ΠΑΠΑΣΩΤΗΡΙΟΥ ΛΕΩΝ

Θυμάμαι είχαμε παει μαζι στο Καστελλόριζο για την έκλειψη, ακόμα έχω φωτογραφία του από την ολικότητα! Με τα χρόνια χαθήκαμε λίγο. Τον θυμάμαι με τις καλύτερες αναμνήσεις.

Πολύ ωραίο περιοδικό. Ίσως περισσότερα καθαρά επιστημονικά θέματα αστρονομίας (αποτελέσματα ερευνών και ανακοινώσεις) να το εμπλουτίσει και άλλο.

Η διαστημοσυσκευή GAIA μέτρησε με τεράστια ακρίβεια την απόσταση, παράλλαξη και θέση 1,3 εκατομμυρίων αστεριών (κοντά στο 1% των αστεριών του Γαλαξία μας), αλλά και το χρώμα (θερμοκρασία) τους. Ανάμεσα στα συμπεράσματα από τα δεδομένα είναι ότι στο διάγραμμα H/R διαχωρίζεται μια λωρίδα λίγο πάνω από την κυρία ακολουθία, που αποτελείτε από τα διπλά αστέρια. Ενώ στα αστέρια μικρής μάζας η κυρία ακολουθία εκτείνεται προς τα αριστερά (θερμότερα αστέρια ίδιας μάζας λόγω μικρής μεταλλικότητας), στα μεγάλης μάζας αστέρια (που είναι μόνο νεαρά, άρα μεγάλης μεταλλικότητας) ψηλά στο διάγραμμα υπάρχει ένα απότομο όριο στα αριστερά του διαγράμματος. Είναι λογικό όλα τα μεγαλύτερης μάζας, και βραχύβια αστέρια να έχουν παρόμοια μεταλλικότητα.Επίσης διακρίνεται μια συγκέντρωση μετά των κλάδο των γιγάντων (όπου ανεβαίνουν τα αστέρια που πια καίνε υδρογόνογύρω από τον πυρήνα ηλίου), όπου τα αστέρια καίνε ήλιο στους πυρήνες τους, μια φάση της αστρικής εξέλιξης που έχει σχετικά μεγάλη διάρκεια. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον υπάρχει στην περιοχή των λευκών νάνων (πολύ θερμοί και αμυδροί, κάτω δεξιά στο διάγραμμα). Εκεί υπάρχει μια περιοχή των λ. νάνων που έχουν ατμόσφαιρα υδρογόνου, αυτή των λ. νάνων με ατμόσφαιρα ηλίου και τέλος αυτή με λευκούς νάνους χωρίς υδρογόνο και ήλιο (χωρίς ατμόσφαιρα), που αποτελούνται μόνο από άνθρακα και οξυγόνο. Το καινούργια στοιχείο είναι ένας κλάδος χαμηλά δεξια στο διάγραμμα που δεν έχει εξηγηθεί ακόμα. Επίσης ξεχωρίζουν οι διπλοί λευκοί νάνοι και οι διπλοί λευκού νάνου- αστέρα κυρίας ακολουθίας. Οι διπλοί βρίσκονται λίγο πιο ψηλά, ανάμεσα στους λευκούς νάνους και στην κύρια ακολουθία.

Η ηλικία των Κβαζαρ (ενεργοί γαλαξιακοί πυρήνες, μια σύντομη φάση στην γαλαξιακή εξέλιξη μετά από μεγάλη συγχώνευση γαλαξιών) προσδιορίζεται με έναν πολύ έξυπνο τρόπο. Όταν ένα Κβάζαρ είναι στην αρχική του φάση, δηλαδή μόλις έχει αναπτυχθεί μια υπερμεγέθης μαύρη τρύπα στο κέντρο του γαλαξία που απορροφάει πολύ ύλη και εκπέμπει 2 πίδακες, ιονίζει έντονα τα (κυρίως ουδέτερα αποτελούμενα από μοριακό υδρογόνο) νέφη γύρω από το γαλαξιακό κέντρο. Σε αυτή την φάση εκπέμπει ελάχιστο φως προς τα έξω του γαλαξία, επειδή αυτό απορροφάται από τα νέφη. Όταν έχουν ιονιστεί σε μεγάλο βαθμό αυτά τα γύρω νεφελώματα, γίνονται πιο διάφανα και το φως από το Κβαζαρ φτάνει στα τηλεσκόπιά μας. Αυτός είναι ένας καλός τρόπος προσδιορισμού της ηλικίας των Κβαζαρ. Ένα μυστήριο είναι η δημιουργία Κβαζαρ σε νεαρή ηλικία του σύμπαντος, με την έννοια ότι θεωρητικά δεν υπήρχε αρκετός χρόνος να αναπτυχθεί μια υπερμεγέθης μαύρη τρύπα (δις ηλιακών μαζών), τουλάχιστον όχι από μεμονωμένες αστρικές αμύρες τρύπες. Υπάρχει ένα φυσικό όριο στην ύλη που μπορεί να συσσωρεύσει μια μαύρη τρύπα. Αν συσσωρευτεί πολύ ύλη γύρω της αυτή αναπτύσσει κατά την πτώση της στην μαύρη τρύπα έντονη ακτινοβολία. Αυτή η ακτινοβολία δεν επιτρέπει να συσσωρευτεί περισσότερη ύλη (όριο Eddington). Αυτό το όριο όμως μπορεί να παραβιαστεί με την ανάπτυξη δίσκου προσαύξησης και μάλιστα με <πόρους>, δηλαδή περιοχές μικρότερης πυκνότητας που επιτρέπουν στην ακτινοβολία να διαφύγει. Max Planck Institut fuer Astronomie

Μια νέα μελέτη που συγκρίνει τις τροχιές των εξωπλανητών γύρω από τα αστέρια τους και τα φάσματα αυτών των αστεριών αποκάλυψε ότι υπάρχει εξάρτηση των πλανητικών τροχιών από την μεταλλικότητα του αστεριού τους. Σε ένα δείγμα 282 εξωπλανητών γύρω από 221 αστέρια, τα αστέρια με μεγαλύτερη μεταλλικότητα έχουν πλανήτες με κοντινές τροχιές (μικρότερης διάρκειας από 8 ημέρες). Ακόμα, παρουσιάζουν μικρότερες διαμέτρους και μεγαλύτερες πυκνότητες (βραχώδεις πλανήτες). Οι πλανήτες σε φτωχά σε μέταλλα αστέρια παρουσιάζουν σημαντικά μεγαλύτερες περιόδους περιφοράς. Η μεταλλικότητα αποτελεί σημαντικό παράγοντα στην δημιουργία των αστεριών (μεγάλη μεταλλικότητα σημαίνει πολλά μικρά και ελάχιστα μεγάλης μάζας αστέρια), αλλά και στην διαμόρφωση του πλανητικού συστήματος. Robert Wilson, University of Virginia

Αν η Κυρία Πανοπούλου έχει την εργασία της (ή μια περίληψη) στα Ελληνικά, θα ήταν ωραίο να έχουμε πρόσβαση.

Heal, σε ευχαριστώ. Θα σε δούμε φέτος στην Πανελλήνια? Αν έχεις χρόνο και διαβάσεις κάποιο από τα κείμενα στην ιστοσελίδα μου, σε παρακαλώ ενημέρωσέ με για τυχών λάθος, ίσως στους αστρονομικούς ορισμούς (ελπίζω να μην έχω γράψει καμιά κοτσάνα, τα διάβασα 2 φορές πριν τα ανεβάσω!).

Ευχαριστώ, η εκτίμησή σας είναι πολύ σημαντική για μένα

Να σας ενημερώσω ότι η ιστοσελίδα μου www.astrotheory.gr περιέχει πλέον πολλά εξειδικευμένα κείμενα αστρονομίας σε μορφή PDF, αστρονομικά νέα του μήνα (αυτά τα βλέπετε και στο φορουμ), αλλά και αρκετές παρουσιάσεις σε μορφή PP. Αν και δεν έχω το απαραίτητο ελεύθερο χρόνο, πιστεύω ότι η ιστοσελίδα εξελίσσεται σε κάτι χρήσιμο και αξιόλογο.

Να και πραγματικά καλά νέα. Χαίρομαι ιδιαίτερα για αυτές τις εξελίξεις, μπορούν να κάνουν την διαφορά στην αστρονομία στην Ελλάδα. Η εργασία της Κας Πανοπούλου αφορά ένα από τα καυτά ζητήματα της αστρονομίας, δηλαδή πως σχηματίζονται τα αστρικά σμήνη σε μοριακά νέφη. Οι παράγοντες που επηρεάζουν (θετικά και αρνητικά, ανάλογα την έντασή τους) την αστρογέννηση είναι η βαρύτητα (κατάρρευση), η κατάτμηση του νεφελώματος, η ακτινοβολία από τα αστέρια, ιδίως τα μεγάλης μάζας, ο ιονισμός από τα αστέρια μεγάλης μάζας, η αποβολή στροφορμής των πρωτοπλανητικών δίσκων και τα μαγνητικά πεδία. Ελπίζω να έχω την ευκαιρεία να διαβάσω την εργασία της.

Το καλύτερο κοσμολογικό μοντέλο σήμερα είναι το ΛCDM. Το Λ συμβολίζει την σκοτεινή ενέργεια (συμπαντική διαστολή) και τα αρχικά CDM (cold dark matter) την ψυχρή σκοτεινή ύλη. Ψυχρή με την έννοια ότι αποτελείται από μεγάλης μάζας σωματίδια και όχι από ελαφριά, γρήγορα και επομένως καυτά σωματίδια. Το μοντέλο προβλέπει με μεγάλη ακρίβεια τις ιδιότητες των γαλαξιών και των σμηνών τους, όπως τις παρατηρούμε με τα τηλεσκόπια μας. Οι νάνοι γαλαξίες, δορυφόροι των μεγαλύτερων, αποτελούν ένα πρόβλημα για το μοντέλο. Θα έπρεπε να είναι πολύ περισσότεροι από όσους παρατηρούμε. Αυτό ίσως να οφείλεται στο ότι πολλοί από αυτούς διαμελίζονται γρήγορα από τις βαρυτικές δυνάμεις των μεγάλων γαλαξιών ή δεν έχουν την απαραίτητη λαμπρότητα (αστέρια) ώστε να τους δούμε. Όμως υπάρχει και άλλο ένα πρόβλημα. Σε 3 γαλαξίες, τον δικό μας, της Ανδρομέδας και τον ελλειπτικό Κένταυρος Α (Centaurus A) παρατηρούμε τους νάνους να κινούνται συμμετρικά με τον γαλαξιακό άξονα γύρω από τον γαλαξία. Μερικοί νάνοι παρουσιάζουν μετατόπιση στο ερυθρό (απομακρύνονται) ενώ άλλοι στο μπλε (μας πλησιάζουν). Βάσει του μοντέλου οι νάνοι θα έπρεπε να αποτελούν ένα κουκούλι γύρω από κάθε γαλαξία (όπως τα σφαιρωτά σμήνη του Γαλαξία μας) χωρίς να κινούνται σε ένα επίπεδο. Η μελέτη χρειάζεται πολύ περισσότερα δεδομένα ώστε να κλονιστεί το μοντέλο ΛCDM. Πολλοί νάνοι των παραπάνω γαλαξιών δεν κινούνται στο επίπεδο ή δεν έχουν μετρηθεί οι κινήσεις τους. Ακόμα, ιδίως ο Κένταυρος Α βίωσε πρόσφατα (σε γαλαξιακούς χρόνους) μια μεγάλη συγχώνευση, έτσι είναι λογικό να ακολουθούν οι νάνοι την κίνηση της άλως σκοτεινής ύλης γύρω από τον γαλαξία. Κανένας από τους 3 γαλαξίες δεν θεωρείται απομονωμένος, άρα η κίνηση των δορυφόρων σε ένα επίπεδο μπορεί να οφείλεται σε βαρυτικές διαταραχές από άλλους γαλαξίες ή ακόμα και από τον προσανατολισμό του κοσμικού ιστού, δηλαδή του μοτίβου των σμηνών γαλαξιών. Sterne und Weltraum, 5/18

Ο αριθμός των εξωπλανητών που ανακαλύψαμε φτάνει τις 4000. Σε περισσότερα από 600 αστέρια έχουμε ανακαλύψει παραπάνω από έναν πλανήτη. Τώρα οι ερευνητές (Robert Wells, Queens university Belfast) ήθελαν να μάθουν κατά πόσο φαίνονται οι πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος από άλλα αστέρια. Μπορεί να ανακαλυφτεί η Γη με την μέθοδο της διάβασης? Με την παραπάνω μέθοδο ανακαλύπτουμε πλανήτες που είναι κοντά στο αστέρι (έχουν μικρή περίοδο περιφοράς γύρω από το αστέρι, άρα επαναλαμβάνεται η διάβαση σύντομα) και παρουσιάζουν μικρή εκκεντρικότητα. Βρέθηκαν 68 εξωπλανήτες από τους οποίους θεωρητικά μπορεί να ανακαλύψει κάποιος το ηλιακό μας σύστημα, με την μέθοδο της διάβασης. Από τους περισσότερους φαίνεται η διάβαση του Ερμή, ως κοντινότερου πλανήτη στον Ήλιο μας. Η διάβαση 3 πλανητών μπροστά από τον Ήλιο (Δίας, Κρόνος και Ουρανός) μπορεί να παρατηρηθεί μόνο από τον EPIC211913977b. Από 9 εξωπλανήτες είναι δυνατή η παρατήρηση της διάβασης της Γης μπροστά από τον Ήλιο (κανένας τους δεν χαρακτηρίζεται κατοικήσιμος). Η μέθοδος της διάβασης μας προσφέρει και έμμεσα το φάσμα ενός πλανήτη, αφαιρώντας το φάσμα του αστεριού από το φάσμα κατά την διάβαση. Μία άλλη μέθοδος είναι η μετατόπιση του φάσματος λόγω παλιρροϊκών μετατοπίσεων του αστεριού από τους πλανήτες και η χρήση μικρό- βαρυτικών φακών. Η πρώτη μέθοδος, με την οποία έχουν ανακαλυφτεί οι περισσότεροι εξωπλανήτες, μας αποκαλύπτει κυρίως μεγάλης μάζας πλανήτες (αεριώδεις γίγαντες) ενώ η δεύτερη (με λίγους πλανήτες στο ενεργητικό της) πλανήτες που είναι λίγο μακριά από το αστέρι τους.

Πρόσφατα ανακαλύψαμε έναν πλανήτη στο κοντινότερο αστέρι μας (Εγγύτερος του Κενταύρου), και μάλιστα στο μέγεθος της Γης μας. Μετά από αυτήν την ανακάλυψη οι αστρονόμοι πίστευαν ότι εντόπισαν και μια ζώνη σκόνης γύρω από το αστέρι, που παραπέμπει στην παρουσία περισσότερων πλανητών. Όμως η λεπτομερή ανάλυση των δεδομένων μας έδειξε τελικά ότι πρόκειται για μια τεράστια έκλαμψη του αστεριού (24/3/17). Μάλιστα αυξήθηκε η λαμπρότητα του αστεριού κατά χίλιες φορές για ένα λεπτό. Είχε προηγηθεί και μια μικρότερης ισχύς έκλαμψη, που έδωσε συνολική διάρκεια 2 λεπτών στο παραπάνω φαινόμενο. Αυτά δεν είναι καλά νέα για τον κοντινότερο μας εξωπλανήτη (του Proxima).Τέτοιες ισχυρές εκλάμψεις (που τις παρατηρούμε συχνά σε κόκκινους νάνους) επηρεάζουν σοβαρά τον πλανήτη. Εξατμίζουν την όποια ατμόσφαιρά του και δεν επιτρέπουν την ανάπτυξη ζωής σε αυτόν, τουλάχιστον όπως την γνωρίζουμε στην Γη μας.

Πολύ ωραία ανακάλυψη, θυμίζει λίγο... ηλιοσεισμολογία. Γενικά υπάρχει η εντύπωση ότι τα μαγνητικά πεδία έχουν σημαντικό ρόλο στην αστρογέννηση, από την κατάτμηση των νεφών ως την διατήρηση των δίσκων προσαύξησης των πρωτοαστέρων. Τυχαίνει να διαβάζω τώρα ένα βιβίο για τα νεφελώματα, έτσι ευχαριστήθηκα πολύ από αυτήν την είδηση. Η παραπάνω μέθοδος είναι ένας πολύ έξυπνος τρόπος να <βλέπουμε τρισδιάστατα>. Γίνεται μεγάλη προσπάθεια καταγραφής των ιδιοτήτων των μοριακών νεφών και των σμηνών που προκύπτουν από αυτά, αλλά και των μεμονωμένων αστεριών που γεννιούνται σε αυτά. Ίσως η 3διάστατη απεικόνιση να δώσει λύσεις σε πολλά μυστήρια.

Δεν μπορεί να γίνει όλος ο Ήλιος νεφέλωμα, ο πυρήνας άνθρακα- ηλίου θα παραμείνει. Αν συρρικνωθεί (λόγω μη παραγωγής ενέργειας που να αντισταθμίζει την βαρύτητα) θα εκφυλλιστεί, δηλαδή θα γίνει λευκός νάνος. Αν δεν είναι αρκετή η πίεση απλά θα συρρικνωθεί χωρίς εκφυλλισμό

Βγήκε ο Απρίλης, τελειώσανε τα πρωταπριλιάτικα αστεία. Χαρά στην επιμονή του κ. Κριμιτζη. Τον ευχαριστώ για την προσπάθειά του, υπάρχουν πολλοί άνθρωποι στην Ελλάδα που τον αναγνωρίζουν και τον σέβονται.

Ερευνητές ανακάλυψαν (στα ραδιοκύματα) τεράστια μαγνητικά πεδία - απολιθώματα συγκρούσεων γαλαξιακών σμηνών. Αυτές οι τοξοειδείς δομές σχηματίζονται από την συμπύκνωση του μεσογαλαξιακού αερίου. Η πόλωση του φωτός (απόδειξη ύπαρξης μαγνητικού πεδίου) διαπιστώνεται στα ραδιοκύματα. Η μέτρηση της πόλωσης στα μικρά (3- 6 εκατοστόμετρα) μήκη ραδιοκυμάτων δεν επηρεάζεται από το μαγνητικό πεδίο του Γαλαξία μας, έτσι μπόρεσαν να γίνουν οι μετρήσεις σε αυτήν την περιοχή εκπομπής. Η πολικότητα φτάνει το 50% και αυτά τα πεδία έχουν έκταση 5-6 εκατομμύρια έτη φωτός! Η μεγάλη πολικότητα μας δείχνει ότι οι συγκούσεις γαλαξιακών σμηνών συμβαίνουν με μεγάλες ταχύτητες (2000 km/s). Ο μηχανισμός της δημιουργίας αυτών των τεράστιων μαγνητικών πεδίων δεν είναι ακόμα γνωστός.

Η σουπερνόβα DES16C2nm (Αύγουστος 2016 στον χημικό φούρνο Fornax) έχει μετατόπιση στο ερυθρό z= 1,998. Αυτό σημαίνει ότι μας στέλνει το φως από απόσταση της έκρηξης στα 10,5 δις έτη φωτός. Πρόκειται για μια υπέρλαμπρη σουπερνόβα (Super Luminous SN) με λαμπρότητα 50- 100 φορές την τυπική λαμπρότητα μιας σουπερνόβας Ia (έκρηξη λευκού νάνου). Αυτές οι σουπερνόβα οφείλουν την τεράστια λαμπρότητά τους στην δημιουργία αστέρων νετρονίων τύπου magnetar, δηλαδή με τεράστιο μαγνητικό πεδίο. Η πολύ γρήγορη περιστροφή τους μεταφέρει μαγνητικό πεδίο και στροφορμή στο κέλυφος της σουπερνόβα (τα εξωτερικά αστρικά στρώματα που δεν κατέρρευσαν στο αστέρι νετρονίων) και το θερμαίνουν, με αποτέλεσμα αυτό να λάμπει έντονα.

Ο παραπάνω ελλειπτικός γαλαξίας στους Ιχθείς, σε απόσταση 100 εκ. έτη φωός, περιβάλλεται από κελύφη και εκτεταμένους βραχύονες. Μάλλον έχουν προέλευση τους νάνους δορυφόρους που συγχωνεύτηκαν με τον γαλαξία. Οι βαρυτικές αλληλεπιδράσεις απομάκρυναν αστέρια και αέριο από τον γαλαξία αλλά όχι από το βαρυτικό του πεδίο. Ο NGC474 συνοδεύεται από τον NGC470, έναν γαλαξία εκρηκτικής αστρογέννησης, που συνέβαλλε και αυτός στις παραπάνω βαρυτικές διαταραχές. Να σημειώσουμε ότι ο NGC474 είναι μεγαλύτερος από τον δικό μας Γαλαξία, με διάμετρο 270.000 έτη φωτός.

Μετά την καύση του υδρογόνου σε έναν αστρικό πυρήνα αυξάνεται η πίεση και η θερμοκρασία (λόγω της βαρυτικής πίεσης). Σε αστέρια με την διπλάσια μάζα του Ηλίου μας, όπως ο Αλντεμπαραν, η μεγάλη αύξηση της πίεσης έχει ως αποτέλεσμα τον εκφυλλισμό της ύλης. Αυτό σημαίνει ότι η πίεση δεν παράγεται από την κινητικότητα των ατόμων (λόγω αύξησης θερμοκρασίας) αλλά από την απαγορευτική αρχή του Pauli (τα ηλεκτρόνια δεν μπορούν να <στριμωχτούν> άλλο). Τότε η πίεση είναι ανεξάρτητη από την θερμοκρασία. Ακόμα και στην φάση Helium flash (εκρηκτική καύση του ήλιον στους 100 εκατομμύρια βαθμούς) η πυκνότητα του αστρικού πυρήνα δεν μεταβάλλεται άμεσα, αλλά αυτή μειώνει την πίεση των πιο εξωτερικών στρωμάτων με αποτέλεσμα να διασταλλεί ο αστρικός πυρήνας και να αρθεί ο εκφυλλισμός. Τα αστέρια μεγαλύτερης μάζας έχουν πολύ εκτεταμένο πυρήνα που δεν φτάνει σε τέτοιες πυκνότητες (δεν εκφυλλίσεται η ύλη).

Το μοντέλο της θερμοπυρηνικής σύντηξης εξηγεί πιστά την αστρική εξέλιξη και τις αναλογίες των χημικών στοιχείων που παρατηρούμε στο σύμπαν, μιας και μόνο μέσω της σύντηξης δημιουργούνται τα βαρύτερα στοιχεία. Δεν πρέπει να απομονώνουμε τον ήλιο από τα άλλα αστέρια. Παρατηρούμε την δημιουργία τους στα νεφελώματα και την πορεία τους στο H/R. Σε μερικά αστέρια πολύ μεγάλης μάζας που έχουν απολέσει τα εξωτερικά τους στρώματα παρατηρούμε τα αμέσως επόμενα, χωρίς υδρογόνο, στρώματα (αστέρια WR). Μια ζωντανή απόδειξη της σύντηξης στα αστέρια, όπως και τα χημικά εμπλουτισμένα πλανητικά νεφελώματα και υπολλείματα σουπερνόβα. Όλα τα παραπάνω δεν είναι απλά θεωρίες αλλά έχουν παρατηρησιακή υποστήρηξη.

Οι διαστημοσυσκευές Cassini και Stardust μας επέτρεψαν την ανάλυση της σκόνης του διαστήματος. Η πρώτη συσκευή ανέλυε την σκόνη επί τόπου ενώ η δεύτερη την επέστρεψε στην Γη (μόλις 2 κόκκους!). Η προέλευση των κόκκων που αναλύθηκαν δεν είναι του ηλιακού συστήματος. Όταν προσέκρουσαν στους αισθητήρες αυτοί ήταν στραμμένοι μακριά από τα σώματα του ηλιακού συστήματος,άρα προέρχονταν από έξω από αυτό. Αυτοί οι κόκκοι παρουσιάζουν μεγάλη χημική ομοιογένεια, κάτι που δεν θα έπρεπε αν αναλογιστούμε ότι προέρχονται από διαφορετικά περιβάλλοντα (αστέρια). Η θεωρία λέει ότι η σκόνη σχηματίζεται στα προχωρημένα στάδια της αστρικής εξέλιξης (όταν απομακρύνεται υλικό από το αστέρι που είναι πλέον γίγαντας). Αυτή η σκόνη έχει διάρκεια ζωής μισό ως 1 δις έτη, πριν καταστραφεί από κάποια έκρηξη σουπερνόβα (θερμανθεί τόσο ώστε να περάσει στην αέρια φάση). Να σημειώσουμε ότι ο μεσοαστρικός χώρος είναι γεμάτος από καυτές <φούσκες> υπολειμμάτων σουπερνόβα. Η μέση παραμονή της σκόνης στον μεσοαστρικό χώρο, μέχρι που να <ξαναχρησιμοποιηθεί> για τον σχηματισμό αστεριού και πλανητών, είναι 2- 3 δις έτη. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να επαναδημιουγείται στις πυκνές περιοχές στα μοριακά νεφελώματα μετά την καταστροφή της. Αυτό είναι σύμφωνο με την χημική ομοιογένεια που παρατηρήσαμε στους κόκκους. Μην ξεχνάμε ότι την σκόνη την μελετάμε φασματοσκοπικά επειδή απορροφάει το αστρικό φως και εκπέμπει στο υπέρυθρο. Στα φάσματα των νεφών ανάμεσα σε αστέρια που παρατηρούμε και παρατηρητή εντοπίζουμε έλλειψη στοιχείων που σχηματίζουν (δεσμεύονται σε) κόκκους σκόνης όπως μαγνήσιο, πυρίτιο, σίδηρο και ασβέστιο. Σε αέρια φάση βρίσκονται κυρίως τα στοιχεία με μεγάλη πτητικότητα. Αργότερα, με την κατάρρευση τμήματος του νεφελώματος για σχηματισμό αστεριών σχηματίζεται πάγος στους κόκκους σκόνης που δεσμεύει και πτητικά στοιχεία. Ακόμα, οι όξινες συνθήκες στα μεσοαστρικά νέφη επιτρέπουν να σχηματιστούν κόκκοι με βάση το πυρίτιο ή το οξυγόνο και όχι τον άνθρακα, κάτι που επιβεβαιώνεται από τα ευρήματα των διαστημοσυσκευών. Sterne und Weltraum 3/18

Φαίνεται να δημιουργείται (από τους αστρονόμους) μια καινούργια κατηγορία μεταβλητών αστέρων, οι BLAP. Αυτοί μεταβάλουν πολύ γρήγορα την λαμπρότητά τους (0,4 mag σε μισή ώρα) και εκπέμπουν στο μπλε φάσμα, με επιφανειακή θερμοκρασία 33000 Κ. Μέχρι τώρα έχουν ανακαλυφτεί 13. Το επικρατέστερο σενάριο είναι ότι πρόκειται για ερυθρούς γίγαντες που απώλεσαν το εξωτερικό στρώμα τους (μάλλον από την επίδραση συνοδού αστέρα). Έχουν μάζα του πυρήνα (ηλίου) 0,3 ηλιακές και συντήκουν υδρογόνο σε φλοιό. Ο μηχανισμός των παλμών είναι ο συνηθισμένος, δηλαδή η ακτινοβολία από το αστρικό εσωτερικό συναντάει ένα αδιαφανές στρώμα, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να διαφύγει. Το στρώμα αυτό διαστέλλεται (με αποτέλεσμα να αυξηθεί η αστρική λαμπρότητα λόγω <φουσκώματος> του αστεριού) και ψύχεται, άρα γίνεται διαφανές. Τότε η ακτινοβολία διαφεύγει, ελαττώνεται η πίεση με αποτέλεσμα να συρρικνώνεται πάλι το στρώμα στην αρχική του κατάσταση. Η σπανιότητα των BLAP ίσως να σημαίνει ότι αυτή η φάση είναι πολύ σύντομη στην αστρική εξέλιξη διπλών αστεριών ή ότι πρέπει να επικρατήσουν ιδιαίτερες συνθήκες.

Το J1342+0982 είναι ένα Κβάζαρ με ερυθρολίσθηση z= 7,54. Το φως του έρχεται από την εποχή του συμπαντικού επαναιονισμού. Το σύμπαν έγινε ουδέτερο 380.000 χρόνια μετά την μεγάλη έκρηξη, όταν τα ηλεκτρόνια δεσμεύτηκαν στους ατομικούς πυρήνες (σχεδόν αποκλειστικά υδρογόνου), λόγω πτώσης της θερμοκρασίας του πλάσματος. Την εποχή 200 εκατομμύρια- 1 δις μετά την μεγάλη έκρηξη (z= 20 ως 6) το σύμπαν επαναιονίστηκε λόγω των αστρικών ανέμων των πρώτων μεγάλων αστεριών, των εκρήξεων σουπερνόβα και των Κβάζαρ. Αυτό που διαπιστώθηκε στο φάσμα του παραπάνω Κβάζαρ είναι ότι το μεσογαλαξιακό αέριο ήταν ακόμη ουδέτερο. Η φασματική γραμμή Lyman- Alpha (μετατόπιση του ηλεκτρονίου του πυρήνα υδρογόνου σε ανώτερη ενεργειακή τροχιά) δεν εμφανίζεται ως γραμμή αλλά ως πλατιά λωρίδα απορρόφησης. Το πλάτος προέρχεται από τις διαφορετικές ταχύτητες των ουδέτερων νεφών υδρογόνου στον παραπάνω γαλαξία. Ένα ερώτημα που προκύπτει είναι πως μπόρεσε να αυξήσει την μάζα της η κεντρική μαύρη τρύπα (800 εκατομμύρια ηλιακές) σε μόλις 690 εκατομμύρια έτη (ηλικία του Κβάζαρ που παρατηρούμε). Αν μια μαύρη τρύπα απορροφήσει υλικό πάνω από ένα όριο (Eddigton) τότε ακτινοβολεί τόσο, ώστε να μην επιτρέπει η πίεση της ακτινοβολίας σε περισσότερο υλικό να συσσωρευτεί στην μαύρη τρύπα. Μία λύση είναι η συγχώνευση μαύρων τρυπών, ακόμα και πολλών μικρότερης (αστρικής) μάζας. Το όριο Eddington μπορεί να ξεπεραστεί αν υπάρχουν κενά (πόροι) στον δίσκο συσσώρευσης που αφήνουν την ακτινοβολία να διαφύγει. Banados Nature 25180, 2017

Ο SPT0615- JD παρουσιάζει ερυθρολίσθηση z=10, που σημαίνει ότι τον παρατηρούμε όπως ήταν μόλις 500 εκατομμύρια έτη μετά την δημιουργία του σύμπαντος. Φυσικά θα μπορούσαμε να τον δούμε μόνο με την βοήθεια βαρυτικού φακού. Η μάζα του είναι μόνο 3 δις ηλιακές, το 1/100 της μάζας του Γαλαξία μας. Η θεωρία προβλέπει ότι αρχικά σχηματίστηκαν μικρής μάζας γαλαξίες, όπως ο παραπάνω.