Δροσος Γεωργιος

Eνδείξεις για γιγάντιες αμμοθύελλες στον Τιτάνα του Κρόνου. Μια νέα ανάλυση παλαιότερων στοιχείων από τον Τιτάνα, που είχε στείλει στη Γη το σκάφος Cassini της NASA, οδήγησαν τους επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι στην επιφάνεια του μεγαλύτερου δορυφόρου του Κρόνου υπάρχουν γιγάντιες αμμοθύελλες. Η ανακάλυψη -εφόσον επιβεβαιωθεί- κάνει τον Τιτάνα το τρίτο σώμα του ηλιακού συστήματός μας, μετά τη Γη και τον Άρη, όπου έχουν παρατηρηθεί αμμοθύελλες. Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον αστρονόμο Σεμπάστιεν Ροντρίγκεζ του Πανεπιστημίου Ντενί Ντιντερό του Παρισιού, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο Nature Geoscience. https://www.nature.com/articles/s41561-018-0233-2 Στη μελέτη συμμετείχε και η Ελληνίδα Αθηνά Κουστένη του Αστεροσκοπείου του Παρισιού, η οποία επί χρόνια έχει μελετήσει τον Τιτάνα. «Ο Τιτάν είναι ένα πολύ ενεργό φεγγάρι, κάτι που ήδη γνωρίζουμε όσον αφορά τη γεωλογία του και τον εξωτικό κύκλο των υδρογονανθράκων του. Τώρα, μπορούμε να προσθέσουμε άλλη μια αναλογία με τη Γη και τον ‘Αρη: τον ενεργό κύκλο σκόνης, καθώς οργανικής προέλευσης άμμος σηκώνεται πάνω από μεγάλες εκτάσεις με δίνες γύρω από τον ισημερινό του Τιτάνα» δήλωσε ο Ροντρίγκεζ. Ο Τιτάν είναι ένας γοητευτικός κόσμος, που έχει πολλές ομοιότητες με τον πλανήτη μας. Είναι, μεταξύ άλλων, ο μόνος δορυφόρος στο ηλιακό μας σύστημα, ο οποίος διαθέτει εκτεταμένη ατμόσφαιρα, καθώς επίσης το μόνο σώμα πέρα από τη Γη, στην επιφάνεια του οποίου έχουν βρεθεί μεγάλες και σταθερές επιφάνειες με υγρά (λίμνες ή θάλασσες). Όμως ενώ στη Γη το υγρό είναι νερό, στο δορυφόρο του Κρόνου είναι κυρίως υγρό μεθάνιο και αιθάνιο. Πρόκειται για ένα «εξωτικό» κύκλο, καθώς μόρια υδρογονανθράκων εξατμίζονται συνεχώς, συμπυκνώνονται σε νέφη και μετά πέφτουν ξανά στην επιφάνεια του Τιτάνα με τη μορφή βροχής, ανανεώνοντας τις λίμνες και τις θάλασσές του. Επίσης, ο καιρός στον Τιτάνα εμφανίζει εποχικές μεταβολές όπως και στη Γη, ιδίως στην περιοχή του ισημερινού του, όπου κατά περιόδους τεράστια νέφη μαζεύονται πάνω από τις τροπικές περιοχές και προκαλούν ισχυρές καταιγίδες μεθανίου, ένα φαινόμενο που το Cassini είχε την ευκαιρία να παρατηρήσει κατ’ επανάληψη. Όταν οι ερευνητές ανέλυσαν ξανά υπέρυθρες εικόνες του 2009 και 2010, τις οποίες είχε τραβήξει το διαστημικό σκάφος κατά τη διέλευσή του, εντόπισαν ασυνήθιστες ενδείξεις. Αρχικά νόμιζαν ότι επρόκειτο για νέφη μεθανίου, όμως μετά συνειδητοποίησαν ότι ήταν κάτι τελείως διαφορετικό: νέφη σκόνης κοντά στην επιφάνεια, που είχαν σηκωθεί από τις δίνες άμμου εξαιτίας των ισχυρών ανέμων που πνέουν στον Τιτάνα και οι οποίοι μεταφέρουν τη σκόνη σε μεγάλες αποστάσεις. http://www.in.gr/2018/09/25/tech/endeikseis-gia-giganties-ammothyelles-ston-titana-tou-kronou/

Τα επτά πρόσωπα του Τιτάνα. Νέες εικόνες που έδωσε στη δημοσιότητα η NASA αποκαλύπτουν τον Τιτάνα έτσι όπως δεν τον έχουμε ξαναδεί ποτέ. Βασισμένες σε δεδομένα από 13 ολόκληρα χρόνια ερευνών, οι έξι απεικονίσεις είναι οι πιο «καθαρές» που έχουν παρουσιαστεί μέχρι τώρα αφού δείχνουν τον δορυφόρο του Κρόνου έτσι όπως αυτός θα πρέπει να φαίνεται κάτω από την ατμόσφαιρά του. Στο κέντρο της φωτογραφίας που παρουσιάζουμε εδώ βλέπουμε το γνωστό μας «πορτοκαλί» φεγγάρι του Κρόνου έτσι όπως αυτό φαίνεται στο φυσικό φως. Οι έξι «παραλλαγές» γύρω του είναι απεικονίσεις της επιφάνειάς του στο υπέρυθρο φως οι οποίες συντέθηκαν από τα στοιχεία που συνέλεξε το διαστημικό σκάφος Cassini διαπερνώντας την ατμόσφαιρα του Τιτάνα με το Φασματόμετρο Οπτικής και Υπέρυθρης Χαρτογράφησης (Visual and Infrared Mapping Spectrometer – VIMS) με το οποίο ήταν εξοπλισμένο. Ο Τιτάνας είναι το μεγαλύτερο φεγγάρι του Κρόνου και ο μοναδικός δορυφόρος στο ηλιακό μας σύστημα ο οποίος διαθέτει πυκνή ατμόσφαιρα, η οποία αποτελείται κατά κύριο λόγο από άζωτο. Είναι επίσης το μοναδικό αντικείμενο εκτός της Γης στου οποίου την επιφάνεια έχουν ανιχνευθεί μεγάλα και σταθερά σώματα υγρού στοιχείου: λίμνες από υδρογονάνθρακες, πιθανότατα μεθάνιο, οι οποίες θα μπορούσαν να φιλοξενούν κάποια μορφή ζωής. Μεγάλο μέρος των παραπάνω πληροφοριών επιβεβαιώθηκε ή ανακαλύφθηκε από το Cassini, του οποίου η αποστολή έληξε πέρυσι το καλοκαίρι με μια αυτοκτονική βουτιά στην ατμόσφαιρα του Κρόνου. Παρά το γεγονός ότι ακόμη και μετά θάνατον ο διαστημικός εξερευνητής συνεχίζει και θα συνεχίσει για χρόνια ακόμη να μας προσφέρει νέα στοιχεία και εντυπωσιακές εικόνες χάρη στον τεράστιο όγκο δεδομένων που είχε συλλέξει, η εξερεύνηση που έκανε έγινε μόνο εξ αποστάσεως. Για να έχουμε σαφή άποψη περί του τι ακριβώς συμβαίνει στον Τιτάνα χρειάζονται επιτόπια έρευνα και χημικές αναλύσεις στην επιφάνειά του. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο η NASA εξετάζει επόμενες αποστολές με στόχο την προσεδάφιση ενός ρομποτικού εξερευνητή στην επιφάνεια του δορυφόρου ή ακόμη και την προσθαλάσσωση ειδικών σκαφών σε κάποια από τις λίμνες του. http://www.in.gr/2018/07/20/tech/ta-epta-prosopa-tou-titana/

Πόσο διαρκεί μια ημέρα στον πλανήτη Κρόνο; Για δεκαετίες το πόσο διαρκεί μία μέρα στον Κρόνο αποτελούσε ένα μεγάλο μυστήριο για την επιστημονική κοινότητα. Η Γη, όπως είναι γνωστό, περιστρέφεται γύρω από τον άξονα της κάθε 24 ώρες, ενώ ο Δίας περιστρέφεται ανά 9,8 ώρες. Αντίθετα, η Αφροδίτη περιστρέφεται πολύ πιο αργά καθώς χρειάζεται 243 μέρες για να ολοκληρώσει μία πλήρη περιστροφή γύρω από τον άξονα της. Η απάντηση του μυστηρίου για τον χρόνο περιστροφής του Κρόνου «κρυβόταν» στα λαμπερά δακτυλίδια του, αναφέρει άρθρο των New York Times. Οι επιστήμονες μελετώντας τα δακτυλίδια του πλανήτη κατάφεραν να δείξουν ότι μία μέρα στον Κρόνο ισοδυναμεί με 10 ώρες, 33 λεπτά και 38 δευτερόλεπτα, σε «γήινο χρόνο». «Εκτός από όμορφα τα δακτυλίδια του Κρόνου μπορούν να μας πουν πολλά για το τι συμβαίνει εντός του πλανήτη», δήλωσε η Λίντα Σπάιλκερ, επιστήμονας της NASA, η οποία μελετά τον Κρόνο για πάνω από μία δεκαετία. https://physicsgg.me/2019/01/30/%cf%80%cf%8c%cf%83%ce%bf-%ce%b4%ce%b9%ce%b1%cf%81%ce%ba%ce%b5%ce%af-%ce%bc%ce%b9%ce%b1-%ce%b7%ce%bc%ce%ad%cf%81%ce%b1-%cf%83%cf%84%ce%bf%ce%bd-%cf%80%ce%bb%ce%b1%ce%bd%ce%ae%cf%84%ce%b7-%ce%ba%cf%81/

Λύθηκε το μυστήριο των θεαματικών δακτυλίων του Κρόνου. Ο Κρόνος δεν είχε πάντα τους θεαματικούς δακτυλίους του, αλλά αυτοί είναι σχετικά πρόσφατο δημιούργημα. Οι νέες εκτιμήσεις Αμερικανών και Ιταλών επιστημόνων είναι ότι οι δακτύλιοι σχηματίσθηκαν πριν από δέκα έως 100 εκατομμύρια χρόνια, δηλαδή μπορεί να είναι πιο πρόσφατοι και από τους δεινόσαυρους, αφού οι τελευταίοι εκτιμάται ότι εξαφανίστηκαν πριν περίπου 65 εκατομμύρια χρόνια. Όλοι οι αέριοι γίγαντες πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος διαθέτουν δακτυλίους, αλλά του Κρόνου είναι οι μεγαλύτεροι και πιο εντυπωσιακοί, με διάμετρο περίπου 282.000 χιλιομέτρων. Αποτελούνται κατά 99% από πάγο και 1% από σωματίδια. Ο Κρόνος, ο έκτος στη σειρά από τον Ήλιο και ο δεύτερος μεγαλύτερος πλανήτης του ηλιακού μας συστήματος μετά τον Δία, σχηματίσθηκε πριν 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια, λίγο μετά τη δημιουργία του ηλιακού μας συστήματος, αλλά οι δακτύλιοι του είναι πολύ πρόσφατοι. Η νέα εκτίμηση για την ηλικία τους βασίζεται σε μια καινούρια ανάλυση των επιστημονικών δεδομένων του αμερικανο-ευρωπαϊκού διαστημικού σκάφου Cassini, τα οποία έστειλε κατά την τελική φάση της αποστολής του το φθινόπωρο 2017. Τότε -προτού κάνει βουτιά αυτοκτονίας στην ατμόσφαιρα του Κρόνου- είχε πραγματοποιήσει 22 διαδοχικές κοντινές διελεύσεις ανάμεσα στον πλανήτη και στους δακτυλίους του. Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον καθηγητή Λουτσιάνο Ίες του Πανεπιστημίου Σαπιέντσα της Ρώμης, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό «Science», υπολόγισαν την ηλικία με βάση τα νεότερα στοιχεία για τη μάζα των δακτυλίων, όπως την κατέγραψε το Cassini. Όσο μικρότερη είναι η μάζα, σε τόσο μικρότερη ηλικία παραπέμπει. Ο υπολογισμός της μάζας των δακτυλίων κατέστη εφικτός, επειδή καθώς το Cassini περνούσε κοντά από τους δακτυλίους και μέσα από το βαρυτικό πεδίο του Κρόνου, μπορούσε να «νιώσει» τη βαρυτική έλξη που ασκούσαν πάνω του ο πλανήτης και οι δακτύλιοι του. Η βαρυτική επίδραση οδηγούσε σε αλλαγή επιτάχυνσης της διαστημοσυσκευής και από αυτό βγήκαν συμπεράσματα για τη μάζα κάθε δακτυλίου και του ίδιου του Κρόνου. Η νέα εκτίμηση είναι αφενός ότι οι δακτύλιοι έχουν μάζες περίπου 20 φορές μικρότερες από τις προηγούμενες εκτιμήσεις, άρα είναι πολύ νεότεροι σε ηλικία, αφετέρου ότι ο πυρήνας του Κρόνου έχει μάζα 15 έως 18 φορές μεγαλύτερη της Γης. Μάλιστα, οι δακτύλιοι είναι πιθανό να έχουν εξαφανιστεί το πολύ σε 100 εκατομμύρια χρόνια. Συνεπώς, οι άνθρωποι έχουν την ευκαιρία να ζουν σε μια ευτυχή συγκυρία που μπορούν να θαυμάσουν τους δακτυλίους, αν και οι τελευταίοι στο μακρινό παρελθόν θα ήσαν ακόμη μεγαλύτεροι και φωτεινότεροι. Τα στοιχεία του Cassini δεν μπορούν πάντως να εξηγήσουν γιατί δημιουργήθηκαν οι δακτύλιοι. Μια πιθανή εξήγηση για την προέλευση τους είναι ότι κάποτε ένας κομήτης ή ένας από τους δορυφόρους του Κρόνου τριγυρνούσε πολύ κοντά στον πλανήτη και όταν τελικά διαλύθηκε από την ισχυρή βαρυτική επίδραση του τελευταίου, τα συντρίμμια του σχημάτισαν τους δακτυλίους. Μια εναλλακτική θεωρία είναι ότι ένας κομήτης ή αστεροειδής έπεσε πάνω σε έναν από τους δορυφόρους του Κρόνου και ό,τι απέμεινε από τη σφοδρή πρόσκρουση, σχημάτισε τους δακτυλίους, ενώ μια τρίτη πιθανότητα είναι να συγκρούστηκαν μεταξύ τους δύο από τους συνολικά 64 δορυφόρους του Κρόνου. https://www.in.gr/2019/01/18/tech/lythike-mystirio-ton-theamatikon-daktylion-tou-kronou/

NASA: Ο Κρόνος χάνει τους δακτυλίους του - Σε 100 εκατομμύρια χρόνια δεν θα έχει μείνει κανένας. Ο Κρόνος χάνει σταδιακά τους εμβληματικούς δακτυλίους του, οι οποίοι έλκονται ολοένα πιο κοντά στο γιγάντιο πλανήτη εξαιτίας της ισχυρής βαρύτητάς του και του μαγνητικού πεδίου του, επιβεβαιώνει μια νέα μελέτη της αμερικανικής Διαστημικής Υπηρεσίας (NASA), που εκτιμά ότι σε λιγότερα από 100 εκατομμύρια χρόνια οι δακτύλιοι θα έχουν εξαφανιστεί. Οι πρώτες εκτιμήσεις για το φαινόμενο είχαν βασιστεί σε παρατηρήσεις των σκαφών Voyager 1 και 2 στις αρχές της δεκαετίας του '80. Τώρα οι νέα εκτιμήσεις είναι ότι η εξαφάνιση γίνεται με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι είχε αρχικά υποτεθεί και οι δακτύλιοι πέφτουν σταδιακά στον Κρόνο με τη μορφή μιας «βροχής» παγωμένων σωματιδίων. «Εκτιμούμε ότι αυτή η 'βροχή' των δακτυλίων γίνεται με ρυθμό που θα μπορούσε να γεμίσει σε μισή ώρα μια πισίνα Ολυμπιακών διαστάσεων στον Κρόνο», δήλωσε ο επικεφαλής ερευνητής Τζέιμς Ο'Ντόναχιου του Κέντρου Διαστημικών Πτήσεων Γκόνταρντ της NASA, ο οποίος έκανε τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό διαστημικής επιστήμης "Icarus" (Ίκαρος). «Αν ήταν μόνο αυτό», πρόσθεσε, «όλο το σύστημα των δακτυλίων θα έχει εξαφανιστεί σε 300 εκατομμύρια χρόνια, αλλά πρέπει να προστεθούν και τα υλικά των δακτυλίων που συνεχώς πέφτουν προς τον ισημερινό του Κρόνου, όπως ανίχνευσε το σκάφος Cassini, με αποτέλεσμα οι δακτύλιοι να έχουν ζωή μικρότερη από 100 εκατομμύρια χρόνια. Το διάστημα αυτό είναι σχετικά μικρό, σε σύγκριση με την άνω των τεσσάρων δισεκατομμυρίων ετών ηλικία του Κρόνου». Εδώ και πολλά χρόνια οι επιστήμονες αναρωτιούνται αν ο Κρόνος γεννήθηκε με τους δακτυλίους του ή τους απέκτησε στην πορεία. Η νέα μελέτη ενισχύει το δεύτερο σενάριο, καθώς εκτιμά ότι είναι απίθανο να έχουν ηλικία μεγαλύτερη των 100 εκατ. ετών. «Είμαστε τυχεροί που ζούμε για να δούμε το σύστημα δακτυλίων του Κρόνου, το οποίο βρίσκεται κάπου στο μέσον της ζωής του. Δεν αποκλείεται ότι στο παρελθόν υπήρχαν επίσης γιγάντια συστήματα δακτυλίων στο Δία, στον Ουρανό και στον Ποσειδώνα, τα οποία όμως δεν έχουμε πια την ευκαιρία να δούμε» ανέφερε ο Ο' Ντόναχιου. Οι δακτύλιοι του Κρόνου αποτελούνται κυρίως από κομμάτια πάγου, που έχουν μια μεγάλη ποικιλία μεγεθών, από μικροσκοπικούς κόκκους σκόνης ως βράχους διαμέτρου αρκετών μέτρων. http://www.kathimerini.gr/1000626/gallery/epikairothta/episthmh/nasa-o-kronos-xanei-toys-daktylioys-toy---se-100-ekatommyria-xronia-den-8a-exei-meinei-kanenas

Το διαστημόπλοιο Cassini ανακαλύπτει μια νέα ζώνη ακτινοβολίας στον Κρόνο. Στις 15 Σεπτεμβρίου 2017 το διαστημόπλοιο Cassini ολοκλήρωσε με μια εντυπωσιακή «βουτιά» στην πυκνή ατμόσφαιρα του Κρόνου την ερευνητική αποστολή του στον γίγαντα πλανήτη, που διήρκησε συνολικά 13 χρόνια. Πέντε μήνες πριν από αυτό το τέλος, η τροχιά του διαστημοπλοίου άλλαξε ώστε το Cassini να διέλθει 22 φορές ανάμεσα στους πυκνούς δακτυλίους και την ορατή επιφάνεια του πλανήτη, μια περιοχή που ήταν μέχρι τότε ανεξερεύνητη. Η περιοχή αυτή περιλαμβάνει και τον δακτύλιο D, τον εσώτερο και πιο αμυδρό από τους δακτυλίους του Κρόνου. Τα πρώτα αποτελέσματα από την τελική φάση της αποστολής του Cassini αποκαλύπτουν μία ζώνη ακτινοβολίας πρωτονίων πολύ υψηλής ενέργειας μεταξύ του Κρόνου και των πυκνών δακτυλίων του, που σχηματίζεται σε κοντινή απόσταση από τον πλανήτη, συνυπάρχει με τον δακτύλιο D και βρίσκεται σε σχεδόν πλήρη απομόνωση από την υπόλοιπη μαγνητόσφαιρα του Κρόνου. «Όταν το Cassini εισήλθε σε τροχιά γύρω από τον Κρόνο την 1η Ιουλίου 2004, οι ανιχνευτές του επιστημονικού πειράματος MIMI (Magnetospheric IΜaging Instrument), το οποίο καταγράφει πολύ υψηλής ενέργειας φορτισμένα και ουδέτερα σωμάτια, εστίασαν στην περιοχή μεταξύ του πλανήτη και του δακτυλίου D. Οι μοναδικές αυτές μετρήσεις "φωτογράφισαν" έναν πληθυσμό φορτισμένων σωματιδίων, η ακριβής σύσταση και ιδιότητες του οποίου ωστόσο ήταν ασαφείς. Η μοναδική ευκαιρία να επαναληφθούν και να επεκταθούν οι πρώτες μετρήσεις του 2004 παρουσιάστηκε μετά τον Απρίλιο του 2017, αυτή τη φορά υπό καλύτερη γεωμετρία παρατήρησης, καθώς η κοντινή απόσταση του Cassini από τον Κρόνο μάς έδωσε αυτή τη δυνατότητα» εξηγεί ο Δρ.Ηλίας Ρούσσος, ερευνητής στο Ινστιτούτο Max Planck και επικεφαλής της μελέτης. Το μαγνητικό πεδίο του Κρόνου είναι περισσότερο από δέκα φορές ισχυρότερο κοντά στον πλανήτη απ’ ό,τι εκτός των δακτυλίων. Αυτό καθιστά την παγίδευση των πρωτονίων εκεί τόσο αποτελεσματική, ώστε αυτά να παραμένουν δεσμευμένα στην ίδια περιοχή για χρόνια, αλληλεπιδρώντας συνεχώς με τον δακτύλιο D και την ατμόσφαιρα του Κρόνου, έως ότου χάσουν όλη τους την ενέργεια. Ωστόσο, ο ρυθμός με τον οποίο τα πρωτόνια χάνουν ενέργεια ήταν άγνωστος, κυρίως γιατί η ποσότητα του υλικού στον αμυδρό δακτύλιο D ήταν επίσης άγνωστη. «Ένας σχετικά πυκνός δακτύλιος D θα απορροφούσε γρήγορα τα πρωτόνια και θα είχε ως αποτέλεσμα να μη δημιουργηθεί τέτοια ζώνη ακτινοβολίας. Οι μετρήσεις του ΜΙΜΙ, όμως, αποκάλυψαν μια αξιοσημείωτη και σταθερή συσσώρευση ενεργειακών πρωτονίων σε μία ζώνη ακτινοβολίας που εκτείνεται από τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας του Κρόνου και κατά μήκος όλου του δακτυλίου D. Αν και αρκετά από τα πρωτόνια που τη συγκροτούν είχαν εξαιρετικά υψηλές ενέργειες, ως και 10 φορές υψηλότερη από ό,τι το ΜΙΜΙ ανέμενε να μετρήσει, τα επίπεδα σωματιδιακής ακτινοβολίας δεν αποδείχτηκαν τελικά επικίνδυνα για το Cassini» εξηγεί ο Δρ. Νίκος Σέργης, ερευνητής του Γραφείου Διαστημικής έρευνας και Τεχνολογίας της Ακαδημίας Αθηνών και συν-συγγραφέας του άρθρου. Πέραν του δακτυλίου D, εκτείνονται οι τρεις δακτύλιοι Α, Β και C που, λόγω της μεγάλης πυκνότητάς τους, είναι ευδιάκριτοι στις φωτογραφίες του Κρόνου. Οι δακτύλιοι αυτοί σχηματίζουν ένα αδιαπέραστο εμπόδιο ακτίνας 62.000 χιλιομέτρων, όπου η παγίδευση φορτισμένων σωματιδίων είναι απαγορευτική. Η εξαιρετικά αποτελεσματική απορρόφηση των φορτισμένων σωματιδίων στους δακτύλιους Α-C δημιουργεί μια ζώνη ακτινοβολίας εντελώς απομονωμένη από την υπόλοιπη, ευμετάβλητη μαγνητόσφαιρα του Κρόνου και δεν εκτείνεται πέραν του δακτυλίου D. «Η απομόνωση αυτή της ζώνης ακτινοβολίας είναι χαρακτηριστικό που δε συναντάμε πουθενά αλλού στο ηλιακό μας σύστημα. Η σημασία του έγκειται στο ότι προσφέρει τη δυνατότητα να εξεταστεί μια ζώνη ακτινοβολίας υπό σχεδόν "εργαστηριακές συνθήκες", κι αυτό γιατί ο μηχανισμός δημιουργίας της καθορίζεται μόνο από την εισροή κοσμικής ακτινοβολίας στο σύστημα του Κρόνου, μια φυσική διεργασία που είναι αμετάβλητη στον χρόνο. Στη Γη, για παράδειγμα, οι συνθήκες είναι πολύ πιο περίπλοκες, καθώς δεν υπάρχουν δακτύλιοι που θα μπορούσαν να σταματήσουν την απρόβλεπτα μεταβλητή εισροή σωματιδίων υψηλής ενέργειας από τον Ήλιο προς τις ζώνες ακτινοβολίας του πλανήτη μας» σημειώνει ο Δρ. Κωνσταντίνος Διαλυνάς, επίσης ερευνητής του Γραφείου Διαστημικής Έρευνας και Τεχνολογίας της Ακαδημίας Αθηνών και συν-συγγραφέας της εργασίας. «Η Ακαδημία Αθηνών συμμετέχει ενεργά στη μελέτη της μαγνητόσφαιρας του πλανήτη Κρόνου μέσω των ερευνητών του Γραφείου Διαστημικής Έρευνας και Τεχνολογίας, με περισσότερα από 200 άρθρα σε διεθνή επιστημονικά περιοδικά και βιβλία τα τελευταία 14 χρόνια, παρουσιάζοντας σημαντικές ανακαλύψεις για την μαγνητόσφαιρα του Κρόνου, τα φεγγάρια του, τους δακτυλίους του, αλλά και ως τα όρια της Ηλιόσφαιρας» τονίζει ο Σταμάτη Κριμιζής, ακαδημαϊκός-επόπτης του Γραφείου κι επίτιμος επικεφαλής του πειράματος Cassini/MIMI. Ανακοίνωση της ανακάλυψης στο περιοδικό Science: Roussos Ε., Kollmann P., et al., A radiation belt of energetic protons located between Saturn and its rings, Science, http://science.sciencemag.org/cgi/doi/10.1126/science.aat1962 https://www.naftemporiki.gr/story/1399493/to-diastimoploio-cassini-anakaluptei-mia-nea-zoni-aktinobolias-ston-krono

Εντυπωσιακές εικόνες του Κρόνου από το τηλεσκόπιο Hubble. Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble που εδώ και επτά μήνες έχει εστιάσει στη περιοχή του βόρειου πόλου του Κρόνου «συνέλαβε» μια σειρά από πραγματικά εντυπωσιακές εικόνες από σέλας που χορεύουν στον ουρανό του πλανήτη. Οι εικόνες ελήφθησαν πριν και μετά το Κρόνιο θερινό ηλιοστάσιο. Στη Γη, το σέλας δημιουργείται κυρίως από σωματίδια που εκπέμπονται αρχικά από τον Ήλιο με τη μορφή ηλιακού ανέμου. Και όταν αυτό το ρεύμα των ηλεκτρικά φορτισμένων σωματιδίων πλησιάζει τον πλανήτη μας, αλληλεπιδρά με το μαγνητικό πεδίο, το οποίο λειτουργεί ως γιγαντιαία ασπίδα, που ενώ προστατεύει το περιβάλλον της Γης από τα σωματίδια ηλιακού ανέμου, μπορεί επίσης να παγιδεύσει ένα μικρό κλάσμα αυτών. Τα σωματίδια που παγιδεύονται μέσα στη μαγνητόσφαιρα μπορούν να ενεργοποιηθούν και στη συνέχεια να ακολουθήσουν τις γραμμές του μαγνητικού πεδίου προς τα κάτω στους μαγνητικούς πόλους. Εκεί, αλληλεπιδρούν με άτομα οξυγόνου και αζώτου στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, δημιουργώντας τα πολύχρωμα φώτα που είναι ορατά στις πολικές περιοχές της Γης. Ωστόσο, τα σέλας δεν είναι μοναδικές στον πλανήτη μας. Άλλοι πλανήτες στο Ηλιακό μας Σύστημα έχουν βρεθεί ότι έχουν παρόμοια σέλας μεταξύ αυτών ο Δίας, ο Κρόνος, ο Ουρανός και ο Ποσειδώνας. Επειδή η ατμόσφαιρα των πλανητών αυτών κυριαρχείται από το υδρογόνο, τα σέλας μπορούν να παρατηρηθούν μόνο σε υπεριώδη μήκη κύματος. Το Hubble έδωσε τη δυνατότητα στους αστρονόμους να παρακολουθήσουν τη συμπεριφορά των σέλας στον βόρειο πόλο του Κρόνου για μεγάλο χρονικό διάστημα και να μάθουν περισσότερα για τη μαγνητόσφαιρα του πλανήτη. Οι εικόνες παρουσιάζουν μια πλούσια ποικιλία εκπομπών με ιδιαίτερα μεταβλητά τοπικά χαρακτηριστικά. Η μεταβλητότητα των σέλας του Κρόνου επηρεάζεται τόσο από τον ηλιακό άνεμο όσο και από την ταχεία περιστροφή του πλανήτη, που διαρκεί μόνο περίπου 11 ώρες. Επιπλέον, το βόρειο σέλας εμφανίζει δύο ξεχωριστές κορυφώσεις στη φωτεινότητα – την αυγή και λίγο πριν τα μεσάνυχτα. http://www.in.gr/2018/09/01/tech/entyposiakes-eikones-tou-kronou-apo-tileskopio-hubble/

Επιστήμονες αναπτύσσουν «ανιχνευτή ζωής» για εξωπλανήτες. Σε πολλές ταινίες και σειρές επιστημονικής φαντασίας- όπως το Star Trek- τα διαστημόπλοια έχουν τη δυνατότητα να αναζητούν μορφές ζωής στους πλανήτες που επισκέπτονται ή τα σκάφη που συναντούν- και επιστήμονες αναπτύσσουν μια τεχνολογία η οποία ενδεχομένως να οδηγήσει σε ένα τέτοιο εργαλείο. Η σχετική μέθοδος παρουσιάστηκε στο περιοδικό Astrobiology και εκτιμάται πως θα μπορούσε να χρησιμοποιείται σε τηλεσκόπια. https://www.liebertpub.com/doi/abs/10.1089/ast.2019.2050 Τα τελευταία χρόνια υπάρχει έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον για τις δυνατότητες εντοπισμού ζωής εξ αποστάσεως, καθώς είναι δυνατός ο εντοπισμός και η ανάλυση φωτός από άλλους πλανήτες, έτσι ώστε να διαπιστώνεται τι χημικά στοιχεία υπάρχουν σε αυτούς τους κόσμους, επιτρέποντας την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με τις (πιθανές) βιόσφαιρές τους. Για παράδειγμα η παρουσία οξυγόνου ίσως να υποδεικνύει ότι κάτι μπορεί να αναπνέει στην επιφάνεια ενός πλανήτη, αλλά ταυτόχρονα υπάρχουν πολλές διαδικασίες παραγωγής οξυγόνου χωρίς ζωή. Οπότε κάποιοι επιστήμονες πρότειναν ως λύση την αναζήτηση αλυσίδων οργανικών μορίων. Αυτά τα «ζωντανά» χημικά έρχονται σε δύο κατηγορίες, μια «δεξιόχειρα» και μια «αριστερόχειρα» εκδοχή, με το ένα να αποτελεί αντεστραμμένη εικόνα του άλλου. Στη φύση παράγονται ίσες ποσότητες αυτών των μορίων. «Η βιολογία σπάει αυτή τη συμμετρία» λέει στο Live Science ο Φρανς Σνικ, αστρονόμος του Leiden University στην Ολλανδία και ένας εκ των συντελεστών του νέου αυτού επιστημονικού άρθρου. «Αυτή είναι η διαφορά ανάμεσα στη χημεία και τη βιολογία». Στη Γη τα ζωντανά πλάσματα διαλέγουν το ένα μοριακό «χέρι» και συνεχίζουν με αυτό: Για παράδειγμα, τα αμινοξέα που αποτελούν τις πρωτεΐνες του σώματος είναι οι «αριστερόχειρες» εκδόσεις των μορίων τους. Όταν το φως αλληλεπιδρά με μακρές αλυσίδες διαφορετικών διατάξεων, επέρχεται κυκλική πόλωση- κάτι που σημαίνει ότι τα ηλεκτρομαγνητικά κύματα ταξιδεύουν σε σπείρες που πηγαίνουν είτε με τη φορά του ρολογιού είτε αντίθετα. Τα μη οργανικά σωματίδια, γενικά μιλώντας, δεν προσδίδουν αυτή την ιδιότητα στις ακτίνες του φωτός. Σε προηγούμενη έρευνα ο Σνικ και οι συνάδελφοί του είχαν εξετάσει φύλλα φυτών στο εργαστήριο, παρατηρώντας τη δημιουργία κυκλικά πολωμένου φως από τη χλωροφύλλη. Καθώς λάμβανε χώρα αποσύνθεσή τους, το σήμα της κυκλικής πόλωσης γινόταν όλο και πιο αδύναμο, μέχρι που εξαφανιζόταν. Δοκιμές εκτός εργαστηρίου έδειξαν πως όντως οι ζωντανοί οργανισμοί έδιναν κυκλικά πολωμένο σήμα. Το μεγάλο ερώτημα βεβαίως είναι εάν οι οργανισμοί σε έναν άλλον πλανήτη θα έδειχναν παρόμοια «προτίμηση» για μόρια μίας κατηγορίας («δεξιόχειρες» ή «αριστερόχειρες»). Ωστόσο ο Σνικ εκτιμά πως υπάρχουν αρκετές πιθανότητες να ισχύει κάτι τέτοιο, καθώς τα χημικά στοιχεία με βάση τον άνθρακα ταιριάζουν καλύτερα μαζί όταν ανήκουν στην ίδια κατηγορία. Πλέον η ομάδα του Σνικ σχεδιάζει ένα όργανο που θα μπορούσε να αποσταλεί στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό για να εξετάσει το σήμα πόλωσης της Γης- προκειμένου να εξαχθούν συμπεράσματα σχετικά με το πώς θα έμοιαζε ένα τέτοιο σήμα από κάποιον άλλο, μακρινό πλανήτη. https://physicsgg.me/2019/08/27/%ce%b5%cf%80%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%ae%ce%bc%ce%bf%ce%bd%ce%b5%cf%82-%ce%b1%ce%bd%ce%b1%cf%80%cf%84%cf%8d%cf%83%cf%83%ce%bf%cf%85%ce%bd-%ce%b1%ce%bd%ce%b9%cf%87%ce%bd%ce%b5%cf%85%cf%84%ce%ae/

MSP J0740+6620: το άστρο νετρονίων με την μεγαλύτερη μάζα … που μετρήθηκε μέχρι σήμερα ( Τα άστρα νετρονίων είναι η μία από τις τρεις μορφές των υπολειμμάτων της εξέλιξης των άστρων (τα άλλα δύο είναι οι λευκοί νάνοι και οι μαύρες τρύπες). Το άστρο νετρονίων σχηματίζεται από τη βαρυτική κατάρρευση ενός αστέρα μεγάλης μάζας μετά από μία έκρηξη σουπερνόβα. Οι ιδιότητες των άστρων νετρονίων αποδείχθηκε ότι ταυτίζονται με τις παρατηρούμενες ιδιότητες των ραδιοπηγών πάλσαρ, που ανακάλυψαν οι ραδιοαστρονόμοι το 1967, και έτσι ταυτίστηκαν με τα πάλσαρ. Το άστρο που ονομάζεται MSP J0740+6620, είναι ένα ταχύτατα περιστρεφόμενο πάλσαρ με περίοδο της τάξης των χιλιοστών του δευτερολέπτου (ms)] και έχει μάζα 2,14 φορές την μάζα του Ήλιου [M⊙= 1,99×1030kg], την μεγαλύτερη μάζα που μετρήθηκε μέχρι σήμερα σε άστρο νετρονίων. Αυτό είναι κοντά στο όριο Tolman-Oppenheimer-Volkoff που καθορίζει το πόσο μεγάλη μπορεί να είναι η μάζα ενός άστρου νετρονίου, χωρίς να καταρρέει σε μαύρη τρύπα. Το εν λόγω άστρο βρίσκεται περίπου 4600 έτη φωτός μακριά από τη Γη. Η ανακάλυψη έγινε τυχαία από αστρονόμους του πανεπιστημίου της Δυτικής Βιρτζίνια κατά την διάρκεια παρατηρήσεων που αποτελούσαν τμήμα της έρευνας σχετικής με βαρυτικά κύματα. Αξίζει να σημειωθεί ότι ποσότητα – όσο ένα κουταλάκι ζάχαρης – από το υλικό ενός άστρου νετρονίων, όπως το MSP J0740+6620, ζυγίζει 100 εκατομμύρια τόνους – όση η μάζα ολόκληρου του ανθρώπινου πληθυσμού. Αν και δεν έχει μεγάλη σημασία … εφόσον το MSP J0740+6620 είναι το άστρο νετρονίων με την σήμερα μεγαλύτερη μάζα (2,14×M⊙) όπως αναφέρεται στην δημοσίευση ΕΔΩ: www.nature.com, τότε γιατί το άστρο νετρονίων PSR J2215+5135 που ανακαλύφθηκε το 2018 και αναφέρεται ΕΔΩ: https://arxiv.org/abs/1805.08799, φαίνεται να έχει μεγαλύτερη μάζα (2,27×M⊙); https://physicsgg.me/2019/09/17/msp-j07406620-%cf%84%ce%bf-%ce%ac%cf%83%cf%84%cf%81%ce%bf-%ce%bd%ce%b5%cf%84%cf%81%ce%bf%ce%bd%ce%af%cf%89%ce%bd-%ce%bc%ce%b5-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%bc%ce%b5%ce%b3%ce%b1%ce%bb%cf%8d%cf%84%ce%b5/

Pulsars, εξωτικά ουράνια σώματα. Δύο χρόνια μετά την ανακάλυψη του νετρονίου το 1932, οι αμερικανοί αστρονόμοι Walter Baade και Fritz Zwicky σκέφθηκαν ότι θα μπορούσαν να υπάρχουν αστέρες που αποτελούνται μόνο από νετρόνια και όχι από κάποιο συγκεκριμένο χημικό στοιχείο. Τότε θεωρήθηκε ότι τέτοιου είδους ουράνια αντικείμενα, αν βέβαια υπήρχαν, θα ήταν πολύ αμυδρά για παρατήρηση και η ιδέα αυτή γρήγορα ξεχάστηκε. Το 1969 όμως η μεταπτυχιακή φοιτήτρια Jocelyn Bell, που χρησιμοποιούσε ένα ραδιοτηλεσκόπιο του πανεπιστημίου του Cambridge για το διδακτορικό της, παρατήρησε μια πηγή ραδιοφωνικής ακτινοβολίας στον ουρανό, η οποία έστελνε ρυθμικά ραδιοσήματα ακριβώς κάθε 1,33 δευτερόλεπτα. Αμέσως μετά την επίσημη ανακοίνωση της ανακάλυψης, ο Αμερικανός Thomas Gold και ο Άγγλος Fred Hoyle αναγνώρισαν ότι αυτό το άγνωστο μέχρι τότε ουράνιο σώμα ήταν ένας αστέρας νετρονίων, που περιστρεφόταν μια φορά κάθε 1,33 δευτερόλεπτα, ασύλληπτα γρηγορότερα από τη Γη, που περιστρέφεται μια φορά κάθε 24 ώρες. Η ανακάλυψη των pulsars, όπως ονομάστηκαν αυτοί οι ταχέως περιστρεφόμενοι αστέρες νετρονίων, ώθησε του αστρονόμους που παρατηρούσαν με κλασικά οπτικά τηλεσκόπια να αναζητήσουν αστέρες που παρουσιάζουν παρόμοια ρυθμική ακτινοβολία σε οπτικά μήκη κύματος. Και έτσι στις 20 Ιανουαρίου του 1969, πριν από 50 χρόνια, ανακαλύφθηκε ο πρώτος pulsar που, εκτός από τα ραδιοφωνικά σήματα κάθε 0,33 δευτερόλεπτα, εκπέμπει και οπτικούς παλμούς με την ίδια περιοδικότητα. Αυτός ο pulsar περιστρέφεται τόσο γρήγορα, επειδή είναι πολύ νέος, ηλικίας μόλις 964 ετών. Δημιουργήθηκε κατά την έκρηξη ενός υπερκαινοφανούς αστέρα, ο οποίος είχε παρατηρηθεί από κινέζους αστρονόμους το 1054 μ.Χ. Εκείνη η έκρηξη άφησε πίσω της ένα μεγάλο φωτεινό νεφέλωμα στον ουρανό, που είναι γνωστό ως Νεφέλωμα του Καρκίνου, ακριβώς στο κέντρο του οποίου βρίσκεται ο pulsar με τους φωτεινούς παλμούς. Οι αστέρες νετρονίων είναι από τα πιο εξωτικά αντικείμενα του σύμπαντος. Ένα κυβικό εκατοστό νερού, που στη Γη ζυγίζει ένα γραμμάριο, εκεί θα ζύγιζε 200 χιλιάδες τόνους. Δημιουργούνται κατά την έκρηξη αστέρων με μάζα μεγαλύτερη από 8 φορές τη μάζα του Ήλιου. Η ενέργεια που ακτινοβολούν αυτοί οι μεγάλοι αστέρες προέρχεται, όπως και όλων των άλλων, από διαδοχικές θερμοπυρηνικές αντιδράσεις στον πυρήνα τους. Αρχικά το υδρογόνο εκεί μετατρέπεται σε ήλιο, το ήλιο σε άνθρακα και οξυγόνο και ακολουθεί η δημιουργία του νάτριου, του μαγνήσιου, του πυρίτιου, του θείου και των βαρύτερων στοιχείων. Σε αυτούς τους μεγάλους αστέρες η αλυσίδα παραγωγής όλο και βαρύτερων στοιχείων καταλήγει στον σίδηρο. Αυτός όμως είναι αδρανής, επειδή δεν μπορεί να δημιουργήσει βαρύτερα στοιχεία με αντίστοιχη παραγωγή ενέργειας. Τότε ο πυρήνας συρρικνώνεται με απίστευτη ταχύτητα, θερμαίνεται και τελικά εκρήγνυται με τη μορφή υπερκαινοφανούς αστέρα. Κατά την έκρηξη παράγονται και όλα τα βαρύτερα από τον σίδηρο στοιχεία, όπως το ουράνιο, που χρησιμοποιείται στις ατομικές βόμβες, το ιώδιο, που ρυθμίζει τον θυροειδή αδένα μας, και τον χρυσό, που όλοι ξέρουμε πού χρησιμοποιείται. Η «σκόνη» από την έκρηξη, που περιέχει πια όλα τα χημικά στοιχεία, σκορπίζεται στο διάστημα και χρησιμοποιείται από τη φύση για τη δημιουργία νέων αστέρων και πλανητών. Έτσι δεν είναι ανακρίβεια να πούμε ότι το σώμα μας αποτελείται από αστερόσκονη. https://physicsgg.me/2019/01/22/pulsars-%ce%b5%ce%be%cf%89%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%ac-%ce%bf%cf%85%cf%81%ce%ac%ce%bd%ce%b9%ce%b1-%cf%83%cf%8e%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b1/

Ανακαλύφθηκε το πιο «τεμπέλικο» άστρο νετρονίων. Μια διεθνής ομάδα αστρονόμων – ανάμεσα στους οποίους δύο ελληνικής καταγωγής επιστήμονες της διασποράς- ανακάλυψαν τον πιο αργά περιστρεφόμενο αστέρα νετρονίων (πάλσαρ) που έχει βρεθεί μέχρι σήμερα. Το εν λόγω άστρο-σβούρα, που έχει ηλικία περίπου 14 εκατομμυρίων ετών και βρίσκεται στον αστερισμό της Κασσιόπης, περιστρέφεται γύρω από τον εαυτό του μία φορά κάθε 23,5 δευτερόλεπτα. Το ρεκόρ του πιο αργού πάλσαρ κατείχε έως τώρα ένα άστρο νετρονίων που έκανε μια περιστροφή κάθε 8,5 δευτερόλεπτα. Το ρεκόρ του πιο γρήγορου πάλσαρ κατέχει ένα άστρο που κάνει μια περιστροφή σε μόλις 1,4 χιλιοστά του δευτερολέπτου. Συνεπώς το βραδύτερο πάλσαρ στριφογυρνάει περίπου 15.000 φορές πιο αργά από ό,τι το ταχύτερο, πράγμα που έχει εντυπωσιάσει τους επιστήμονες, οι οποίοι δεν περίμεναν να βρουν ένα τόσο…τεμπέλικο άστρο νετρονίων. «Αυτό το πάλσαρ ήταν τελείως απρόσμενο. Είμαστε λιγάκι σοκαρισμένοι που ένα άστρο νετρονίων είναι δυνατό να περιστρέφεται τόσο αργά και παρόλα αυτά να δημιουργεί ισχυρούς ραδιοπαλμούς. Προφανώς τα πάλσαρ μπορούν να είναι βραδύτερα από ό,τι νομίζαμε, πράγμα που μας υποχρεώνει να αναθεωρήσουμε τις θεωρίες μας γι" αυτά», δήλωσε ο ερευνητής Τζέισον Χέσελς του Ολλανδικού Ινστιτούτου Ραδιοαστρονομίας ASTRON και του Πανεπιστημίου του "Αμστερνταμ. Οι ερευνητές, που πραγματοποίησαν την ανακάλυψη με το τηλεσκόπιο LOFAR της Ολλανδίας, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό αστροφυσικής «Astrophysical Journal». http://iopscience.iop.org/article/10.3847/1538-4357/aade88 Στην ερευνητική ομάδα συμμετείχαν οι αστρονόμοι Σωτήρης Σανιδάς του Πανεπιστημίου του "Αμστερνταμ και "Αρης Καραστεργίου των πανεπιστημίων της Οξφόρδης και του Δυτικού Ακρωτηρίου στη Νότια Αφρική. Τα πάλσαρ περιστρέφονται σαν σβούρες και παράγουν ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία σε μορφή ακτίνων, οι οποίες γίνονται ορατές από τη Γη όπως το φως των φάρων από τα πλοία (γι" αυτό τα άστρα αυτά λέγονται και «κοσμικοί φάροι»). Τα πάλσαρ δημιουργούνται, όταν ένα μεγάλο άστρο εκρήγνυται ως σούπερ-νόβα και απομένει μετά μια ταχέως περιστρεφόμενη σφαίρα πολύ μεγάλης πυκνότητας, με διάμετρο μόνο 20 χιλιομέτρων περίπου. https://www.tanea.gr/2018/10/24/science-technology/anakalyfthike-to-pio-tempeliko-astro-netronion/

Εντοπίστηκε παράξενο Πάλσαρ με απόσταση 1.630 έτη φωτός από τη γή. Σύμφωνα με τους επιστήμονες ο αστέρας νετρονίων βρίσκεται στο σύμπλεγμα «Magnificent Seven» και διαχέει υπέρυθρη ακτινοβολία στον Γαλαξία. Ένα μοναδικό, όσο και μυστήριο φαινόμενο κατέγραψε ομάδα αστροφυσικών, καθώς εντόπισαν Πάλσαρ σε απόσταση 1.630 ετών φωτός από τη Γη, το οποίο διαχέει υπέρυθρη ακτινοβολία στον Γαλαξία, με τρόπο ο οποίος δεν έχει καταγραφεί έως τώρα και δεν έχει εξηγηθεί και τεκμηριωθεί επιστημονικά. Ο μοναδικός και μυστήριος αστέρας νετρονίων βρίσκεται στο λεγόμενο σύμπλεγμα «Magnificent Seven». Τα Πάλσαρ είναι οι πυρήνες των άστρων που «εξαφανίστηκαν» μετά από μία έκρηξη σουπερνόβα και διατηρούν υψηλά επίπεδα μαγνητικής ενέργειας. Ο συγκεκριμένος αστέρας νετρονίων διαχέει την υπέρυθρη ακτινοβολία, γεγονός που δεν έχει καταγραφεί σε άλλες περιπτώσεις. Όπως υποστηρίζουν οι αστροφυσικοί που ανακάλυψαν το συγκεκριμένο Πάλσαρ, η μελέτη του είναι πιθανόν να ανατρέψει τους νόμους της φυσικής που γνωρίζει ό άνθρωπος ότι ισχύουν για τα άστρα νετρονίων. Οι αστροφυσικοί του πανεπιστημίου Penn State ήταν μέλη της ομάδας που μελετούσε το σύμπαν μέσω του τηλεσκοπίου Χαμπλ και σε συνεργασία με τη NASA. Ποια είναι τα πιθανά σενάρια που εξετάζουν οι επιστήμονες; Το πρώτο σενάριο περιγράφει έναν δίσκο από υλικό, πιθανόν διαστημική σκόνη, αλλά και υλικά που άφησε πίσω της η έκρηξη σουπερνόβα, που περιβάλλουν τον νεκρό αστέρα νετρονίων και στροβιλίζεται μαζί του, προκαλώντας το φαινόμενο. Τα υλικά αυτά με κάποιον τρόπο επιβραδύνουν την κυκλική τους πορεία, με συνέπεια να διαχέονται με τη μορφή κυμάτων. Το δεύτερο σενάριο περιγράφει ένα φαινόμενο «ανεμόμυλο». Πρόκειται για ανέμους που προκαλούνται από ένα ισχυρό ηλεκτρικό πεδίο, το οποίο έχει δημιουργηθεί από τις δυνάμεις που προκαλούνται στον αστέρα νετρονίων και από ένα ισχυρότατο μαγνητικό πεδίο. Καθώς το αστέρι νετρονίων ταξιδεύει στο διάστημα με ταχύτητα μεγαλύτερη από εκείνη του ήχου, μπορεί να σχηματιστεί κρουστικό κύμα όπου ο χώρος και ο άνεμος αλληλεπιδρούν. Τότε, τα κατεστραμμένα σωματίδια θα προκαλούσαν τις εκτεταμένες εκπομπές υπέρυθρων ακτίνων που έχουν παρατηρηθεί. http://www.pronews.gr/epistimes/diastima/713998_entopistike-paraxeno-palsas-me-apostasi-1630-eti-fotos-apo-ti-gi

Νέα εκτίμηση για την μάζα του νετρίνου. Σε συνέδριο αστροσωματιδιακής φυσικής που πραγματοποιήθηκε στην Τογιάμα της Ιαπωνίας, η ερευνητική ομάδα του πειράματος KATRIN ανακοίνωσε τους νέους υπολογισμούς της για το εύρος της μάζας ηρεμίας του νετρίνου. Σύμφωνα με την ανακοίνωση «An improved upper limit on the neutrino mass from a direct kinematic method by KATRIN» https://arxiv.org/abs/1909.06048 , η μάζα ηρεμίας του νετρίνου δεν ξεπερνά το 1,1 ηλεκτρονιοβόλτ (eV). Η μάζα αυτή αντιστοιχεί σε ≈2·10–36 χιλιόγραμμα (kg). Aυτό το αποτέλεσμα μειώνει το μέχρι σήμερα αποδεκτό άνω όριο της μάζας του νετρίνου στο μισό, από 2 eV σε 1 eV. Το κατώτερο όριο για τη μάζα του νετρίνο που καθορίστηκε από παλαιότερα πειράματα άλλων ερευνητικών ομάδων είναι 0,02 eV. Η καρδιά του πειράματος KATRIN είναι η πηγή που παράγει ζεύγη ηλεκτρονίων-νετρίνων. Πρόκειται για το αέριο τρίτιο , ενός ραδιενεργού ισοτόπου του υδρογόνου με χρόνο ημιζωής t½=12,32y, ο πυρήνας του οποίου περιέχει ένα πρωτόνιο και δυο νετρόνια. Όταν ο πυρήνας του τριτίου διασπάται, εκπέμποντας ένα ηλεκτρόνιο και ένα νετρίνο, τα οποία μοιράζονται ενέργεια 18.560 eV: ^{3}H \longrightarrow \,\, ^{3}He + e^{-} + \bar{\nu}_{e} Οι επιστήμονες του KATRIN δεν μπορούν να μετρήσουν απευθείας την μάζα των νετρίνων, αλλά το κάνουν έμμεσα μετρώντας τις ιδιότητες των παραγόμενων ηλεκτρονίων. Τα περισσότερα ζεύγη ηλεκτρονίων-νετρίνων που εκπέμπονται από το τρίτιο μοιράζονται την ενέργεια που απελευθερώνεται κατά την διάσπαση. Όμως, σε σπάνιες περιπτώσεις, το ηλεκτρόνιο παίρνει σχεδόν όλη την ενέργεια – αφήνοντας μόνο ένα μικρό ποσό για το νετρίνο. Αυτά τα σπάνια ζεύγη είναι που αναζητούν οι επιστήμονες του KATRIN. Σύμφωνα με την εξίσωση E = mc2 – η ελάχιστη ποσότητα ενέργειας που απομένει σ’ αυτές τις περιπτώσεις στο νετρίνο σχεδόν ισούται με την ενέργεια που αντιστοιχεί στην μάζα ηρεμίας του. Εάν το KATRIN μπορεί να μετρήσει με ακρίβεια την ενέργεια του ηλεκτρόνιου, μπορεί να προσδιορίσει και την αντίστοιχη ενέργεια του νετρίνου και επομένως να εκτιμήσει την μάζα ηρεμίας του. Για να είμαστε ακριβείς, διευκρινίζουμε ότι μετρήθηκε η μάζα του αντινετρίνου του ηλεκτρονίου που εκπέμπεται κατά την διάσπαση β– και όχι του νετρίνου του ηλεκτρονίου που εκπέμπεται στην διάσπαση β+. Όμως δεν έχουμε μια ξεκάθαρη ιδέα της διαφοράς μεταξύ του νετρίνου και του αντισωματιδίου του.Το νετρίνο θα μπορούσε να είναι σωματίδιο Majorana, δηλαδή να ταυτίζεται με το αντισωματίδιό του. Η μάζα του νετρίνου είναι μεν πολύ μικρή, αλλά έχει τεράστια σημασία στην φυσική. Παρά την ελάχιστη μάζα τους, τα νετρίνα υπάρχουν σε τεράστιες ποσότητες στο σύμπαν, οπότε το άθροισμα των πολύ μικρών μαζών τους μπορεί να γίνει σημαντικό. Η μάζα του συνόλου των νετρίνων του σύμπαντος εκτιμάται ότι είναι περίπου ίσο με τη μάζα όλων των ορατών άστρων στο σύμπαντος! Στο Καθιερωμένο Πρότυπο, την θεωρία που περιγράφει με εξαιρετική επιτυχία τον κόσμο των στοιχειωδών σωματιδίων, τα νετρίνα θεωρούνται ως σωματίδια χωρίς μάζα. Η μάζα των νετρίνων, έστω και ελάχιστη, μας υπενθυμίζει ότι το Καθιερωμένο Πρότυπο των στοιχειωδών σωματιδίων είναι μια προβληματική θεωρία. Η ερευνητική ομάδα του πειράματος KATRIN (σε φωτογραφία του 2010) https://physicsgg.me/2019/09/18/%ce%bd%ce%ad%ce%b1-%ce%b5%ce%ba%cf%84%ce%af%ce%bc%ce%b7%cf%83%ce%b7-%ce%b3%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%bc%ce%ac%ce%b6%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%bd%ce%b5%cf%84%cf%81%ce%af%ce%bd%ce%bf%cf%85/

Βρέθηκαν χαμένες επιστολές του Νίκολα Τέσλα στη Σερβία. Στη Σερβία βρέθηκαν δύο επιστολές που είχε γράψει ο γνωστός σερβοαμερικανός επιστήμονας και εφευρέτης Νίκολα Τέσλα, και οι οποίες θεωρούνταν μέχρι πρότινος χαμένες. Τη σχετική ανακοίνωση έκανε η εταιρεία πολιτισμού και ιστορίας «Αντλιγκάτ». Οι επιστολές γράφτηκαν τον Δεκέμβριο του 1934 και έχουν ως αποστολέα τον γενικό πρόξενο του Βασιλείου της Γιουγκοσλαβίας στη Νέα Υόρκη Ράντοε Γιανκόβιτς. Στις επιστολές του ο Τέσλα μιλάει για τον σερβικής καταγωγής φυσικό Μιχαήλ Πούπινα. Κατά το παρελθόν οι ιστορικοί θεωρούσαν ότι μεταξύ του Τέσλα και του Πούπινα υπήρχε διένεξη όπως και ότι επί χρόνια δεν μιλούσαν μεταξύ τους. Απέδιδαν μάλιστα τις μεταξύ τους πολιτικές διαφωνίες στην πολυπλοκότητα του σερβικού χαρακτήρα. Ωστόσο στις επιστολές του αυτές ο Τέσλα μιλάει για τον Πούπινα με σεβασμό. «Οι επιστολές αυτές ανατρέπουν σε μεγάλο βαθμό την ευρέως διαδεδομένη άποψη που επικρατούσε για τις συγκρουσιακές σχέσεις μεταξύ των δύο επιστημόνων και επιβεβαιώνουν τα αφηγήματα εκείνα που υποστήριζαν ότι οι σχέσεις τους αποκαταστάθηκαν λίγο πριν από τον θάνατο του Πούπινα. Γίνεται πλέον εντελώς σαφές ότι, τη στιγμή που γράφτηκαν οι επιστολές αυτές, τρεις μήνες πριν από τον θάνατο του Πούπινα, δεν υπήρχε διένεξη μεταξύ τους και αυτό που ήθελαν και οι δύο ήταν να συναντηθούν το συντομότερο», λέει ο ιδρυτής της εταιρείας «Αντλιγκάτ» Βίκτορ Λάζιτς. Οι ερευνητές πάντως δεν διευκρινίζουν πού και πώς βρέθηκαν οι επιστολές αυτές του Τέσλα, ούτε αν τα ίχνη τους οδηγούν στο «αρχείο του Τέσλα» το οποίο ψάχνουν να βρουν επί δεκαετίες. https://www.in.gr/2019/03/15/culture/vrethikan-xamenes-epistoles-tou-nikola-tesla-sti-servia/

Ο Μιχάλης Γιγιντής μάς μιλάει για τον Τέσλα. Έως και τις 28/2, το Βιομηχανικό Μουσείο Φωταερίου (Πειραιώς 100, Γκάζι, τηλ. .: 213 0109325, είσοδος 12-15 ευρώ) παρουσιάζει μια… ηλεκτρισμένη παράσταση για έναν από τους σημαντικότερους επιστήμονες της ιστορίας. Η παράσταση «Τέσλα» σε σκηνοθεσία Μιχάλη Γιγιντή, αναδεικνύει το όραμα και τη ζωή του Σέρβο-Αμερικανού ανθρωπιστή – εφευρέτη Νικολά Τέσλα. Πρωταγωνιστούν οι ηθοποιοί Γιάννης Μπισμπικόπουλος, Ιουλία Γεωργίου, Μάνθος Καλαντζής, Γιώργος Τζαβάρας και Χρήστος Γεωργαλής Σε μια εποχή που θεμελιώθηκε ο ιμπεριαλισμός, και η επιστήμη υποτάχθηκε στον νόμο της αγοράς, ο Τέσλα κατάφερε να αποδείξει πως ο απελευθερωμένος νούς και η υπερβατική σκέψη οδηγεί στην πραγματική αντίληψη του φυσικού κόσμου και στις απαντήσεις των μεγάλων υπαρξιακών ερωτήσεων. Οι βιομηχανικοί χώροι του Μουσείου σε συνδυασμό με ένα σκηνικό που παραπέμπει σε επαγωγικό κινητήρα και την πρωτότυπη τεχνική του projection mapping συνθέτουν υπό τους ήχους της ηλεκτρονικής μουσικής μια μοναδική θεατρική εμπειρία που θα συναρπάσει τόσο το ενήλικο όσο και το εφηβικό κοινό. Μέσα από μια μη ρεαλιστική αφήγηση της βιογραφίας του Τέσλα διαφαίνεται η φιλοσοφία και η κοσμοθεωρία του ανθρώπου που αποτέλεσε θεμέλιο για το σύγχρονο κόσμο, καθώς πρόσφερε στην ανθρωπότητα μια σειρά από επιστημονικές εκπλήξεις. Eφευρέσεις, όπως o επαγωγικός κινητήρας, το εναλλασσόμενο ρεύμα, oι ακτίνες Χ, η τηλεκατεύθυνση και η ασύρματη ενέργεια προέκυψαν απο δικά του πειράματα και μελέτες. Ο Μιχάλης Γιγιντής μιλάει στα «Νέα» για την παράσταση, τον Τέσλα και τις επί σκηνής εφευρέσεις. Πώς προέκυψε η ιδέα για την παράσταση; Πριν από έναν χρόνο περίπου είχα μια συζήτηση με το Γιάννη (Μπισμπικόπουλο), που είμαστε φίλοι, για επιστήμονες κι ανέφερε τον Τέσλα, επειδή κάτι είχε διαβάσει. Τον σκεφτόμουν συνεχώς εκείνο το βράδυ. Ξαναμιλήσαμε με το Γιάννη, ο οποίος κι αυτός σκεφτόταν τη συζήτηση μας. Το συζήτησα και με την Κωνσταντίνα Αγγελέτου, που κάνει διεύθυνση παραγωγής και τον Άγγελο που κάνει τα visuals, και μας άρεσε πολύ ως ιδέα. Απόφασίσαμε να το προχωρήσουμε και ξεκίνησε η έρευνα. Συναντήθηκα με την Αγγελική Πούλου και ξεκινήσαμε να γράφουμε το κείμενο. Πρόκειται για μια πολύ γοητευτική προσωπικότητα, λίγο να έχεις διαβάσει για αυτόν θες να ψάξεις πληροφορίες. Κρύβει ένα μυστήριο η ιστορία του, αλλά κι ο τρόπος που ο ίδιος αντιμετώπιζε την επιστήμη του. Πώς προετοιμαστήκατε και τι πληροφορίες συλλέξατε σχετικά με τη ζωή και το έργο του Τέσλα; Το κείμενο δημιουργήθηκε εξαρχής, δεν υπήρχε ως θεατρικό έργο. Προσπαθήσαμε να το σπάσουμε κάπως, να μην είναι μια στεγνή βιογραφία. Μέσα βέβαια υπάρχουν αρκετές θεατρικές συμβάσεις, υπάρχουν σκηνές που έχουν ένα διαλογικό σχήμα και μετά εμβόλιμα μπαίνει ένα μονολογικό κομμάτι, μια αφήγηση ή ένα ιντερμέδιο. Το κείμενο στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αυτοβιογραφία του Τέσλα, στα βασικά γεγονότα της ζωής του και έχει γίνει η απαραίτητη δραματουργική επεξεργασία προκειμένου να αποδοθεί θεατρικά. Καθ'όλη τη διάρκεια της συγγραφής και της διαδικασίας των προβών ανατρέξαμε σε ντοκυμαντέρ, άρθρα κ.λ.π και συλλέξαμε κάθε είδους πληροφορία. Η ζωή του Τέσλα έχει πολλές πτυχές που έχουν μεγάλο δραματουργικό ενδιαφέρον. Τα περισσότερα στοιχεία τα εντάξαμε και κάποια αναγκαστηκά έπρεπε προς το παρών τουλάχιστον να τα αφήσουμε εκτός. Ποιο είναι το προφίλ του Τέσλα που χτίζει τελικά η παράσταση; Πρόκειται για μια διάνοια που δυστυχώς έζησε σε μια εποχή κατα την οποία ξεκίνουσε να χτίζεται αυτός ο αχόρταγος κεφαλαιοκεντρικός μηχανισμός που βιώνουμε μέχρι και σήμερα. Είχαν αρχίσει να δημιουργούνται τα πρώτα μονοπώλεια και η εφέυρεση ήταν αναγκασμένη να ακολουθεί τους νόμους της αγοράς. Σαν εφευρέτης ο Τέσλα καταπιάστηκε με πειραματισμούς πάνω στις δυνάμης της φύσης και κατανόησε σε τεράστιο βαθμό την ενέργεια, προσπαθώντας να δημιουργήσει νέους τρόπους για την τιθάσευση και διαχείρισή της, παρέχοντας μας έτσι μια πληθώρα εφευρέσων που εξέλιξαν τεχνολογικά την εποχή του και εφαρμόζονται σήμερα στην καθημερινότητα. Εναλλασόμενο ρέυμα, επαγωγικός κινητήρας, τεσλόγραμμα (πρώιμη φάση της ακτινογραφίας), τηλεκατέυθυνση είναι μερικά μόνο απο τα επιτέυγματα του. Οι ανακαλύψεις του και οι επιρροές τους, εντοπίζονται σήμερα στο internet, τις τηλεπικοινωνίες, στα δορυφορικά συστήματα,στην ρομποτική κ.α. Σαν φυσιογνωμία ο Τέσλα ήταν αρκετά δωρικός. Απείχε συνειδητά απο οποιαδήποτε έντονη συναισθηματική ορμή, κρατώντας αυτή του τη τάση σαν απώθεμα, ώστε να αφοσιώνεται ακόμη πιο πολύ στην επιστήμη του. Τα συναισθήματα του διοχετέυονταν χωρίς καμία έκπτωση, στις έρευνες του. Και όταν βυθιζόταν μέσα σε αυτές ένιωθε όλη την ικανοποίηση και ολοκλήρωση που μπορεί να νιώσει ένας άνθρωπος. Έχασε τον αδελφό του σε πολύ μικρή ηλικία, κάτι που έπαιξε καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωσή του. Από τα παιδικά του χρόνια άρχισε να παρατηρεί τις εκδηλώσεις της ενέργειας στο φυσικό περιβάλλον και κάθε φορά που έκανε μια νέα εξερέυνηση, γοητευόταν και καταδυόταν ακόμη πιο βαθειά στην αναγνώριση και κατανόηση της. Σε μεγαλύτερη ηλικία και αναγνωρισμένος εφευρέτης πια, εκθάμπωνε τα πλήθη στις δημόσιες επιδείξεις του και τον χαρακτήριζαν μάγο, εξ'αιτίας των τεχνολογικών ''θαυμάτων'' που παρουσίαζε σε αυτές. Ψιλόλιγνος και κομψός, μορφωμένος και γνώστης της ποίησης, της λογοτεχνίας και του καλού φαγητού αποσπούσε τον θαυμασμό και προκαλούσε το δέος. Οι μύθοι που δημιουργήθηκαν στους επιστημονικούς και όχι μόνο κύκλους, γύρω απο το όνομα του, ήταν φυσικό επακόλουθο. Το να παρουσιάζει κάποιος ένα τηλεκατευθυνόμενο απο μεγάλη απόσταση πλοιάριο, σε λιμάνι της Νέας Υόρκης του 1898, δεν ήταν κάτι συνηθισμένο! Δέχτηκε και υπέμεινε όσο λίγοι τον πόλεμο των αντιπάλων του που εξυπηρετούσαν τα μεγάλα συμφέροντα της εποχής. Αγαπήθηκε από πολλούς για την κοσμοαντιλήψη του και την προσφορά του στο κοινωνικό σύνολο και αναγνωρίσθηκε εντέλει καθολικά αφού χαρακτηρίζεται πλέον ως ο άνθρωπος που εφήυρε τον εικοστό αιώνα. Αξιοσημείωτο είναι πως στο τέλος της ζωής του ήθελε απεγνωσμένα να εφεύρει εκείνον τον μηχανισμό που θα κατάφερνε να καταστήσει αδύνατη κάθε πολεμική σύγκρουση και θα καταργούσε μια για πάντα τον όλεθρο του πολέμου που μάστιζε εκείνη την εποχή τη πατρίδα του. Η ιδιαίτερη αίθουσα όπου παρουσιάζεται η παράσταση πώς συμβάλλει στην αποτύπωση της ιστορίας; Ο χώρος των παλαιών φούρνων του Βιομηχανικού Μουσείου Φωταερίου στη Τεχνόπολη φέρει μια τεράστια ιστορία και μια ενέργεια που συνάδει απόλυτα με τη θεματική της παράστασης. Πρόκειται για έναν επιβλητικό χώρο που απο την πρώτη στιγμή σε γοητέυει. Ένα φυσικό σκηνικό που κοιτάζοντάς το να σε περιβάλλει σε βγάζει για λίγο εκτός χρόνου. Δεν είναι βέβαια ένας κλασικός θεατρικός χώρος, με ό,τι αυτό συνεπάγεται, αλλά σίγουρα η χωροταξία και η ατμόσφαιρα του έχει πολλά θετικά απο δημιουργικής άποψης. Γίνεται μια σύνδεση των εφευρέσεων του με το σήμερα, τη μετεξέλιξή τους ουσιαστικά ή τις κρατάτε σε πρωτογενές επίπεδο; Η απόδοση των ερευνών και των εφευρέσεων του γίνεται με έναν σύγχρόνο τρόπο. Η ουσία είναι να κατανοήσουμε πόσο προχωρημένες ήταν για την εποχή τους οι επιστημονικές ανακαλύψεις του εφευρέτη, αλλά και να σταθούμε στο φιλοσοφικό υπόβαθρο τους και τις προθέσεις του. Την άκρατη ανάγκη και θέληση του να προσφέρει τα μέγιστα και να βοηθήσει την ανθρωπότητα να εξελλιχθεί μακριά απο πρωτόγονες αντιλήψεις και ένστικτα. Στη παράσταση, τα visuals προβαλλόμενα πάνω στον σκηνικό χώρο και περικλείοντας τους χαρακτήρες ανα διαστήματα, αποδίδουν τον εσωτερικο κόσμο του Νίκολα Τέσλα. Τις σκέψεις του σχετικά με τις έρευνες και τα πειράματά του. Τον τρόπο σύλληψης των ιδεών και τη σύνθεση των μηχανισμών στο μυαλό του. Ενίοτε λειτουργουν και ώς ατμοσφαιρικές-φωτιστικές συνθήκες. Η παράσταση ισσοροπεί ανάμεσα στην εποχή της και στο σήμερα και ο σκοπός είναι να κατανοήσουμε με έναν σύγχρονο τρόπο τις εφευρέσεις του με τεχνικό τρόπο, αλλά κυρίως να καταλάβουμε πως ο ίδιος έφθανε στην σύλληψη των ιδεών του. Υπάρχουν αναφορές στις ιδέες του Τέσλα για το μέλλον της τεχνολογίας και στην εφαρμογή των εφευρέσεων του στο σήμερα αλλά και τις προεκτάσεις των ερευνών και των πειραμάτων του στο μέλλον . Η παράσταση είναι για εμάς ένα συνεχές work in progress και το πλάνο είναι να ολοκληρωθεί και να παρουσιαστεί την επόμενη σεζόν σε όλο της το έυρος καλύπτωντας ακόμη περισσότερα στοιχεία του ''θαυμαστου κόσμου'' του Νίκολα Τέσλα. https://www.tanea.gr/2019/02/26/lifearts/culture/o-mixalis-gigintis-mas-milaei-gia-ton-tesla/

Εκπληκτική εικόνα νεφελώματος. Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble μας προσφέρει υπέροχες πολύχρωμες λήψεις από τα βάθη του άπειρου χώρου. Αυτή η εικόνα δεν αποτελεί εξαίρεση και έχει μια αρκετά μεγάλη ιστορία, αν και, όπως και τα περισσότερα αντικείμενα του Σύμπαντος. Εξετάζετε το νεφέλωμα NGC 5307 που βρίσκεται 10.000 έτη φωτός από τον πλανήτη μας, στον αστερισμό Centaurus. Ή κοιτάζετε το μέλλον του ηλιακού μας συστήματος, αφού μια μέρα το αστέρι μας θα μετασχηματιστεί σε ένα νεφέλωμα ακριβώς όπως το ένα στην εικόνα. Στην πραγματικότητα, μια τέτοια φάση ονομάζεται πλανητικό νεφέλωμα, ωστόσο δεν είναι το καταλληλότερο όνομα για κοσμικό αντικείμενο, αφού δεν έχει καμία σχέση με τους πλανήτες. Το όνομα δόθηκε από τους πρώτους αστρονόμους, οι οποίοι παρατηρούσαν τον κόσμο μέσα από πολύ λιγότερο εξελιγμένο εξοπλισμό από ό, τι έχουμε σήμερα. Σύμφωνα με ισχυρισμούς, η πρώτη φορά που χρησιμοποιήθηκε το όνομα ήταν στα τέλη του 18ου αιώνα. Ο Frederick William Herschel, Βρετανός βρετανός αστρονόμος, που δημοσίευσε έναν κατάλογο νεφελωμάτων με 5.000 αντικείμενα μέσα σε αυτό, έχει περιγράψει αυτά τα νεφελώματα σαν να μοιάζουν με πλανήτες. Το όνομα έχει κολλήσει, αλλά σήμερα έχουμε λίγο περισσότερη γνώση για το σύμπαν για να βεβαιωθούμε ότι δεν είναι ένας πλανήτης, αλλά μια σύντομη φάση αστρικής εξέλιξης. Σήμερα ο αστέρας μας φιλοξενείται σε μια σταθερή ύπαρξη, δημιουργώντας ενέργεια μέσω καύσης υδρογόνου. Ενώ καίει υδρογόνο, το ήλιο συσσωρεύεται στον πυρήνα του, η θερμοκρασία του άστρου αυξάνεται και γίνεται πιο φωτεινή. Όταν δεν υπάρχει καύσιμο υδρογόνο, ο πυρήνας σταματά να πάρει αρκετή ενέργεια για να καταπολεμήσει τη δύναμη της βαρύτητας. Το αστέρι συρρικνώνεται, ο πυρήνας θερμαίνεται και το αστέρι αρχίζει να χρησιμοποιεί υδρογόνο σε ένα κέλυφος γύρω από τον πυρήνα για να καεί. Αυτή η διαδικασία οδηγεί στη διόγκωση των εξωτερικών στρωμάτων του αστέρα, διευρύνοντας την περαιτέρω. Αυτή είναι η αρχή της εποχής των κόκκινων γιγάντων, ένα μεγάλο, αλλά δροσερό αστέρι, με θερμοκρασία επιφανείας 3500 μοιρών και ακτίνα περίπου 100 ηλιακών ακτίνων. Στο τέλος της κόκκινης γιγαντιαίας φάσης, το αστέρι δεν είναι σε θέση να παράγει τις θερμοκρασίες που απαιτούνται για οποιαδήποτε περαιτέρω σύντηξη. Έτσι, ο πυρήνας του αστέρα καταρρέει στον εαυτό του, ενώ οι επιφανειακές στρώσεις εκτοξεύονται προς τα έξω. Αυτό μας φέρνει στη φάση των νεφελωμάτων. Καθώς τα αέρια φυσούν μακριά από το κεντρικό αστέρι, γεννιέται αυτή η κοσμική μπαλαρίνα. Το ίδιο το αστέρι βιώνει μια άλλη μετενσάρκωση, συστέλλεται μέχρι να γίνει ένας λευκός νάνος, ένα πολύ πυκνό και μικρό αστέρι, χωρίς πυρήνα να λαμβάνει χώρα στον πυρήνα του. Για να συγκρίνουμε, ένας λευκός νάνος είναι περίπου το μέγεθος της Γης, αλλά έχει βάρος περίπου δύο τρίτα της τρέχουσας μάζας του ήλιου. Ωστόσο, αυτή η φάση της αστρικής εξέλιξης είναι αρκετά εφήμερη, μετά από μερικές χιλιάδες χρόνια η φάση του πλανητικού νεφελώματος θα τελειώσει και θα υπάρχει μόνο ένας ακόμα λευκός νάνος που θα κοιτάζει στον ουρανό. https://asgardia.space/en/news/Breathtaking-Picture-of-Planetary-Nebula

Το τηλεσκόπιο Hubble γιόρτασε τα 29α γενέθλιά του. Η αμερικανική και η ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία έδωσαν στη δημοσιότητα μια νέα εντυπωσιακή φωτογραφία του νοτίου νεφελώματος του Καρκίνου από το τηλεσκόπιο Hubble με αφορμή τη συμπλήρωση των 29 ετών του στο διάστημα. Το εν λόγω νεφέλωμα δημιουργείται από ένα διπλό αστρικό σύστημα και η νέα φωτογραφία βοηθά ακόμη περισσότερο στην κατανόηση του, ενώ δείχνει για μια ακόμη φορά τις δυνατότητες του τηλεσκοπίου, το οποίο είχε εκτοξευθεί στις 24 Απριλίου 1990 από το διαστημικό λεωφορείο Discovery, φέρνοντας έκτοτε επανάσταση στην αστρονομία και στον τρόπο που το κοινό βλέπει το σύμπαν μέσα από εικόνες μεγάλης επιστημονικής αλλά και αισθητικής αξίας. Κάθε χρόνο, το τηλεσκόπιο αφιερώνει λίγο από τον πολύτιμο χρόνο του για να τραβήξει μια ειδική επετειακή φωτογραφία και φέτος σειρά είχε το Νότιο Νεφέλωμα του Καρκίνου (Κάβουρα), το οποίο δημιουργείται από ένα ζεύγος άστρων στο κέντρο του, ένα ερυθρό γίγαντα και ένα λευκό νάνο. Το πρώτο μεγάλο άστρο αποβάλλει τα εξωτερικά στρώματα του κατά την τελευταία φάση της ζωής του, προτού τελικά γίνει και αυτό λευκός νάνος. Ένα μέρος από αυτά τα υλικά έλκονται από τη βαρύτητα του μικρότερου συντρόφου του, που με τη σειρά του εκτινάσσει με εκρήξεις υλικά στο διάστημα, δημιουργώντας έτσι το θεαματικό νεφέλωμα. Το νεφέλωμα παρατηρήθηκε αρχικά το 1967, αλλά είχε τότε θεωρηθεί ότι προερχόταν μόνο από ένα άστρο. Το 1989, χάρη στις παρατηρήσεις του Ευρωπαϊκού Νοτίου Αστεροσκοπείου (ESO) στη Χιλή, οι επιστήμονες έμαθαν περισσότερα πράγματα, αλλά τελικά ήταν το 1998, με τις πρώτες παρατηρήσεις του Hubble, που έγινε αντιληπτή η φύση και η πλήρης δομή του νεφελώματος. Τώρα, περίπου 20 χρόνια μετά, το Hubble επέστρεψε στο ίδιο νεφέλωμα, αποκαλύπτοντας με τη νέα εικόνα ότι αυτό παραμένει ενεργό και πάντα θεαματικό. https://physicsgg.me/2019/04/19/%cf%84%ce%bf-%cf%84%ce%b7%ce%bb%ce%b5%cf%83%ce%ba%cf%8c%cf%80%ce%b9%ce%bf-hubble-%ce%b3%ce%b9%cf%8c%cf%81%cf%84%ce%b1%cf%83%ce%b5-%cf%84%ce%b1-29%ce%b1-%ce%b3%ce%b5%ce%bd%ce%ad%ce%b8%ce%bb%ce%b9%ce%ac/

Η NASA καταγράφει εκπληκτική εικόνα του νεφελώματος όπου γεννιούνται τα αστέρια. Όταν σκεφτόμαστε τα αστέρια, τείνουμε να τα δούμε ως αρχαία αντικείμενα που υπήρχαν εκεί για πάντα. Ωστόσο, δημιουργούνται νέα αστέρια κάθε μέρα. Τώρα, η NASA κατάφερε να φωτογραφίσει μια εκπληκτική εικόνα ενός τόπου όπου σχηματίζονται νέα αστέρια Η NASA έχει το παρατσούκλι της "Space Butterfly", η οποία είναι στην πραγματικότητα ένα ζευγάρι των γιγαντιαίων αερίων που σχηματίζουν ένα νεφέλωμα. Το επίσημο του όνομα είναι το Westerhout 40 (W40). Τόσο το W40 όσο και το νεφέλωμα παρόμοια με αυτό είναι τεράστιες εκτασεις του χώρου όπου υλικά όπως το φυσικό αέριο και το αστέρι αρχίζουν να έρχονται μαζί και να σχηματίζουν νέα αντικείμενα όπως τα αστέρια. Το JPL της NASA δήλωσε ότι εκτός από τη λήψη αναπνοής, το W40 είναι ένα τέλειο παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο ο σχηματισμός αστεριων προκαλεί τα πολύ σύννεφα που συνέβαλαν στη δημιουργία τους για να καταστραφούν. Στο διάστημα, μέσα σε γιγαντιαία σύννεφα αερίου και σκόνης, η δύναμη της βαρύτητας τραβά το υλικό μαζί σχηματίζοντας πυκνές συστάδες. Μερικές φορές αυτές οι συστάδες επιτυγχάνουν μια κρίσιμη πυκνότητα που προκαλεί σχηματισμό αστεριών στους πυρήνες τους. Μπορούμε να σκεφτούμε τα νεφελώματα ως βρεφονηπιακούς σταθμούς. Ωστόσο, τα αστέρια πεθαίνουν και στα νεφελωματα. Πράγματι, τα μαζικά "φτερά" της διαστημικης πεταλούδας, που αποτελούνται από φυσικό αέριο και άλλο υλικό, διοχετεύθηκαν στο διάστημα ως αποτέλεσμα αστρικών εκρήξεων. Αυτή τη φορά, ένα αστέρι στη μέση των δύο μεγάλων φυσαλίδων είναι αυτό που προκάλεσε τα πολύχρωμα σύννεφα που παρατηρήθηκαν στο W40. Επιπλέον, αυτό το υλικό που ήταν κάποτε αστεροειδής ύλη, γίνεται και πάλι νέα αστέρια. Η NASA χρησιμοποίησε το διαστημικό τηλεσκόπιο Spitzer για να πάρει την εξαιρετικά λεπτομερή εικόνα του νεφελώματος, το οποίο είναι περίπου 1.400 έτη φωτός μακριά από τον πλανήτη μας. Η εικόνα είναι ένα σύνθετο τεσσάρων μεμονωμένων φωτογραφιών που έχουν τραβηχτεί με τη χρήση της υπέρυθρης κάμερας του τηλεσκοπίου. https://asgardia.space/en/news/NASA-Captures-Stunning-Image-of-Nebula-Where-Stars-are-Born

Τα «πυροτεχνήματα» του Γαλαξία. Είναι γνωστό ότι οι εορταστικές εκδηλώσεις στην εθνική εορτή των ΗΠΑ στις 4 Ιουλίου ολοκληρώνονται με την ρίψη πυροτεχνημάτων στον νυχτερινό ουρανό. Η NASA θέλοντας να συμμετέχει και αυτή με τον δικό της τρόπο στην γιορτή έδωσε στην δημοσιότητα μια φωτογραφία από ένα εντυπωσιακό κοσμικό μαιευτήριο το οποίο μοιάζει σαν ρίχνει… πυροτεχνήματα στον γαλαξιακό ουρανό. Πρόκειται για το νεφέλωμα NGC 3603 που βρίσκεται σε απόσταση 20 χιλιάδων ετών φωτός από εμάς στον αστερισμό της Τρόπιδος. Στην καρδιά του νεφελώματος ξεπροβάλει ένα υπέρλαμπρο σμήνος άστρων τα οποία σύμφωνα με τους επιστήμονες έχουν όλα γεννηθεί την ίδια χρονική περίοδο, είναι γιγάντια και πολύ καυτά. Κάποια από αυτά τα άστρα ανήκουν στην κατηγορία των μεγαλύτερων σε μάζα άστρων που μπορούν να δημιουργηθούν στο Σύμπαν. Τα περισσότερα από τα άστρα αυτής της περιοχής θα έχουν σύντομη διάρκεια ζωής και θα μετατραπούν σε υπερκαινοφανείς αστέρες, θα αυτοκαταστραφούν δηλαδή σε εκρήξεις σουπερνόβα. Το νεφέλωμα αποτελείται από πυκνή διαγαλαξιακή ύλη (αέρια, σκόνη) αλλά υπεριώδης ακτινοβολία και ισχυροί αστρικοί άνεμοι δημιούργησαν αυτή την «κοιλότητα» μέσα στην οποία γεννιούνται συνεχώς νέα άστρα. Οι επιστήμονες μελετούν το συγκεκριμένο νεφέλωμα όχι μόνο για την μελέτη της γέννησης άστρων σε… ειρηνικές συνθήκες μέσα στους γαλαξίες αλλά και το πώς δημιουργούνται άστρα όταν συγκρούονται γαλαξίες. http://www.in.gr/2018/07/04/tech/ta-pyrotexnimata-tou-galaksia/

Νεφέλωμα της Ταραντούλας. Το νεφέλωμα της Ταραντούλας βρίσκεται στο Μεγάλο Μαγγελανικό Νέφος, έναν μικρό γειτονικό μας γαλαξία που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 170 χιλιάδων ετών φωτός από εμάς και θεωρείται γαλαξίας-δορυφόρος του δικού μας. Το νεφέλωμα της Ταραντούλας αποτελεί μόνιμο στόχο των αστρονόμων, αφού πρόκειται για ένα τεράστιο εργοστάσιο παραγωγής άστρων. Το νεφέλωμα έχει διάμετρο περίπου χίλια έτη φωτός και χρωστά το όνομά του στο γεγονός ότι οι επιστήμονες που το βάφτισαν θεώρησαν ότι το σχήμα του και ειδικά οι πιο λαμπρές περιοχές του θυμίζουν (πολύ αμυδρά είναι η αλήθεια) τη γνωστή αράχνη. Στο νεφέλωμα, που ονομάζεται επίσης 30 Δοράδος (επειδή βρίσκεται στον αστερισμό Δοράς), γεννιούνται κατά εκατομμύρια νέα άστρα. Είναι δε τόσο λαμπρό, που οι ειδικοί λένε πως αν ήταν κοντά μας σε απόσταση ίση με αυτή του νεφελώματος του Ωρίωνα, θα κάλυπτε τον μισό ουρανό μας και το φως του θα μετέτρεπε τη νύχτα σε ημέρα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, είναι η πιο γόνιμη αλλά και η πιο λαμπρή περιοχή όχι μόνο στο Μεγάλο Μαγγελανικό Νέφος, αλλά σε ολόκληρο το γαλαξιακό σμήνος στο οποίο ανήκει ο γαλαξίας μας. Δεν εντυπωσιάζει όμως μόνο ο αριθμός, αλλά και το μέγεθος των άστρων που «γεννά» η συγκεκριμένη περιοχή. Είναι χαρακτηριστικό ότι ορισμένα από αυτά έχουν μάζα 100 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ηλιου. Τα γιγάντια άστρα είναι σπάνια και παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον, καθώς το μέγεθός τους οδηγεί γρήγορα ένα ποσοστό από αυτά στον θάνατο με εκρήξεις σουπερνόβα. Διεθνής ομάδα αστρονόμων, με επικεφαλής επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Οξφόρδης, έκανε νέες παρατηρήσεις στο νεφέλωμα της Ταραντούλας χρησιμοποιώντας τη συστοιχία τηλεσκοπίων VLT που βρίσκεται στη Χιλή και εντόπισε την παρουσία τουλάχιστον χιλίων γιγάντιων άστρων - αριθμός που εξέπληξε όχι μόνο τους ερευνητές, αλλά ολόκληρη την επιστημονική κοινότητα. Ο αριθμός αυτός είναι τουλάχιστον 30% μεγαλύτερος από αυτόν που εκτιμούσαν οι επιστήμονες και δημιουργούν υποψίες ότι τα γιγάντια άστρα είναι πολύ πιο κοινά στο Σύμπαν από όσο πιστεύαμε. Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύονται στην επιθεώρηση «Science» και δημιουργούν νέα δεδομένα στην κατανόηση της σύνθεσης των γαλαξιών. Στο 30 Δοράδος βρίσκεται επίσης ένα άστρο που περιστρέφεται πιο γρήγορα από οποιοδήποτε άλλο στο Σύμπαν. Το VFTS 102 βρίσκεται στο κέντρο του νεφελώματος και περιστρέφεται με ταχύτητα μεγαλύτερη από δύο εκατομμύρια χλμ./ώρα, τριακόσιες φορές μεγαλύτερη από την ταχύτητα περιστροφής του Ηλιου. Η ταχύτητα με την οποία κινείται το άστρο είναι λίγο πριν από το όριο όπου οι φυγόκεντρες δυνάμεις αρχίζουν να διαλύουν την ύλη. Στο εκπληκτικό από κάθε άποψη νεφέλωμα έχει επίσης εντοπιστεί το μεγαλύτερο και πιο καυτό δυαδικό αστρικό σύστημα που γνωρίζουμε. Το δυαδικό σύστημα έλαβε την κωδική ονομασία VFTS 352 και σύμφωνα με τους ειδικούς τα δύο άστρα βρίσκονται σε μια τροχιακή σύγκλιση που θα οδηγήσει σε μια συγχώνευση. Αποτέλεσμα αυτής της συγχώνευσης θα είναι είτε ο σχηματισμός ενός νέου γιγάντιου άστρου ή η γέννηση ενός νέου δυαδικού συστήματος που θα αποτελείται αυτήν τη φορά από δύο μελανές οπές. http://www.tovima.gr/science/article/?aid=935145

«Στόμα του Κτήνους» Οι περισσότεροι ακούγοντας τον χαρακτηρισμό το «Χέρι του Θεού» θα σκεφτούν τον... Ντιέγκο Μαραντόνα. Οι αστρονόμοι πιθανότατα θα σκεφτούν το νεφέλωμα CG4 που εξαιτίας του σχήματος του σε ορισμένες εικόνες που έχουν τραβήξει τα επίγεια και διαστημικά τηλεσκόπια έχει λάβει αυτόν τον χαρακτηρισμό. Αλλες εικόνες που εστιάζουν στην κεφαλή του νεφελώματος του προσδίδουν μια διαφορετική πιο «άγρια» εμφάνιση με τους αστρονόμους να του έχουν προσδώσει το χαρακτηρισμό «Το Στόμα του Κτήνους». Tα τηλεσκόπια του Νότιου Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου (ESO) κατέγραψαν μια νέα εντυπωσιακή φωτογραφία του νεφελώματος CG4 που βρίσκεται σε απόσταση 1,300 ετών φωτός από εμάς στον αστερισμό της Πρύμνης. Το νεφέλωμα αποτελείται από κοσμική ύλη (αέρια, σκόνη) που σύμφωνα με τους ειδικούς η ποσότητα αυτής της ύλης είναι αρκετή για να δημιουργήσει αρκετά αστέρια σαν τον Ηλιο. Η νέα εικόνα εστιάζει στην εντυπωσιακή κεφαλή του νεφελώματος. http://www.tovima.gr/science/physics-space/article/?aid=673002

Ο γαλαξίας μας είχε έναν αδελφό τον οποίον κατασπάραξε η Ανδρομέδα. Ο γαλαξιακός κανιβαλισμός είναι από τα πιο εντυπωσιακά αλλά και σημαντικά για την εξέλιξη του Σύμπαντος κοσμικά φαινόμενα. Μεγαλύτεροι σε μέγεθος γαλαξίες χρησιμοποιούν τις ισχυρές βαρυτικές τους δυνάμεις για να «συλλάβουν» μικρότερους γειτονικούς γαλαξίες, τους οποίους στην συνέχεια απορροφούν. Η διαδικασία αυτή οδηγεί σε εξαφάνιση τον μικρότερο γαλαξία, με τον μεγαλύτερο να αυξάνει περαιτέρω το μέγεθος του, ενώ ταυτόχρονα προκαλεί την γέννηση αμέτρητων νέων άστρων μέσα σε αυτόν. Πρόκειται για μια συνήθη κοσμική διεργασία η οποία εξελίχτηκε πολλές φορές και στην δική μας γαλαξιακή γειτονιά. Έχει διαπιστωθεί ότι ο γαλαξίας μας ήταν… κανίβαλος. Προηγούμενες μελέτες έδειχναν ότι ο γαλαξίας είχε «κατασπαράξει» στην διάρκεια της ζωής του μερικούς μικρότερους γαλαξίες που βρίσκονταν γύρω του. Στις αρχές του έτους οι επιστήμονες του ερευνητικού προγράμματος «Dark Energy Survey» ανακοίνωσαν ότι στην πορεία της εξέλιξής του ο γαλαξίας μας δεν άφησε τίποτε ζωντανό στη γαλαξιακή μας γειτονιά, συλλαμβάνοντας και απορροφώντας περίπου 11 γαλαξίες. Σύμφωνα με ομάδα ερευνητών, με επικεφαλής επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Χαϊδελβέργης στη Γερμανία, ο γαλαξίας μας παγίδευσε και στη συνέχεια «καταβρόχθισε» 15, ίσως και 18 γαλαξίες. Μάλιστα, σύμφωνα με την μελέτη κάποιοι από αυτούς τους γαλαξίες ήταν μεγαλύτεροι σε μέγεθος από τον δικό μας, αλλά παρόλα αυτά δεν κατάφεραν να γλιτώσουν. Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν στις ΗΠΑ με δημοσίευση τους στην επιθεώρηση «Nature Astronomy» αναφέρουν ότι υπήρχε ένας ακόμη γειτονικός γαλαξίας τον οποίον ο δικός μας άφησε στην ησυχία του. Οι ερευνητές ονόμασαν αυτόν τον γαλαξία Μ32 και υποστηρίζουν ότι επρόκειτο για το μεγαλύτερο αδελφάκι του γαλαξία μας με το οποίο ήταν… αγαπημένοι γι’ αυτό και δεν ενεπλάκησαν σε κάποια μεταξύ τους κοσμική διένεξη. Όμως σύμφωνα με τους ερευνητές την ευκαιρία αυτή δεν άφησε να πάει χαμένη ο μεγαλύτερος γαλαξίας της περιοχής, αυτός της Ανδρομέδας. Οι ερευνητές εντόπισαν τα ίχνη του Μ32 στην Ανδρομέδα, κάτι που σημαίνει ότι η Ανδρομέδα κατασπάραξε τον αδελφό του γαλαξία μας. Οι ερευνητές υπολογίζουν ότι η Ανδρομέδα απορρόφησε τον Μ32 πριν από περίπου δύο δισ. έτη. Η ανακάλυψη προσφέρει νέα δεδομένα για τον σχηματισμό του αποκαλούμενου Τοπικού Σμήνους, του συστήματος γαλαξιών στο οποίο ανήκει και ο δικός μας. Το Τοπικό Σμήνος αποτελείται από περίπου 55 γαλαξίες και είναι μέρος του υπερσμήνους Λιανιάκεα, που αποτελείται από περίπου εκατό χιλιάδες γαλαξίες. http://www.in.gr/2018/07/24/tech/o-galaksias-mas-eixe-enan-adelfo-ton-opoion-katasparakse-andromeda/

Aναζητώντας την σκόνη σβησμένων άστρων στο χιόνι. Το ισότοπο του σιδήρου 60Fe που βρέθηκε στο χιόνι της Ανταρκτικής δημιουργήθηκε από τις εκρήξεις κοντινών υπερκαινοφανών αστέρων (σουπερνόβα) κατά το παρελθόν. Το εύρημα αυτό μπορεί να βοηθήσει την σχετική έρευνα για την προέλευση και τη δομή των διαστρικών νεφών. Κάποιες φορές τα τελευταία 20 εκατομμύρια χρόνια, ένα ή περισσότερα άστρα στην γειτονιά του ηλιακού μας συστήματος κατέληξαν σε σουπερνόβα δημιουργώντας νέφη αερίων και σκόνης εμπλουτισμένα με ραδιοϊσότοπα. Καθώς το ηλιακό σύστημα διέρχεται μέσα από ένα τέτοιο νέφος, η σκόνη του πέφτει στην επιφάνεια της Γης και κάτω από ορισμένες συνθήκες είναι δυνατόν να συσσωρευτεί σε τέτοια ποσότητα ώστε να είναι ανιχνεύσιμα τα διάφορα ισότοπα που περιέχονται σ’ αυτή. Ο Dominik Koll και οι συνεργάτες του από το Πανεπιστήμιο του Μονάχου, ανακάλυψαν στην Ανταρκτική την ύπαρξη τέτοιας μεσοαστρικής σκόνης διαμέσου του σπάνιου ισοτόπου 60Fe (με χρόνο ημιζωής 2.6 Myr). Το γεγονός αυτό θα μπορούσε να βοηθήσει στον ακριβέστερο εντοπισμό της πηγής της σκόνης και να μας αποκαλύψει την ιστορία των αλληλεπιδράσεων του ηλιακού συστήματος με το διαστρικό περιβάλλον του. Ο Koll και οι συνεργάτες του συνέλεξαν 500 κιλά χιονιού, το έλιωσαν και απομόνωσαν τις στερεές ουσίες – ελάχιστες ποσότητες μετάλλων όπως ο σίδηρος – που περιέχονταν σ’ αυτό. Στη συνέχεια χρησιμοποιώντας έναν φασματογράφο μάζας μέτρησαν την παρουσία του 60Fe και του ισοτόπου του μαγγανίου 53Mn. Το ισότοπο του μαγγανίου παράγεται μαζί με το ισότοπο 60Fe όταν οι κοσμικές ακτίνες βομβαρδίζουν τη διαπλανητική σκόνη. Αλλά οι ερευνητές βρήκαν πέραν του αναμενομένου, πολύ περισσότερη ποσότητα 60Fe σε σύγκριση με το 53Mn από αυτή την «τοπική» πηγή. Η ομάδα υπολόγισε επίσης το ενδεχόμενο το χιόνι να είχε μολυνθεί από 60Fe ανθρωπογενούς προέλευσης – πυρηνικά όπλα, πυρηνικούς αντιδραστήρες και επιταχυντές. Διαπίστωσαν ότι η παρουσία τεχνητά παραγόμενων ισοτόπων είναι αμελητέα. Η πιο πιθανή πηγή 60Fe είναι η διαστρική σκόνη, η οποία εμπλουτίζεται με το συγκεκριμένο ισότοπο από τα σουπερνόβα. Η υπολογιζόμενη εισροή 60Fe αντιστοιχεί σε εκείνη που συνάγεται για άλλες αποθέσεις διαστημικής σκόνης που βρίσκονται σε ιζήματα ωκεανού και στην επιφάνεια της Σελήνης. Ψάχνοντας και για άλλα ραδιοϊσότοπα σε παλαιότερους πυρήνες πάγου οι ερευνητές θα μπορούσαν να βρουν πότε και πού συνέβησαν οι εκρήξεις σουπερνόβα και πότε το ηλιακό σύστημα εισήλθε στο τοπικό διαστρικό νέφος. https://physicsgg.me/2019/08/13/a%ce%bd%ce%b1%ce%b6%ce%b7%cf%84%cf%8e%ce%bd%cf%84%ce%b1%cf%82-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%cf%83%ce%ba%cf%8c%ce%bd%ce%b7-%cf%83%ce%b2%ce%b7%cf%83%ce%bc%ce%ad%ce%bd%cf%89%ce%bd-%ce%ac%cf%83%cf%84%cf%81%cf%89/

Στην καρδιά του Καρκίνου. Πριν από περίπου 950 χρόνια, στις 4 Ιουλίου του 1054 μ.Χ. ο Γιανγκ Γουέι-Τε, ο αστρονόμος του Κινέζου αυτοκράτορα, παρατήρησε ένα νέο λαμπερό σημάδι στον ουρανό. Η λαμπρότητά του ήταν τόσο μεγάλη, ώστε το άστρο αυτό φαινόταν στον ουρανό ακόμη και την ημέρα για τρεις ολόκληρες εβδομάδες. Σιγά-σιγά, όμως, άρχισε να ξεθωριάζει μέχρις ότου, 21 μήνες μετά την εμφάνισή του, ο λαμπρός αυτός «επισκέπτης» είχε πια χαθεί από τον ουρανό. Ο «επισκέπτης» αστέρας του 1054 μ.Χ. ήταν η επιθανάτια έκρηξη ενός τεράστιου γέρικου άστρου το οποίο στα τελευταία στάδια της ζωής του μετατράπηκε σε σουπερνόβα. Το άστρο αυτό βρισκόταν σε απόσταση 6.300 ετών φωτός και στη μεγαλύτερή του ένταση έλαμπε με την ισχύ 500 εκατομμυρίων ήλιων. Από τη Γη ο Κινέζος αστρονόμος παρακολούθησε ένα γεγονός που είχε συμβεί 6.300 χρόνια νωρίτερα, γύρω στο έτος 5.200 π.Χ., όταν οι Σουμέριοι εγκαταστάθηκαν για πρώτη φορά στη Μεσοποταμία. Στο σημείο εκείνης της έκρηξης τα σύγχρονα τηλεσκόπια μας έχουν αποκαλύψει ένα φωτεινό νεφέλωμα που στα μικρά τηλεσκόπια του παρελθόντος έμοιαζε με κάβουρα και γι’ αυτό ονομάστηκε Νεφέλωμα Καρκίνος. Από τη μια άκρη στην άλλη το Νεφέλωμα Καρκίνος έχει διάμετρο 11 ετών φωτός ή 105 τρισεκατομμυρίων χιλιομέτρων, που σημαίνει ότι το μέγεθός του είναι 273 εκατομμύρια φορές μεγαλύτερο από την απόσταση Γης-Σελήνης. Το νεφέλωμα αυτό συνεχώς διαστέλλεται όλο και πιο πολύ με μια ταχύτητα που φτάνει τα 5,5 εκατομμύρια χιλιόμετρα την ώρα. Αν η διαστολή αυτή συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό, τα υπολείμματα του κατεστραμμένου αυτού άστρου θα φτάσουν στη Γη σε 1,26 περίπου εκατομμύρια χρόνια. Στο νεφέλωμα αυτό Κινέζοι και Ιάπωνες αστροφυσικοί ανακοίνωσαν τον περασμένο μήνα ότι εντόπισαν πάνω από το Θιβέτ την υψηλότερης ενέργειας ακτινοβολία γ που έχει παρατηρηθεί μέχρι τώρα. Ενέργειες δηλαδή που φτάνουν να είναι 450 τρισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερες από το ορατό φως (450 τρισεκατομμύρια ηλεκτρονιοβόλτ, TeV), όταν το προηγούμενο ρεκόρ δεν υπερέβαινε τα 75 TeV, ενώ συγκριτικά η ακτινοβολία που έρχεται από τον Ήλιο έχει ενέργεια μερικών μόνο ηλεκτρονιοβόλτ. Στο ίδιο αυτό νεφέλωμα 51 χρόνια νωρίτερα (τον Οκτώβριο του 1968), Αμερικανοί ραδιοαστρονόμοι ανακάλυψαν έναν από τους πρώτους πάλσαρ (ένα άστρο νετρονίων δηλαδή) που είχε τη μικρότερη μέχρι τότε παλμική περίοδο. Ήταν ένα μικροσκοπικό άστρο 30 χιλιομέτρων στο κέντρο σχεδόν του νεφελώματος με την καταπληκτική ιδιότητα να αναβοσβήνει 30 φορές κάθε δευτερόλεπτο. Η ύπαρξη των παράξενων αυτών άστρων είχε προβλεφθεί από τη δεκαετία ακόμη του 1930. Σύμφωνα, μάλιστα, με τις τότε εκτιμήσεις η απότομη και υπερβολικά γρήγορη βαρυτική κατάρρευση των υλικών της καρδιάς ενός γιγάντιου άστρου θα είχε ως αποτέλεσμα την τρομακτική συμπίεση του αστρικού κέντρου. Συγχρόνως, η έκρηξη και η αποβολή των εξωτερικών στρωμάτων του άστρου πρέπει να θεωρείται ένα παράλληλο και αναπόφευκτο φαινόμενο της όλης διαδικασίας της κατάρρευσης του αστρικού πυρήνα. Μια τέτοια έκρηξη συμπιέζει τον πυρήνα του άστρου σε τέτοιο βαθμό ώστε η ύλη από την οποία αποτελείται συμπιέζεται σε αφάνταστο βαθμό. Κάτω από την τεράστια αυτή συμπίεση τα αρνητικά φορτισμένα ηλεκτρόνια των χημικών στοιχείων του άστρου συγχωνεύονται με τα θετικά φορτισμένα πρωτόνια του πυρήνα, με αποτέλεσμα τη δημιουργία νετρονίων και νετρίνων. Και ενώ τα νετρίνα δραπετεύουν από το άστρο, μεταφέροντας μάλιστα και αρκετή από την ενέργειά του, τα νεοσχηματισμένα νετρόνια παραμένουν εκεί και ενώνονται με τα ήδη υπάρχοντα νετρόνια των ατομικών πυρήνων. Όλα αυτά τα νετρόνια όμως είναι τόσο σφιχτά συμπιεσμένα, ώστε να ακουμπάνε σχεδόν το ένα με το άλλο. Αποτέλεσμα αυτής της συμπίεσης είναι η δημιουργία μιας σφαίρας μερικών χιλιομέτρων με την πιο λεία, «στερεή» επιφάνεια που έχει γνωρίσει ποτέ το σύμπαν. Βρισκόμαστε δηλαδή αντιμέτωποι με ένα άστρο νετρονίων. Αν μπορούσαμε να εισχωρήσουμε βαθιά στο κέντρο των φωτεινών αερίων που αποτελούν το Νεφέλωμα Καρκίνος, θα βρισκόμασταν αντιμέτωποι με ένα άστρο που είναι πραγματικά κάτι το αδιανόητο. Τα υλικά από ένα άστρο νετρονίων, με μέγεθος όσο είναι το κεφάλι μιας καρφίτσας, θα «ζύγιζαν» ένα εκατομμύριο τόνους, δέκα δηλαδή φορές περισσότερο από ένα αεροπλανοφόρο. Για να μπορέσουμε μάλιστα να πούμε ότι πλησιάσαμε κάπως τη φανταστική πυκνότητα ενός τέτοιου άστρου, τότε ολόκληρος ο σημερινός πληθυσμός του πλανήτη μας, 7,5 δηλαδή δισεκατομμύρια άνθρωποι, θα έπρεπε να συμπιέζονταν στο μέγεθος μιας σταγόνας νερού, ενώ ένα μωρό 5 κιλών στην επιφάνεια ενός άστρου νετρονίων θα «ζύγιζε» 50 δισεκατομμύρια κιλά! https://physicsgg.me/2019/08/12/%cf%83%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%ba%ce%b1%cf%81%ce%b4%ce%b9%ce%ac-%cf%84%ce%bf%cf%85-%ce%ba%ce%b1%cf%81%ce%ba%ce%af%ce%bd%ce%bf%cf%85/

Ο παράξενος θάνατος των αρχέγονων άστρων του σύμπαντος. Ως γνωστόν ο όρος υπερκαινοφανής αστέρας ή σουπερνόβα αναφέρεται στο εκρηκτικό τέλος της ζωής άστρων συγκεκριμένου τύπου. Οι εκρήξεις των υπερκαινοφανών είναι τεραστίων διαστάσεων και μπορεί να ισοδυναμούν με τον θάνατο του άστρου, σηματοδοτούν όμως και μια «εκρηκτική» πυρηνοσύνθεση. Κατά την διάρκεια της έκρηξης παράγονται μέσω διαδοχικών πυρηνικών αντιδράσεων σύντηξης τα βαριά στοιχεία του περιοδικού πίνακα, αφήνοντας πίσω τους μια μαύρη τρύπα ή ένα άστρο νετρονίων. Η μελέτη και η ερμηνεία της διαδικασίας της έκρηξης των υπερκαινοφανών αστέρων είναι ένα πολύπλοκο θέμα στο οποίο εμπλέκονται διάφορα πεδία της φυσικής. Ακόμα πιο δύσκολη φαίνεται να είναι η περιγραφή των εκρήξεων των πρώτων άστρων του σύμπαντος. Πρόκειται για ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα της αστροφυσικής καθώς είναι εγγενώς δύσκολο να αναπαραχθούν στις προσομοιώσεις υπολογιστών, αν και χρησιμοποιούν την τελευταία λέξη της υπολογιστικής ισχύος. Σύμφωνα με τον αστροφυσικό Alexander Ji, οι ερευνητές εξακολουθούν να στερούνται απάντησης σε μια απλή ερώτηση: Ποιοι τύποι άστρων εκρήγνυνται και ποιοι όχι; Οι επιστήμονες συχνά υποθέτουν ότι τα αρχέγονα άστρα τελείωσαν τη ζωή τους με μια σφαιρική «υπερκαινοφανή» έκρηξη. Όμως, μια ομάδα ερευνητών παρουσίασε προσφάτως τα πρώτα στοιχεία παρατήρησης που δείχνουν ότι τουλάχιστον ένα από αυτά τα άστρα εξερράγη μη-σφαιρικά, εκτοξεύοντας το περιεχόμενό του άνισα προς διάφορες κατευθύνσεις. Σύμφωνα με την μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 8 Μαΐου στο περιοδικό Astrophysical Journal, η έκρηξη εκσφενδόνισε την ύλη με τέτοια ορμή ώστε να προωθηθούν βαριά στοιχεία σε γειτονικούς γαλαξίες. Η δημοσίευση αποτελεί ένα μέρος από την μελέτη ιδιοτήτων των πρώτων άστρων που δημιουργήθηκαν στο σύμπαν, ένα θέμα πρώτης γραμμής στην περασμένη δεκαετία. Η ιδέα ότι η εκσφενδονιζόμενη ύλη από τα αστέρες που εκρήγνυνται φτάνουν και γίνονται συστατικά γειτονικών γαλαξιών και η πρώτη ύλη για τον σχηματισμό της επόμενης γενιάς άστρων δεν είναι καινούργια. Οι ερευνητές έχουν θεωρήσει το φαινόμενο αυτό ακόμα και στον σχηματισμό των αρχέγονων άστρων. Δεδομένου ότι τα πρώτα άστρα – βραχύβιοι γίγαντες που «πέθαναν» πριν από δισεκατομμύρια χρόνια – δεν είναι διαθέσιμοι για απευθείας μελέτη, οι ερευνητές [Rana Ezzeddine et al, Evidence for an Aspherical Population III Supernova Explosion Inferred from the Hyper-metal-poor Star HE 1327–2326], μελέτησαν την περιεκτικότητα σε σίδηρο και άλλων στοιχείων που βρέθηκαν σε ένα άστρο δεύτερης γενιάς που φέρει το όνομα HE 1327-2326. Ανήκει σε μια σπάνια ομάδα από περίπου 25 έως 30 αρχαία άστρα τα οποία περιέχουν πολύ μικρές ποσότητες σιδήρου. Αυτά τα άστρα προέκυψαν από στοιχειώδεις «σπόρους» που δημιούργησαν τα άστρα-πρόγονοι της πρώτης γενιάς. Το εν λόγω άστρο είναι το πιο λαμπρό και για την μέτρηση των ποσοτήτων των στοιχείων που το αποτελούν χρησιμοποιήθηκε ο φασματογράφος που φέρει το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble από to 2009. Η ίδια ερευνητική ομάδα αναμένεται να υπολογίσει την περιεκτικότητα του πυριτίου, του σιδήρου και του φωσφόρου εξετάζοντας το φάσμα του άστρου, αλλά η ανακάλυψη ενός ακόμα στοιχείου ήταν αναπάντεχη: για πρώτη φορά βρήκαν ψευδάργυρο σε ένα άστρο δεύτερης γενιάς. Το εύρημα αυτό δείχνει ότι είναι πιθανό πολλά βαριά στοιχεία να ήταν διαθέσιμα στο αρχέγονο σύμπαν. Αυτό το εύρημα άλλαξε την πορεία της έρευνας. Γνώριζαν ήδη γιατί αυτό το άστρο καθώς και άλλα στην ομάδα του δεν περιέχουν πολύ σίδηρο. Ο σίδηρος σχηματίστηκε στους πυρήνες των τεράστιων αρχέγονων άστρων και όταν αυτά κατέρρευσαν βαρυτικά, ένα μεγάλο μέρος του σιδήρου των πυρήνων τους το «έφαγαν» οι μαύρες τρύπες που προέκυψαν. Έτσι το ερώτημα που προέκυψε ήταν γιατί ο ψευδάργυρος που σχηματίστηκε επίσης στους πυρήνες αυτών των αρχαίων άστρων διέφυγε από την μοίρα της μαύρης τρύπας; Αυτή η ιδιαιτερότητα μπορεί να εξηγηθεί θεωρώντας μια μη-σφαιρική έκρηξη υπερκαινοφανούς. Οι προκύπτοντες πίδακες υλικού θα μπορούσαν να εκτοξεύσουν τον ψευδάργυρο του πυρήνα μακριά από μια μαύρη τρύπα, ενώ παράλληλα θα επέτρεπαν στο μεγαλύτερο μέρος του σιδήρου να πέσει μέσα στην μαύρη τρύπα. Για να διερευνήσουν αυτή τη θεωρία, οι ερευνητές έτρεξαν σε υπολογιστή πάνω από 10.000 προσομοιώσεις έκρηξης υπερκαινοφανών με διαφορετικές ενέργειες και διαμορφώσεις. Παραδόξως, ανακάλυψαν ότι καμία από τις εκρήξεις σφαιρικών υπερκαινοφανών δεν θα μπορούσε να δώσει την παρατηρούμενη ποσότητα ψευδαργύρου. Επιπλέον, βρήκαν μόνο μία μη-σφαιρική έκρηξη που θα μπορούσε να αποδώσει το παρατηρούμενο σήμα ψευδαργύρου και άλλα χαρακτηριστικά του ΗΕ 1327-2326. Αυτό οδήγησε σε μια άλλη έκπληξη: στο πόσο ισχυρή ήταν η ασύμμετρη έκρηξη του υπερκαινοφανούς. Η έκρηξη ήταν περίπου 1030 φορές ισχυρότερη από αυτή της βόμβας υδρογόνου, πέντε έως δέκα φορές μεγαλύτερη απ’ ότι ανέμεναν. Η μελέτη παρέχει νέες ενδείξεις για το ότι οι εκρήξεις των αρχέγονων άστρων μπορεί να συνέβαλλαν στον επαναϊονισμό στο σύμπαν – ένα σημαντικό ορόσημο στο πρώιμο σύμπαν όπου τα ουδέτερα άτομα ιονίστηκαν – παίζοντας κρίσιμο ρόλο στον σχηματισμό των γαλαξιών. O John Wise, αστροφυσικός στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο της Γεωργίας στις ΗΠΑ, λέει πως τώρα έχουμε το κίνητρο για να μελετήσουμε τους μη-σφαιρικούς υπερκαινοφανείς. Οι ερευνητές δεν γνωρίζουν ακόμα αν η πιθανώς μη-σφαιρική έκρηξη του υπερκαινοφανούς, πριν από τον σχηματισμό του άστρου HE 1327-2326, ήταν ένα σπάνιο ή ένα συνηθισμένο γεγονός – αν οι περισσότερες εκρήξεις υπερκαινοφανών πρώτης γενιάς ήταν σφαιρικές ή όχι. Έτσι, αν και φαίνεται ότι προσέγγισαν μια λύση σε ένα ερώτημα σχετικά με τα πρώτα άστρα που δημιουργήθηκαν στο σύμπαν, πολλά άλλα παραμένουν αναπάντητα. διαβάστε περισσότερες λεπτομέρειες στο άρθρο του Scientific American: «First Stars Exploded in Strange Ways« https://www.scientificamerican.com/article/the-universes-first-stars-exploded-in-strange-ways/?redirect=1 https://www.scientificamerican.com/article/the-universes-first-stars-exploded-in-strange-ways/?redirect=1