ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ ΛΕΩΝ

Μόλις το 2018 οι αστρονόμοι κατάφεραν να μετρήσουν σχετικιστικά φαινόμενα στην τροχιά του αστεριού S2 γύρω από την κεντρική μαύρη τρύπα του Γαλαξία μας. Ενώ το αστέρι κινείται με 2,5% της ταχύτητας του φωτός, σε νέφη παρόμοιας τροχιάς μετρήθηκε ταχύτητα που αναλογεί στο 1/3 της ταχύτητας του φωτός. Η κεντρική μαύρη τρύπα έχει ακτίνα 17 ώρες φωτός και μάζα 4 εκατομμύρια ηλιακές μάζες. Παρατηρήθηκαν εκρήξεις λαμπρότητας στο υπέρυθρο (το υπέρυθρο μας επιτρέπει να δούμε μέσα από την σκόνη της κεντρικής γαλαξιακής περιοχής) διάρκειας από μερικές δεκάδες λεπτά ως 2 ώρες. Η διάρκεια αυτών των εκρήξεων μας πληροφορεί για το μέγεθος της περιοχής όπου έγινε η έκρηξη (σε λεπτά ή ώρες φωτός). Έχει παρατηρηθεί εκπομπή σχετικιστικών ραδιοκυμάτων από την κεντρική περιοχή του Γαλαξία, που οφείλεται σε επιτάχυνση του πλάσματος γύρω από την μαύρη τρύπα. Τα σωματίδια κοντά στον ορίζοντα γεγονότων αποκτούν σχετικιστικές ταχύτητες. Το αστέρι S2 βρέθηκε τον Μάιο του 2018 στην κοντινότερη απόσταση από την κεντρική μαύρη τρύπα κατά την ελλειπτική τροχιά του γύρω από αυτήν. Τότε παρατηρήθηκαν οι παραπάνω εκρήξεις λαμπρότητας στο υπέρυθρο. Οι εκρήξεις σχηματίζουν ένα τόξο γύρω από την μαύρη τρύπα. Ανάλογα την κλίση της περιοχής μιας έκρηξης λαμπρότητας προς εμάς έπρεπε να παρατηρούμε και την ενίσχυση της λαμπρότητας λόγω βαρυτικού φακού από την μαύρη τρύπα. Όταν η έκρηξη σημειώνεται πίσω από την μαύρη τρύπα, όπως την παρατηρούμε, η ενίσχυση της λαμπρότητας από τον βαρυτικό φακό θα έπρεπε να είναι στο μέγιστο. Κάτι τέτοιο δεν απεικονίζεται στην σχετική καμπύλη φωτός, που σημαίνει ότι η τροχιά του άστρου είναι κάθετη στο γαλαξιακό επίπεδο (δεν κρύβεται το αστέρι πίσω από την μαύρη τρύπα). Αυτό που παρατηρούμε είναι μια μεγέθυνση της τροχιάς λόγω βαρυτικού φακού. Οι εκρήξεις λαμπρότητας εξηγούνται ως κρουστικά μέτωπα του σχετικιστικού πλάσματος με την μεσοαστρική ύλη (νέφη). Οι υπολογισμοί μας δείχνουν ότι η τροχιά του αστεριού έχει ακτίνα 3,5 ακτίνες Schwarzschild της μαύρης τρύπας (12 εκατομμύρια χιλιόμετρα) , με τις λαμπρές περιοχές των εκρήξεων να διανύουν μια απόσταση 2 AU σε 50 λεπτά, κάτι που αντιστοιχεί στο 1/3 περίπου της ταχύτητας του φωτός (κίνηση των νεφών). Σε αυτή την απόσταση από την ακτίνα Schwarzschild μπορεί η ύλη, δηλαδή τα νέφη και το αστέρι, να έχει σταθερή τροχιά. Επίσης παρατηρήθηκε και αυξημένη πολικότητα του φωτός, που οφείλεται σε τοπικά μαγνητικά πεδία. Astronomy and astrophysics 618,L10, 2018

Στα πλαίσια μιας έρευνας αστρονόμοι από το πανεπιστήμιο του Warwick ανάλυσαν τα δεδομένα του Gaia για τους λευκούς νάνους. Πρόκειται για την μέτρηση αποστάσεων 200.000 λευκών νάνων και την απόλυτη λαμπρότητα 15.000, με μεγάλη ακρίβεια. Ένα συμπέρασμα από τα παραπάνω δεδομένα είναι ότι η εξέλιξη των λευκών νάνων (σταδιακή ψύξη) καθυστερεί σε έναν συγκεκριμένο συνδυασμό λαμπρότητας και θερμοκρασίας, ανεξάρτητα την μάζα και την ηλικία τους. Η εξήγηση είναι ότι παρέχεται θερμότητα από το εσωτερικό των λευκών νάνων λόγω κρυσταλλώματος. Αυτό το φαινόμενο μας είναι γνωστό από την καθημερινότητα, ένας όγκος νερού δεν ψύχεται κάτω από το σημείο τήξης αν δεν κρυσταλλώσει όλο το νερό. Η ψύξη των λευκών νάνων διαρκεί δις έτη. Κατά την ψύξη πετυχαίνεται ένας συνδυασμός πίεσης και θερμοκρασίας που επιτρέπει την κρυστάλλωση των ατόμων. Σε αυτή την διαδικασία απελευθερώνεται θερμότητα, που εμποδίζει την περαιτέρω ψύξη, με αποτέλεσμα η εξέλιξη (ψύξη) του λευκού νάνου να<κολλάει> για κάποιο χρονικό διάστημα.

Για εμένα είναι πολύ σημαντικό να περάσουμε στον κόσμο το επίπεδο της αστρονομίας ως επιστήμη, δηλαδή ότι έχουμε πλέον τα μέσα να παρατηρούμε με μεγάλη ακρίβεια και λεπτομέρεια τα ουράνια αντικείμενα. Να ενημερωθεί ο κόσμος για τις απίστευτες γνώσεις που αποκτήσαμε. Δεν είναι τόσο σημαντικό αν ένας γαλαξίας γυρίζει δεξιόστροφα ή αριστερόστροφα, όπως τον βλέπουμε, αλλά ότι μπορούμε να το μερτήσουμε. Και πρέπει να τονίζουμε ότι η αστρονομία είναι φυσική, όχι φιλοσοφία. Προσωπικά δεν πιστεύω ότι κάποιος φυσικός <παραπλανήθηκε> στην παραεπιστήμη, απλά επιλέγει να γίνει απατεώνας, σαν τους αστρολόγους. Το ίδιο συμβαίνει και στον χώρο της ιατρικής, αλλά ευτυχώς εκεί τα πράγματα είναι αρκετά αυστηρά.

Καλησπέρα Εδώ στην Μυτιλήνη συνεργάζομαι με το ΚΠΕ (Κέντρο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης) σε εκπαιδευτικές δράσεις αστρονομίας. Δεχόμαστε από Δημοτικά ως και Λύκεια. Έχουμε ένα φουσκωτό πλανητάριο και εκτός την προβολή συνήθως κάνω μια παρουσίαση (power point με προτζέκτορα) στα παιδιά που μας επισκέφτονται. Θέλουμε να εμπλουτίσουμε το πρόγραμμά μας με αστρονομικά βίντεο. Μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τα θαυμάσια βίντεο που έχεις ανεβάσει στο youtube? Ευχαριστώ Λεωνίδας

Οτιδήποτε για αυτές τις ηλικίες. Προτιμώ στα εληνικά, βιντεο στα αγγλικά με ελληνικούς υπότιτλους θα είναι πολύ δύσκολα για τα μικρά παιδιά.

ψάχνω βίντεο για νήπια και ένα για δημοτικά. Υπάρχει κάτι στα Ελληνικά;

Πρωτα θέλω να σας ευχαριστήσω για την ομορφη και ποιοτικη συζήτηση. Πιστεύω ότι το κατανόησα (κάπως), ιδίως από το βίντεο που προτείνει ο Heal. 2 φράσεις της συζήτησης μου φαίνονται ιδιαίτερα σημαντικές, 1) ότι η απορρόφηση και επανεκπομπή δεν μας δίνει τα αποτελέσματα της διάθλασης, και 2) ότι το φως δεν μπορεί να επιβαρδύνει ή να επιταχύνει. Είδαμε όμως πόσο εύκολα μπορεί να γίνει λάθος ή υπεραπλουστευμένη διατύπωση, ακόμα και από φυσικούς και αστρονόμους.

Vanessa Rodrigues Vanessa Rodrigues, PhD Research Scholar in Optics and Photonics Answered Mar 12, 2016 · Author has 85 answers and 661.1k answer views Originally Answered: What is reason behind refraction? The popular explanation: Refraction is the change in the light wave propagation direction when a change in refractive index of a medium is encountered. The phenomena is explained in terms of Snell's law/ Fermat's principle of least time, law of conservation of momentum and of energy. But what really happens behind the scenes: We are dealing with light-matter interaction here. The light causes the charges (electrons, atoms, or molecules) in the medium to oscillate and thus emit additional light waves that can travel in any direction (over the sphere of 4π steradians of solid angle). The oscillating particles vibrate at the frequency of the incident light and re-emit energy as light of that frequency (this is the mechanism of light “scattering”). If the emitted light is “out of phase” with the incident light (phase difference ∼= ±π radians), then the two waves interfere destructively and the original beam is attenuated. If the attenuation is nearly complete, the incident light is said to be “absorbed.” Scattered light may interfere constructively with the incident light in certain directions, forming beams that have been reflected and/or transmitted. The constructive interference of the transmitted beam occurs at the angle that satisfies Snell’s law; while that after reflection occurs for θreflected = θincident. The mathematics are based on Maxwell’s equations for the three waves and the continuity conditions that must be satisfied at the boundary.[1] The colors of wave 1 and wave 2 are only for representation purpose only. They do not signify wavelength. Footnotes [1] https://www.google.co.in/url?sa=... 1.3k Views · View 9 Upvoters · Answer requested by Shivesh Mishra and Vasu Vats Dinesh Ramakrishnan Dinesh Ramakrishnan, BS MS Mathematics & Physics, Indian Institute of Science Education and Research, Pune (2021) Answered Mar 11, 2016 · Author has 203 answers and 186k answer views Originally Answered: What is reason behind refraction? It's an elementary thing for anybody reason to this question using phrases like 'Light slows down in a medium' comparing the same thing with things like, 'cars going slower in a patched road' and many more. But it is not exactly the same idea I would advocate. One must understand that light basically NEVER slows down and also it is NEVER accelerated! Yeah, Einstein says this too in his relativistic ideas. But how do we seem to measure a slower one in glass or water??? A medium like glass or water is packed with atoms in a kind of lattice or simply 'arrangement'. The same photon, I believe, could not reach the other end after being incident into the medium. The energy from photons are adsorbed and re-emitted into the medium for it to propagate through it. This adsorption- re-emission stuff is performed by electrons, slower than light for sure, hence, the light seems travelling slower! For the bending caused by refraction, it is well explained by considering the wave picture of light in terms of wave-fronts. I don't want to explain this easy stuff and you can 'google' for 'Huygens' principle'. It is quite consistent despite not being completely accurate. Συγνώμη γαι τα Αγγλικά, δεν είχα χρονο να μεταφράσω. Απλά θέλω να ρωτήσω αν είναι έηκυρες οι παραπάνω απαντήσεις στο ερώτημα της φύσης της διάθλασης. Είμουν σίγουρος ότι είχα διαβάσει ότι πρόκειται για απορρόφηση και επανεκπομπή φωτονίων.

Σορρυ το έγραψα μισό, αλλά βρίσκω το θέμα πολύ συναρπαστικό. Λοιπόν το πως αλληλεπιδρά με τα ηλεκτρόνια (είπαμε όχι Compton ή αντίστροφο Compton) είναι το ερώτημα. Και γιατί να αλλάζει πορεία? Θα το καταλάβαινα στην απορρόφηση και επαναεκπομπή. Δεν έχει σχέση με το φαινόμενο σύγχροτρον (σχετικιστική ακτινοβολία), αλλά μου θυμίζει λίγο αυτόν τον μηχανισμό. Τελικά είναι δύσκολο να καταλάβουμε το φως!

Το πως αλληλεπιδρά με τα ηλεκτρόνια (είπαμε όχι Compton ή αντίστροφο Compton). Η Cherenkov στην ατμόσφαιρά μας προκαλείται κυρίως από μιόνια. Τα νετρίνα δεν αλληλεπιδρούν με την ατμόσφαιρα, ούτε καν με όλη την Γη! Μόνο πολύ σπάνια.

Ελπίζω να το απέδωσα σωστά. Είναι από τα θέματα που δεν είμαι σίγουρος ότι τα κατανοώ. Αν κάτι δεν είναι σωστό, είμαι βέβαιος ότι θα βοηθήσετε να το διατυπώσουμε όπως πρέπει.

Μια μαύρη τρύπα ορίζεται από την μάζα της και την στροφορμή της. Το μεγεθός της ορίζεται από την ακτίνα Schwarzschild, δηλαδή τον ορίζοντα γεγονότων. Αυτός αποτελεί το όριο όπου ούτε το φως δεν διαφεύγει από την βαρυτική έλξη της μαύρης τρύπας. Το μέγεθος του ορίζοντα γεγονότων, εξαρτάται, εκτός από την μάζα, από την περιστροφή της μαύρης τρύπας. Μία μαύρη τρύπα που περιστρέφεται πολύ γρήγορα στρεβλώνει έντονα τον χωρόχρονο κοντά της με αποτέλεσμα να βρίσκεται σε μεγαλύτερη απόσταση ο ορίζοντας γεγονότων. Η ακτίνα της μαύρης τρύπας σε αυτή την περίπτωση είναι η μισή της ακτίνας του ορίζοντα. Αν ο ήλιος μας γινόταν μαύρη τρύπα, ο ορίζοντα γεγονότων θα είχε ακτίνα 3 χιλιόμετρα και ο δίσκος προσαύξησης ακτίνα 6 χιλιόμετρα. Ο καθορισμός της στροφορμής μιας μαύρης τρύπας είναι πολύ σημαντικός. Η μεγάλη στροφορμή συνδέεται με εκροές ύλης μεγάλης ταχύτητας, οι λεγόμενοι πίδακες (jets). Ο μόνος τρόπος να μετρήσουμε την στροφορμή μιας μαύρης τρύπας είναι η εκπομπή από το δίσκο συσσώρευσης, το υλικό που γυρίζει γύρω της και πέφτει μέσα στην μαύρη τρύπα. Ο δίσκος δεν φτάνει ως το ορίζοντα γεγονότων, αλλά τον πλησιάζει ανάλογα το πόσο γρήγορα περιστρέφεται η μαύρη τρύπα. Η ύλη σε έναν τέτοιο δίσκο θερμαίνεται σε 1 εκατομμύριο βαθμούς, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα καυτό στέμμα πλάσματος που εκπέμπει ακτίνες Χ. Αυτό το στέμμα βρίσκεται κάτω και πάνω από την μαύρη τρύπα, ενώ ο δίσκος κάθετα στον άξονα περιστροφής της. Από την επίδραση του βαρυτικού πεδίου της μαύρης τρύπας στις ακτίνες Χ μπορούμε να συμπεράνουμε πόσο μακριά είναι από την μαύρη τρύπα ο δίσκος προασαύξησης. Όσο πιο κοντά είναι ο δίσκος συσσώρευσης στον μαύρη τρύπα, τόσο πιο έντονη είναι η απώλεια ενέργειας της ακτινοβολίας. Αυτή η επίδραση της βαρύτητας ονομάζεται βαρυτική ερυθρολίσθηση. Λόγω περιστροφής του δίσκου προσαύξησης έχουμε και φαινόμενο Ντόπλερ, δηλαδή και μετατόπιση προς το μπλε. Έτσι σε ταχέως περιστρεφόμενη μαύρη τρύπα, δηλαδή δίσκο προσαύξησης κοντά στον ορίζοντα γεγονότων, έχουμε πολύ περισσότερη ερυθρολίσθηση από μετατόπιση στο μπλε. Η ανακάλυψη πολλών ταχέως περιστρεφόμενων μαύρων τρυπών στα κέντρα πολύ μακρινών γαλαξιών δεν υποστηρίζει την δημιουργία αυτών των τεράστιων μαύρων τρυπών μέσω συγχωνεύσεων μαύρων τρυπών. Για να αποκτήσει μια μαύρη τρύπα τόση στροφορμή πρέπει να συσσωρεύσει υλικό για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Σε μια πιο σωστή διατύπωση, γενικά το φως από ένα γεγονός σε ένα μακρινό Blazar έρχεται με καθυστέρηση σχετικά με τα νετρίνα. Αυτή η καθυστέρηση συμβαίνει λόγω αλληλεπίδρασης του φωτός με την ύλη στον μεσοαστρικό χώρο, που έχει ως αποτέλεσμα να κινούνται τα νετρίνα με μεγαλύτερη ταχύτητα από το φως (όχι την ταχύτητα του φωτός στο κενό). Όταν κάτι ανάλογο συμβαίνει στην ατμόσφαιρα της Γης μετριέται ως ακτινοβολία Cherenkov. Το ίδιο παρατηρείται και στους πυρηνικούς αντιδραστήρες (ένα χαρακτηρηστικό μπλε φως στο νερό που ψύχει τον πυρήνα). Να ρωτήσω ποιά είναι ακριβώς η επιρροή των ηλεκτρονίων στη διάδοση του φωτός? Δεν είναι σκέδαση, ούτε απορρόφηση, αλλά διάθλαση, όπως ανάφερε ο Vensius. Τι ακριβώς συμβαίνει στα φωτόνια κατά την διάθλαση? Το νόημα του θέματος είναι ότι η ανίχνευση νετρίνων μας προσφέρει πολλά.

Με το όργανο Gravity στα τηλεσκόπια VLT, που πετυχαίνει μοναδική ακρίβεια φασματοσκοπίας μέσω συμβολομετρίας των VLT στο κοντινό υπέρυθρο, μετρήθηκε με ακρίβεια η μάζα της μαύρης τρύπας του Κβάζαρ 3C 273 (1,9 Gly). Το παραπάνω όργανο πετυχαίνει 10- 30 λήψεις των 30 δευτερολέπτων. Είναι σαν να απέκτησαν τα VLT μεγαλύτερη διακριτική ικανότητα (ευαισθησία) ως και 5 mag. Η βασική μέθοδος για την μέτρηση της μάζας της μαύρης τρύπας απαιτεί την γνώση της γωνιακής ταχύτητας ενός σωματιδίου που περιφέρεται στον δίσκο προσαύξησης και την απόστασή του από την μαύρη τρύπα (ορίζοντα γεγονότων). Τα Κβάζαρ παρουσιάζουν εκρήξεις ακτινοβολίας (λαμπρότητας) από τον δίσκο, όταν πέφτει απότομα ύλη σε αυτόν. Ένα φωτόνιο αυτής της ακτινοβολία είναι αρχικά στις υπεριώδεις μέχρι που να συγκρουστεί με ένα ηλεκτρόνιο σε ένα άτομο υδρογόνου. Το τελευταίο επανεκπέμπει το φωτόνιο στο ορατό φως (κοντινό υπέρυθρο μέχρι που να φτάει σε εμάς). Ο χρόνος ανάμεσα στην αρχική έκρηξη και την επανεκπομπή του φωτονίου μας δίνει την απόσταση του ατόμου υδρογόνου από την μαύρη τρύπα. Αυτές οι εκρήξεις λαμπρότητας των Κβάζαρ είναι ανώμαλης περιοδικότητας και μπορεί να παρουσιάσουν κενά διάρκειας ως 100 ημέρες. Ακόμα έχουν σημασία η κλίση και η δομή του δίσκου προσαύξησης, με αποτέλεσμα αυτή η μέθοδος να παρουσιάζει σημαντικές ανακρίβειες. Το Gravity πετυχαίνει ανάλυση 10 μικρά δευτερολέπτου του τόξου, ή αλλιώς 2 εκατοστών στην απόσταση της Σελήνης. Αυτή η ανάλυση στο Κβαζαρ αντιστοιχεί σε 6000 AU. Με αυτή την ακρίβεια μπορούμε να μετρήσουμε την κλίση του δίσκου προς εμάς. Βρέθηκε ότι το υδρογόνο στον δίσκο προσαύξησης είναι σε απόσταση 45 μικρά του τόξου (0,6 ετών φωτός) από την μαύρη τρύπα. Η ταχύτητά του είναι στα 1500 km/s, που μας δίνει 250 εκατομμύρια ηλιακές μάζες για την μαύρη τρύπα. Αυτές οι μετρήσεις ακριβείας μας δείχνουν ότι είχαμε υπερεκτιμήσει την μάζα της μαύρης τρύπας στο διπλάσιο.

Στον αστερισμό Norma και σε απόσταση 7800 έτη φωτός υπάρχει ένα ιδιαίτερο τριπλό σύστημα αστεριών. Τα 2 από τα 3 αστέρια είναι τύπου WR (2XMMJ160050.7-514245), εξελιγμένα αστέρια πολύ μεγάλης μάζας, πολύ θερμά με ακραία ισχυρό και μεγάλης ταχύτητας (3400 km/s) αστρικό άνεμο. Σε τέτοια αστέρια ανεβαίνει υλικό από το εσωτερικό τους στην επιφάνεια και εκτινάσσεται με τον αστρικό άνεμο έξω από αυτά. Αυτό δικαιολογεί την ύπαρξη σκόνης γύρω από αυτά τα αστέρια, που αποτελεί μηχανισμό μεγάλης μεταβλητότητας (σε έξαρση εκτίναξης σκόνης μειώνεται σημαντικά η λαμπρότητα του αστέρα). Στο παραπάνω σύστημα η σκόνη σχηματίζει ένα κοινό κουκούλι γύρω και από τα 2 αστέρια, που εκτείνεται σε χώρο 31000 AU. Ενδιαφέρον έχει η χαμηλή ταχύτητα, σχετικά με τον αστρικό άνεμο, με την οποία η σκόνη καταλαμβάνει τον κενό χώρο, μόλις 570 km/s. Το συμπέρασμα είναι ότι τα 2 αστέρια εκπέμπουν αστρικό άνεμο μεγάλης ταχύτητας από τις πολικές περιοχές τους και μικρότερης ταχύτητας από τις ισημερινές περιοχές. Κάτι ανάλογο συμβαίνει και στον ήλιο μας, που οφείλεται στα μαγνητικά πεδία του. Η σκόνη, κυρίως από άνθρακα, μεταφέρεται με τον ισημερινό, σχετικά αργό άνεμο των 2 αστεριών WR. Ένα πρόβλημα στην θεωρία της αστρικής εξέλιξης για στα αστέρια πολύ μεγάλης μάζας (VMS) είναι ότι μετράμε αστρικούς ανέμους που έχουν τόσο μεγάλες ταχύτητες και ισχύ, ώστε κανονικά να έθεταν την συνοχή αυτών των αστεριών σε κίνδυνο. Δηλαδή να ασκούσαν τόση πίεση ώστε να διαφύγουν όλα τα εξωτερικά στρώματα των αστεριών, ξεπερνώντας το όριο Eddington. Το όριο Eddington είναι η ανώτατη λαμπρότητα στην οποία η πίεση ακτινοβολίας ενός σώματος που παρουσιάζει εκπομπή ξεπερνάει την βαρυτική έλξη του σώματος. Θεωρητικά, ένα αστέρι που ξεπερνάει αυτό το όριο θα διαλυθεί. Όμως οι αστρικοί άνεμοι δεν είναι τόσο μεγάλης ταχύτητας στο σύνολό τους, αλλά υπάρχουν και πιο αργοί. Έτσι πιστεύουμε ότι στο εσωτερικό αυτών των αστεριών υπάρχει ένα πορώδες (χρησιμοποιείται ο όρος porocity αντί velocity).

Η ανακάλυψη νετρίνων από ειδικά τηλεσκόπια, όπως το Ice Cube στον νότιο πόλο, μπορούν να συνδιαστούν με εκρηκτικά γεγονότα αν υπάρχουν ανάλογες παρατηρήσεις στο ηλεκτρομαγνητικό φάσμα. Εδω μας ενδιαφέρει μια περίπτωση εξωγαλαξιακού (μεγάλης ενέργειας) νετρίνου από το Blazar TXS 0506+056 που διένυσε 5,7 δις έτη φωτός ως την Γη και καταχωρήθηκε από το Ice Cube ως 170922Α. Υπολογίστηκε ότι αυτό το νετρίνο, που κινήθηκε με σταθερή ταχύτητα πολύ κοντά σε αυτήν του φωτός στο κενό, μας ήρθε πιο γρήγορα από ένα (θεωρητικό) φωτόνιο με το οποίο ξεκίνησαν μαζί. Το φως επιβραδύνεται στον μεσοαστρικό και μεσογαλαξιακό χώρο λόγω σκέδασης, ανάλογα με την πυκνότητα του χώρου σε ηλεκτρόνια (η μονάδα μέτρησης είναι τα ηλεκτρόνια/ κυβικό parsec, με μέση τιμή 10 άτομα/ κυβικό parsec), και το μήκος κύματος του φωτονίου. Ουσιαστικά πρόκειται για την απορρόφηση και επανεκπομπή (σε χαμηλότεη ενέργεια) του φωτονίου από ηλεκτρόνια. Είναι γνωστό ότι ένα φωτόνιο για να φτάσει από τον πυρήνα του Ηλίου στην επιφάνειά του χρειάζεται εκατομμύρια έτη (αντί 2 περίπου δευτερόλεπτα αν διέσχιζε την ίδια απόσταση στο κενό). Το θεωρητικό φωτόνιο στο ορατό μήκος κύματος ...άργησε 4 picosecond, ή κατά μερικά χιλιοστόμετρα. Αν ήταν στα ραδιοκύματα, θα υστερούσε κατά 100 δευτερόλεπτα, ή 30 εκατομμύρια χιλιόμετρα!

Η ταχύτητα περιστροφής έχει σημασία στην εξέλιξη για τα αστέρια κυρίας ακολουθίας. Στα αστερια που περιστρεφονται πολύ γρήγορα ακακατεύεται η ύλη σε σημαντικό βαθμό. Ο πυρήνας εμπλουτίζεται σε υδρογόνο με αποτέλεσμα να διευκολύνεται η σύντηξη. Η μεγάλη ταχύτητα περιστροφής του πρωτοαστρικού δίσκου συσσώρευσης δεν επιτρέπει στο πρωτοαστέρι να συσσωρεύσει αποτελεσματικά μάζα, αλλά μπορεί να συμβάλλει στην δημιουργία συνθηκών σύντηξης βαθιά στο εσωτερικό του.

Να επισημάνω και κάτι άλλο. Πιστεύω ότι οι ομιλίες - παρουσιάσεις αστρονομίας δεν πετυχαίνουν την διδασκαλία αστρονομίας, με την έννοια ότι κάποιος που έτυχε να παρακολουθήσει μια ομιλία κατέχει και το θέμα της. Το βασικότερο είναι η ενημέρωση για νέα γνώση, η συζήτηση- τριβή ανάμεσα στους παρευρισκόμενους ερασιτέχνες και επαγγελματίες αστρονόμους και το ερέθισμα για περατέρω μελέτη του θέματος. Επαναλαμβάνω ότι είναι εντυπωσιακό το που έχει φτάσει η επιστήμη της αστρονομίας, και αυτό πρέπει να διαδοθεί. Μετράμε απίστευτα πράγματα με ...εξωγήινη ακρίβεια! Πρέπει να γνωρίσουμε στον κόσμο και βασικά να κατανοήσουμε και εμείς αυτό το μεγαλείο του ανθρώπινου πνεύματος. Φανταστείτε ότι με την αναβαθμισμένη adaptive optic και συμβολομετρία στα VLT θα μπορούσε κάποιος να διαβάζει τις επικεφαλίδες μιας εφημερίδας που βρίσκεται... στη Σελήνη! Χάρη στο ALMA βλέπουμε <ζωντανά> να δημιουργούνται πλανητικά συστήματα! Η κοσμολογία, το σύμπαν ως όλο, από θεωρητική γίνεται όλο και περισσότερο παρατηρησιακή. Έχουμε αυτοκινητάκια που κάνουν μετρήσεις στον Άρη. Τα παραπάνω επιτεύγματα και πολλά άλλα πρέπει να διαδίδονται από όποιον μπορεί, έστω και με λαθάκια. Δεν είναι τόσο σημαντικό να πούμε ότι ο τάδε γαλαξίας περιστρέφεται αριστερόστροφα ή δεξιόστροφα, όπως τον κοιτάμε, αλλά ότι μπορούμε να το μετράμε με μεγάλη ακρίβεια. Για εμένα το πρόβλημα δεν είναι ο τίτλος (είμαι απόφυτος Λυκείου χωρίς σπουδές), αλλά η διάδοση και εκλαίκευση της αστρονομίας. Και βλέπετε στα παραπάνω link πως κάποιοι επαγγελματίες αστρονόμοι κάνουν κακή χρήση της εκλαίκευσης. Νομίζω και ο Λιακόπουλος (κούφια Γη) είναι φυσικός, έτσι έχω ακούσει. Το άστροβοξ, από τότε που το ξέρω, έχει κανόνες και τους τηρεί. Εμένα μου αρκούν αυτοί οι κανόνες. Αυτό που θα είχε νόημα είναι ένας σχεδιασμός της συστηματικής εκλαίκευσης της αστρονομίας. Εκεί θα πρέπει να μπουν μπροστά οι επαγγελματίες αστρονόμοι και να συνεργαστούμε όλοι.

Το εντυπωσιακό στοιχείο της ανθρώπινης φύσης, να μπορεί να δει στα βάθη του σύμπαντος και παράλληλα (και μάλιστα εμείς που αντιλαμβανόμαστε το τεράστιο εύρος της ανθρώπινης γνώσης για το σύμπαν) να χωριζόμαστε σε φυσικούς και μη.

Μα βέβαια δεν γίνεται κανείς ειδικός. Αλλά μπορεί να καταλάβει τι γίνεται, να μπει στο πνεύμα της επιστήμης. Δηλαδή, αν διαβάζω ότι ο Γαλαξίας μας έχει συσσωρεύσει πολλούς νάνους γαλαξίες, γιατί να μην μπορέσω να το καταλάβω? Ότι η μεταλλικότητα των αστεριών στην γαλαξιακή άλω είναι μικρότερη από ότι στον δίσκο είναι τόσο δυσνόητο? Τέτοια θέματα είναι αυτά που συζητάμε, όχι το πως θα τρέξουμε μια προσομοίωση για το μοντέλο ΛCDM. Προσπαθώ να διώξω τον φόβο από τους νεους ερασιτέχνες αστρονόμους, ότι αυτά είναι μόνο για ειδικούς και σοφούς. Εκεί είναι η διαφορά μας, πιστεύω ότι δεν χρειάζεται να είναι κάποιος ειδικός. Και το H/R το μαθαίνει κανείς μια χαρά χωρίς πτυχίο, και ας μην γνωρίζει όλες τις λεπτομέριες της αστρικής εξέλιξης. Ένα από τα πρώτα εμπόδια στην μελέτη της θεωρητικής αστρονομίας είναι η έλλειψη κειμένων στα ελληνικά. Ελπίζω να μπορέσω να προσφέρω κάτι σε αυτόν τον τομέα. Χρόνια προσπαθούμε να φέρουμε τον κόσμο κοντά στην αστρονομία, να τελειώσει η εποχή των δεινοσαύρων. Το μαύρο/ άσπρο, δηλαδή ή ειδικός και επαγγελματίας ή τίποτε, δεν βοηθάει σε κάτι.

Στο σχετικό άρθρο αναφέρει, μόνο επιγραμματικά, ότι η ελάχιστη αστρική μάζα δεν πρέπει να επιρεάζεται από την μεταλλικότητα. Το αμέσως επόμενο που μπορώ να σκεφτώ είναι τα μαγνητικά πεδία, που σύμφωνα με προσομοιώσεις έχουν σημαντικό ρόλο στην φάση του πρωτοαστέρα (δίσκος συσσώρευσης). Ουσιαστικά, οι 75 μάζες Δία είναι το μαθηματικό όριο όπου η βαρύτητα υπερησχύει της ηλεκτροστατικής άπωσης, όπως διάβασα σε σχετικό άρθρο (http://www.jgiesen.de/astro/stars/star.htm). Φαντάζομαι η παραπάνω διατύπωση να είναι σωστή. Η συναγωγή (convection cells) εμφανίζεται κατά την φάση του πρωτοαστέρα ή μετά την ισορρόπηση του σώματος (μετά την παύση της συρρίκνωσης)? Αν ένα σώμα δεν έχει αρκετή μάζα για θερμοπυρηνικές συντήξεις παρουσιάζει συναγωγή?

Το νέο αστέρι μπορεί να ισορροπεί μέσω της πίεσης της ακτινοβολίας του. Η κινητική ενέργεια από την συρρίκνωση του σώματος, λόγω βαρυτικής κατάρρευσης, μετατρέπεται σε θερμική ενέργεια που κάνει το αστέρι να εκπέμπει ακτινοβολία από μέσα προς τα έξω. Δηλαδή το σώμα δεν καταρρέει για πάντα, αλλά έχει άλλους μηχανισμούς εξισορρόπησης, ακόμα και την πίεση ηλεκτρονίων σε μεγαλύτερες πυκνότητες. Για παράδειγμα, πλανήτες με 50-60 φορές την μάζα του Δία ισορροπούν μια χαρά. Η λογική μας λέει ότι η μεταλλικότητα έχει μεγάλη σημασία στον καθορισμό ελάχιστης μάζας, επειδή επηρεάζει την αποτελεσματικότητα της πίεσης ακτινοβολίας. Για παράδειγμα, στο άλλο άκρο, τα αστέρια πολύ μεγάλης μάζας (πάνω από 100 ηλιακές μάζες) με πλούσια μεταλλικότητα χάνουν πάνω από το μισό της αρχικής μάζας τους από την επίδραση της πίεσης της ακτινοβολίας στα εξωτερικά τους στρώματα κατά την αστρική εξέλιξή τους. Το θέμα είναι ότι δύσκολα μπορεί να καθοριστεί ελάχιστη αστρική μάζα.

Διαφωνώ ότι δεν μπορεί κανείς να διασταυρώσει θέματα αστρονομίας στο διαδύκτιο. Υπάρχει πρόσβαση σε πολλά paper, και ακόμα κυκλοφορούν πολλά ειδικευμένα βιβλία αστρονομίας, και σε ηλεκτρονική μορφή (φυσικά τα πληρώνεις). Αναφέρομαι σε βιβλία ακόμη και του ..2019, γραμμένα από ερευνητές πρώτης γραμμής στον τομέα τους ή βιβλία που περιέχουν τις παρουσιάσεις από τα τελευταία συνέδρια επαγγελματικής αστρονομίας (IAU symposium). Η γνώση (πάντα στην αστρονομία) είναι προσβάσιμη σε όλους (στα αγγλικά). Και κανείς επαγγελματίας αστρονόμος που εκδίδει ένα βιβλίο, για παράδειγμα, στο Cambridge university press ή στις εκδόσεις Springer δεν γράφει αυθαιρεσίες, πόσο μάλλον σε ένα paper. Με λίγα λόγια η επιστήμη της αστρονομίας δεν είναι πια υπόθεση λίγων σοφών. Αν κάποιος ερασιτέχνης έχει την όρεξη και τον χρόνο να ασχοληθεί, το μεγαλύτερο μέρος της θεωρητικής αστρονομίας δεν είναι και τόσο δύσκολο. Αντίθετα, η θεωρητική αστρονομία αποτελεί ένα φανταστικό ταξίδι στην γνώση και στις απίστευτες για εμάς συνθήκες που επικρατούν στο σύμπαν. Μας είναι αδύνατο να φανταστούμε όλα αυτά που μελετάμε στις πραγματικές διαστάσεις τους. Από την άλλη, όπως είναι ...φυσικό, δεν ασχολούνται όλοι οι φυσικοί με την αστρονομία. Πολλοί δεν έχουν καν σχετικές γνώσεις, ακριβώς επειδή δεν τους ενδιαφέρει το πεδίο. Χαριτολογώντας, ελπίζω να μην μου χτυπήσει την πόρτα μια μέρα κάποιος μαινόμενος φυσικός με σκοπό να κατασχέσει ή να κάψει τα βιβλία μου. Πάντως γενικά στον κόσμο της αστρονομίας έξω από την Ελλάδα, από την μικρή εμπειρία μου, γνωρίζω ότι θεωρείται αυτονόητο ο ερασιτέχνης να ασχοληθεί με την θεωρία. Αποτελεί και βασική προυπόθεση για να συνεργαστεί σε μελέτες με επαγγελματίες αστρονόμους, κάτι συνηθισμένο σε πολλές χώρες. Στο θέμα της διδασκαλίας, δεν είναι λίγες οι φορές που πρέπει να εξηγήσω σε δασκάλους τι είναι αστέρι και τι πλανήτης, ακόμη και τι είναι αστερισμός, τι είναι ζώδιο και γιατί δεν πιάνουν οι ευχές στα πεφταστέρια. Βιβλίο αστρονομίας του λυκείου αναφέρει ότι τα πρωτόνια και τα νετρόνια έχουν την ίδια μάζα, που αν συνέβαινε αυτό δεν θα είμασταν εδώ να το συζητάμε. Και κανείς ερασιτέχνης αστρονόμος δεν δίνει βαθμούς ή πτυχία αστρονομίας σε μαθητές ! Απλά για να μην υπάρχει παρεξήγηση, δεν έχω αντιπαράθεση με τον Vensius, αν και διαφωνώ με τις περισσότερες τοποθετήσεις του, αλλά βρήκα ευκαιρία να εκφράσω τις απόψεις που σε ένα θέμα που υπάρχει από παλαιά.

Το δύσκολο είναι να κρατάμε χαμηλό προφιλ και να μην ξεχνάμε ποτέ ότι δεν τα ξέρουμε όλα. Είναι εύκολο κάποιος να <ψωνιστεί> όταν κάνει μια ομιλία για αστρονομία, επειδή ο κόσμος συνήθως δεν έχει ιδέα και τον αντιμετωπίζει ως σοφό. Άρα συμφωνώ ότι χρειάζεται ποροσοχή. Διαφωνώ με πολλούς επαγγελματίες αστρονόμους που για να εντυπωσιάσουν μιλάνε στον κόσμο για σύμπαν μέσα σε μαύρη τρύπα, για αστέρια με διαμάντια κ.λ.π. , και φυσικά κάνουν ατελείωτες φιλοσοφικές τοποθετήσεις. Επίσης συχνά συγχέουμε την αστρονομία με την ιστορία της επιστήμης. Για παράδειγμα, δεν αποτελεί ιατρική ανακοίνωση μια μελέτη για τα εργαλεία που χρησιμοποιούσε ο Ιπποκράτης, ούτε και αστρονομική ανακοίνωση το τι βρέθηκε στον μηχανισμό των αντικυθήρων. Και τα 2 θέματα είναι πολύ σημαντικά και θαυμάσια, αλλά σαν ιστορία της επιστήμης. Η αστρονομία είναι φυσική. Τέλος, να αναφέρω ότι η θεωρητική αστρονομία είναι (για μένα) ότι πιο όμορφο υπάρχει (μη έμβιο, φυσικά!). Καλώς ή κακώς δεν την αποχωρίζομαι με τίποτα!

Να δούμε και λίγο το πρακτικό μέρος του θέματος. Αν μόνο οι επαγγελματίες αστρονόμοι ασχολούνται με την εκλαίκευση και διάδοση της αστρονομίας, θα έπρεπε να κάνουν μόνο αυτό! Για παράδειγμα, εδώ στην Μυτιλήνη έρχεται ένας αστρονόμος για ομιλία κάθε 2-3 έτη! Ενώ σαν συνεργάτης του ΚΠΕ (κέντρο περιβαλλοντικής εκπαίδευσης), που διαθέτει φορητό πανητάριο, έχω την ευκαιρία να γνωρίσω την επιστήμη της αστρονομίας σε εκατοντάδες παιδιά κάθε χρόνο. Το ίδιο συμβαίνει από άλλους ερασιτέχνες σε όλη την Ελλάδα. Ή οι επαγγελματίες αστρονόμοι θα έπρεπε να τρέχουν από συνάντηση σε συνάντηση των συλλόγων αστρονομίας, ή να μην γίνονται παρουσιάσεις αστρονομίας, κάτι που θεωρώ σκοταδισμό. Και από προσωπική εμπειρία, γνωρίζω ότι οι αστρονόμοι δεν μας βλέπουν ανταγωνιστικά, αλλά το να ασχολούμαστε σαν ερασιτέχνες με το αντικείμενό τους, τους κάνει υπερήφανους, γιατί σημαίνει ότι το επάγγελμά τους είναι πολύ σημαντικό και αξιοζήλευτο. Έτσι και αλλιώς δεν κάνουμε καριέρα στην αστρονομία. Για εμένα το σημαντικότερο κομμάτι της αστρονομίας είναι η γνώση που μας προσφέρει, που δεν πρέπει να περιορίζεται αλλά να διαδίδεται. Έτυχε να παρακολουθήσω και εγώ ομίλιες ερασιτεχνών που είχαν ασάφειες ή παρανοήσεις φυσικών εννοιών. Και λίγες ώρες μετά από τις παρουσιάσεις που έτυχε να κάνω συνήθως ανακαλύπτω κάποια μικρή ή μεγάλη γκάφα που έκανα ή κάτι που δεν θυμόμουνα σχετικά με το θέμα της παρουσίασης. Αλλά γενικά πιστεύω ότι σε επίπεδο συλλόγων οι αστρονομικές παρουσιάσεις είναι πολύ αξιόλογες και μαθαίνουμε πολλά από αυτές.