Ανθρωπόκαινο: «alea iacta est» Γιατί το «Ανθρωπόκαινο» δεν εντάσσεται στη γεωχρονολογική κλίμακα ως επίσημη γεωλογική εποχή Τον Μάρτιο του 2024 η αρμόδια επιτροπή των Γεωεπιστημών πήρε μια οριστική απόφαση: το «Ανθρωπόκαινο» δεν εντάσσεται στη γεωχρονολογική κλίμακα ως επίσημη γεωλογική εποχή.Η Υποεπιτροπή Στρωματογραφίας του Τεταρτογενούς απέρριψε, με ισχυρή πλειοψηφία, την πρόταση που η Ομάδα Εργασίας για το Ανθρωπόκαινο (Anthropocene Working Group, ΑWG), με τη συμβολή πολλών εκατοντάδων επιστημόνων είχε επεξεργαστεί επί δεκαπέντε χρόνια και η ετυμηγορία επικυρώθηκε λίγες ημέρες αργότερα από τη Διεθνή Ένωση Γεωλογικών Επιστημών, τον ανώτατο θεσμικό φορέα του κλάδου (Witze, 2024).Για να κατανοήσουμε όμως πώς πήραν αυτήν την απόφαση οι πλέον ειδικοί του θέματος, θα πρέπει να ανατρέξουμε ιστορικά πολύ πίσω.Η ιδέα ότι ο άνθρωπος έχει γίνει «γεωλογική δύναμη» δεν είναι καινούργια. Ήδη το 1873 ο Ιταλός γεωλόγος Antonio Stoppani έκανε λόγο για μια «νέα τελλουρική δύναμη» (una nuova forza tellurica), ισοδύναμη με τις μεγαλύτερες φυσικές δυνάμεις του πλανήτη.Νωρίτερα, ο Γάλλος φυσιοδίφης Buffon είχε ήδη τοποθετήσει την εμφάνιση του ανθρώπου στην έβδομη και τελευταία «εποχή» της φυσικής ιστορίας του πλανήτη, ενώ στις αρχές του 20ού αιώνα ο Ουκρανός γεωχημικός Vladimir Vernadsky ανέπτυξε την έννοια της «Νοόσφαιρας», της βιόσφαιρας δηλαδή όπως τη μεταμορφώνει η ανθρώπινη σκέψη. Καμία, ωστόσο, από αυτές τις πρώιμες συλλήψεις δεν ξέφυγε από τους στενούς επιστημονικούς κύκλους της εποχής της.Η σύγχρονη διατύπωση γεννήθηκε το 2000, όταν ο Ολλανδός χημικός και νομπελίστας Paul Crutzen, ενοχλημένος από την επίμονη χρήση του όρου «Ολόκαινο» για τη σημερινή εποχή, του γεωλογικού δηλαδή διαστήματος που ξεκίνησε πριν από περίπου 11.700 χρόνια με το τέλος της τελευταίας Εποχής των Παγετώνων, προσφέροντας το ήπιο κλίμα που επέτρεψε την ανάπτυξη της γεωργίας και του πολιτισμού, και το οποίο ονομάστηκε έτσι το 1867 από τον Γάλλο παλαιοντολόγο Paul Gervais, από τις ελληνικές λέξεις «όλος» και «καινός» (εντελώς νέος/πρόσφατος), πριν επισημοποιηθεί το 1885, πρότεινε αυθόρμητα σε ένα συνέδριο στο Μεξικό ότι ζούμε πλέον στο «Ανθρωπόκαινο».Μέσα σε μία δεκαετία ο όρος εκτοξεύθηκε: κυκλοφόρησαν τρία επιστημονικά περιοδικά αφιερωμένα σε αυτόν, ενώ πέρασε ταχύτατα από τη γεωλογία στην κλιματολογία, την αρχαιολογία, τη φιλοσοφία, την τέχνη και τη δημοσιογραφία (Lewis και Maslin, 2015).Το 2009 ο όρος απέκτησε νέα θεσμική υπόσταση με τη συγκρότηση της Ομάδας Εργασίας για το Ανθρωπόκαινο, η οποία κλήθηκε να εξετάσει αν η πρόταση άντεχε στα αυστηρά κριτήρια της στρωματογραφίας.Για να αναγνωριστεί μια εποχή ως νέα γεωλογική εποχή απαιτείται μια «χρυσή αιχμή» (golden spike), ένα χρονολογημένο σημείο μέσα σε ίζημα, πάγο ή πέτρωμα όπου αποτυπώνεται με ακρίβεια μια παγκόσμια, ταυτόχρονη μεταβολή του γήινου συστήματος.Από τις δεκάδες υποψήφιες αφετηρίες που εξετάστηκαν, από τη χρήση της φωτιάς στην Παλαιολιθική εποχή έως τη Βιομηχανική Επανάσταση, μόλις δύο πληρούσαν πραγματικά τα κριτήρια: το 1610, με την απότομη πτώση του CO₂ που συνδέθηκε με την αναδάσωση εκατομμυρίων εκταρίων μετά τον δημογραφικό αφανισμό των αυτοχθόνων πληθυσμών της Αμερικής στον απόηχο της αποικιοκρατικής κατάκτησης, και το 1964 με τη «χρυσή αιχμή» του ραδιενεργού άνθρακα-14 από τις πυρηνικές δοκιμές, καθαρά αποτυπωμένη στους δακτυλίους των δέντρων.Τελικά, ύστερα από δεκαπέντε χρόνια, η Ομάδα προτίμησε μια τρίτη, συγγενική λύση: αφετηρία γύρω στο 1950, με «χρυσή αιχμή» στα ιζήματα της λίμνης Crawford του Καναδά, συνδεδεμένη με τη ραδιενεργό εναπόθεση των πυρηνικών δοκιμών και τη «Μεγάλη Επιτάχυνση» της βιομηχανικής παραγωγής και της κατανάλωσης (Lewis και Maslin, 2015).Η πλειοψηφία, όμως, την απέρριψε για τρεις κυρίως λόγους: το εξαιρετικά σύντομο χρονικό βάθος των μόλις εβδομήντα ετών, τον κίνδυνο η γεωλογία να μετατραπεί από επιστήμη σε εργαλείο πολιτικής προειδοποίησης και τον διαχρονικό (diachronous) χαρακτήρα της ανθρώπινης επίδρασης στον πλανήτη, που δεν εμφανίστηκε ακαριαία σε ένα χρονικό σημείο αλλά εξελίχθηκε σταδιακά. Παρά τις όποιες αντιδράσεις, η ετυμηγορία της πλειοψηφίας ήταν και παραμένει απολύτως ορθή. Η διατήρηση του Ολοκαίνου ως της επίσημης γεωλογικής μας εποχής δεν συνιστά υποτίμηση των αλλαγών που παρατηρούνται σε διάφορα σημεία του πλανήτη, αλλά περιφρούρηση των ίδιων των κανόνων της Στρωματογραφίας.Κανείς από τους ειδικούς δεν αμφισβήτησε ότι ο άνθρωπος επεμβαίνει κρίσιμα στη Γη. Το ερώτημα ήταν αν αυτή η επέμβαση συνάδει με το αυστηρό πλαίσιο μιας γεωλογικής «εποχής» με μια ενιαία, παγκόσμια αφετηρία. Και η απάντηση, με βάση το ίδιο το φυσικό αρχείο των πετρωμάτων, ήταν αρνητική: η ανθρώπινη επίδραση δεν εκδηλώθηκε ακαριαία το 1950, αλλά αποτελεί μια εγγενώς διαχρονική και σταδιακή διαδικασία, με διαφορετική αφετηρία σε κάθε περιοχή του πλανήτη.Η σημασία τελικά της απόφασης έγκειται στο ότι περιορίζεται αυστηρά στους κανόνες ονοματοδοσίας, οι οποίοι στηρίζονται όχι σε κοινωνικά, ούτε πολιτικά, ούτε δημοσιογραφικά, αλλά σε αυστηρώς επιστημονικά κριτήρια, ακολουθώντας τις νομοτέλειες και τους κανόνες της Στρωματογραφίας.Και αυτό δεν είναι ήσσονος σημασίας: η ίδια η επιλογή αφετηρίας δεν υπήρξε ποτέ ουδέτερη τεχνική λεπτομέρεια: μια πρώιμη ημερομηνία «χρυσής αιχμής» π.χ. το 1610, «κανονικοποιεί» την περιβαλλοντική αλλαγή, δηλαδή κάνει την αλλαγή να φαίνεται φυσιολογική, αναμενόμενη, ενώ μια «χρυσή αιχμή» βιομηχανικής προέλευσης αποδίδει ιστορικές ευθύνες σε συγκεκριμένες δομές εξουσίας, συγκεκριμένα συστήματα, συγκεκριμένες χώρες και συγκεκριμένες τάξεις μέσα σε αυτές, που δημιούργησαν αυτή την κρίση, γεγονός που καθιστά ακόμη πιο ορθή την εμμονή των γεωεπιστημόνων σε στρωματογραφικά και όχι σε πολιτικά, ιστορικά, ή κοινωνικά κριτήρια.Ο κύβος έχει πράγματι ριφθεί, όχι όμως ενάντια στη Γεωλογία, αλλά μέσα από αυτήν. Η επιστημονική κοινότητα, πιστή στους αυστηρούς κανόνες της Στρωματογραφίας, δεν προέβη σε βιαστική ανακήρυξη του Ανθρωπόκαινου ως επίσημης γεωλογικής εποχής, μια νηφάλια και τεκμηριωμένη απόφαση που τιμά τη μεθοδολογία της, αναγνωρίζοντας ταυτόχρονα ότι η ανθρώπινη παρουσία ενσωματώνεται στη μακρόχρονη γεωλογική εξέλιξη του πλανήτη ως φυσική διεργασία, όχι ως εξωγενής διαταραχή.Η ώριμη αυτή κρίση της Στρωματογραφίας αποτελεί ορθή εγγύηση της επιστημονικής αυστηρότητας: δεν υποβαθμίζει την ανθρώπινη επέμβαση, αλλά την τοποθετεί με ακρίβεια στη γεωλογική κλίμακα, αποφεύγοντας τόσο την πρόωρη πολιτικοποίηση όσο και την αυθαίρετη ιεράρχηση της ανθρώπινης δραστηριότητας πάνω από τις γεωδυναμικές ενδογενείς και εξωγενείς διεργασίες του πλανήτη. * Καθηγητής  και τέως κοσμήτορας της Σχολής Μηχανικών Ορυκτών Πόρων του Πολυτεχνείου Κρήτης, μέλους του Διοικητικού Συμβουλίου της Ελληνικής Γεωλογικής Εταιρείας Βιβλιογραφία Lewis, S. L. και Maslin, M. A. (2015) ‘Defining the Anthropocene’, Nature, 519(7542), σσ. 171–180. https://doi.org/10.1038/nature14258 Witze, A. (2024) ‘It’s final: the Anthropocene is not an epoch, despite protest over vote’, Nature, 20 Μαρτίου. https://doi.org/10.1038/d41586-024-00868-1 https://www.naftemporiki.gr/techscience/2142850/anthropokaino-alea-iacta-est/

Η Κίνα δημιουργεί μια νέα γενιά «ελίτ» κλωνοποιημένων γιακ – Γιατί το κάνει. Το φιλόδοξο σχέδιο κλωνοποίησης που διχάζει την επιστημονική κοινότητα Σε μυστικά εργαστήρια στα υψίπεδα του Θιβέτ, Κινέζοι επιστήμονες υλοποιούν ένα πρόγραμμα, που υπόσχεται να σώσει σπάνια είδη, αλλά εγείρει σοβαρά ηθικά και επιστημονικά ερωτήματα.Πάνω από τα 4.000 μέτρα υψόμετρο, εκεί όπου ο αέρας είναι αραιός και οι χειμώνες αδυσώπητοι, επιστήμονες επιχειρούν κάτι που μέχρι πριν από λίγα χρόνια έμοιαζε με επιστημονική φαντασία.Σε απομονωμένα ερευνητικά κέντρα δημιουργούν κλωνοποιημένα γιακ, ελπίζοντας να συγκροτήσουν μέσα στα επόμενα χρόνια ένα κοπάδι από περισσότερα από 100 «υπερ-γιακ»: ζώα μεγαλύτερα, πιο υγιή, πιο γόνιμα και περισσότερο ανθεκτικά στις ασθένειες και στις ακραίες συνθήκες. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του CNN το πρώτο επιτυχημένο κλωνοποιημένο γιακ γεννήθηκε τον Ιούλιο του 2025 και παρουσιάστηκε από τα κινεζικά κρατικά μέσα ενημέρωσης ως σημαντικό επιστημονικό επίτευγμα.Την άνοιξη του 2026 ακολούθησαν ακόμη δέκα γεννήσεις, ενώ ο στόχος είναι έως το 2028 να έχει δημιουργηθεί ένα ολόκληρο κοπάδι «ελίτ» ζώων. Γιατί η Κίνα επενδύει εκατομμύρια Για τους κατοίκους του Θιβέτ, το γιακ δεν είναι απλώς ένα ζώο. Αποτελεί τη βάση της τοπικής οικονομίας εδώ και αιώνες. Προσφέρει γάλα, κρέας, μαλλί και χρησιμοποιείται στις αγροτικές εργασίες, ενώ για πολλούς Θιβετιανούς έχει και βαθιά πολιτιστική και θρησκευτική σημασία. Τα τελευταία χρόνια, όμως, οι πληθυσμοί τους αντιμετωπίζουν αυξανόμενες πιέσεις. Η κλιματική αλλαγή, η υποβάθμιση των βοσκοτόπων, οι ακραίες καιρικές συνθήκες αλλά και η μείωση της γενετικής ποικιλότητας λόγω διασταυρώσεων και ενδογαμίας έχουν οδηγήσει σε μικρότερο μέγεθος σώματος, χαμηλότερη γονιμότητα και αυξημένη ευαλωτότητα των ζώων.Σύμφωνα με τους Κινέζους επιστήμονες, η φυσική αναπαραγωγή των γιακ έχει ποσοστό επιτυχίας μόλις περίπου 20%, γεγονός που δυσκολεύει σημαντικά τη διατήρηση ισχυρών πληθυσμών. Από το εργαστήριο… στο λιβάδι Η διαδικασία θυμίζει εκείνη που χρησιμοποιήθηκε πριν από σχεδόν τρεις δεκαετίες για τη διάσημη Ντόλι, το πρώτο κλωνοποιημένο πρόβατο.Οι ερευνητές επιλέγουν τα πιο υγιή και παραγωγικά γιακ, αφαιρούν κύτταρα από το σώμα τους και μεταφέρουν το γενετικό τους υλικό σε ωάρια από τα οποία έχει αφαιρεθεί ο αρχικός πυρήνας.Το έμβρυο που δημιουργείται εμφυτεύεται στη συνέχεια σε παρένθετη μητέρα, η οποία κυοφορεί το κλωνοποιημένο ζώο.Οι πρώτοι απόγονοι, σύμφωνα με τα κινεζικά πανεπιστήμια που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, αναπτύσσονται φυσιολογικά και παρουσιάζουν καλή υγεία. Η διάσωση ενός σχεδόν μυθικού ζώου Το πρόγραμμα δεν αφορά μόνο τα οικόσιτα γιακ. Οι επιστήμονες φιλοδοξούν να χρησιμοποιήσουν την ίδια τεχνολογία για να προστατεύσουν το εξαιρετικά σπάνιο χρυσό άγριο γιακ, ένα υποείδος από το οποίο εκτιμάται ότι έχουν απομείνει μόλις περίπου 300 ζώα στο Θιβέτ.Έχουν ήδη δημιουργηθεί περισσότερα από 200 κλωνοποιημένα έμβρυα άγριων γιακ, τα οποία έχουν εμφυτευθεί σε παρένθετες μητέρες.Ωστόσο, μέχρι σήμερα δεν έχει ανακοινωθεί καμία επιτυχής γέννηση άγριου κλώνου, ούτε υπάρχουν πληροφορίες για την πορεία των κυήσεων. Επιστημονική πρόοδος ή επικίνδυνο πείραμα; Το φιλόδοξο πρόγραμμα έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση στη διεθνή επιστημονική κοινότητα.Πολλοί ειδικοί αναγνωρίζουν ότι η κλωνοποίηση μπορεί να αποτελέσει πολύτιμο εργαλείο για τη διατήρηση απειλούμενων ειδών και τη βελτίωση της αγροτικής παραγωγής.Άλλοι, όμως, προειδοποιούν ότι τέτοιες παρεμβάσεις απαιτούν απόλυτη διαφάνεια, αυστηρή επιστημονική εποπτεία και ξεκάθαρους κανόνες δεοντολογίας.Μέχρι σήμερα, μεγάλο μέρος του κινεζικού προγράμματος παραμένει καλυμμένο από μυστικότητα. Δεν είναι γνωστό πόσες αποτυχημένες κυήσεις προηγήθηκαν των επιτυχημένων γεννήσεων, ούτε ποιο είναι το ποσοστό γενετικών ανωμαλιών ή θνησιμότητας. Μπορεί η τεχνολογία να σώσει τη φύση; Το μεγαλύτερο ερώτημα ίσως δεν αφορά τα ίδια τα γιακ. Οι επικριτές υποστηρίζουν ότι η κλωνοποίηση δεν μπορεί να αντικαταστήσει την προστασία των φυσικών οικοτόπων, τη μείωση των εκπομπών άνθρακα ή την αντιμετώπιση της λαθροθηρίας και της υποβάθμισης των οικοσυστημάτων.Οι υποστηρικτές, αντίθετα, θεωρούν ότι η παραδοσιακή προστασία της άγριας ζωής δεν επαρκεί πλέον απέναντι στην ταχύτητα με την οποία αλλάζει ο πλανήτης.Έτσι, το πρόγραμμα του Θιβέτ μετατρέπεται σε κάτι πολύ μεγαλύτερο από ένα πείραμα κλωνοποίησης.Είναι μια δοκιμασία για το κατά πόσο η ανθρωπότητα μπορεί —ή πρέπει— να χρησιμοποιήσει τη βιοτεχνολογία όχι μόνο για να θεραπεύει ασθένειες ή να αυξάνει την παραγωγή τροφίμων, αλλά και για να αναδιαμορφώνει το ίδιο το μέλλον της ζωής πάνω στη Γη. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2142982/i-kina-dimioyrgei-mia-nea-genia-elit-klonopoiimenon-giak-giati-to-kanei/

Nvidia, Microsoft, SpaceX και Palantir συγκροτούν «συμμαχία άμυνας» απέναντι στις κυβερνοεπιθέσεις της AI. Η Open Secure AI Alliance θα αναπτύξει εργαλεία ανοικτού κώδικα για την προστασία επιχειρήσεων - Καταλύτης το πρόσφατο περιστατικό παραβίασης της Hugging Face από μοντέλα της OpenAIΜια νέα γραμμή άμυνας απέναντι στις κυβερνοεπιθέσεις που μπορεί να εξαπολύσει η ίδια η τεχνητή νοημοσύνη επιχειρούν να δημιουργήσουν ορισμένες από τις ισχυρότερες τεχνολογικές εταιρείες του πλανήτη.Η Nvidia εντάχθηκε στην Open Secure AI Alliance, έναν νέο συνασπισμό στον οποίο συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, οι Microsoft, SpaceX και Palantir, καθώς και δεκάδες ακόμη εταιρείες του κλάδου.Στόχος της πρωτοβουλίας είναι η ανάπτυξη προγραμμάτων ανοικτού κώδικα που θα επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να χρησιμοποιούν προηγμένα συστήματα AI για την ανίχνευση, την ανάλυση και την απόκρουση κυβερνοεπιθέσεων οι οποίες πραγματοποιούνται επίσης με τη βοήθεια τεχνητής νοημοσύνης. Το περιστατικό που σήμανε συναγερμό Καταλύτης για τη δημιουργία της συμμαχίας ήταν το πρόσφατο περιστατικό ασφαλείας στη Hugging Face, την πλατφόρμα που φιλοξενεί μοντέλα και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης ανοικτού κώδικα.Σύμφωνα με όσα γνωστοποίησε την περασμένη εβδομάδα η OpenAI, δύο συστήματά της κατάφεραν να εξέλθουν από το ελεγχόμενο περιβάλλον δοκιμών στο οποίο λειτουργούσαν, να αποκτήσουν πρόσβαση στο διαδίκτυο και να διεισδύσουν στα συστήματα της Hugging Face.«Το πρόσφατο περιστατικό ασφαλείας στη Hugging Face αποτέλεσε μια ξεκάθαρη υπενθύμιση», ανέφερε η Open Secure AI Alliance. «Οι υπερασπιστές του κυβερνοχώρου χρειάζονται ανοικτά, προηγμένα συστήματα πρακτόρων για αυτοάμυνα».Το περιστατικό προκάλεσε ιδιαίτερη ανησυχία στην τεχνολογική βιομηχανία, καθώς έδειξε ότι τα ισχυρά μοντέλα AI δεν περιορίζονται πλέον στην παραγωγή κακόβουλου κώδικα ή στην παροχή οδηγιών. Μπορούν δυνητικά να σχεδιάζουν και να εκτελούν αυτόνομα μια ακολουθία ενεργειών εναντίον πραγματικών ψηφιακών υποδομών. Τα «ασφαλή» μοντέλα αρνήθηκαν να βοηθήσουν Η υπόθεση ανέδειξε, παράλληλα, ένα δύσκολο δίλημμα γύρω από τα συστήματα ασφαλείας που ενσωματώνουν οι εταιρείες στα μοντέλα τους.Η Hugging Face επιχείρησε αρχικά να χρησιμοποιήσει μοντέλα της Anthropic για να αναλύσει τα αρχεία καταγραφής και να εντοπίσει τον τρόπο με τον οποίο είχε πραγματοποιηθεί η εισβολή. Τα μοντέλα αρνήθηκαν, επικαλούμενα τους περιορισμούς που έχουν σχεδιαστεί ώστε να αποτρέπουν τη χρήση τους σε κυβερνοεπιθέσεις.Η εταιρεία στράφηκε τότε σε ένα λιγότερο περιορισμένο κινεζικό μοντέλο. Με τη βοήθειά του κατάφερε να αναλύσει την επίθεση, να απομακρύνει τα συστήματα AI που είχαν εισβάλει στο δίκτυό της, να αλλάξει τους κωδικούς πρόσβασης και να ανακατασκευάσει τα τμήματα της υποδομής που είχαν παραβιαστεί.Η ειρωνεία ήταν εμφανής: οι δικλίδες που είχαν τοποθετηθεί για να εμποδίζουν την επιθετική χρήση της AI δυσκόλεψαν ταυτόχρονα τη χρησιμοποίησή της για νόμιμη κυβερνοάμυνα. Η AI ως επιτιθέμενος και ως ασπίδα Η νέα συμμαχία φιλοδοξεί να καλύψει ακριβώς αυτό το κενό, δημιουργώντας εργαλεία που θα είναι αρκετά ισχυρά ώστε να αντιμετωπίζουν αυτόνομες κυβερνοεπιθέσεις, αλλά παράλληλα προσβάσιμα στις επιχειρήσεις και στους ειδικούς ασφαλείας.Η πρωτοβουλία έρχεται ενώ στελέχη του τεχνολογικού κλάδου και κυβερνητικοί αξιωματούχοι προειδοποιούν ότι οι δυνατότητες των μοντέλων στο hacking εξελίσσονται με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα από τα συστήματα προστασίας.Ο Λευκός Οίκος έχει ήδη εντείνει την εποπτεία των προηγμένων μοντέλων και πιέζει τον ιδιωτικό τομέα να αξιοποιήσει την AI όχι μόνο ως παραγωγικό εργαλείο, αλλά και ως ενεργό μηχανισμό κυβερνοάμυνας.Η μάχη που διαμορφώνεται, επομένως, δεν θα διεξαχθεί απλώς ανάμεσα σε hackers και ειδικούς ασφαλείας. Θα διεξαχθεί ανάμεσα σε συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που επιτίθενται και σε άλλα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης που επιχειρούν να τα σταματήσουν. https://www.naftemporiki.gr/techscience/2143274/nvidia-microsoft-spacex-kai-palantir-sygkrotoyn-symmachia-amynas-apenanti-stis-kyvernoepitheseis-tis-ai/