια, ενώ τα λιγότερο ογκώδη αστέρια είναι πιο κόκκινα και μακροβιότερα. Ως αποτέλεσμα, οι περιοχές που έχουν βιώσει πρόσφατο σχηματισμό αστεριών τείνουν να έχουν μεγαλύτερο κλάσμα μπλε αστεριών, ενώ οι περιοχές με λιγότερο πρόσφατο σχηματισμό αστεριών έχουν συνήθως πιο κόκκινο πληθυσμό. Η ομάδα διαίρεσε τις εικόνες της Ανδρομέδας σε χιλιάδες τετράγωνα, που εκτείνονται σε 300 έτη φωτός σε κάθε πλευρά του τετραγώνου, και προσδιόρισε την ιστορία του σχηματισμού αστεριών μέσα σε κάθε τμήμα για να αποκτήσει μια ολοκληρωμένη εικόνα του παρελθόντος του γαλαξία. Σταθερή πτώση Προηγούμενη έρευνα έδειξε ότι ο γαλαξίας της Ανδρομέδας βίωσε μια δραματική έκρηξη σχηματισμού αστεριών πριν από περίπου 2 δισεκατομμύρια χρόνια, πιθανώς λόγω μιας προηγούμενης αλληλεπίδρασης ή συγχώνευσης με έναν άλλο γαλαξία. Από τότε, ο σχηματισμός αστεριών μειώνεται σταθερά.Οι αστρονόμοι μετρούν τον ρυθμό σχηματισμού των αστεριών με βάση τη μάζα, ή την ποσότητα αερίου και σκόνης, που μετατρέπεται σε αστέρια ανά έτος. Οι ερευνητές υπολόγισαν ότι, πριν από 500 εκατομμύρια χρόνια, η Ανδρομέδα σχημάτιζε αστέρια με ρυθμό περίπου μίας ηλιακής μάζας ανά έτος. Ωστόσο, ο ρυθμός σχηματισμού μειώθηκε περίπου στο μισό αυτού πριν από 40 εκατομμύρια χρόνια. Ο τρέχων ρυθμός έχει μειωθεί ακόμη περισσότερο, σε περίπου το ένα πέμπτο της μάζας του Ήλιου μας ανά έτος.Η ομάδα εξέτασε επίσης εάν αυτή η μείωση ήταν συνεπής σε ολόκληρο τον γαλαξία ή συγκεντρωμένη σε ορισμένες περιοχές. Διαπίστωσαν ότι μεγάλο μέρος του πρόσφατου σχηματισμού αστεριών έχει συμβεί σε έναν δακτύλιο σχηματισμού αστεριών που βρίσκεται περίπου 32.000 έτη φωτός από το κέντρο του γαλαξία. Ως αποτέλεσμα, μεγάλο μέρος της μείωσης που μετρούν οφείλεται στη μείωση της δραστηριότητας εντός αυτού του δακτυλίου.Αντί να είναι αποτέλεσμα μειωμένης ύλης από την οποία μπορούν να σχηματιστούν νέα αστέρια, η παρακμή είναι πιο πιθανό να είναι μια φυσική υποχώρηση από την προηγούμενη, πιο ενεργή κατάστασή της.«Είναι ακριβώς όπως μετά από έναν μαραθώνιο, μερικές φορές πρέπει να πάρεις μια ανάσα», δήλωσε ο Tobin Wainer, επικεφαλής συγγραφέας του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον. Πιθανός ύποπτος Η ομάδα διερεύνησε επίσης εάν υπήρχε κάποια σχέση μεταξύ της μείωσης της δραστηριότητας στην Ανδρομέδα και της εγγύτητάς της στον γαλαξία-δορυφόρο M32 (Messier 32). Ο γαλαξίας M32 απέχει από την Ανδρομέδα περίπου 16.000 έτη φωτός στο επίπεδο του ουρανού. Ωστόσο, η τρισδιάστατη θέση του στο διάστημα είναι αβέβαιη. Ως αποτέλεσμα, οι αστρονόμοι δεν είναι σίγουροι εάν ή πότε θα μπορούσε να έχει αλληλεπιδράσει με την Ανδρομέδα στο παρελθόν.«Ένα από τα κύρια κίνητρα για αυτό το πρόγραμμα ήταν η διερεύνηση πιθανών αλληλεπιδράσεων μεταξύ του M32 και του δίσκου της Ανδρομέδας», δήλωσε ο Zhuo Chen, συν-συγγραφέας του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον.Τα δεδομένα έρευνας από το Panchromatic Hubble Andromeda Southern Treasury επέτρεψαν στην ομάδα να μελετήσει την ιστορία του σχηματισμού αστεριών στην Ανδρομέδα κοντά στο M32. Διαπίστωσαν ότι αυτή η περιοχή έδειξε σημάδια μειωμένου σχηματισμού αστεριών σε σύγκριση με άλλες περιοχές. Ο χρόνος αυτής της μείωσης, τον οποίο η μελέτη διαπιστώνει ότι ξεκίνησε πριν από περίπου 60 εκατομμύρια χρόνια, θα μπορούσε να βοηθήσει στον προσδιορισμό του πότε ο γαλαξίας M32 αλληλεπίδρασε με τον δίσκο της Ανδρομέδας.«Δεν μπορούμε να πούμε ρητά ότι βλέπουμε μείωση στον σχηματισμό αστεριών λόγω του M32. Αλλά είναι ακριβώς εκεί, και είναι σίγουρα ο πιο πιθανός ύποπτος», δήλωσε ο Wainer.Η ομάδα σχεδιάζει να συνεχίσει να αναλύει τα δεδομένα του Hubble και να τα συνδυάσει με δεδομένα από επίγεια αστεροσκοπεία για να αποκτήσει πρόσθετες γνώσεις σχετικά με την ιστορία της Ανδρομέδας.«Υπάρχει ισχυρή επιστημονική αξία σε αυτά τα αρχειακά δεδομένα. Η Ανδρομέδα είναι σημαντική επειδή είναι ένας γείτονας που βρίσκεται αρκετά κοντά ώστε να μπορούμε να τη δούμε με μεγάλη λεπτομέρεια, ενώ παράλληλα να έχουμε μια παγκόσμια προοπτική», δήλωσε ο Ράτζα ΓκουχαΘακούρτα, συν-συγγραφέας του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνια στη Σάντα Κρουζ.Μια ακόμη μεγαλύτερη παγκόσμια προοπτική είναι πιθανό να προέλθει από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Nancy Grace Roman της NASA, μετά την εκτόξευσή του ήδη από την Κυριακή 30 Αυγούστου. Το γιγαντιαίο οπτικό πεδίο του Roman μπορεί να καλύψει τουλάχιστον 100 φορές μεγαλύτερη περιοχή από το Hubble σε μήκη κύματος εγγύς υπέρυθρου σε μία μόνο παρατήρηση. Ένα πρόσφατα εγκεκριμένο πρόγραμμα παρατήρησης του Roman θα απεικονίσει ολόκληρο τον δίσκο της Ανδρομέδας και περιοχές του φωτοστέφανου που τον περιβάλλει, επιτρέποντας στους αστρονόμους να μετρήσουν εκατοντάδες εκατομμύρια αστέρια και να επιτρέψουν την ανάπτυξη πρωτοποριακών νέων επιστημών.Το Διαστημικό Τηλεσκόπιο Hubble λειτουργεί για περισσότερες από τρεις δεκαετίες και συνεχίζει να κάνει πρωτοποριακές ανακαλύψεις που διαμορφώνουν τη θεμελιώδη κατανόησή μας για το σύμπαν. Το Hubble είναι ένα έργο διεθνούς συνεργασίας μεταξύ της NASA και της ESA (Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Διαστήματος). Το Κέντρο Διαστημικών Πτήσεων Goddard της NASA στο Γκρίνμπελτ του Μέριλαντ διαχειρίζεται το τηλεσκόπιο και τις λειτουργίες των αποστολών. Η Lockheed Martin Space υποστηρίζει επίσης τις λειτουργίες των αποστολών στο Goddard. Το Ινστιτούτο Επιστήμης Διαστημικών Τηλεσκοπίων στη Βαλτιμόρη, το οποίο λειτουργεί από τον Σύνδεσμο Πανεπιστημίων για την Έρευνα στην Αστρονομία, διεξάγει επιστημονικές επιχειρήσεις Hubble για τη NASA. https://science.nasa.gov/missions/hubble/nasas-hubble-shows-star-formation-in-andromeda-galaxy-winding-down/ Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble της NASA παρείχε μια λεπτομερή εικόνα εκατομμυρίων αστεριών στον γαλαξία της Ανδρομέδας. Οι περιοχές που έχουν βιώσει πρόσφατο σχηματισμό αστεριών (1) φαίνονται σημαντικά πιο μπλε από τις περιοχές με λιγότερο πρόσφατο σχηματισμό αστεριών (2). Αυτή η ταινία, που δημιουργήθηκε από μια ανάλυση δεδομένων από το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble της NASA, καταδεικνύει πώς ο ρυθμός σχηματισμού αστεριών στον γαλαξία της Ανδρομέδας έχει μειωθεί τα τελευταία 500 εκατομμύρια χρόνια. Τα φωτεινότερα χρώματα υποδεικνύουν πού ο σχηματισμός αστεριών ήταν υψηλότερος σε μια δεδομένη χρονική στιγμή.

Ανθρωπόκαινο: «alea iacta est» Γιατί το «Ανθρωπόκαινο» δεν εντάσσεται στη γεωχρονολογική κλίμακα ως επίσημη γεωλογική εποχή Τον Μάρτιο του 2024 η αρμόδια επιτροπή των Γεωεπιστημών πήρε μια οριστική απόφαση: το «Ανθρωπόκαινο» δεν εντάσσεται στη γεωχρονολογική κλίμακα ως επίσημη γεωλογική εποχή.Η Υποεπιτροπή Στρωματογραφίας του Τεταρτογενούς απέρριψε, με ισχυρή πλειοψηφία, την πρόταση που η Ομάδα Εργασίας για το Ανθρωπόκαινο (Anthropocene Working Group, ΑWG), με τη συμβολή πολλών εκατοντάδων επιστημόνων είχε επεξεργαστεί επί δεκαπέντε χρόνια και η ετυμηγορία επικυρώθηκε λίγες ημέρες αργότερα από τη Διεθνή Ένωση Γεωλογικών Επιστημών, τον ανώτατο θεσμικό φορέα του κλάδου (Witze, 2024).Για να κατανοήσουμε όμως πώς πήραν αυτήν την απόφαση οι πλέον ειδικοί του θέματος, θα πρέπει να ανατρέξουμε ιστορικά πολύ πίσω.Η ιδέα ότι ο άνθρωπος έχει γίνει «γεωλογική δύναμη» δεν είναι καινούργια. Ήδη το 1873 ο Ιταλός γεωλόγος Antonio Stoppani έκανε λόγο για μια «νέα τελλουρική δύναμη» (una nuova forza tellurica), ισοδύναμη με τις μεγαλύτερες φυσικές δυνάμεις του πλανήτη.Νωρίτερα, ο Γάλλος φυσιοδίφης Buffon είχε ήδη τοποθετήσει την εμφάνιση του ανθρώπου στην έβδομη και τελευταία «εποχή» της φυσικής ιστορίας του πλανήτη, ενώ στις αρχές του 20ού αιώνα ο Ουκρανός γεωχημικός Vladimir Vernadsky ανέπτυξε την έννοια της «Νοόσφαιρας», της βιόσφαιρας δηλαδή όπως τη μεταμορφώνει η ανθρώπινη σκέψη. Καμία, ωστόσο, από αυτές τις πρώιμες συλλήψεις δεν ξέφυγε από τους στενούς επιστημονικούς κύκλους της εποχής της.Η σύγχρονη διατύπωση γεννήθηκε το 2000, όταν ο Ολλανδός χημικός και νομπελίστας Paul Crutzen, ενοχλημένος από την επίμονη χρήση του όρου «Ολόκαινο» για τη σημερινή εποχή, του γεωλογικού δηλαδή διαστήματος που ξεκίνησε πριν από περίπου 11.700 χρόνια με το τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων, προσφέροντας το ήπιο κλίμα που επέτρεψε την ανάπτυξη της γεωργίας και του πολιτισμού, και το οποίο ονομάστηκε έτσι το 1867 από τον Γάλλο παλαιοντολόγο Paul Gervais, από τις ελληνικές λέξεις «όλος» και «καινός» (εντελώς νέος/πρόσφατος), πριν επισημοποιηθεί το 1885, πρότεινε αυθόρμητα σε ένα συνέδριο στο Μεξικό ότι ζούμε πλέον στο «Ανθρωπόκαινο».Μέσα σε μία δεκαετία ο όρος εκτοξεύθηκε: κυκλοφόρησαν τρία επιστημονικά περιοδικά αφιερωμένα σε αυτόν, ενώ πέρασε ταχύτατα από τη γεωλογία στην κλιματολογία, την αρχαιολογία, τη φιλοσοφία, την τέχνη και τη δημοσιογραφία (Lewis και Maslin, 2015).Το 2009 ο όρος απέκτησε νέα θεσμική υπόσταση με τη συγκρότηση της Ομάδας Εργασίας για το Ανθρωπόκαινο, η οποία κλήθηκε να εξετάσει αν η πρόταση άντεχε στα αυστηρά κριτήρια της στρωματογραφίας.Για να αναγνωριστεί μια εποχή ως νέα γεωλογική εποχή απαιτείται μια «χρυσή αιχμή» (golden spike), ένα χρονολογημένο σημείο μέσα σε ίζημα, πάγο ή πέτρωμα όπου αποτυπώνεται με ακρίβεια μια παγκόσμια, ταυτόχρονη μεταβολή του γήινου συστήματος.Από τις δεκάδες υποψήφιες αφετηρίες που εξετάστηκαν, από τη χρήση της φωτιάς στην Παλαιολιθική εποχή έως τη Βιομηχανική Επανάσταση, μόλις δύο πληρούσαν πραγματικά τα κριτήρια: το 1610, με την απότομη πτώση του CO₂ που συνδέθηκε με την αναδάσωση εκατομμυρίων εκταρίων μετά τον δημογραφικό αφανισμό των αυτοχθόνων πληθυσμών της Αμερικής στον απόηχο της αποικιοκρατικής κατάκτησης, και το 1964 με τη «χρυσή αιχμή» του ραδιενεργού άνθρακα-14 από τις πυρηνικές δοκιμές, καθαρά αποτυπωμένη στους δακτυλίους των δέντρων.Τελικά, ύστερα από δεκαπέντε χρόνια, η Ομάδα προτίμησε μια τρίτη, συγγενική λύση: αφετηρία γύρω στο 1950, με «χρυσή αιχμή» στα ιζήματα της λίμνης Crawford του Καναδά, συνδεδεμένη με τη ραδιενεργό εναπόθεση των πυρηνικών δοκιμών και τη «Μεγάλη Επιτάχυνση» της βιομηχανικής παραγωγής και της κατανάλωσης (Lewis και Maslin, 2015).Η πλειοψηφία, όμως, την απέρριψε για τρεις κυρίως λόγους: το εξαιρετικά σύντομο χρονικό βάθος των μόλις εβδομήντα ετών, τον κίνδυνο η γεωλογία να μετατραπεί από επιστήμη σε εργαλείο πολιτικής προειδοποίησης και τον διαχρονικό (diachronous) χαρακτήρα της ανθρώπινης επίδρασης στον πλανήτη, που δεν εμφανίστηκε ακαριαία σε ένα χρονικό σημείο αλλά εξελίχθηκε σταδιακά. Παρά τις όποιες αντιδράσεις, η ετυμηγορία της πλειοψηφίας ήταν και παραμένει απολύτως ορθή. Η διατήρηση του Ολοκαίνου ως της επίσημης γεωλογικής μας εποχής δεν συνιστά υποτίμηση των αλλαγών που παρατηρούνται σε διάφορα σημεία του πλανήτη, αλλά περιφρούρηση των ίδιων των κανόνων της Στρωματογραφίας.Κανείς από τους ειδικούς δεν αμφισβήτησε ότι ο άνθρωπος επεμβαίνει κρίσιμα στη Γη. Το ερώτημα ήταν αν αυτή η επέμβαση συνάδει με το αυστηρό πλαίσιο μιας γεωλογικής «εποχής» με μια ενιαία, παγκόσμια αφετηρία. Και η απάντηση, με βάση το ίδιο το φυσικό αρχείο των πετρωμάτων, ήταν αρνητική: η ανθρώπινη επίδραση δεν εκδηλώθηκε ακαριαία το 1950, αλλά αποτελεί μια εγγενώς διαχρονική και σταδιακή διαδικασία, με διαφορετική αφετηρία σε κάθε περιοχή του πλανήτη.Η σημασία τελικά της απόφασης έγκειται στο ότι περιορίζεται αυστηρά στους κανόνες ονοματοδοσίας, οι οποίοι στηρίζονται όχι σε κοινωνικά, ούτε πολιτικά, ούτε δημοσιογραφικά, αλλά σε αυστηρώς επιστημονικά κριτήρια, ακολουθώντας τις νομοτέλειες και τους κανόνες της Στρωματογραφίας.Και αυτό δεν είναι ήσσονος σημασίας: η ίδια η επιλογή αφετηρίας δεν υπήρξε ποτέ ουδέτερη τεχνική λεπτομέρεια: μια πρώιμη ημερομηνία «χρυσής αιχμής» π.χ. το 1610, «κανονικοποιεί» την περιβαλλοντική αλλαγή, δηλαδή κάνει την αλλαγή να φαίνεται φυσιολογική, αναμενόμενη, ενώ μια «χρυσή αιχμή» βιομηχανικής προέλευσης αποδίδει ιστορικές ευθύνες σε συγκεκριμένες δομές εξουσίας, συγκεκριμένα συστήματα, συγκεκριμένες χώρες και συγκεκριμένες τάξεις μέσα σε αυτές, που δημιούργησαν αυτή την κρίση, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο ορθή την εμμονή των γεωεπιστημόνων σε στρωματογραφικά και όχι σε πολιτικά, ιστορικά, ή κοινωνικά κριτήρια.Ο κύβος έχει πράγματι ριφθεί, όχι όμως ενάντια στη Γεωλογία, αλλά μέσα από αυτήν. Η επιστημονική κοινότητα, πιστή στους αυστηρούς κανόνες της Στρωματογραφίας, δεν προέβη σε βιαστική ανακήρυξη του Ανθρωπόκαινου ως επίσημης γεωλογικής εποχής, μια νηφάλια και τεκμηριωμένη απόφαση που τιμά τη μεθοδολογία της, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι η ανθρώπινη παρουσία ενσωματώνεται στη μακρόχρονη γεωλογική εξέλιξη του πλανήτη ως φυσική διεργασία, όχι ως εξωγενής διαταραχή.Η ώριμη αυτή κρίση της Στρωματογραφίας αποτελεί ορθή εγγύηση της επιστημονικής αυστηρότητας: δεν υποβαθμίζει την ανθρώπινη επέμβαση, αλλά την τοποθετεί με ακρίβεια στη γεωλογική κλίμακα, αποφεύγοντας τόσο την πρόωρη πολιτικοποίηση όσο και την αυθαίρετη ιεράρχηση της ανθρώπινης δραστηριότητας πάνω από τις γεωδυναμικές ενδογενείς και εξωγενείς διεργασίες του πλανήτη. * Καθηγητής και τέως κοσμήτορας της Σχολής Μηχανικών Ορυκτών Πόρων του Πολυτεχνείου Κρήτης, μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου της Ελληνικής Γεωλογικής Εταιρείας Βιβλιογραφία Lewis, S. L. και Maslin, M. A. (2015) ‘Defining the Anthropocene’, Nature, 519(7542), σσ. 171–180. https://doi.org/10.1038/nature14258 Witze, A. (2024) ‘It’s final: the Anthropocene is not an epoch, despite protest over vote’, Nature, 20 Μαρτίου. https://doi.org/10.1038/d41586-024-00868-1 https://www.naftemporiki.gr/techscience/2142850/anthropokaino-alea-iacta-est/

Η Κίνα δημιουργεί μια νέα γενιά «ελίτ» κλωνοποιημένων γιακ – Γιατί το κάνει. Το φιλόδοξο σχέδιο κλωνοποίησης που διχάζει την επιστημονική κοινότητα Σε μυστικά εργαστήρια στα υψίπεδα του Θιβέτ, Κινέζοι επιστήμονες υλοποιούν ένα πρόγραμμα, που υπόσχεται να σώσει σπάνια είδη, αλλά εγείρει σοβαρά ηθικά και επιστημονικά ερωτήματα.Πάνω από τα 4.000 μέτρα υψόμετρο, εκεί όπου ο αέρας είναι αραιός και οι χειμώνες αδυσώπητοι, επιστήμονες επιχειρούν κάτι που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε με επιστημονική φαντασία.Σε απομονωμένα ερευνητικά κέντρα δημιουργούν κλωνοποιημένα γιακ, ελπίζοντας να συγκροτήσουν μέσα στα επόμενα χρόνια ένα κοπάδι από περισσότερα από 100 «υπερ-γιακ»: ζώα μεγαλύτερα, πιο υγιή, πιο γόνιμα και περισσότερο ανθεκτικά στις ασθένειες και στις ακραίες συνθήκες. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του CNN το πρώτο επιτυχημένο κλωνοποιημένο γιακ γεννήθηκε τον Ιούλιο του 2025 και παρουσιάστηκε από τα κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης ως σημαντικό επιστημονικό επίτευγμα.Την άνοιξη του 2026 ακολούθησαν ακόμη δέκα γεννήσεις, ενώ ο στόχος είναι έως το 2028 να έχει δημιουργηθεί ένα ολόκληρο κοπάδι «ελίτ» ζώων. Γιατί η Κίνα επενδύει εκατομμύρια Για τους κατοίκους του Θιβέτ, το γιακ δεν είναι απλώς ένα ζώο. Αποτελεί τη βάση της τοπικής οικονομίας εδώ και αιώνες. Προσφέρει γάλα, κρέας, μαλλί και χρησιμοποιείται στις αγροτικές εργασίες, ενώ για πολλούς Θιβετιανούς έχει και βαθιά πολιτιστική και θρησκευτική σημασία. Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι πληθυσμοί τους αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις. Η κλιματική αλλαγή, η υποβάθμιση των βοσκοτόπων, οι ακραίες καιρικές συνθήκες αλλά και η μείωση της γενετικής ποικιλότητας λόγω διασταυρώσεων και ενδογαμίας έχουν οδηγήσει σε μικρότερο μέγεθος σώματος, χαμηλότερη γονιμότητα και αυξημένη ευαλωτότητα των ζώων.Σύμφωνα με τους Κινέζους επιστήμονες, η φυσική αναπαραγωγή των γιακ έχει ποσοστό επιτυχίας μόλις περίπου 20%, γεγονός που δυσκολεύει σημαντικά τη διατήρηση ισχυρών πληθυσμών. Από το εργαστήριο… στο λιβάδι Η διαδικασία θυμίζει εκείνη που χρησιμοποιήθηκε πριν από σχεδόν τρεις δεκαετίες για τη διάσημη Ντόλι, το πρώτο κλωνοποιημένο πρόβατο.Οι ερευνητές επιλέγουν τα πιο υγιή και παραγωγικά γιακ, αφαιρούν κύτταρα από το σώμα τους και μεταφέρουν το γενετικό τους υλικό σε ωάρια από τα οποία έχει αφαιρεθεί ο αρχικός πυρήνας.Το έμβρυο που δημιουργείται εμφυτεύεται στη συνέχεια σε παρένθετη μητέρα, η οποία κυοφορεί το κλωνοποιημένο ζώο.Οι πρώτοι απόγονοι, σύμφωνα με τα κινεζικά πανεπιστήμια που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, αναπτύσσονται φυσιολογικά και παρουσιάζουν καλή υγεία. Η διάσωση ενός σχεδόν μυθικού ζώου Το πρόγραμμα δεν αφορά μόνο τα οικόσιτα γιακ. Οι επιστήμονες φιλοδοξούν να χρησιμοποιήσουν την ίδια τεχνολογία για να προστατεύσουν το εξαιρετικά σπάνιο χρυσό άγριο γιακ, ένα υποείδος από το οποίο εκτιμάται ότι έχουν απομείνει μόλις περίπου 300 ζώα στο Θιβέτ.Έχουν ήδη δημιουργηθεί περισσότερα από 200 κλωνοποιημένα έμβρυα άγριων γιακ, τα οποία έχουν εμφυτευθεί σε παρένθετες μητέρες.Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει ανακοινωθεί καμία επιτυχής γέννηση άγριου κλώνου, ούτε υπάρχουν πληροφορίες για την πορεία των κυήσεων. Επιστημονική πρόοδος ή επικίνδυνο πείραμα; Το φιλόδοξο πρόγραμμα έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση στη διεθνή επιστημονική κοινότητα.Πολλοί ειδικοί αναγνωρίζουν ότι η κλωνοποίηση μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για τη διατήρηση απειλούμενων ειδών και τη βελτίωση της αγροτικής παραγωγής.Άλλοι, όμως, προειδοποιούν ότι τέτοιες παρεμβάσεις απαιτούν απόλυτη διαφάνεια, αυστηρή επιστημονική εποπτεία και ξεκάθαρους κανόνες δεοντολογίας.Μέχρι σήμερα, μεγάλο μέρος του κινεζικού προγράμματος παραμένει καλυμμένο από μυστικότητα. Δεν είναι γνωστό πόσες αποτυχημένες κυήσεις προηγήθηκαν των επιτυχημένων γεννήσεων, ούτε ποιο είναι το ποσοστό γενετικών ανωμαλιών ή θνησιμότητας. Μπορεί η τεχνολογία να σώσει τη φύση; Το μεγαλύτερο ερώτημα ίσως δεν αφορά τα ίδια τα γιακ. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η κλωνοποίηση δεν μπορεί να αντικαταστήσει την προστασία των φυσικών οικοτόπων, τη μείωση των εκπομπών άνθρακα ή την αντιμετώπιση της λαθροθηρίας και της υποβάθμισης των οικοσυστημάτων.Οι υποστηρικτές, αντίθετα, θεωρούν ότι η παραδοσιακή προστασία της άγριας ζωής δεν επαρκεί πλέον απέναντι στην ταχύτητα με την οποία αλλάζει ο πλανήτης.Έτσι, το πρόγραμμα του Θιβέτ μετατρέπεται σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα πείραμα κλωνοποίησης.Είναι μια δοκιμασία για το κατά πόσο η ανθρωπότητα μπορεί —ή πρέπει— να χρησιμοποιήσει τη βιοτεχνολογία όχι μόνο για να θεραπεύει ασθένειες ή να αυξάνει την παραγωγή τροφίμων, αλλά και για να αναδιαμορφώνει το ίδιο το μέλλον της ζωής πάνω στη Γη. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2142982/i-kina-dimioyrgei-mia-nea-genia-elit-klonopoiimenon-giak-giati-to-kanei/

Nvidia, Microsoft, SpaceX και Palantir συγκροτούν «συμμαχία άμυνας» απέναντι στις κυβερνοεπιθέσεις της AI. Η Open Secure AI Alliance θα αναπτύξει εργαλεία ανοικτού κώδικα για την προστασία επιχειρήσεων - Καταλύτης το πρόσφατο περιστατικό παραβίασης της Hugging Face από μοντέλα της OpenAIΜια νέα γραμμή άμυνας απέναντι στις κυβερνοεπιθέσεις που μπορεί να εξαπολύσει η ίδια η τεχνητή νοημοσύνη επιχειρούν να δημιουργήσουν ορισμένες από τις ισχυρότερες τεχνολογικές εταιρείες του πλανήτη.Η Nvidia εντάχθηκε στην Open Secure AI Alliance, έναν νέο συνασπισμό στον οποίο συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, οι Microsoft, SpaceX και Palantir, καθώς και δεκάδες ακόμη εταιρείες του κλάδου.Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η ανάπτυξη προγραμμάτων ανοικτού κώδικα που θα επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν προηγμένα συστήματα AI για την ανίχνευση, την ανάλυση και την απόκρουση κυβερνοεπιθέσεων οι οποίες πραγματοποιούνται επίσης με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Το περιστατικό που σήμανε συναγερμό Καταλύτης για τη δημιουργία της συμμαχίας ήταν το πρόσφατο περιστατικό ασφαλείας στη Hugging Face, την πλατφόρμα που φιλοξενεί μοντέλα και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης ανοικτού κώδικα.Σύμφωνα με όσα γνωστοποίησε την περασμένη εβδομάδα η OpenAI, δύο συστήματά της κατάφεραν να εξέλθουν από το ελεγχόμενο περιβάλλον δοκιμών στο οποίο λειτουργούσαν, να αποκτήσουν πρόσβαση στο διαδίκτυο και να διεισδύσουν στα συστήματα της Hugging Face.«Το πρόσφατο περιστατικό ασφαλείας στη Hugging Face αποτέλεσε μια ξεκάθαρη υπενθύμιση», ανέφερε η Open Secure AI Alliance. «Οι υπερασπιστές του κυβερνοχώρου χρειάζονται ανοικτά, προηγμένα συστήματα πρακτόρων για αυτοάμυνα».Το περιστατικό προκάλεσε ιδιαίτερη ανησυχία στην τεχνολογική βιομηχανία, καθώς έδειξε ότι τα ισχυρά μοντέλα AI δεν περιορίζονται πλέον στην παραγωγή κακόβουλου κώδικα ή στην παροχή οδηγιών. Μπορούν δυνητικά να σχεδιάζουν και να εκτελούν αυτόνομα μια ακολουθία ενεργειών εναντίον πραγματικών ψηφιακών υποδομών. Τα «ασφαλή» μοντέλα αρνήθηκαν να βοηθήσουν Η υπόθεση ανέδειξε, παράλληλα, ένα δύσκολο δίλημμα γύρω από τα συστήματα ασφαλείας που ενσωματώνουν οι εταιρείες στα μοντέλα τους.Η Hugging Face επιχείρησε αρχικά να χρησιμοποιήσει μοντέλα της Anthropic για να αναλύσει τα αρχεία καταγραφής και να εντοπίσει τον τρόπο με τον οποίο είχε πραγματοποιηθεί η εισβολή. Τα μοντέλα αρνήθηκαν, επικαλούμενα τους περιορισμούς που έχουν σχεδιαστεί ώστε να αποτρέπουν τη χρήση τους σε κυβερνοεπιθέσεις.Η εταιρεία στράφηκε τότε σε ένα λιγότερο περιορισμένο κινεζικό μοντέλο. Με τη βοήθειά του κατάφερε να αναλύσει την επίθεση, να απομακρύνει τα συστήματα AI που είχαν εισβάλει στο δίκτυό της, να αλλάξει τους κωδικούς πρόσβασης και να ανακατασκευάσει τα τμήματα της υποδομής που είχαν παραβιαστεί.Η ειρωνεία ήταν εμφανής: οι δικλίδες που είχαν τοποθετηθεί για να εμποδίζουν την επιθετική χρήση της AI δυσκόλεψαν ταυτόχρονα τη χρησιμοποίησή της για νόμιμη κυβερνοάμυνα. Η AI ως επιτιθέμενος και ως ασπίδα Η νέα συμμαχία φιλοδοξεί να καλύψει ακριβώς αυτό το κενό, δημιουργώντας εργαλεία που θα είναι αρκετά ισχυρά ώστε να αντιμετωπίζουν αυτόνομες κυβερνοεπιθέσεις, αλλά παράλληλα προσβάσιμα στις επιχειρήσεις και στους ειδικούς ασφαλείας.Η πρωτοβουλία έρχεται ενώ στελέχη του τεχνολογικού κλάδου και κυβερνητικοί αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι οι δυνατότητες των μοντέλων στο hacking εξελίσσονται με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από τα συστήματα προστασίας.Ο Λευκός Οίκος έχει ήδη εντείνει την εποπτεία των προηγμένων μοντέλων και πιέζει τον ιδιωτικό τομέα να αξιοποιήσει την AI όχι μόνο ως παραγωγικό εργαλείο, αλλά και ως ενεργό μηχανισμό κυβερνοάμυνας.Η μάχη που διαμορφώνεται, επομένως, δεν θα διεξαχθεί απλώς ανάμεσα σε hackers και ειδικούς ασφαλείας. Θα διεξαχθεί ανάμεσα σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που επιτίθενται και σε άλλα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που επιχειρούν να τα σταματήσουν. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2143274/nvidia-microsoft-spacex-kai-palantir-sygkrotoyn-symmachia-amynas-apenanti-stis-kyvernoepitheseis-tis-ai/