Δροσος Γεωργιος

Με υπογραφή Τραμπ ανοίγει ο δρόμος για εξορύξεις σε Σελήνη και αστεροειδείς από τις ΗΠΑ. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε την προηγούμενη εβδομάδα ένα διάταγμα που καθιερώνει την αμερικανική πολιτική ως προς την εκμετάλλευση πόρων εκτός Γης, ανοίγοντας έτσι τον δρόμο για την εξόρυξη πρώτων υλών σε Σελήνη και αστεροειδείς από τις ΗΠΑ. Όπως αναφέρει το Space.com, στο πλαίσιο της πολιτικής αυτής υπογραμμίζεται πως το παρόν ρυθμιστικό πλαίσιο κανόνων (1967 Outer Space Treaty) επιτρέπει τη χρήση τέτοιων πόρων, που περιλαμβάνουν πάγο και άλλες πρώτες ύλες οι οποίες θα επέτρεπαν στις ΗΠΑ να εγκαθιδρύσουν μόνιμη παρουσία στη Σελήνη. Όπως τονίζει η ιστοσελίδα, η άποψη αυτή υπάρχει εδώ και καιρό σε αμερικανικούς κυβερνητικούς κύκλους- ενδεικτικά, οι ΗΠΑ, όπως και άλλες χώρες με παρουσία στο διάστημα, δεν έχουν υπογράψει τη 1979 Moon Treaty, βάσει της οποίας η μη επιστημονική χρήση διαστημικών πόρων πρέπει να διέπεται από ένα διεθνές πλαίσιο κανόνων. Επίσης, το 2015 το Κογκρέσο είχε περάσει νόμο ο οποίος ξεκάθαρα επέτρεπε σε αμερικανικές εταιρείες και πολίτες να χρησιμοποιούν πόρους από τη Σελήνη και αστεροειδείς. Το νέο διάταγμα επισημοποιεί ακόμα περισσότερο τα πράγματα, τονίζοντας πως οι ΗΠΑ δεν θεωρούν το διάστημα ως «κοινό αγαθό/ χώρο» και βλέπουν έναν ξεκάθαρο δρόμο προς τις εξορύξεις στο διάστημα χωρίς να απαιτούνται περαιτέρω διεθνείς συμφωνίες επιπέδου συνθήκης. Το διάταγμα αυτό, με τίτλο «Encouraging International Support for the Recovery and Use of Space Resources» δουλευόταν για περίπου έναν χρόνο, ανέφερε ανώτερος αξιωματούχος της κυβέρνησης, και προέκυψε εν μέρει λόγω της επιθυμίας των ΗΠΑ να αποσαφηνίσουν τη θέση τους στο πλαίσιο των διαπραγματεύσεων με διεθνείς εταίρους για το πρόγραμμα «Άρτεμις», για την περαιτέρω επανδρωμένη εξερεύνηση της Σελήνης. Στο πλαίσιο αυτού του προγράμματος η NASA σχεδιάζει την αποστολή δύο αστροναυτών στη Σελήνη ως το 2024 και την εγκαθίδρυση βιώσιμης ανθρώπινης παρουσίας πάνω και γύρω στον φυσικό δορυφόρο του πλανήτη μας ως το 2028. Οι σεληνιακοί πόροι, ειδικά ο πάγος που θεωρείται ότι υπάρχει σε μεγάλες ποσότητες σε κρατήρες, αποτελούν «κλειδί» στις φιλοδοξίες του προγράμματος, σύμφωνα με αξιωματούχους της NASA. Αναλύοντας τα οφέλη τέτοιων δραστηριοτήτων στο διάστημα από πλευράς των ΗΠΑ, ειδικοί δήλωσαν στο BBC πως η εκμετάλλευση πόρων στη Σελήνη θα άνοιγε τον δρόμο για αποστολές βαθύτερα στο διάστημα, όπως στον Άρη- με τη Σελήνη να λειτουργεί ως «διαστημικό βενζινάδικο», που θα παρέχει τους πόρους που απαιτούνται για καύσιμα πυραύλων, όπως υδρογόνο και οξυγόνο. Ακόμη, δεδομένης της μετάβασης του κόσμου προς τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και της εξάντλησης των πόρων στη Γη, οι πόροι στο διάστημα θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην κάλυψη των ενεργειακών αναγκών του πλανήτη μας- βοηθώντας επίσης πιθανώς τις ΗΠΑ να καλύψουν τις ανάγκες τους και σε μέταλλα/ ορυκτά όπως το κοβάλτιο ή το λίθιο, όπου αυτή τη στιγμή εξαρτώνται από εισαγωγές από την Κίνα, τη Ρωσία ή το Κονγκό. https://www.naftemporiki.gr/story/1589336/me-upografi-tramp-anoigei-o-dromos-gia-eksorukseis-se-selini-kai-asteroeideis-apo-tis-ipa

Χαρτογράφηση ενός άλλου κόσμου: Λεπτομερής χάρτης του αστεροειδούς Bennu Έναν λεπτομερή χάρτη της επιφάνειας του αστεροειδούς Bennu παρουσίασε η NASA: Ο χάρτης δημιουργήθηκε από μια σειρά φωτογραφιών που τράβηξε το διαστημόπλοιο OSIRIS-REx της NASA στο χρονικό διάστημα μεταξύ της 7ης Μαρτίου και της 19ης Απριλίου 2019. Στο πλαίσιο του εγχειρήματος έγινε «συρραφή» και διόρθωση συνολικά 2.155 φωτογραφιών για τη δημιουργία του εν λόγω μωσαϊκού. Στα 5 εκατοστά ανά pixel, η NASA τονίζει πως πρόκειται για την υψηλότερη ανάλυση στην οποία έχει χαρτογραφηθεί ποτέ ένα ουράνιο σώμα στο σύνολό του. Το διαστημόπλοιο τράβηξε αυτές τις φωτογραφίες σε αποστάσεις από 3,1 έως 5 χλμ πάνω από την επιφάνεια του αστεροειδούς. Η λεπτομερής αυτή εινόνα του Bennu χρησιμοποιήθηκε από την ομάδα της αποστολής κατά την επιλογή του κύριου και του εφεδρικού σημείου λήψης δειγμάτων- των Nightingale και Osprey. Αποστολή του σκάφους είναι η συλλογή δεδομένων που θα βοηθήσουν τις έρευνες πάνω στο πώς σχηματίστηκαν οι πλανήτες και πώς εμφανίστηκε η ζωή, καθώς και στοιχείων σχετικά με το πώς αστεροειδείς θα μπορούσαν να απειλήσουν τον πλανήτη μας. Υπενθυμίζεται πως οι αστεροειδείς αποτελούν απομεινάρια των δομικών στοιχείων που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη δημιουργία των πλανητών του ηλιακού συστήματος, και κατ' επέκταση επέτρεψαν την εμφάνιση της ζωής στη Γη. Σώματα σαν τον Bennu περιλαμβάνουν στοιχεία όπως νερό, μέταλλα και οργανικά στοιχεία. Στο όχι και πολύ μακρινό μέλλον, η εξερεύνηση του διαστήματος και η οικονομική ανάπτυξη πέρα από τα όρια του πλανήτη μας ίσως να βασιστούν στα υλικά αυτά που βρίσκονται σε αστεροειδείς. https://www.naftemporiki.gr/story/1581554/xartografisi-enos-allou-kosmou-leptomeris-xartis-tou-asteroeidous-bennu

Η πόλη της Νέας Υόρκης και τα μεγέθη αστεροειδών. Τα μεγέθη μερικών αστεροειδών συγκρινόμενα με την πόλη της Νέας Υόρκης: https://physicsgg.me/2020/02/18/%ce%b7-%cf%80%cf%8c%ce%bb%ce%b7-%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%bd%ce%ad%ce%b1%cf%82-%cf%85%cf%8c%cf%81%ce%ba%ce%b7%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%cf%84%ce%b1-%ce%bc%ce%b5%ce%b3%ce%ad%ce%b8%ce%b7-%ce%b1%cf%83%cf%84/

Αστρονόμοι ανακάλυψαν σπάνιο αστεροειδή. Αστρονόμοι από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Καλιφόρνι, προχώρησαν στην ανακάλυψη ενός αστεροειδούς με πολύ σπάνια χαρακτηριστικά. Στην ανακάλυψη ενός ξεχωριστού αστεροειδή έφτασαν οι αστρονόμοι, οι οποίοι γνωρίζουν πως οι υπό κανονικές συνθήκες, τα ουράνια αυτά σώματα συνήθως εντοπίζονται στη λεγόμενη «ζώνη των αστεροειδών», ανάμεσα στον Άρη και τον Δία. Υπάρχουν μόλις 20 γνωστοί αστεροειδής, των οποίων οι τροχιές βρίσκονται εξ ολοκλήρου μέσα στην τροχιά της Γης, λόγω της βαρυτικής έλξης του Δία, οι οποίοι ονομάζονται Ατίρα. Οι αστεροειδείς που ίσως έχουν τροχιές μέσα σε αυτές της Αφροδίτης ή του Ερμή, ονομάζονται Βατίρα και εδώ και πολύ καιρό, οι επιστήμονες κάνουν θεωρίες για την ύπαρξή τους, καθώς είναι δύσκολο να τους παρατηρήσουν. Οι τροχιές τους, τους φέρνουν πολύ κοντά στον Ήλιο, αφήνοντας έτσι μόνο ένα μικρό «παράθυρο» για να τους εντοπίσουν κατά την αυγή ή την δύση και οι τροχιές τους πρέπει να είναι εξισορροπημένες με τη βαρυτική έλξη του Ήλιου. Παρόλα αυτά, οι αστρονόμοι κατάφεραν να βρουν έναν τέτοιο αστεροειδή. Το ουράνιο αυτό σώμα, που ονομάστηκε 2020 AV2, εντοπίστηκε νωρίτερα τον Ιανουάριο, από ένα τμήμα του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Καλιφόρνια και επιβεβαιώθηκε στην συνέχεια και από άλλους αστρονόμους. «Περνώντας από την τροχιά της Αφροδίτης, πρέπει να είναι εξαιρετικά δύσκολο» δήλωσε ο Τζορτζ Χέλου, αστρονόμος του Ινστιτούτου. «Ο μόνος τρόπος για να ξεφύγει από την τροχιά του, θα είναι να επηρεαστεί από τη βαρυτική έλξη με τον Ερμή ή την Αφροδίτη, αλλά το πιο πιθανό είναι πως θα πέσει σε έναν από αυτούς τους δυο πλανήτες» εξήγησε ο Χέλου. Ο 2020AV2, έχει διάμετρο ένα με τρία χιλιόμετρα περίπου και η τροχιά του αποκλίνει από το Ηλιακό μας Σύστημα κατά 15 μοίρες, σύμφωνα με τους ερευνητές. Η τροχιά του διαρκεί 151 ημέρες, μέσα στον κύκλο τροχιάς της Αφροδίτης ενώ πλησιάζει και την τροχιά του Ερμή. Οι επιστήμονες υποθέτουν πως ο 2020AV2 απέκτησε αυτή τη τροχιά, γύρω από την Αφροδίτη μάλλον από την επίδραση κάποιου άλλου πλανήτη. https://www.pronews.gr/epistimes/diastima/839884_astronomoi-anakalypsan-spanio-asteroeidi

NASA: Τέσσερις αστεροειδείς θα περάσουν ξημερώματα Παρασκευής ξυστά στη Γη. Προβληματισμό έχει προκαλέσει στην παγκόσμια κοινότητα η ανακοίνωση του Κέντρου Αγνώστων Αντικειμένων της NASA (CNEOS) ότι τέσσερις αστεροειδείς θα περάσουν ξημερώματα Παρασκευής, πολύ κοντά στη Γη. Το ανησυχητικό είναι πως η CNEOS ανακάλυψε τους δύο από τους τέσσερις αστεροειδείς μόλις χθες Πρωτοχρονιά, θέτοντας ευθέως το ζήτημα της ασφάλειας του πλανήτη από πιθανή σύγκρουση με άγνωστους έως σήμερα αστεροειδείς. Επίσης το γεγονός ότι πρόκειται για «σμήνος». Η υπηρεσία CNEOS παρακολουθεί τον ουρανό για τυχόν επικίνδυνους αστεροειδείς, αλλά, λόγω της τεράστιας έκτασης του χώρου, είναι πολύ δύσκολο να ελεγχθεί, κάτι που εξηγεί γιατί οι δύο από τους αστεροειδείς εντοπίστηκαν μόλις 24 ώρες πριν από το πέρασμά τους από την τροχιά της Γης. Οι άλλοι δύο αστεροειδείς είχαν ανακαλυφθεί πριν από ένα χρόνο. Οι αστεροειδείς που ανακαλύφθηκαν την Πρωτοχρονιά έλαβαν ανάλογη ονομασία. Τέσσερις αστεροειδείς από 22 έως 14 μέτρα Πρόκειται για τον αστεροειδή 2020 AC, με διάμετρο περίπου 89 πόδια (27,1 μέτρα), οποίος ταξιδεύει με ταχύτητα 13.000 μίλια ανά ώρα, που θα περάσει οριακά από τη Γη στις 01:56 EST αύριο Παρασκευή 3 Ιανουαρίου. Σε διάστημα μερικών ωρών θα ακολουθήσουν τρεις ακόμη αστεροειδείς: Ο 2020 AD ο οποίος έχει διάμετρο 72 πόδια (21,9 μέτρα) και ταξιδεύει με 35.000 μίλια ανά ώρα, που αναμένεται να περάσει επίσης οριακά στην τροχιά της Γης στις 04:12 EST. Ο αστεροειδής 2019 YH2 είναι ο μεγαλύτερος του σμήνους με διάμετρο 459 πόδια (140 μέτρα) και ταχύτητα 32.000 μίλια ανά ώρα και αναμένεται να πλησιάσει ξυστά τον πλανήτη στις 04:36 EST. Ο τέταρτος αστεροειδής του σμήνους, που είναι ο 2019 AE3, έχει διάμετρο 72 πόδια (22 μέτρα) και ταξιδεύει πάνω από 18.000 μίλια ανά ώρα και θα περάσει στις 09:08 EST. Διπλάσια απόσταση από το φεγγάρι Οι αστεροειδείς 2020 ΑD και 2019 YH2 ταξινομούνται ως αστεροειδείς Apollo, με πολύ μεγάλες τροχιές, ενώ το 2020 AC και 2019 AE3 είναι αστεροειδείς Aten, γεγονός που σημαίνει ότι ο ημικύριος άξονας τους είναι μικρότερος από τον άξονα της Γης. Οι αστεροειδείς 2020 θα έρθουν πλησιέστερα στη Γη και σε απόσταση μόλις 556.000 μιλίων (σ.σ. το φεγγάρι είναι 238.855 μίλια μακριά από τη Γη). Ο 2019 YH2 θα περάσει σε απόσταση περίπου 1,8 εκατομμυρίων μιλίων. Το σενάριο της πρόσκρουσης Αν και φαίνεται πως δεν πρέπει να ανησυχούμε ιδιαίτερα από το αυριανό πέρασμα των τεσσάρων αστεροειδών ξυστά στη Γη, η καταστροφική πρόσκρουση ενός τεράστιου διαστημικού βράχου με τη Γη, αντιμετωπίζεται από την επιστημονική κι όχι μόνο κοινότητα ως μια υπαρκτή απειλή για την ανθρωπότητα, δεδομένου ότι μεγάλοι αστεροειδείς έχουν πέσει στον πλανήτη μας πολλές φορές στο παρελθόν σκορπίζοντας την καταστροφή, αφανίζοντας τους δεινόσαυρους, ή αλλάζοντας το κλίμα. Σε μια προσπάθεια διαχείρισης ενός τέτοιου σεναρίου η NASA να θυμίσουμε ετοιμάζει την πρώτη αποστολή DART (Double Asteroid Redirection Test), η οποία μοιάζει να έχει εμπνευστεί από τις ταινίες επιστημονικής φαντασίας τύπου «Αρμαγεδδών». Στο πλαίσιο αυτής της αποστολής το 2022 ένα διαστημόπλοιο της NASA θα χτυπήσει έναν μικρό αστεροειδή σε ένα δυαδικό σύστημα αστεροειδών, 11 εκατομμύρια χιλιόμετρα μακριά, προκαλώντας αλλαγή στην τροχιά του, προκειμένου η ανθρωπότητα να είναι προετοιμασμένη στην περίπτωση που σημάνει κόκκινος συναγερμός. Η πρόσκρουση αναμένεται να αλλάξει την ταχύτητα του αστεροειδούς γύρω από τον Δίδυμο κατά 1%, αρκετό για να μετρηθεί χρησιμοποιώντας τηλεσκόπια στη Γη. Η αποστολή DART θα ξεκινήσει τον Ιούνιο του 2021 φθάνοντας στον στόχο της τον Οκτώβριο του 2022, όταν ο αστεροειδής θα βρίσκεται σε απόσταση 11 εκατομμυρίων χιλιομέτρων από τη Γη. https://www.tanea.gr/2020/01/02/science-technology/nasa-tesseris-asteroeideis-tha-perasoun-ksimeromata-paraskeyis-ksysta-sti-gi/

Πώς ένα κοινό άστρο θα γίνει πιο λαμπερό και από τον Σείριο έως το τέλος του αιώνα. Ένα διπλό άστρο, το V Sagittae -πρόκειται για ένα ζευγάρι πολύ κοντινών άστρων που φαίνονται σαν ένα- αναμένεται να εκραγεί γύρω στο 2083 και να γίνει έτσι τόσο λαμπερό, που προσωρινά θα ξεπεράσει σε φωτεινότητα κάθε άλλο άστρο στον ουρανό της Γης, ακόμα και τον Σείριο, ο οποίος σήμερα είναι το φωτεινότερο άστρο τη νύχτα. Το άστρο, γνωστό και ως V Sge, βρίσκεται στον αστερισμό του Βέλους και είναι σήμερα τόσο αχνό, που φαίνεται οριακά ακόμη και με μεσαίου μεγέθους τηλεσκόπια. Όμως, σύμφωνα με προβλέψεις αστρονόμων -μεταξύ των οποίων ένας Έλληνας της διασποράς- που παρουσιάστηκαν στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας στη Χαβάη, αυτό το αφανές άστρο πρόκειται να σκεπάσει κάθε άλλο στο νυχτερινό ουρανό, όταν μετατραπεί σε μια πολύ φωτεινή «νόβα», ίσως τόσο λαμπερή όσο η Αφροδίτη. Οι αστρονόμοι Μπράντλεϊ Σέφερ (καθηγητής) και Μάνος Χατζόπουλος (επίκουρος καθηγητής) του Τμήματος Φυσικής και Αστρονομίας του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Λουιζιάνα, εκτιμούν ότι τις επόμενες δεκαετίες το συγκεκριμένο άστρο θα αυξήσει γρήγορα τη φωτεινότητα του, ώσπου γύρω στο 2083 (με περιθώριο συν/πλην 16 χρόνια) αναμένεται να εκραγεί με μια έκρηξη λάμψης. Το V Sagittae αποτελείται από ένα κοινό άστρο σε τροχιά γύρω από ένα άλλο άστρο λευκό νάνο, που πλησιάζουν ολοένα περισσότερο μεταξύ τους. Εκτιμάται ότι το ζευγάρι έχει αυξήσει κατά δέκα φορές τη φωτεινότητά του στη διάρκεια του τελευταίου αιώνα. Η τελική συγχώνευση τους θα δημιουργήσει ένα ενιαίο τεράστιο άστρο, που θα είναι ορατό πλέον με γυμνό μάτι, αν και με το πέρασμα του χρόνου η φωτεινότητα του θα μετριαστεί. https://physicsgg.me/2020/01/09/%cf%80%cf%8e%cf%82-%ce%ad%ce%bd%ce%b1-%ce%ba%ce%bf%ce%b9%ce%bd%cf%8c-%ce%ac%cf%83%cf%84%cf%81%ce%bf-%ce%b8%ce%b1-%ce%b3%ce%af%ce%bd%ce%b5%ce%b9-%cf%80%ce%b9%ce%bf-%ce%bb%ce%b1%ce%bc%cf%80%ce%b5%cf%81/

Ανακαλύφθηκε η μεγαλύτερη έκρηξη στο σύμπαν – Προήλθε από μαύρη τρύπα. Οι αστρονόμοι ανακάλυψαν μια έκρηξη που έγινε στο σύμπαν και είναι πολύ ισχυρότερη από κάθε άλλη που έχει ποτέ παρατηρηθεί. Η έκρηξη στην «καρδιά» ενός μακρινού σμήνους γαλαξιών, η οποία προερχόταν πιθανότατα από μια τεράστια μαύρη τρύπα, απελευθέρωσε πενταπλάσια ενέργεια από τον προηγούμενο κάτοχο του ρεκόρ και άφησε πίσω της μια τεράστια κοιλότητα – 15 φορές μεγαλύτερη από το γαλαξία μας – στα καυτά αέρια γύρω από τη μαύρη τρύπα. Οι επιστήμονες, με επικεφαλής τη δρα Σιμόνα Τζιακιντούτσι του Ερευνητικού Εργαστηρίου του Ναυτικού των ΗΠΑ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό αστροφυσικής «The Astrophysical Journal», συνδύασαν παρατηρήσεις από τα διαστημικά τηλεσκόπια Chandra και ΧΜΜ-Newton, καθώς και δύο άλλα επίγεια παρατηρητήρια στην Αυστραλία και στην Ινδία. Η έκρηξη στο γαλαξιακό σμήνος του Οφιούχου σε απόσταση περίπου 390 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη προερχόταν πιθανότατα από μια υπερμεγέθη μαύρη τρύπα σε έναν από τους κεντρικούς γαλαξίες του σμήνους. Η ενέργεια που απελευθερώθηκε από την έκρηξη, είναι εκατοντάδες χιλιάδες φορές μεγαλύτερη από τις τυπικές εκρήξεις που παρατηρούνται στους γαλαξίες. Τα σμήνη γαλαξιών είναι οι μεγαλύτερες δομές στο σύμπαν που συγκρατούνται από τη βαρύτητα, αποτελούμενα από χιλιάδες γαλαξίες, σκοτεινή ύλη και καυτά νέφη αερίων. Από την άλλη, οι μαύρες τρύπες που συνεχώς έλκουν ύλη προς αυτές, συχνά «εξακοντίζουν» τεράστιες ποσότητες υλικών και ενέργειας. Αυτό συμβαίνει όταν η ύλη που «καταβροχθίζεται» από τη μαύρη τρύπα, εκτινάσσεται με εκρηκτικό τρόπο προς τα έξω. Η εκρηκτική δραστηριότητα της μαύρης τρύπας στον Οφιούχο πρέπει πια να έχει σταματήσει, καθώς οι αστρονόμοι δεν βλέπουν άλλα ίχνη στα ραδιοτηλεσκόπια τους. Όπως είπαν, δεν μπορούν να γνωρίζουν γιατί η συγκεκριμένη έκρηξη ήταν τόσο ισχυρή. https://www.in.gr/2020/02/28/tech/anakalyfthike-megalyteri-ekriksi-sto-sympan-proilthe-apo-mayri-trypa/

Ένας γαλαξίας διαφορετικός από τους άλλους. Ερευνητές ανακάλυψαν έναν αρχαίο γαλαξία η μελέτη του οποίου θα διευρύνει τις γνώσεις τους σχετικά με το πώς «γεννιούνται» και πώς «πεθαίνουν» γαλαξίες του ίδιου είδους. Έναν ασυνήθιστο γαλαξία πλούσιο σε αστέρες πλην όμως ανενεργό ανακάλυψαν αμερικανοί επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια. Τα αποτελέσματα των ερευνητών, τα οποία δημοσιεύτηκαν πρόσφατα στην επιστημονική επιθεώρηση «The Astrophysical Journal», καταδεικνύουν ότι ο γαλαξίας αυτός σχηματίστηκε πριν από 12 δισεκατομμύρια χρόνια. https://iopscience.iop.org/article/10.3847/2041-8213/ab5b9f Σύμφωνα με τους ερευνητές, ο γαλαξίας αυτός παρουσιάζει μία ιδιομορφία: Παρόλο που είναι πλούσιος σε αστέρες, έχοντας μάζα όσο 300 δισεκατομμύρια ήλιοι, δεν παράγει νέα ουράνια σώματα, κάτι το οποίο είναι ασυνήθιστο για γαλαξίες με τόσο μεγάλη μάζα. Σύμφωνα με τις μετρήσεις των επιστημόνων, ο γαλαξίας σχηματίστηκε όταν το Σύμπαν είχε ηλικία μόλις 1,2 δισεκατομμυρίων ετών. Ωστόσο, παραμένει άγνωστος ο λόγος για τον οποίο ο εν λόγω γαλαξίας σταμάτησε να σχηματίζει ουράνια σώματα. «Πολύ λίγοι γαλαξίες έχουν σταματήσει να σχηματίζουν αστέρια, κι από αυτούς κανείς δεν έχει τη μάζα του γαλαξία που εντοπίσαμε», σημείωσε σε σχετικές του δηλώσεις ο καθηγητής αστρονομίας Τζίλιαν Γουίλσον από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια, συμπληρώνοντας ότι «η ανακάλυψη αυτού του γαλαξία θέτει σε αμφισβήτηση τα υπάρχοντα μοντέλα, αφού παρόλο που αυτά προβλέπουν την ύπαρξη ανενεργών γαλαξιών, αυτοί αναμενόταν να έχουν μάζα σημαντικά μικρότερη από αυτή του γαλαξία που ανακαλύψαμε». Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις των ερευνητών, οι οποίες πραγματοποιήθηκαν χρησιμοποιώντας τηλεσκόπια υπέρυθρης ακτινοβολίας, στο απόγειο της δραστηριότητάς του o συγκεκριμένος γαλαξίας σχημάτιζε πάνω από 1000 ουράνια σώματα κάθε χρόνο, τη στιγμή που, παραδείγματος χάριν, ο «Milky Way», ο γαλαξίας δηλαδή στον οποίο ανήκει η Γη, σχηματίζει περίπου τέσσερα αστέρια ετησίως. «Ο γαλαξίας ο οποίος εντοπίσαμε ενδέχεται να είναι μέρος ενός πλήθους γαλαξιών οι οποίοι κατά τα πρώτα χρόνια του Σύμπαντος σχημάτιζαν πολύ μεγάλο αριθμό ουράνιων σωμάτων» σημείωσε σε σχετικές δηλώσεις του ο καθηγητής αστρονομίας στο Πανεπιστήμιο του Ταφτς Ντανίλο Μερτσεζίνι. Οι ερευνητές τώρα προσανατολίζονται στην περαιτέρω μελέτη του συγκεκριμένου γαλαξία ώστε να κατανοήσουν καλύτερα με ποιον τρόπο σχηματίζονται και «πεθαίνουν» οι γαλαξίες πολύ μεγάλης μάζας. https://www.tovima.gr/2020/02/10/science/enas-galaksias-diaforetikos-apo-tous-allous/

UGC 2885: Ένας Γαλαξίας-τέρας. Ο γιγάντιος σπειροειδής γαλαξίας UGC 2885 ίσως και να είναι ο μεγαλύτερος γαλαξίας στο κοντινό μας Σύμπαν. Με διάμετρο που αγγίζει τα 500.000 έτη φωτός, δηλαδή τουλάχιστον 2,5 φορές μεγαλύτερη απ’ αυτήν του Γαλαξία μας, αλλά και με δεκαπλάσιο αριθμών άστρων, ο γίγαντας αυτός βρίσκεται 232 εκατ. έτη φωτός μακριά, στον αστερισμό του Περσέα. Πώς όμως διογκώθηκε τόσο πολύ ο γαλαξίας αυτός; Παρόλο που σε πολύ μεγάλες κλίμακες ο χώρος μεταξύ των γαλαξιών διαστέλλεται, γνωρίζουμε ότι σε γενικές γραμμές οι γαλαξίες συγκρούονται μεταξύ τους και ότι οι μεγαλύτεροι από αυτούς διευρύνουν την μάζα και το μέγεθός τους, αφομοιώνοντας άλλους, μικρότερους γαλαξίες, σε μία ατέρμονη διαδικασία συγκρούσεων, συγχωνεύσεων και γαλαξιακού κανιβαλισμού. Στην διαστημική μας «γειτονιά», για παράδειγμα, ο πλησιέστερος σε μας γιγάντιος σπειροειδής γαλαξίας είναι ο γαλαξίας Ανδρομέδα, ο οποίος υπολογίζεται ότι θα συγκρουστεί και εντέλει θα συγχωνευθεί με τον Γαλαξία μας σε περίπου 4 δισ. χρόνια. Γαλαξιακές συγκρούσεις σαν κι αυτές είναι ιδιαίτερα συχνές στην εξελικτική πορεία του Σύμπαντος. Το γεγονός, μάλιστα, ότι σε σχετικά μικρές αποστάσεις η βαρυτική έλξη μεταξύ δύο ή περισσότερων γαλαξιών μπορεί τοπικά να υπερισχύει της κοσμικής διαστολής, είναι και ο βασικός λόγος που οι περισσότεροι γαλαξίες πολύ σπάνια εμφανίζονται απομονωμένοι μέσα στην απεραντοσύνη του Σύμπαντος. Πραγματικά, κάτω από την αμοιβαία βαρυτική τους έλξη συγκροτούν ομάδες και σμήνη, τα οποία περιλαμβάνουν από μερικές δεκάδες μέχρι και μερικές χιλιάδες γαλαξίες. Για παράδειγμα, ο Γαλαξίας μας, καθώς και οι γαλαξίες της Ανδρομέδας και του Τριγώνου, είναι οι τρεις μεγαλύτεροι γαλαξίες μίας μικρής ομάδας 50 περίπου γαλαξιών, οι οποίοι κάτω από την αμοιβαία τους βαρύτητα συγκροτούν την επονομαζόμενη Τοπική Ομάδα. Πολύ μεγαλύτερο είναι το Σμήνος της Παρθένου, περίπου 54 εκατ. έτη φωτός μακριά, το οποίο ίσως να περιλαμβάνει ακόμη και 2000 γαλαξίες. Το σμήνος αυτό βρίσκεται στον πυρήνα μίας πολύ μεγαλύτερης δομής, που ονομάζεται Τοπικό Υπερσμήνος και αποτελείται από τουλάχιστον 100 ομάδες και σμήνη γαλαξιών, που περιλαμβάνουν και την Τοπική Ομάδα. Επομένως, πώς μεγάλωσε τόσο πολύ αυτός ο γαλαξίας; Συγχώνευε άραγε σε βάθος χρόνου άλλους μικρότερους γαλαξίες ή απλά απορροφούσε με την βαρυτική του έλξη αέρια από τον μεσογαλαξιακό χώρο σε μία εξίσου αργή και μακραίωνη διαδικασία; Με δεδομένο ότι ο γαλαξίας αυτός βρίσκεται σε μία σχετικά απομονωμένη περιοχή του Διαστήματος, όπου δεν υπάρχουν άλλοι γαλαξίες, οι αστρονόμοι πιθανολογούν ότι η απάντηση είναι η δεύτερη. Η οριστική απάντηση, ωστόσο, θα δοθεί μόνο με την συστηματική παρατήρηση του εκπληκτικού αυτού γαλαξία. Για τον σκοπό αυτό, ο αστρονόμος Benne Holwerda από το Πανεπιστήμιο Louisville στο Κεντάκι και οι συνεργάτες του χρησιμοποιούν ήδη το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble, προκειμένου να καταμετρήσουν τον αριθμό των σφαιρωτών σμηνών που περιφέρονται γύρω του. Τα σφαιρωτά σμήνη είναι αστρικά σμήνη, τα οποία απαρτίζονται από μερικές δεκάδες χιλιάδες έως και μερικά εκατομμύρια άστρα μεγάλης ηλικίας, συνωστισμένα κάτω από την αμοιβαία βαρυτική τους έλξη σε μία σφαιρική περιοχή, που συνήθως δεν υπερβαίνει τα 150 έτη φωτός. Τα σφαιρωτά σμήνη κατανέμονται με σφαιρικό περίπου τρόπο στην γαλαξιακή άλω που περιβάλλει τον κάθε γαλαξία. Επειδή, μάλιστα, περιλαμβάνουν τόσα πολλά άστρα, η βαρυτική έλξη που αναπτύσσεται μεταξύ τους είναι αρκετά ισχυρή, διασφαλίζοντας έτσι τη συνοχή τους για δισεκατομμύρια χρόνια. Εάν, λοιπόν, ο UGC 2885 διεύρυνε την μάζα και το μέγεθός του απλά και μόνο απορροφώντας μεσογαλαξιακά αέρια, θα εμπεριέχει έναν συγκεκριμένο, αλλά σχετικά μικρό αριθμό από σφαιρωτά σμήνη. Εάν, αντιθέτως, οι τεράστιες διαστάσεις του γαλαξία αυτού οφείλονται σε αλλεπάλληλα επεισόδια γαλαξιακού κανιβαλισμού, τότε θα πρέπει να περιβάλλεται από πολλά περισσότερα σφαιρωτά σμήνη, τα οποία αιχμαλώτισε από όλους τους μικρότερους γαλαξίες που αφομοίωσε. Η ανάλυση των σχετικών δεδομένων δεν έχει ακόμη ολοκληρωθεί, πιθανότατα όμως να γνωρίζουμε την απάντηση σχετικά σύντομα. Η εκπληκτική αυτή φωτογραφία δόθηκε στην δημοσιότητα από την NASA και τον ESA στις 6 Ιανουαρίου, με αφορμή την 30ή επέτειο (στις 24 Απριλίου) από την εκτόξευση του γερασμένου, αλλά θρυλικού πλέον διαστημικού τηλεσκοπίου Hubble. Εκτός από τον γαλαξία UGC 2885, στην φωτογραφία αυτή απεικονίζονται και αρκετά άστρα του Γαλαξία μας, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτή την υπέρλαμπρη φωτεινή πηγή στον δίσκο του γαλαξία, που θυμίζει κάπως μία έκρηξη σουπερνόβα. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα άστρο του Γαλαξία μας, το οποίο βρίσκεται σε απόσταση μόλις 2.500 ετών φωτός από την Γη και το οποίο παρεμβάλλεται τυχαία ανάμεσα στο τηλεσκόπιο και τον γαλαξία της φωτογραφίας. Πιθανότατα είναι ένα άστρο παρόμοιο, αλλά μεγαλύτερης ηλικίας από τον Ήλιο, καθώς το υδρογόνο στον πυρήνα του πρέπει να εξαντλείται. https://physicsgg.me/2020/02/07/ugc-2885-%ce%ad%ce%bd%ce%b1%cf%82-%ce%b3%ce%b1%ce%bb%ce%b1%ce%be%ce%af%ce%b1%cf%82-%cf%84%ce%ad%cf%81%ce%b1%cf%82/

Υπερτηλεσκόπιο θα μπορεί να δείχνει μακρινά ουράνια αντικείμενα με πρωτοφανείς λεπτομέρειες. «Ένα υπερτηλεσκόπιο, θεωρητικά, θα μπορούσε να συλλάβει εικόνες άστρων μεγάλης ευκρίνειας και με απίστευτη λεπτομέρεια. Θα μπορούσε ακόμα να δείχνει την επιφάνειά τους», ισχυρίζεται ο Αντουάν Λαμπέιρ, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Γαλλίας και στο Παρατηρητήριο «de la Cote d'Azur». Για να δημιουργηθεί ένα τέτοιο τηλεσκόπιο, σύμφωνα με τους ερευνητές, θα πρέπει αρχικά να μεγεθυνθεί ο φακός του, ώστε να αντανακλά το φως των άστρων. Τα υπερτηλεσκόπια είναι σχεδιασμένα για να υπερβαίνουν τον περιορισμό του μεγέθους της εικόνας. Οι επιστήμονες έχουν ήδη πειραματιστεί με τέτοιου είδους μικρά τηλεσκόπια και προχωρούν στη δημιουργία ενός υπερτηλεσκόπιου σε κανονικό μέγεθος. Τα υπερτηλεσκόπια χρησιμοποιούν τον μηχανισμό της κόρης του ματιού για να εστιάσουν στο φως και να σχηματίσουν εικόνες υψηλής ανάλυσης. Αυτή η διαδικασία θα επιτρέπει στο τηλεσκόπιο να εστιάζει στο αντικείμενο και ταυτόχρονα να τραβάει φωτογραφίες από τα σημεία που θέλουν να εξετάσουν οι επιστήμονες. https://www.scoop.it/topic/physicists-and-physics/p/4117285911/2020/04/02/-

«Τέλος εποχής» για το υπέρυθρο διαστημικό τηλεσκόπιο Spitzer της NASA Ύστερα από 16 χρόνια παρακολούθησης του σύμπαντος στο υπέρυθρο τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος και μια σειρά από ανακαλύψεις στο ηλιακό σύστημα μας και πέρα από αυτό, το διαστημικό τηλεσκόπιο Spitzer της NASA έφθασε στο τέλος της αποστολής του και σταμάτησε την Πέμπτη όλες τις επιστημονικές λειτουργίες του. Το Spitzer, που είχε εκτοξευθεί το 2003, είχε μέγεθος αυτοκινήτου και μπορούσε να «δει» αντικείμενα πιο ψυχρά από τα άστρα που εκπέμπουν ορατό φως, υπήρξε ένα από τα τέσσερα βασικά αμερικανικά διαστημικά τηλεσκόπια, μαζί με τα Hubble (οπτικό), Chandra (ακτίνων-Χ) και Compton (ακτίνων-γ). Μεταξύ άλλων, μελέτησε με τις υπέρυθρες κάμερες του κομήτες και αστεροειδείς στη «γειτονιά» μας, πιο μακρινά άστρα, πλανήτες και γαλαξίες, ενώ βρήκε και ένα νέο δακτύλιο γύρω από τον Κρόνο. Η πιο γνωστή ανακάλυψη του ήταν η ανίχνευση επτά εξωπλανητών με μέγεθος ανάλογο της Γης γύρω από το κοντινό άστρο Trappist-1. Το Spitzer, που κόστισε περίπου 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια κατά την 16χρονη λειτουργία του (έναντι 8 δισ. δολάρια του Hubble) και παρείχε στοιχεία σε περισσότερες από 8.700 ερευνητικές δημοσιεύσεις επιστημόνων, έχει πια τεθεί σε κατάσταση περιορισμένης λειτουργίας (safe mode). Μετά τις τελευταίες εντολές που δέχτηκε από το κέντρο ελέγχου στο Εργαστήριο Αεριώθησης (JPL) της NASA στην Καλιφόρνια, θα συνεχίσει να απομακρύνεται από τη Γη. Το Hubble και το Chandra συνεχίζουν τις παρατηρήσεις τους, με το πρώτο να γιορτάζει φέτος τα 30ά γενέθλια του, ενώ το Compton είχε τεθεί εκτός λειτουργίας από το 2000. Το επόμενο μεγάλο διαστημικό τηλεσκόπιο της NASA θα είναι το πολύ ισχυρότερο James Webb, που -μετά από διαδοχικές καθυστερήσεις- προγραμματίζεται πλέον για εκτόξευση το 2021, χωρίς πάντως να αποκλείεται μια νέα καθυστέρηση. https://www.kathimerini.gr/1062719/article/epikairothta/episthmh/telos-epoxhs-gia-to-ypery8ro-diasthmiko-thleskopio-spitzer-ths-nasa

Πλήθος από αστέρια που ελάχιστοι βλέπουν με γυμνό μάτι. Το ντοκιμαντέρ-οδοιπορικό «Cielo», το οποίο μας μεταφέρει στην έρημο Ατακάμα της βόρειας Χιλής, είναι αφιερωμένο στην ομορφιά του νυχτερινού ουρανού. Μεταξύ ποίησης και επιστήμης, ξενυχτάει με τους κυνηγούς πλανητών στα αστεροσκοπεία της Ατακάμα και με τους κατοίκους της ερήμου, μεταφέροντας τις ιστορίες, τους μύθους και τις υπαρξιακές αναζητήσεις τους. Το «Cielo» θα προβληθεί στις 29 Ιανουαρίου, στις 8 το βράδυ, στο Γαλλικό Ινστιτούτο Ελλάδος (Σίνα 31), 1 & 2 Φεβρουαρίου, στις 4 μετά το μεσημέρι, στον κινηματογράφο Δαναός (λεωφ. Κηφισίας 109) και στις 9 Φεβρουαρίου στις 4 μετά το μεσημέρι, στον κινηματογράφο Ααβόρα (Ιπποκράτους 180). Η ταινία εξελίσσεται μέσα από εκπληκτικές εικόνες του ουρανού πάνω από την έρημο Ατακάμα, την πιο ξηρή στον κόσμο, όπου η απουσία τεχνητού φωτός αποκαλύπτει ένα πλήθος από αστέρια που ελάχιστοι βλέπουν ποτέ με γυμνό μάτι. Παρουσιάζοντας τους αστερισμούς και τον Γαλαξία που περιστρέφονται καθώς γυρίζει η Γη, οι εικόνες του Cielo -συχνά πλαισιωμένες από άγονες οροσειρές και ερημικά δέντρα- μεταφέρουν την εκστατική ομορφιά του σύμπαντός μας. Όπως ομολογεί ένας αστροφυσικός, αυτή η μοναδική αίσθηση εγείρει ερωτήματα σχετικά με την ανθρωπότητα, την εξωγήινη ζωή και τα διαστρικά ταξίδια σε απομακρυσμένους πλανήτες. Μια σπάνια κινηματογραφική εμπειρία που μεταφέρει την αίσθηση του δέους μπροστά στο θέαμα του έναστρου ουρανού και καλεί να στοχαστούμε τη θέση μας στο σύμπαν. Την ταινία στο Γαλλικό Ινστιτούτο θα προλογίσουν η Δρ. Φιόρη - Αναστασία Μεταλληνού -Αστροφυσικός, στο Ινστιτούτο Αστρονομίας, Αστροφυσικής, Διαστημικών Εφαρμογών και Τηλεπισκόπησης του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών και ο Αστροφωτογράφος Αντώνης Φαρμακόπουλος. Τις προβολές στηρίζει το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών μέσω του κέντρου επισκεπτών Θησείου. https://www.naftemporiki.gr/story/1553159/plithos-apo-asteria-pou-elaxistoi-blepoun-me-gumno-mati

"Progress MS-14": υπάρχει σύνδεση. Σύμφωνα με το πρόγραμμα πτήσης του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού, σήμερα, 25 Απριλίου 2020, το φορτηγό όχημα Progress MS-14 του σχεδιασμού και της παραγωγής RSC Energia συνδέθηκε με τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Το πλοίο αγκυροβόλησε στο συνολικό διαμέρισμα της μονάδας Zvezda στις 08:12 ώρα Μόσχας, οπότε ο χρόνος από την εκτόξευση έως την αγκυροβόληση ήταν 3 ώρες 20 λεπτά. Η προσέγγιση του φορτηγού πλοίου στο ISS πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με ένα "εξαιρετικά γρήγορο" σχήμα δύο στροφών. Η αγκύρωση πραγματοποιήθηκε αυτόματα υπό την επίβλεψη ειδικών από το Main Operative Flight Control Group (GOGU) του ISS ρωσικού τμήματος και τα ρωσικά μέλη του πληρώματος της 63ης μακράς αποστολής - κοσμοναύτες Roscosmos Anatoly Ivanishin και Ivan Wagner. Οι λειτουργίες επαναπροσαρμογής και σύνδεσης πραγματοποιήθηκαν χωρίς σχόλια. Σύμφωνα με το πρόγραμμα της 75ης αποστολής προμήθειας του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού, το διαστημόπλοιο φορτίου παρέδωσε τα απαραίτητα αγαθά για να διατηρήσει την πτήση του σε επανδρωμένο τρόπο και να εφαρμόσει το πρόγραμμα επιστημονικής και εφαρμοσμένης έρευνας. Μεταξύ αυτών είναι τα αποθέματα καυσίμου και φυσικού αερίου συνολικής μάζας 700 κιλών, καθώς και 1.350 κιλά διαφόρων εξοπλισμών και φορτίων, συμπεριλαμβανομένου εξοπλισμού πόρων για συστήματα ελέγχου και υποστήριξης ζωής επί του σκάφους, πειραματικά όργανα, υλικά υγιεινής και υγιεινής, είδη ένδυσης και φάρμακα, 420 λίτρα νερού σε συστήματα ανεφοδιασμού δεξαμενών και συνήθεις δίαιτες. Μαζί με αυτό, το πλήρωμα έλαβε σύμβολα διακοπών αφιερωμένα στην 75η επέτειο της νίκης στον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο. Η συνολική μάζα όλων των παραδοθέντων αγαθών ανήλθε σε περισσότερους από 2,5 τόνους. https://www.energia.ru/ru/news/news-2020/news_04-25_3.html

Αναθεωρώντας την κοσμολογία: Η επέκταση του Σύμπαντος μπορεί να μην είναι ομοιόμορφη. Ο Κωνσταντίνος Μίγκας, ερευνητής στην αστρονομία και αστροφυσική στο Πανεπιστήμιο της Βόννης, στη Γερμανία και ο επιβλέπων Thomas Reiprich σχεδιάζουν να επαληθεύσουν μια νέα μέθοδο που θα επέτρεπε τους αστρονόμους να ελέγξουν την αποκαλούμενη ισοτροπική υπόθεση. Σύμφωνα με αυτή την υπόθεση, το Σύμπαν έχει, παρά τις κάποιες τοπικές διαφορές, τις ίδιες ιδιότητες σε κάθε κατεύθυνση σε μεγάλη κλίμακα. Ευρέως αποδεκτή ως συνέπεια της καθιερωμένης βασικής φυσικής, η υπόθεση υποστηρίζεται από παρατηρήσεις του κοσμικού μικροκυματικού υποβάθρου. Ένα άμεσο υπόλειμμα της Μεγάλης Έκρηξης, η κοσμική μικροκυματική ακτινοβολία υποβάθρου (CMB ) αντανακλά την κατάσταση του Σύμπαντος όπως ήταν στη βρεφική του ηλικία, μόλις 380.000 ετών. Η ομοιόμορφη κατανομή της CMB στον ουρανό υποστηρίζει ότι σε αυτές τις αρχικές ημέρες το Σύμπαν πρέπει να έχει επεκταθεί ταχύτατα και με τον ίδιο ρυθμό προς όλες τις κατευθύνσεις. Στο σημερινό Σύμπαν, ωστόσο, αυτό μπορεί να μην είναι αληθές. «Μαζί με συναδέλφους από τα Πανεπιστήμια της Βόννης και του Harvard, ερευνήσαμε τη συμπεριφορά πάνω από 800 σμήνη γαλαξιών του παρόντος σύμπαντος», αναφέρει ο Κωνσταντίνος, όπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα της ESA. «Αν η ισοτροπική υπόθεση ήταν σωστή, οι ιδιότητες των σμηνών θα είναι ομοιόμορφες σε όλο τον ουρανό. Όμως στην πραγματικότητα είδαμε σημαντικές διαφορές». Οι αστρονόμοι χρησιμοποίησαν μετρήσεις θερμοκρασίας ακτίνων-Χ του εξαιρετικά θερμού αερίου που διαποτίζει τα σμήνη και συνέκρινε τα δεδομένα με το πόσο φωτεινά εμφανίζονται τα σμήνη στον ουρανό. Σμήνη της ίδιας θερμοκρασίας και εντοπισμένα σε ίσες αποστάσεις θα πρέπει να εμφανίζονται το ίδιο φωτεινά. Όμως αυτό δεν είναι εκείνο που οι αστρονόμοι παρατήρησαν. «Παρατηρήσαμε ότι τα σμήνη με τις ίδιες ιδιότητες, με όμοιες θερμοκρασίες, φαινόταν να είναι λιγότερο φωτεινά από ότι θα αναμέναμε σε μια κατεύθυνση στον ουρανό, και φωτεινότερα από ότι αναμενόταν σε άλλη κατεύθυνση», λέει ο Thomas. «Η διαφορά ήταν αρκετά σημαντική, γύρω στο 30%. Οι διαφορές αυτές δεν είναι τυχαίες αλλά έχουν ένα καθαρό μοτίβο που εξαρτάται από την κατεύθυνση στην οποία παρατηρούσαμε στον ουρανό». Πριν αμφισβητήσουν το ευρέως αποδεκτό κοσμολογικό μοντέλο, το οποίο παρέχει τη βάση για την εκτίμηση των αποστάσεων του σμήνους, ο Κωνσταντίνος και οι συνάδελφοί του πρώτα αναζήτησαν άλλες πιθανές εξηγήσεις. Ίσως, θα μπορούσε να υπάρχει μη ανιχνεύσιμο αέριο ή νέφη σκόνης που αποκρύβουν την θέα και κάνουν τα σμήνη σε μια ορισμένη περιοχή να εμφανίζονται πιο αδύναμα. Τα δεδομένα, ωστόσο, δεν υποστηρίζουν αυτό το σενάριο. Σε ορισμένες περιοχές του διαστήματος η κατανομή των σμηνών θα μπορούσε να επηρεάζεται από εκτεταμένες ροές, μεγάλης κλίμακας κινήσεις ύλης που προκαλούνται από βαρυτική έλξη εξαιρετικά μεγάλων δομών όπως μεγάλες ομάδες σμηνών. Αυτή η υπόθεση, ωστόσο, επίσης φαίνεται απίθανη. Ο Κωνσταντίνος προσθέτει ότι τα ευρήματα προκάλεσαν έκπληξη στην ομάδα. «Αν το Σύμπαν είναι πραγματικά ανισότροπο, ακόμη και αν ήταν μόνο τα τελευταία λίγα δισεκατομμύρια χρόνια, αυτό θα σημάνει μια τεράστια αλλαγή παραδείγματος επειδή η κατεύθυνση κάθε αντικειμένου θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη όταν αναλύουμε τις ιδιότητές του», αναφέρει. «Για παράδειγμα, σήμερα, εκτιμάμε την απόσταση των πολύ απομακρυσμένων αντικειμένων στο Σύμπαν εφαρμόζοντας ένα σύνολο κοσμολογικών παραμέτρων και εξισώσεων. Πιστεύουμε ότι οι παράμετροι αυτοί είναι ίδιοι παντού. Όμως αν τα συμπεράσματά μας είναι σωστά δεν θα συμβαίνει και θα πρέπει να αναθεωρήσουμε όλα τα προηγούμενα συμπεράσματά μας». Από στελέχη της ESA, το εύρημα θεωρείται ένα εξαιρετικά συναρπαστικό. Προηγούμενες μελέτες, αναφέρουν, υποστήριξαν ότι το παρόν Σύμπαν μπορεί να μη επεκτείνεται ομοιόμορφα προς όλες τις κατευθύνσεις, αλλά το αποτέλεσμα αυτό – πρώτη φορά ένας τέτοιος έλεγχος έγινε με σμήνη γαλαξιών σε ακτίνες-Χ – έχει μια πολύ μεγαλύτερη σημαντικότητα και επίσης αποκαλύπτει μια μεγάλη δυναμική για μελλοντικές έρευνες. Οι επιστήμονες εικάζουν ότι αυτή η ενδεχομένως ανώμαλη επίδραση στην κοσμική επέκταση μπορεί να προκληθεί από τη σκοτεινή ενέργεια, το μυστηριώδες συστατικό του κόσμου το οποίο αναλογεί στην πλειονότητα – περίπου 69% – της όλης ενέργειας. Πολύ λίγα είναι γνωστά σήμερα σχετικά με την σκοτεινή ενέργεια, εκτός του ότι εμφανίζεται να επιταχύνει την επέκταση του Σύμπαντος τα λίγα τελευταία δισεκατομμύρια χρόνια. Το επερχόμενο τηλεσκόπιο Ευκλείδης της ESA, που σχεδιάστηκε για να απεικονίσει δισεκατομμύρια γαλαξιών και να μελετήσει εξονυχιστικά την επέκταση του σύμπαντος, την επιτάχυνσή του και τη φύση της σκοτεινής ενέργειας, μπορεί να βοηθήσει στην επίλυση αυτού του μυστηρίου στο μέλλον. Περισσότερα στη δημοσίευση: Probing cosmic isotropy with a new X-ray galaxy cluster sample through the LX−Tscaling relation. Astronomy & Astrophysics. https://www.scoop.it/topic/physicists-and-physics/p/4117991612/2020/04/26/-

Βαρυτικό κύμα από συγχώνευση μαύρων τρυπών με πολύ διαφορετικές μάζες. Το σήμα με κωδικό όνομα GW190412 είναι η πρώτη ανίχνευση βαρυτικού κύματος προερχόμενου από την συγχώνευση δυο μαύρων τρυπών με πολύ διαφορετικές μάζες: 8M☉ και 30M☉ (όπου M☉ η μάζα του ήλιου μας). Για πρώτη φορά στο βαρυτικό κύμα GW190412 «ακούσαμε» μια υψηλότερη αρμονική, παρόμοια με αυτές των μουσικών οργάνων, εξηγεί ο Frank Ohme της ερευνητικής ομάδας Max Planck. Τα συστήματα με άνισες μάζες, όπως το GW190412 δημιουργούν πιο δυνατά σήματα σε σχέση με τις προηγούμενες παρατηρήσεις – τις οποίες δεν μπορούσαμε να ακούσουμε. Η εν λόγω ανίχνευση επιβεβαιώνει άλλη μια φορά την θεωρία της σχετικότητας του Αϊνστάιν, η οποία προβλέπει την ύπαρξη των ανώτερων αρμονικών, δηλαδή βαρυτικά κύματα σε δυο ή τρείς φορές υψηλότερες συχνότητες από την θεμελιώδη συχνότητα που παρατηρούνταν μέχρι σήμερα. Κι αυτό γιατί οι μαύρες τρύπες που προκάλεσαν το κύμα GW190412 διαφέρουν αρκετά στις μάζες τους – έχουν αντίστοιχα 8 και 30 φορές την μάζα του ήλιου. Όλα τα προηγούμενα βαρυτικά κύματα που είχαν ανιχνευθεί είχαν προέλθει από την συγχώνευση μαύρων τρυπών με περίπου ίδιες μάζες. Αυτή η μεγάλη διαφορά μάζας σημαίνει ότι οι φυσικοί μπορούν να μετρήσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια πολλές ιδιότητες του δυαδικού συστήματος: την απόστασή του από την Γη, την γωνία που παρατηρούμε το επίπεδο της τροχιάς του και το πόσο γρήγορα περιστρέφεται η βαρύτερη μαύρη τρύπα γύρω από τον άξονά της. Το σήμα GW190412 παρατηρήθηκε από τους ανιχνευτές LIGO και Virgo στις 12 Απριλίου 2019. Η συγχώνευση των μαύρων τρυπών συνέβη σε απόσταση 1,9 με 2,9 δισεκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη. Η παρατήρηση του GW190412 δείχνει ότι παρόμοια συστήματα μαύρων τρυπών με άνισες μάζες ίσως να μην είναι τόσο σπάνια όσο προβλέπουν κάποια μοντέλα. https://physicsgg.me/2020/04/20/%ce%b2%ce%b1%cf%81%cf%85%cf%84%ce%b9%ce%ba%cf%8c-%ce%ba%cf%8d%ce%bc%ce%b1-%ce%b1%cf%80%cf%8c-%cf%83%cf%85%ce%b3%cf%87%cf%8e%ce%bd%ce%b5%cf%85%cf%83%ce%b7-%ce%bc%ce%b1%cf%8d%cf%81%cf%89%ce%bd-%cf%84/

Ραδιοσήματα από συγκρούσεις βαρυτονίων; Αν η βαρύτητα και η κβαντική μηχανική είναι δυνατόν να ενοποιηθούν, τότε τα βαρυτικά κύματα – τα οποία συνήθως μελετώνται ως ένα κλασικό φαινόμενο χρησιμοποιώντας την γενική θεωρία της σχετικότητας – πρέπει να αντιστοιχούν και σε σωματίδια τα οποία ονομάζονται βαρυτόνια (ή γκραβιτόνια). Στη φύση υπάρχουν τέσσερις θεμελιώδεις δυνάμεις και σε κάθε μία από αυτές αντιστοιχεί ένα στοιχειώδες σωματίδιο που αποτελεί τον φορέα της δύναμης. Έτσι, οι φορείς της ηλεκτρομαγνητικής αλληλεπίδρασης είναι τα φωτόνια, της ασθενούς τα μποζόνια W± και Ζ0 και της ισχυρής τα γλοιόνια. Ενώ όλα τα παραπάνω σωματίδια έχουν ανιχνευθεί, ο φορέας της βαρυτικής αλληλεπίδρασης, το βαρυτόνιο όχι μόνο δεν έχει ανιχνευθεί, αλλά δεδομένου ότι η βαρύτητα είναι πάρα πολύ ασθενής διατυπώνονται ισχυρά επιχειρήματα από πολλούς φυσικούς ότι η πειραματική τους ανίχνευση είναι αδύνατη (υπενθυμίζεται ότι υπάρχουν κβαντικές θεωρίες της βαρύτητας που δεν χρειάζονται την ύπαρξη βαρυτονίων). Ο Freeman Dyson είχε διατυπώσει την άποψη ότι, αν δεν υπάρχει κανένας τρόπος ανίχνευσης ενός βαρυτονίου, τότε τίθεται σε αμφισβήτηση η έννοιά του ως φυσική οντότητα. Θεωρητικά τα βαρυτόνια μπορούν να αλληλεπιδράσουν μεταξύ τους παράγοντας φωτόνια, όμως αυτές οι αλληλεπιδράσεις θεωρούνται εξαιρετικά σπάνιες και ως εκ τούτου πολύ δύσκολο να ανιχνευθούν. Σε μια θεωρητική εργασία ο Raymond Sawyer από το Πανεπιστήμιο της Σάντα Μπάρμπαρα στην Καλιφόρνια, βρήκε κάποιες περιπτώσεις στις οποίες θα μπορούσαν να παραχθούν αρκετά φωτόνια στις συχνότητες των ραδιοκυμάτων ικανά να δημιουργήσουν ένα ανιχνεύσιμο σήμα. Χρησιμοποίησε ένα απλοποιημένο μοντέλο στο οποίο αλληλεπιδρούν δυο βαρυτικά κύματα – σαν αυτά που προκύπτουν κατά την διάρκεια της συγχώνευσης μαύρων τρυπών. Το μοντέλο περιγράφει κάθε βαρυτικό κύμα σαν μια δέσμη βαρυτονίων και υπολογίζει την πιθανότητα μετατροπής τους σε φωτόνια. Σύμφωνα με τον Sawyer η ανίχνευση των φωτονίων που παράγονται από συγκρούσεις των βαρυτονίων θα μπορούσε να γίνει από ένα ραδιοτηλεσκόπιο στο διάστημα. διαβάστε περισσότερα εδώ: https://physics.aps.org/synopsis-for/10.1103/PhysRevLett.124.101301 https://physicsgg.me/2020/03/13/%cf%81%ce%b1%ce%b4%ce%b9%ce%bf%cf%83%ce%ae%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b1-%ce%b1%cf%80%cf%8c-%cf%83%cf%85%ce%b3%ce%ba%cf%81%ce%bf%cf%8d%cf%83%ce%b5%ce%b9%cf%82-%ce%b2%ce%b1%cf%81%cf%85%cf%84%ce%bf%ce%bd/

Δημήτριος Ψάλτης: Η Πρώτη Φωτογραφία μιας Μαύρης Τρύπας. Ομιλία για το ευρύ κοινό, υπό την αιγίδα της Πρυτανείας του ΑΠΘ, θα δώσει ο Καθηγητής του Πανεπιστημίου της Αριζόνα Δημήτριος Ψάλτης την Τρίτη 3 Μαρτίου 2020, στις 20.00, στην Αίθουσα Τελετών του ΑΠΘ. Ο Καθηγητής Δημήτριος Ψάλτης είναι Επιστημονικός Συντονιστής (project scientist) της διεθνούς συνεργασίας Event Horizon Telescope, που πρόσφατα πέτυχε την αποτύπωση της πρώτης φωτογραφίας μιας μαύρης τρύπας (μελανής οπής), χρησιμοποιώντας ένα παγκόσμιο δίκτυο ραδιοτηλεσκοπίων. Γι’ αυτή την ιστορική επιτυχία, οι ερευνητές που συμμετείχαν στη συνεργασία μοιράστηκαν το κορυφαίο βραβείο Breakthrough Prize 2020. Το θέμα της ομιλίας είναι «Η Πρώτη Φωτογραφία μιας Μαύρης Τρύπας» και συνδιοργανώνεται από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, τον Τομέα Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ και την Ελληνική Εταιρεία Σχετικότητας, Βαρύτητας και Κοσμολογίας. Στην ομιλία του ο κ. Ψάλτης θα παρουσιάσει τις τεχνολογικές εξελίξεις που έπρεπε να επέλθουν ώστε να γίνει εφικτή η αποτύπωση της πρώτης φωτογραφίας μιας μαύρης τρύπας και θα μιλήσει για τους επιστημονικούς ορίζοντες που ανοίγονται με αυτό το αποτέλεσμα. Θα αναφερθεί, επίσης, στις προοπτικές που υπάρχουν για τη σύνθεση μιας δεύτερης φωτογραφίας: αυτής της μαύρης τρύπας που υπάρχει στο κέντρο του δικού μας Γαλαξία! Χαιρετισμό στην εκδήλωση θα απευθύνουν ο Πρύτανης του ΑΠΘ, Καθηγητής Νικόλαος Γ. Παπαϊωάννου, ο Διευθυντής του Τομέα Αστροφυσικής, Αστρονομίας και Μηχανικής του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ, Αναπληρωτής Καθηγητής Κλεομένης Τσιγάνης και ο Ομότιμος Καθηγητής του ΑΠΘ Ιωάννης Σειραδάκης. Η είσοδος είναι ελεύθερη για το κοινό. Σύντομο Βιογραφικό του ομιλητή Ο Δημήτριος Ψάλτης γεννήθηκε το 1970 στις Σέρρες. Έλαβε πτυχίο Φυσικής από το ΑΠΘ το 1992, μεταπτυχιακό δίπλωμα το 1994 από το Πανεπιστήμιο του Ιλινόι και διδακτορικό δίπλωμα το 1997 από το ίδιο Πανεπιστήμιο. Εργάστηκε ως ερευνητής στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ, στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο Μασαχουσέτης (MIT) και στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον. Είναι Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Αριζόνα και επικεφαλής πολυπληθούς ερευνητικής ομάδας με αντικείμενο τη σχετικιστική αστροφυσική. Στη διεθνή συνεργασία Event Horizon Telescope ο κ. Ψάλτης είναι επιστημονικός συντονιστής (project scientist), ενώ η ερευνητική του ομάδα ήταν υπεύθυνη για τον συντονισμό των δεδομένων σε δύο από τα οκτώ τηλεσκόπια του προγράμματος, το Submillimeter Telescope (SMT) στο όρος Γκράχαμ της Αριζόνα – το μόνο επί βορειοαμερικανικού εδάφους – και το Τηλεσκόπιο του Νοτίου Πόλου (SPT) στην Ανταρκτική. Από τα δεδομένα που συλλέχθηκαν με τα οκτώ ραδιοτηλεσκόπια και με τη χρήση υπερ-υπολογιστών, έγινε εφικτή η σύνθεση της πρώτης φωτογραφίας μιας μαύρης τρύπας. Η ιστορική ανακοίνωση έγινε σε παγκόσμια Συνέντευξη Τύπου στις 10 Απριλίου 2019. Ο κ. Ψάλτης έχει τιμηθεί, μεταξύ άλλων, με το Επιστημονικό Βραβείο του Ιδρύματος Μποδοσάκη (2005), με το Rossi Prize της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας (2020), ως μέλος του Event Horizon Telescope, και με το κορυφαίο βραβείο Breakthrough Prize 2020. https://physicsgg.me/2020/02/26/%ce%b4%ce%b7%ce%bc%ce%ae%cf%84%cf%81%ce%b9%ce%bf%cf%82-%cf%88%ce%ac%ce%bb%cf%84%ce%b7%cf%82-%ce%b7-%cf%80%cf%81%cf%8e%cf%84%ce%b7-%cf%86%cf%89%cf%84%ce%bf%ce%b3%cf%81%ce%b1%cf%86%ce%af%ce%b1-%ce%bc/

Η ρυτίδα του χωρο-χρόνου. Στις 14 Σεπτεμβρίου 2015 οι ανιχνευτές των παρατηρητηρίων LIGO λαμβάνουν βαρυτικά κύματα από το Διάστημα. Αφού οι ερευνητές επιβεβαιώνουν ότι πρόκειται πράγματι για τέτοιου είδους κύματα, ανακοινώνουν λίγους μήνες μετά ότι η συγχώνευση δύο μαύρων τρυπών είχε ως αποτέλεσμα την εκπομπή βαρυτικών κυμάτων ισχύος ικανής για να ανιχνευθούν από τα ανθρώπινα επιστημονικά όργανα. Η ιστορική αυτή ανακάλυψη επιβεβαίωσε για ακόμα μία φορά τις προβλέψεις της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας, η οποία είχε διατυπωθεί 100 χρόνια πριν από τον Αλβέρτο Αϊνστάιν. Δύο χρόνια μετά, το 2017, το Παρατηρητήριο έρχεται ξανά στο προσκήνιο της επιστημονικής επικαιρότητας: τα βαρυτικά κύματα «ενοχλούν» ξανά το συμβολόμετρο, ειδοποιώντας ότι ένα κοσμικό φαινόμενο έχει λάβει χώρα. Αυτή τη φορά ήταν η συγχώνευση δύο αστέρων νετρονίων που προκάλεσε την έκλυση βαρυτικών κυμάτων. Η παρατήρηση αυτή ήταν, όπως αποδεικνύεται, μόνο η αρχή, αφού οι αστροφυσικοί για δεύτερη φορά στην Ιστορία ανακοίνωσαν αυτόν τον μήνα στο 235ο Συνέδριο της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας την ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων τα οποία προέρχονται πιθανότατα από τη συγχώνευση δύο αστέρων νετρονίων. Τι είναι τα βαρυτικά κύματα «Κυρίες και κύριοι, ανιχνεύσαμε βαρυτικά κύματα!». Με αυτά τα λόγια ο φυσικός Ντέιβιντ Ρίιτζ, διευθυντής του Παρατηρητηρίου Βαρυτικών Κυμάτων μέσω Συμβολόμετρου Λέιζερ της Ουάσιγκτον (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory LIGO) ανακοίνωσε την ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων. Γιατί όμως η ανίχνευση των κυμάτων αυτών ήταν τόσο σημαντική για την επιστήμη; Η ύπαρξη βαρυτικών κυμάτων αποτελούσε μια πρόβλεψη της Γενικής Θεωρίας της Σχετικότητας, μια υπόθεση η οποία έπειτα από αλλεπάλληλες επιβεβαιώσεις έγινε θεωρία και αποτέλεσε εξαιρετικό εργαλείο στα χέρια των επιστημόνων για τη μελέτη του Σύμπαντος. Κομβικό σημείο για την κατανόηση των βαρυτικών κυμάτων είναι το θεωρητικό μοντέλο του χωροχρόνου, ο οποίος αποτελείται από τέσσερις διαστάσεις: τρεις διαστάσεις για τον χώρο και μία για τον χρόνο. Οι τέσσερις αυτές διαστάσεις δημιουργούν ένα πλέγμα μέσα στο οποίο μπορούν να περιγραφούν ικανοποιητικά τα κοσμικά φαινόμενα. Ο χωροχρόνος αυτός, σύμφωνα με τον Αϊνστάιν, καμπυλώνεται από την παρουσία της ύλης. Δηλαδή, εάν φανταστούμε το θεωρητικό αυτό μοντέλο ως ένα απλωμένο σεντόνι, η καμπύλωση του χωροχρόνου από την ύλη αντιστοιχεί στο βαθούλωμα του σεντονιού εάν αφήσουμε πάνω σε αυτό ένα μπαλάκι. Σύμφωνα με τις διατυπώσεις του πατέρα της Σχετικότητας, εάν η ύλη καμπυλώνει τον χωροχρόνο, τότε όταν αυτή επιταχύνεται θα πρέπει να προκαλεί κυματισμούς στον χωροχρόνο. Οι κυματισμοί αυτοί είναι τα βαρυτικά κύματα. Τα κύματα αυτά απομακρύνονται από την πηγή η οποία τα προκάλεσε περίπου όπως απομακρύνονται οι κυματισμοί στη θάλασσα όταν διαταράσσουμε την επιφάνειά της με μια πέτρα. Με ποιον τρόπο όμως μπορεί η ύλη να επιταχυνθεί στο Σύμπαν; Ενας τρόπος είναι μέσω των διπλών συστημάτων, δύο αστρικών σωμάτων δηλαδή τα οποία στροβιλίζονται το ένα γύρω από το άλλο. Καθώς στροβιλίζονται, τα σώματα αυτά αποκτούν ολοένα και μεγαλύτερη ταχύτητα. Παράλληλα, το σύστημα των διπλών αστρικών σωμάτων εκπέμπει βαρυτικά κύματα, τα οποία αφαιρούν συνεχώς ενέργεια από αυτό, κάτι που έχει ως αποτέλεσμα ο «χορός» μεταξύ των δύο σωμάτων να γίνεται ολοένα και πιο έντονος, μέχρις ότου τα σώματα «εξαντλημένα» να συγκρουστούν στο κέντρο μάζας του συστήματος και να συγχωνευθούν. Αυτό είναι ένα σύστημα λοιπόν το οποίο προκαλεί την έκλυση βαρυτικών κυμάτων ισχύος ικανής να ανιχνευθεί από τον άνθρωπο. Το σύστημα αυτό μπορεί να είναι, παραδείγματος χάριν, δύο μαύρες τρύπες, μία μαύρη τρύπα και ένας αστέρας νετρονίων ή δύο αστέρες νετρονίων. Μέχρι το 2015 οι επιστήμονες, παρόλο που διέθεταν την κατάλληλη πειραματική διάταξη, δεν μπορούσαν να ανιχνεύσουν βαρυτικά κύματα. Αυτό συνέβαινε επειδή ήταν εξαιρετικά δύσκολο να θωρακίσουν τα λέιζερ του ανιχνευτή από παρεμβολές, όπως τα ελαστικά κύματα του εδάφους. Επειτα όμως από κατάλληλες προσαρμογές, οι επιστήμονες κατάφεραν αυτό που ακόμα και ο ίδιος ο Αϊνστάιν είχε αρχίσει να αμφισβητεί προς το τέλος της καριέρας του: ανίχνευσαν βαρυτικά κύματα, επιβεβαιώνοντας για ακόμα μία φορά τη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας. Αναζητώντας την πηγή Τα βαρυτικά κύματα τα οποία ανιχνεύθηκαν από το παρατηρητήριο LIGO τον Απρίλιο του 2019 προέρχονται πιθανότατα από τη συγχώνευση δύο αστέρων νετρονίων, των απομειναριών δηλαδή μεγάλων αστέρων των οποίων η μάζα έχει καταρρεύσει στο εσωτερικό τους υπό την επίδραση της βαρύτητας. Εάν οι εικασίες των αστρονόμων επιβεβαιωθούν, θα πρόκειται για τη δεύτερη φορά που οι αστρονόμοι ανιχνεύουν βαρυτικά κύματα προερχόμενα από ένα σύστημα δύο αστέρων νετρονίων. «Τα κύματα προέρχονται από τη συγχώνευση δύο αντικειμένων με συνολική μάζα 3,4 φορές τη μάζα του Ηλίου» σημειώνει στο ΒΗΜΑScience η ερευνήτρια Κατερίνα Χατζηιωάννου, μέλος της κοινοπραξίας LIGO, η οποία συμμετείχε στη δημοσίευση. «Αυτή η μάζα σημαίνει ότι κατά πάσα πιθανότητα τα αντικείμενα ήταν αστέρες νετρονίων. Για τους αστρονόμους αυτό είναι σημαντικό, γιατί έχουμε δει μόνο δύο τέτοια σήματα και μόνο οι συγχωνεύσεις αστέρων νετρονίων εκπέμπουν ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία την οποία μπορούμε να ανιχνεύσουμε με τηλεσκόπια. Τα υπόλοιπα βαρυτικά κύματα που έχουμε δει είναι από συγχωνεύσεις μαύρων τρυπών, οι οποίες μάλλον δεν εκπέμπουν ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία». Η πρώτη φορά που ανιχνεύθηκαν κύματα προερχόμενα από συγχώνευση αστέρων νετρονίων ήταν το 2017. Σε εκείνη την περίπτωση, οι αστρονόμοι ήταν σίγουροι ότι επρόκειτο για αστέρες νετρονίων, αφού όταν αυτοί συγκρούονται εκτός από βαρυτικά κύματα εκπέμπουν και ηλεκτρομαγνητικά. Οταν λοιπόν οι επιστήμονες αντιλήφθηκαν ότι το συμβολόμετρο του LIGO ανίχνευσε βαρυτικά κύματα, αμέσως ενεργοποίησαν ραδιοτηλεσκόπια, τα οποία πράγματι ανίχνευσαν κύματα προερχόμενα από την ίδια κατεύθυνση. Στην περίπτωση της πρόσφατης ανακάλυψης ωστόσο οι ερευνητές δεν κατάφεραν να ανιχνεύσουν ηλεκτρομαγνητικά κύματα. Εικάζουν παρ’ όλα αυτά ότι πρόκειται για συγχώνευση αστέρων νετρονίων λόγω του μεγέθους τους. «Το μόνο που γνωρίζουμε για τα κύματα τα οποία ανιχνεύθηκαν τον Απρίλιο είναι ότι τα σώματα τα οποία συγχωνεύθηκαν έχουν μάζες, το καθένα ξεχωριστά, γύρω στις μία-δύο φορές τη μάζα του Ηλίου» σημειώνει η ερευνήτρια, προσθέτοντας ότι «αυτή είναι περίπου και η μάζα την οποία έχουν όλοι οι αστέρες νετρονίων που έχουμε παρατηρήσει στον γαλαξία, ενώ οι μαύρες τρύπες έχουν μεγαλύτερη μάζα, πάνω από πέντε φορές τη μάζα του Ηλίου». Οπως ανέφερε σε δηλώσεις της στο Συνέδριο της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας, η συνολική μάζα των εν λόγω αντικειμένων είναι η μεγαλύτερη η οποία έχει παρατηρηθεί ποτέ σε ζεύγος αστέρων νετρονίων. Για ποιον λόγο όμως, δεδομένου ότι οι μάζες παραπέμπουν σε αστέρες νετρονίων, οι αστροφυσικοί δεν κατάφεραν να ανιχνεύσουν λάμψεις λόγω της ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας; Σύμφωνα με τους ερευνητές, ένας λόγος θα μπορούσε να είναι ότι η συγχώνευση των αστέρων νετρονίων προκάλεσε τη δημιουργία μιας μαύρης τρύπας πολύ μεγάλου μεγέθους, στην οποία παγιδεύθηκε γρήγορα κάθε πιθανή λάμψη. Ενα άλλο ενδεχόμενο είναι ότι η συγκεκριμένη ακτινοβολία απομακρύνθηκε από την πηγή της σε κατεύθυνση διαφορετική από αυτήν όπου βρίσκεται η Γη, και έτσι στάθηκε αδύνατος ο εντοπισμός της. Μακρινοί γαλαξίες Ενα άλλο μυστήριο είναι ότι, ενώ η συγχώνευση αυτή παρατηρήθηκε σε έναν γαλαξία ο οποίος απέχει 500 εκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη, στον γαλαξία μας δεν έχει παρατηρηθεί ποτέ ένα αντίστοιχο φαινόμενο. Αυτό οδηγεί τους ερευνητές να αναρωτηθούν για ποιον λόγο δεν έχουν παρατηρηθεί συγχωνεύσεις οι οποίες οδηγούν σε σχηματισμούς τόσο μεγάλης μάζας στον «Milky Way». «Το σύστημα το οποίο παρατηρήθηκε έχει μεγαλύτερη μάζα από όλα τα άλλα συστήματα αστέρων νετρονίων που έχουμε δει στον γαλαξία μας – στον Γαλαξία έχουμε δει περίπου 20 τέτοια συστήματα μέσω ραδιοκυμάτων» μας είπε η ελληνίδα ερευνήτρια, συμπληρώνοντας πως «η ανίχνευση του LIGO σημαίνει ότι τέτοια συστήματα αστέρων νετρονίων με μεγάλη συνολική μάζα δημιουργούνται στο Σύμπαν, αλλά για κάποιον λόγο δεν τα ανιχνεύουμε στον γαλαξία μας. Αυτή τη στιγμή δεν κατανοούμε πλήρως ούτε πώς ακριβώς δημιουργούνται αυτά τα «μεγάλα» συστήματα ούτε γιατί δεν τα έχουμε δει ποτέ στον γαλαξία μας». Μια ερμηνεία η οποία προτάσσεται από μερίδα ερευνητών είναι ότι στην πραγματικότητα ο σχηματισμός ο οποίος παρατηρήθηκε προέκυψε από τη συγχώνευση αρχέγονων μαύρων τρυπών και όχι αστέρων νετρονίων. Αυτή η ερμηνεία ωστόσο σύμφωνα με την ερευνήτρια έχει λίγες πιθανότητες να επιβεβαιωθεί: «Είναι πιθανό, αλλά η πιθανότητα είναι γενικά μικρή. Δεν ξέρουμε αν υπάρχουν αρχέγονες μαύρες τρύπες, τι μάζες έχουν, και αν συγχωνεύονται». Οι αρχέγονες μαύρες τρύπες είχαν προταθεί από τον Στίβεν Χόκινγκ ως πιθανοί σχηματισμοί προερχόμενοι από τα εμβρυακά στάδια του Σύμπαντος και πολύ πυκνοί σε σκοτεινή ύλη, έναν υποθετικό τύπο ύλης ο οποίος ενδέχεται να αποτελεί μέρος της μάζας του Σύμπαντος. Σύμφωνα με άρθρο της ιστοσελίδας Scientific American όπου φιλοξενούνται απόψεις επιστημόνων γύρω από αυτό το ενδεχόμενο, παρόλο που η ερμηνεία η οποία περιλαμβάνει τις αρχέγονες μαύρες τρύπες έχει το πλεονέκτημα ότι οι συγκεκριμένοι σχηματισμοί, ως μαύρες τρύπες, ενδέχεται να είναι πλούσια πηγή βαρυτικών κυμάτων, η πιθανότητα τα κύματα τα οποία ανιχνεύθηκαν να προέρχονται από αυτές είναι εξαιρετικά μικρή, αφού, εάν υπάρχουν, οι αρχέγονες μαύρες τρύπες θα είναι διεσπαρμένες στο αχανές Σύμπαν. Οποια και να είναι τελικά η εξήγηση, οι ερευνητές θα συνεχίσουν να μελετούν τα κοσμικά φαινόμενα έχοντας πλέον στα χέρια τους το πολύτιμο εργαλείο του ανιχνευτή βαρυτικών κυμάτων. «Συνεχίζουμε τις παρατηρήσεις. Πλέον γνωρίζουμε ότι τέτοια «μεγάλα» συστήματα υπάρχουν και μπορούμε να τα ανιχνεύσουμε με βαρυτικά κύματα. Οπότε συνεχίζοντας τις παρατηρήσεις ξέρουμε ότι θα ανιχνεύσουμε πολλά ακόμα τέτοια σήματα ώστε να κατανοήσουμε τις ιδιότητές τους» σημειώνει η ερευνήτρια Κατερίνα Χατζηιωάννου. Προς στιγμήν, για αυτόν τον σκοπό οι επιστήμονες διαθέτουν τα επιστημονικά όργανα τα οποία είναι εγκατεστημένα στο έδαφος, όμως σύντομα φιλοδοξούν να στείλουν ένα συμβολόμετρο στο Διάστημα, το οποίο θα μπορεί να ανιχνεύσει βαρυτικά κύματα προερχόμενα από πολλές κατευθύνσεις, ένα ερευνητικό έργο το οποίο ήδη βρίσκεται στα σκαριά. Νέα εποχή με μεγάλες συνεργασίες παρατηρητηρίων Η ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων τα οποία προέρχονται από τη συγχώνευση δύο αστέρων νετρονίων εγκαινίασε μια νέα εποχή για την εποχή της αστρονομίας, αφού για την ολοκληρωμένη μελέτη των κοσμικών φαινομένων καθίσταται πλέον απαραίτητος ο συντονισμός ανιχνευτών ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, κοσμικών ακτίνων, βαρυτικών κυμάτων και νετρίνων. Η ανάγκη αυτή φέρνει μεγάλες επιστημονικές συνεργασίες μεταξύ των διαφορετικών παρατηρητηρίων. Η Ελληνίδα της ερευνητικής ομάδας Η Κατερίνα Χατζηιωάννου είναι μέλος της επιστημονικής κοινοπραξίας LIGO, η οποία αναλύει τα δεδομένα. Για το βαρυτικό κύμα που ανιχνεύθηκε το 2017 ήταν μέλος της ομάδας η οποία εκτίμησε τις παραμέτρους του συστήματος και τις ιδιότητες των αστέρων νετρονίων – και συγκεκριμένα την καταστατική τους εξίσωση. Για το βαρυτικό κύμα το οποίο ανιχνεύθηκε τον περασμένο Απρίλιο είναι συμπροεδρεύουσα της ομάδας που αναλύει τις ιδιότητες των αστέρων νετρονίων. Οι… κυνηγοί των βαρυτικών κυμάτων Δεν είναι μόνο το αμερικανικό LIGO το οποίο διαθέτει πειραματικές δομές ικανές για την ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων. Η Ευρώπη διαθέτει το VIRGO, το οποίο βρίσκεται στην Ιταλία, ενώ το KAGRA της Ιαπωνίας είναι ένα συμβολόμετρο με βραχίονες μήκους τριών χιλιομέτρων. Το 2020 αναμένεται να λειτουργήσει συμβολόμετρο παρόμοιο με αυτό του LIGO στην Ινδία. Πώς λειτουργεί το συμβολόμετρο Η ανίχνευση των βαρυτικών κυμάτων στηρίχθηκε σε μία πειραματική διάταξη, τα πρώτα σχέδια της οποίας είχαν προταθεί από τον Τζόζεφ Βέμπερ το 1965. Ο ίδιος πειραματίστηκε με μία διάταξη κυλίνδρων κατασκευασμένων από αλουμίνιο οι οποίοι, όπως ο ίδιος είχε περιγράψει, θα δονούνταν σε συγκεκριμένες συχνότητες εάν προσέκρουαν πάνω σε αυτούς βαρυτικά κύματα. Η διάταξη αυτή δεν λειτούργησε ποτέ, ωστόσο αποτέλεσε τη βάση για τις μελλοντικές πειραματικές διατάξεις. Εξαρχής, κύριο μέλημα των ερευνητών ήταν να μειώσουν τον «θόρυβο» από άλλες πηγές δονήσεων, έτσι ώστε το όργανο να μπορεί να ανιχνεύσει μόνο τα βαρυτικά κύματα. Η τελική διάταξη, με την οποία οι ερευνητές κατάφεραν να «παγιδεύσουν» τα βαρυτικά κύματα, αποτελείται από ένα λέιζερ, δύο κάτοπτρα και έναν ανιχνευτή. Το λέιζερ εκπέμπει ακτινοβολία προς μία κατεύθυνση. Ενας διαμοιραστής ανακατευθύνει την ακτίνα του λέιζερ σε δύο διαφορετικές κατευθύνσεις, έτσι ώστε να σχηματίζεται μεταξύ τους γωνία ενενήντα μοιρών. Αφού διανύσουν τέσσερα χιλιόμετρα η καθεμία, οι ακτίνες αυτές αντανακλώνται στα κάτοπτρα και επιστρέφουν στην πηγή τους, όπου βρίσκεται ο ανιχνευτής. (Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι ενώ το μήκος της διαδρομής των ακτίνων λέιζερ είναι 4 χιλιόμετρα, χάρη σε ένα τέχνασμα η κάθε ακτίνα λέιζερ κατά την επιστροφή πηγαινοέρχεται ανάμεσα σε δύο σημεία 280 φορές με αποτέλεσμα να διανύει μια διαδρομή σχεδόν 1.100 χιλιομέτρων.) Ελλείψει βαρυτικού κύματος, οι ακτίνες του λέιζερ υπόκεινται στο φαινόμενο της καταστρεπτικής συμβολής, δηλαδή η μία «εξουδετερώνει» την άλλη, οπότε ο ανιχνευτής δεν καταγράφει κάποια δραστηριότητα. Οταν όμως ένα βαρυτικό κύμα πλησιάζει την πειραματική δομή, αυτό συμπιέζει τον χώρο για ένα απειροελάχιστο κλάσμα του δευτερολέπτου προκαλώντας ανεπαίσθητη μεταβολή στο μήκος των δύο βραχιόνων. Αυτή η ανεπαίσθητη για τον άνθρωπο αλλαγή γίνεται αντιληπτή από τον ανιχνευτή αφού η συμβολή των ακτίνων του λέιζερ σταματά να είναι καταστρεπτική λόγω της αλλαγής του μήκους των βραχιόνων και ως εκ τούτου καταγράφεται η διαφορά φάσης των δύο ακτίνων. Στην φωτογραφια σχηματική αναπαράσταση του υπόγειου ιαπωνικού ανιχνευτή βαρυτικών κυμάτων KAGRA. https://www.tovima.gr/2020/02/18/science/i-rytidatou-xoro-xronou/

Ανιχνεύθηκαν νέα μυστηριώδη κοσμικά ραδιοσήματα. Οι πρόσφατα ανιχνευθείσες γρήγορες ραδιοφωνικές εκρήξεις (FRB=Fast Radio Burst) προβληματίζουν τους αστρονόμους, καθώς φαίνεται να επαναλαμβάνονται κάθε 16 μέρες, κάτι που εγείρει πολλά ερωτήματα. Τι είναι τα FRB; Είναι εξαιρετικά ισχυρές εκπομπές ραδιοσυχνοτήτων που διαρκούν για μόνο μερικά κλάσματα του δευτερολέπτου. Οι πηγές αυτών των εκρήξεων είναι απόλυτα μυστήρια για τους αστρονόμους και από τις εκατοντάδες που έχουν εντοπιστεί μέχρι τώρα, έχουν εντοπιστεί μόνο οι πέντε. Οποιοδήποτε συμβάν παράγει αυτές τις εκπομπές, παράγει πάνω από δεκάδες χιλιάδες φορές περισσότερη ενέργεια από τον ήλιο. Ενώ τα περισσότερα FRB είναι σήματα που στέλνονται μια φορά, μερικά έχουν ανιχνευθεί πολλές φορές να επαναλαμβάνονται, χωρίς εξήγηση. Οι επιστήμονες βρίσκονται σε διαμάχη γύρω από υποθέσεις που σχετικά με τις κοσμικές συγκρούσεις και τις αστραπιαίες εκλάμψεις σε άστρα με εξαιρετικά μαγνητισμένα νετρόνια. Τι γνωρίζουμε για αυτό τα FRB; Είναι επαναλαμβανόμενες εκρήξεις, που ανιχνεύτηκαν για πρώτη φορά στις 16 Σεπτεμβρίου 2018. Προέρχονται από έναν τεράστιο σπειροειδή γαλαξία στον οποίο δημιουργούνται άστρα, 500 εκατομμύρια έτη φωτός μακριά, πλούσιο σε βαρέα μέταλλα και χαμηλό μαγνητισμό. Τι νέο υπάρχει εδώ; Μετά από την αρχική ανακάλυψη του τελευταίου FRB, το Canadian Hydrogen Intensity Mapping Experiment (CHIME) άρχισε τις παρατηρήσεις για 13 μήνες, εντοπίζοντας 28 επιπλέον εκρήξεις. Οι εκρήξεις συνέβαιναν για 4 μέρες ενώ στη συνέχεια ακολουθούσαν 12 ημέρες «σιωπής», υποδηλώνοντας ότι η πηγή που παράγει το FRB λειτουργεί σε κανονικό κύκλο 16 ημερών. Τα ευρήματα αναφέρθηκαν σε ένα νέο έγγραφο που προστέθηκε πρόσφατα στο arXiv. Τι σημαίνει αυτό; Το γεγονός ότι το FRB έχει συνολικό κύκλο 16 ημερών υποδεικνύει ότι η πηγή μπορεί να περιστρέφεται γύρω από ένα μαζικό αντικείμενο κάποιου είδους (όπως η μαύρη τρύπα χαμηλής μάζας) που πιθανώς διεγείρει ή εκλείπει την εκπομπή του σήματος με βάση τη διάρκεια της τροχιάς. Μια ξεχωριστή μελέτη υποδηλώνει ότι το FRB παράγεται από ένα αστέρι νετρονίων σε ένα δυαδικό σύστημα με ένα πολύ πιο μαζικό αστέρι. Είναι εξωγήινοι; Σχεδόν σίγουρα όχι. Τα σήματα είναι ένα σημάδι ενεργητικών γεγονότων που βρίσκονται στην ακραία κλίμακα του Κόσμου. Ακόμα και ένα εξαιρετικά ευφυές είδος θα ήταν πολύ απίθανο να παράγει τέτοιες ενέργειες. Και δεν υπάρχει μέχρι στιγμής κανένα ανιχνεύσιμο μοτίβο που να υποδηλώνει ότι υπάρχει κάτι τέτοιο. https://physicsgg.me/2020/02/11/%ce%b1%ce%bd%ce%b9%cf%87%ce%bd%ce%b5%cf%8d%ce%b8%ce%b7%ce%ba%ce%b1%ce%bd-%ce%bd%ce%ad%ce%b1-%ce%bc%cf%85%cf%83%cf%84%ce%b7%cf%81%ce%b9%cf%8e%ce%b4%ce%b7-%ce%ba%ce%bf%cf%83%ce%bc%ce%b9%ce%ba%ce%ac/

Τα 12 μεγαλύτερα πράγματα που έχουν ανακαλυφθεί στο σύμπαν. Το σύμπαν είναι μεγάλο (αδιανόητα μεγάλο) και γεμάτο με μεγάλα «πράγματα». Όσο περνάνε τα χρόνια, ο κατάλογος με τα μεγαλύτερα αντικείμενα και δομές στο σύμπαν αλλάζει συνεχώς, καθώς οι επιστήμονες ολοένα κάνουν νέες ανακαλύψεις. Ας δούμε μερικά χαρακτηριστικά ρεκόρ και, με την ευκαιρία, ας αναλογιστούμε πόσο μικρή είναι η Γη μέσα στην απεραντοσύνη του σύμπαντος. – Ο μεγαλύτερος εξωπλανήτης: GQ Lupi b. Ανακαλύφθηκε το 2005, κινείται γύρω από ένα νεαρό άστρο και εκτιμάται ότι έχει ακτίνα περίπου 3,5 φορές μεγαλύτερη του Δία, του γίγαντα του ηλιακού μας συστήματος. Μερικοί επιστήμονες υποστηρίζουν ότι δεν πρόκειται για τεράστιο εξωπλανήτη, αλλά για μικρό άστρο (καφέ νάνο). – Το μεγαλύτερο άστρο: UY Scuti (Ασπίδος). Έχει ακτίνα περίπου 1.700 μεγαλύτερη από τον Ήλιο μας. Αν βρισκόταν στο κέντρο του δικού μας ηλιακού συστήματος, η άκρη του θα έφθανε πέρα από την τροχιά του Δία, ενώ τα αέρια και η σκόνη του πέρα από την τροχιά του Πλούτωνα ή 400 φορές την απόσταση Γης-Ήλιου. – Το μεγαλύτερο νεφέλωμα: Ταραντούλα. Είναι επίσης η πιο ενεργή περιοχή δημιουργίας άστρων στη γαλαξιακή «γειτονιά» μας, ένα πραγματικό αστρικό «βρεφοκομείο». Εκτείνεται σε απόσταση άνω των 1.800 ετών φωτός και βρίσκεται σε απόσταση 170.000 ετών φωτός από τη Γη στο Μεγάλο Μαγγελανικό Νέφος, ένα μικρό γαλαξία δορυφορικό του δικού μας. – Το μεγαλύτερο κενό σημείο: Το υπερ-κενό του Ηριδανού: Είναι μια γιγάντια περιοχή άδειου διαστήματος, που ανακαλύφθηκε το 2004 από το δορυφόρο WMAP της NASA. Εκτείνεται σε έκταση 1,8 δισεκατομμυρίων ετών φωτός, μια ασύλληπτα μεγάλη περιοχή που περιέργως είναι κενή από άστρα, αέρια, σκόνη, ακόμη και σκοτεινή ύλη. Κανένας επιστήμονας δεν έχει ιδέα πώς και γιατί υπάρχει ένα κενό τέτοιας κλίμακας. – Ο μεγαλύτερος γαλαξίας: IC 1101. Είναι τουλάχιστον 50 φορές μεγαλύτερος και με μάζα 2.000 φορές μεγαλύτερη από το δικό μας γαλαξία (που έχει έκταση περίπου 100.000 ετών φωτός, έναντι 5,5 εκατομμυρίων ετών φωτός του IC 1101). – Η μεγαλύτερη μαύρη τρύπα: ΤΟΝ 618. Έχει μάζα 66 δισεκατομμύρια Ήλιους και βρίσκεται σε απόσταση 10,37 δισ. ετών φωτός από τη Γη, στο ενεργό κέντρο ενός μακρινού γαλαξία που εκπέμπει τεράστιες ποσότητες ακτινοβολίας (κβάζαρ). Στο λεγόμενο «τοπικό σύμπαν» (σε απόσταση 1 δισ. ετών φωτός από το ηλιακό μας σύστημα) η μεγαλύτερη μαύρη τρύπα ανακαλύφθηκε πρόσφατα στο κέντρο του γαλαξία Holm 15A και έχει μάζα 40 δισ. φορές μεγαλύτερη από του Ήλιου. – Η μεγαλύτερη γαλαξιακή φυσαλίδα: Έχει ύψος 25.000 ετών φωτός, το ένα τέταρτο του γαλαξία μας, από τον οποίο και έχει δημιουργηθεί. Ανακαλύφθηκε το 2004 από το τηλεσκόπιο «Φέρμι», φαίνεται μόνο σε ορισμένα μήκη κύματος ακτινοβολίας και πιθανώς οφείλεται σε παλαιότερη δραστηριότητα της κεντρικής μαύρης τρύπας του γαλαξία μας, του Τοξότη Α*. – Το μεγαλύτερο αντικείμενο: Το πρωτοσμήνος γαλαξιών SPT2349-56. Όταν ακόμη το σύμπαν είχε το ένα δέκατο της σημερινής ηλικίας του, 14 γαλαξίες συγκρούστηκαν και σχημάτισαν το μεγαλύτερο γνωστό διαστημικό «αντικείμενο» που σχηματίστηκε υπό την επιρροή της βαρύτητας. Καταλαμβάνει χώρο τριπλάσιο του γαλαξία μας και κάποια στιγμή οι γαλαξίες του θα συγχωνευθούν πλήρως σε ένα ενιαίο γαλαξία με μάζα δέκα τρισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερη του Ήλιου μας. ‘Αλλοι 50 γαλαξίες περιβάλλουν το πρωτοσμήνος, προσδίδοντας του στο μέλλον ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις. – Το μεγαλύτερος σμήνος γαλαξιών: του Σάπλεϊ. Ανακαλύφθηκε από τον αστρονόμο Harlow Shapley στη δεκαετία του 1930 και περιέχει περισσότερους από 8.000 γαλαξίες με συνολική μάζα τουλάχιστον δέκα εκατομμύρια δισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερη σε σχέση με τον Ήλιο μας. Είναι επίσης η μεγαλύτερη δομή στο λεγόμενο «τοπικό» σύμπαν μας, σύμφωνα με τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA). – To μεγαλύτερο υπερσμήνος γαλαξιών: Λανιακέα. Σε αυτό ανήκει και ο δικός μας γαλαξίας. Εκτείνεται σε απόσταση άνω των 520 εκατομμυρίων ετών φωτός και δεν έχει συγκεκριμένα σύνορα, αλλά οι αστρονόμοι εκτιμούν ότι περιέχει περίπου 100.000 γαλαξίες με συνολική μάζα 100 εκατομμύρια δισεκατομμύρια φορές μεγαλύτερη του Ήλιου μας. – Η μεγαλύτερη ομάδα κβάζαρ: Huge-LQG. Εκτείνεται σε απόσταση τεσσάρων δισεκατομμυρίων ετών φωτός και περιέχει 73 κβάζαρ (υπερδραστήριες και υπερφωτεινές μαύρες τρύπες σε κέντρα γαλαξιών) με μάζα ασύλληπτα μεγαλύτερη του Ήλιου μας (ο αριθμός 6,1 επί 18 μηδενικά). – Η μεγαλύτερη γνωστή οντότητα στο σύμπαν: Το Μέγα Τείχος Ηρακλή-Βορείου Στέμματος. Έχει έκταση δέκα δισεκατομμυρίων ετών φωτός και περιέχει δισεκατομμύρια γαλαξίες. Ανακαλύφθηκε το 2013 και πήρε το όνομα του, επειδή βρίσκεται στην κατεύθυνση των αστερισμών του Ηρακλή και του Βορείου Στέμματος (Corona Borealis), σύμφωνα με το Live Science. Στις φωτογραφίες το GQ Lupi b το GQ Lupi b και το Το νεφέλωμα Ταραντούλα. https://physicsgg.me/2020/01/19/%cf%84%ce%b1-12-%ce%bc%ce%b5%ce%b3%ce%b1%ce%bb%cf%8d%cf%84%ce%b5%cf%81%ce%b1-%cf%80%cf%81%ce%ac%ce%b3%ce%bc%ce%b1%cf%84%ce%b1-%cf%80%ce%bf%cf%85-%ce%ad%cf%87%ce%bf%cf%85%ce%bd-%ce%b1%ce%bd%ce%b1%ce%ba/

Ανιχνεύθηκαν για δεύτερη φορά βαρυτικά κύματα από σύγκρουση αστέρων νετρονίων. Για δεύτερη φορά ανιχνεύθηκαν στη Γη βαρυτικά κύματα που, κατά πάσα πιθανότητα, προέρχονταν από ένα μακρινό ασυνήθιστο κατακλυσμικό συμβάν, τη σύγκρουση δύο αστέρων νετρονίων. Τη σχετική ανακοίνωση έκανε η διεθνής ερευνητική κοινοπραξία των παρατηρητηρίων LIGO και VIRGO από ΗΠΑ-Ευρώπη, αντίστοιχα. Η πρώτη ανίχνευση παρόμοιας προέλευσης βαρυτικών κυμάτων είχε γίνει τον Αύγουστο του 2017, σε ένα γαλαξία σε απόσταση 130 εκατομμυρίων ετών από τη Γη. Η δεύτερη ανίχνευση, σε απόσταση άνω των 500 εκατομμυρίων ετών φωτός, έγινε μόνο από τον ανιχνευτή LIGO στη Λουιζιάνα, καθώς ο δεύτερος στην Ουάσιγκτον ήταν προσωρινά εκτός λειτουργίας, ενώ ο ευρωπαϊκός στην Πίζα της Ιταλίας δεν ήταν αρκετά ευαίσθητος για να «πιάσει» τα αχνά σήματα. Συνήθως, το διεθνές δίκτυο χρησιμοποιεί και τα τρία παρατηρητήρια του για να επιβεβαιώνει μια ανακάλυψη, κάτι που όμως δεν συνέβη αυτή τη φορά. Τα περισσότερα βαρυτικά κύματα που έχουν ανιχνευθεί μέχρι σήμερα (η αρχή έγινε το 2015), προέρχονται κατά πάσα πιθανότητα από συγκρουόμενες μαύρες τρύπες και όχι από αστέρες νετρονίων. Οι τελευταίοι είναι πολύ πυκνά απομεινάρια κατεστραμμένων γιγάντιων άστρων με το μέγεθος πλέον μιας πόλης, που περιστρέφονται γρήγορα σαν σβούρες και κάποια στιγμή μπορεί να συγχωνευθούν με ένα παρόμοιο γειτονικό άστρο, κάτι που στέλνει στο διάστημα βαρυτικούς κυματισμούς. Οι επιστήμονες υπολόγισαν ότι η συνολική μάζα του συγχωνευόμενου δεύτερου ζεύγους αστέρων νετρονίων ήταν 3,4 φορές μεγαλύτερη του Ήλιου μας. Στο γαλαξία μας μέχρι τώρα είχαν ανακαλυφθεί ζευγάρια άστρων νετρονίων με συνδυασμένη μάζα έως 2,9 φορές μεγαλύτερη του Ήλιου. «Αυτό είναι σαφώς βαρύτερο από οποιοδήποτε άλλο ζευγάρι άστρων νετρονίων που έχει ποτέ παρατηρηθεί», δήλωσε η ελληνικής καταγωγής αστρονόμος Κατερίνα Χατζηιωάννου, ερευνήτρια του Κέντρου Υπολογιστικής Αστροφυσικής του Ινστιτούτου Flatiron της Νέας Υόρκης και εκπρόσωπος του LIGO (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory), στο ετήσιο συνέδριο της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας στη Χονολουλού της Χαβάης. Σχετική δημοσίευση θα ακολουθήσει στο περιοδικό αστροφυσικής «The Astrophysical Journal Letters». Η ίδια επιστήμονας δεν απέκλεισε τελείως την πιθανότητα τα βαρυτικά κύματα να προέρχονται όχι από αστέρες νετρονίων, αλλά από τη συγχώνευση ανάμεσα σε δύο μαύρες τρύπες «ελαφρών βαρών» (τις μικρότερες που θα είχαν ποτέ βρεθεί) ή ανάμεσα σε μια μαύρη τρύπα και σε ένα αστέρα νετρονίων. Όπως είπε η Χατζηιωάννου, μετά τη συγχώνευση των δύο αστέρων νετρονίων, αυτά κατέρρευσαν βαρυτικά, δημιουργώντας μια μαύρη τρύπα. Σε κάθε περίπτωση, τα βαρυτικά κύματα ολοένα περισσότερο ανοίγουν το δρόμο για μια νέα αστρονομία πολλαπλών μηνυμάτων (multimessenger astronomy), στην οποία οι επιστήμονες διαθέτουν ταυτόχρονα για το ίδιο φαινόμενο ποικίλες πηγές πληροφοριών. Σύντομα θα τεθεί σε λειτουργία στην Ιαπωνία ένας ακόμη ανιχνευτής βαρυτικών κυμάτων. https://www.kathimerini.gr/1059026/article/epikairothta/episthmh/anixney8hkan-gia-deyterh-fora-varytika-kymata-apo-sygkroysh-asterwn-netroniwn

Τζέιμς Γουότσον: Ο άνθρωπος που άλλαξε τον κόσμο. 25η Απριλίου 1953: Μια ημέρα ορόσημο Η 25η Απριλίου έχει καθιερωθεί και γιορτάζεται διεθνώς με πλήθος επιστημονικών εκδηλώσεων η ανακάλυψη της διπλής έλικας του DNA από τους James Watson και Francis Crick. Το άρθρο τους για τη δομή και τη λειτουργία του DNA δημοσιεύτηκε στο Nature στις 25 Απριλίου 1953 και θεωρείται το σημαντικότερο άρθρο του 20ου αιώνα. Η κοσμογονική ανακάλυψη ήταν ένα σημείο καμπής για την ανθρωπότητα και την πορεία της. Μια νέα σελίδα άνοιγε όπου το DNA και η γενετική θα αποκάλυπταν τα μυστικά τους στην υπηρεσία του ανθρώπου. O Watson ο οποίος ήταν η κινητήρια δύναμη της έρευνας που οδήγησε στη μεγάλη ανακάλυψη, είναι ένας ένθερμος φιλέλληνας και όποτε του ζητήθηκε ανταποκρίθηκε με θερμή και έμπρακτα στη υποστήριξη της χώρας μας. Σε πρόσφατη επικοινωνία μας εξέφρασε απόψεις του για το μέλλον της γονιδιακής έρευνας και των εφαρμογών της και πως αυτή θα επηρεάσει στο μέλλον το σύνολο της ανθρώπινης δραστηριότητας. Αυτό φαίνεται σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά στην πανδημία που απειλεί την ανθρώπινη ζωή. Η επίσκεψη στην Ελλάδα το 2011 και η ομιλία για το DNA Το 2011 θα γινόταν το 12ο Συνέδριο Ιατρικής Χημείας στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Έπρεπε να αποφασίσουμε σαν οργανωτική επιτροπή ποιος θα ήταν ο κεντρικός ομιλητής και το τιμώμενο πρόσωπο του Συνεδρίου, όπως ήταν καθιερωμένο να γίνεται σε όλα τα Συνέδρια του Μεταπτυχιακού Προγράμματος Ιατρικής Χημείας από την ίδρυσή του το 1998. Μου πέρασε η ιδέα ότι θα μπορούσε να είναι ο James Watson και είπα θα το τολμήσω! Η προετοιμασία για την επιστολή πρόσκλησής του κράτησε αρκετά. Έπρεπε να είναι όσο πιο πειστική ήταν δυνατό προκειμένου να αποδεχθεί την πρόσκληση. Η επιστολή εστάλη τελικά στα τέλη Ιουλίου 2010 και η απάντηση που περιμέναμε εναγώνια ήρθε μετά από δύο εβδομάδες στις 17 Αυγούστου με μια ευχαριστήρια θερμή επιστολή ότι αποδέχεται την πρόσκληση. Ήταν μια ημέρα μεγάλης χαράς και ενθουσιασμού για εμένα και τους συνεργάτες μου αλλά και για την πανεπιστημιακή κοινότητα η οποία σύντομα ενημερώθηκε. Στην επίσκεψη θα συνοδευόταν από την σύζυγο του Elizabeth η οποία και αυτή ήταν πολύ ενθουσιασμένη με την πρόσκληση. Ο Watson θα ερχόταν για δεύτερη φορά στην Ελλάδα μετά το 1966 όπου επισκέφθηκε τη Χώρα μας μαζί με τον Francis Crick σε Συνέδριο Μοριακής Βιολογίας στην Αναργύρειο και Κοργιαλένιο Σχολή Σπετσών. Εκεί γνώρισε και τη Μελίνα Μερκούρη με την οποία έγιναν πολύ καλοί φίλοι. Το Συνέδριό μας στη Πάτρα τον Απρίλιο του 2011 είχε ανεπανάληπτη επιτυχία όπου ο κορυφαίος ερευνητής σε μια συναρπαστική ομιλία του περιέγραψε λεπτομερώς την ιστορική ανακάλυψη της Διπλής Έλικας DNA. Στο κατάμεστο αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου Πατρών ήσαν άνθρωποι που είχαν έλθει από όλη την Ελλάδα να δουν από κοντά και να ακούσουν τον πατέρα της βιολογίας, αυτόν που ανακάλυψε το DNA. Αυτή η συνάντηση ήταν η απαρχή μιας προσωπικής φιλίας με τον James Watson η οποία εξελίχθηκε σε τακτική επικοινωνία μας με προσωπικές του απόψεις αναφερόμενος στην προσπάθεια του να πραγματοποιηθεί όσο το δυνατόν νωρίτερα η ανακάλυψη αποτελεσματικού φαρμάκου για τον καρκίνο που ήταν στόχος ζωής αλλά και σε θέματα γενικότερης πολιτικής καθώς είναι γνωστή η ευαισθησία του σε θέματα ανθρωπισμού και ειρήνης. Επιθυμεί όπως και δημόσια το έχει εκφράσει η οικία του στο Cold Spring Harbor Laboratory, Πανεπιστήμιο του DNA, σε Προάστειο της Νέας Υόρκης όπου υπάρχουν έργα τέχνης σπουδαίων καλλιτεχνών, το Nobel του 1962 και ιστορικά αρχεία, να αποτελέσει στο μέλλον ένα χώρο προσβάσιμο από τους μελετητές του DNA αλλά και από ενδιαφερόμενους στην ιστορία της ανακάλυψης του DNA. Η δεύτερη πρόσκληση το 2017 Η γνωριμία και η φιλική σχέση που είχε αναπτυχθεί μου επέτρεψε να του ζητήσω να επισκεφτεί για άλλη μια φορά την Ελλάδα για το 17ο Συνέδριο Ιατρικής Χημείας. Το Συνέδριο τον Αύγουστο του 2016 διοργανώθηκε στις Σπέτσες προκειμένου να τιμήσουμε την επέτειο των 50 χρόνων λειτουργίας της Αναργυρείου και Κοργιαλενείου Σχολής Σπετσών όπου πραγματοποιήθηκε Συνέδριο Μοριακής Βιολογίας το καλοκαίρι του 1966 στο οποίο συμμετείχε μαζί με τον Francis Crick. Ευχαρίστως αποδέχτηκε την πρόσκληση και επισκέφτηκε για τρίτη φορά την Ελλάδα μαζί με την σύζυγο του. Η συμμετοχή του ήταν σημαντικό γεγονός για την ακαδημαϊκή κοινότητα, την τοπική κοινωνία και την Χώρα μας όπου ο Δήμος Σπετσών, με παρούσα την Πολιτεία, τον αναγόρευσε Επίτιμο Δημότη Σπετσών για την προσφορά του στην επιστήμη και στην ανθρωπότητα και ως ένθερμο φιλέλληνα. Παράλληλα στο Συνέδριο των Σπετσών ήταν προσκεκλημένη ομιλήτρια και η καθηγήτρια Φιλοσοφίας και Ποίησης του Πανεπιστημίου King’s College του Ηνωμένου Βασιλείου Ruth Padel, τρισέγγονη του Κάρολου Δαρβίνου η οποία μίλησε για την εξέλιξη και τη μετανάστευση των ειδών. Και οι δυο ήταν ενθουσιασμένοι για την συνάντηση τους. Επρόκειτο για μια ανεπανάληπτη στιγμή του Συνεδρίου, όπου οι εκπρόσωποι των δύο κορυφαίων επιτευγμάτων του ανθρώπινου νου, της θεωρίας της εξέλιξης και της ανακάλυψης του DNA, ήταν μαζί στον ίδιο χώρο στις Σπέτσες, στην Ελλάδα. Η ανταπόδοση της πρόσκλησης Είχα το προνόμιο και την τιμή να επισκεφτώ τον Ιούλιο του 2017, προσκεκλημένος του, τα εργαστήρια του ερευνητικού κέντρου Cold Spring Harbor Laboratory στις Η.Π.Α. και να ξεναγηθώ στο Κέντρο Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής “Watson School of Biological Sciences” πρωτοπόρο διεθνώς για τις έρευνες στην Γενετική. Τα εργαστήρια CSHL συνιστούν ένα Πανεπιστήμιο Διδακτορικών Διατριβών και πρωτοποριακής έρευνας ειδικά για το DNA, στο οποίο έχουν πραγματοποιήσει την έρευνα τους για το μόριο της ζωής εκατοντάδες μεταπτυχιακοί φοιτητές και ερευνητές μεταξύ των οποίων οκτώ κάτοχοι Nobel. Η έρευνα των για το DNA που οδήγησε στο Nobel πραγματοποιήθηκε στο ερευνητικό κέντρο. Το Cold Spring Harbor Laboratory, όπου ανακαλύπτονται και μελετώνται τα μυστικά του DNA, οφείλει την αίγλη του στον Watson. Ήταν ο πρώτος Πρύτανης (Chancellor) του Πανεπιστημίου CSHL ο ιδρυτής του Κέντρου Μοριακής Βιολογίας και Γενετικής για το DNA και ο εμπνευστής και πρώτος επικεφαλής του Human Genome Project για την αποκωδικοποίηση του ανθρώπινου γονιδιώματος. Ο James Watson με ξενάγησε προσωπικά σε ιστορικά αρχεία της κοσμογονικής ανακάλυψης της Διπλής Έλικας του DNA, μεταξύ των οποίων το Nobel του 1962, το σημαντικότερο του 20ού αιώνα, και διέθεσε το χρόνο του σε εκτεταμένη συζήτηση, όπου οι απόψεις του για την γενετική, την έρευνα και την αξιοποίησή της για την διεθνή Ειρήνη αποτελούν μια παρακαταθήκη. Η ξενάγηση έγινε τόσο στο εργαστήριό του όσο και στην οικία του στο CSHL, ένα χώρο ιστορίας και τέχνης, όπου με δέχθηκε με την σύζυγό του. Οφείλω να ομολογήσω ότι η τιμή που αισθάνθηκα από την πρόσκληση και την ξενάγηση δεν περιγράφεται! Η αγάπη και η υποστήριξη για την Ελλάδα Ο James Watson είναι μεγάλος Φιλέλληνας! Ήταν ο πρώτος μεταξύ δεκαπέντε κατόχων Nobel που υπέγραψε το 2015 επιστολή προς την Ευρωπαϊκή Ηγεσία – γνωστή και ως SUPPORT FOR GREECE Petition – για την υποστήριξη της Ελλάδας και των Πανεπιστημίων της. Αποτέλεσμα της επιστολής και σε συνεργασία με το Υπουργείο Παιδείας ήταν η δημιουργία του Ελληνικού Ιδρύματος Έρευνας και Καινοτομίας με σκοπό τη χρηματοδότηση της έρευνας στην Ελλάδα και των νέων Επιστημόνων. Η επιστολή των κατόχων Nobel στην Ευρωπαϊκή Ηγεσία ήταν αποτέλεσμα πρωτοβουλίας δικής μου με την προτροπή του Καθηγητή Ιατρικής του Πανεπιστημίου Χαϊδελβέργης στη Γερμανία, Harald zur Hausen, κατόχου Nobel Ιατρικής και Φυσιολογίας. Το 2012 πάλι, ο James Watson, είχε προσυπογράψει επιστολή υποστήριξης της Ελλάδας 21 κατόχων Nobel η οποία είχε σταλεί στην Ευρωπαϊκή Ηγεσία και είχε στείλει προσωπική επιστολή στον Πρόεδρο των ΗΠΑ, Barack Obama, με την οποία ζητούσε την άμεση υποστήριξη της Χώρας μας. Ο James Watson στην μεγαλοφυΐα του είναι απλός, προσιτός και χαίρεται να συζητά και να συμβουλεύει τους νέους ερευνητές. Οι επόμενες γενεές θα αναφέρονται τιμητικά στην Ελλάδα, την οποία ο κορυφαίος ερευνητής τίμησε με την υποστήριξή του και τη συμμετοχή του σε Συνέδρια της Χώρας μας, αποδεχόμενος την πρόσκληση. Το 1966 στις Σπέτσες με τον Francis Crick, το 2011 στην Πάτρα και το 2016 στις Σπέτσες προσκεκλημένος στις δυο τελευταίες επισκέψεις του από το ΜΠΣ “Ιατρική Χημεία” του Πανεπιστημίου Πατρών, όπου ήταν και το Τιμώμενο πρόσωπο. Η επίσκεψη μου στο Cold Spring Harbor Laboratory, έναν μοναδικό χώρο Έρευνας και Καινοτομίας στη μοριακή βιολογία και γενετική, ήταν μια ανεπανάληπτη εμπειρία ζωής. Η ανακάλυψη της Διπλής Έλικας DNA είναι ίσως το σημαντικότερο βήμα του ανθρώπου όπως από πολλούς θεωρείται μετά την ανακάλυψη της φωτιάς και του τροχού! Ο James Watson μαζί με τον Francis Crick τοποθετούνται στο πάνθεον των πρωτοπόρων που με το έργο τους συνέβαλλαν στα καθοριστικά βήματα της ανθρωπότητας δίπλα στους Αρχιμήδη, Δημόκριτο, Αριστοτέλη, Πλάτωνα, και άλλους κορυφαίους για τα επιτεύγματα του ανθρώπινου νου! https://physicsgg.me/2020/04/25/%cf%84%ce%b6%ce%ad%ce%b9%ce%bc%cf%82-%ce%b3%ce%bf%cf%85%cf%8c%cf%84%cf%83%ce%bf%ce%bd-%ce%bf-%ce%ac%ce%bd%ce%b8%cf%81%cf%89%cf%80%ce%bf%cf%82-%cf%80%ce%bf%cf%85-%ce%ac%ce%bb%ce%bb%ce%b1%ce%be%ce%b5/

Το Victory Rocket ξεκίνησε από το Baikonur. Σύμφωνα με το πρόγραμμα πτήσεων προς τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό, σήμερα, 25 Απριλίου 2020, στις 04:51:41 ώρα Μόσχας, το όχημα εκτόξευσης Soyuz-2.1a με το διαστημικό σκάφος ανάπτυξης Progress MS-14 ξεκίνησε από την πλατφόρμα Baikonur Cosmodrome No. 31 και παραγωγή RSC Energia. Σύμφωνα με πληροφορίες τηλεμετρίας, μετά από 8 λεπτά 48 δευτερόλεπτα, καταγράφηκε ο κανονικός διαχωρισμός του πλοίου από το τρίτο στάδιο του μεταφορέα. Το όχημα εκτόξευσης Soyuz-2.1a, που ονομάστηκε Victory Rocket, ξεκίνησε με επιτυχία το ρωσικό διαστημικό σκάφος σε τροχιά. Οι ειδικοί της κύριας επιχειρησιακής ομάδας για τη διαχείριση πτήσεων του ρωσικού τμήματος του Διεθνούς Διαστημικού Σταθμού στο Κορολέφ ξεκίνησαν τη διαχείριση πτήσεων. Η πτήση του φορτηγού πλοίου Progress MS-14 προς το ISS θα πραγματοποιηθεί σύμφωνα με το "εξαιρετικά γρήγορο" σχήμα δύο στροφών και θα διαρκέσει λίγο περισσότερο από τρεις ώρες - η αποβάθρα έχει προγραμματιστεί για τις 08:12 ώρα Μόσχας. Η πρόσδεση στο συνολικό διαμέρισμα της μονάδας Zvezda του ρωσικού τμήματος προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί αυτόματα υπό την επίβλεψη ειδικών από την Κύρια Ομάδα Ελέγχου Πτήσης Επιχειρήσεων (GOGU) και τα μέλη του πληρώματος της Ρωσικής αποστολής ISS-63 - κοσμοναύτες των Roscosmos Anatoly Ivanishin και Ivan Wagner. Η ζωντανή μετάδοση θα είναι διαθέσιμη στην ενότητα "Online Broadcasts" από τις 07:45 ώρα Μόσχας. Το διαστημικό σκάφος θα παραδώσει περισσότερους από δύο τόνους φορτίου για διάφορους σκοπούς στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό: 650 kg καυσίμου και 46 kg συμπιεσμένων αερίων. Υπάρχουν 1,35 τόνοι φορτίου στο διαμέρισμα φορτίου, συμπεριλαμβανομένων δοχείων με τρόφιμα, φάρμακα, είδη υγιεινής και υγιεινής για το πλήρωμα, καθώς και αναλώσιμος εξοπλισμός για τα αερομεταφερόμενα συστήματα ISS, όργανα για τη διεξαγωγή επιστημονικών πειραμάτων και νερό. https://www.energia.ru/ru/news/news-2020/news_04-25.html

Το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble γιόρτασε τα 30ά γενέθλιά του με μια νέα εντυπωσιακή φωτογραφία. Το διαστημικό τηλεσκόπιο «Χαμπλ» (Hubble), του οποίου οι εμβληματικές φωτογραφίες έχουν αναθεωρήσει τις γνώσεις μας για το Σύμπαν, γιόρτασε σήμερα τα 30 χρόνια λειτουργίας του με μια νέα εντυπωσιακή φωτογραφία. Η φωτογραφία που δόθηκε στη δημοσιότητα και τραβήχτηκε με την κάμερα Wide Field 3 του τηλεσκοπίου, απεικονίζει τα νεφελώματα NGC 2014 και NGC 2020, τα οποία από κοινού απαρτίζουν μια τεράστια περιοχή δημιουργίας άστρων στο γειτονικό γαλαξία Μεγάλο Μαγγελανικό Νέφος, σε απόσταση περίπου 163.000 ετών φωτός από τη Γη. Η εικόνα βαφτίστηκε «Κοσμικός Ύφαλος», επειδή θυμίζει βυθό θάλασσας και το φως της προέρχεται, μεταξύ άλλων, από πολύ φωτεινά μεγάλα άστρα, δεκαπλάσια από τον Ήλιο μας. Το μικρότερο γαλαζωπό νεφέλωμα της φωτογραφίας έχει διαμορφωθεί από ένα άστρο μαμούθ (της κατηγορίας Wolf-Rayet) με φωτεινότητα περίπου 200.000 μεγαλύτερη του Ήλιου και μάζα 15 φορές μεγαλύτερη. Το τηλεσκόπιο, μια κοινή αποστολή της αμερικανικής (NASA) και της ευρωπαϊκής διαστημικής υπηρεσίας (ESA), είχε εκτοξευθεί στις 24 Απριλίου 1990 και είχε τεθεί σε τροχιά από το διαστημικό λεωφορείο Discovery. Έκτοτε έχει φέρει πραγματική επανάσταση στην αστρονομία, ενώ με τις φωτογραφίες του έχει κάνει το Σύμπαν πιο προσιτό και γοητευτικό από κάθε άλλη φορά για το ευρύ κοινό. Το τηλεσκόπιο έχει κάνει έως τώρα περίπου 1,4 εκατομμύρια παρατηρήσεις, από τις οποίες έχουν προκύψει περισσότερες από 17.000 επιστημονικές δημοσιεύσεις. https://www.kathimerini.gr/1075299/gallery/epikairothta/episthmh/to-diasthmiko-thleskopio-hubble-giortase-ta-30a-gene8lia-toy-me-mia-nea-entypwsiakh-fwtografia

Η μεγάλη διαμάχη. «Δεν έχει καμιά σημασία πόσο όμορφη είναι μια θεωρία, ή πόσο έξυπνος είναι αυτός που την διαμόρφωσε, ή ακόμη και πιο είναι το όνομά του. Αν διαφωνεί με τα πειραματικά δεδομένα ή την παρατήρηση, τότε είναι σίγουρα λάθος. Τελεία και παύλα.» Richard Feynman (1918-1988) Σαν σήμερα, πριν από 100 χρόνια, πραγματοποιήθηκε το επονομαζόμενο “Great Debate” που αφορούσε την έκταση του Σύμπαντος. Τα προηγούμενα μερικά χρόνια είχε ήδη γίνει αντιληπτό ότι ο Ήλιος δεν βρίσκονταν στο κέντρο του Γαλαξία αλλά ταξίδευε κι αυτός στο διάστημα μαζί με τα δισεκατομμύρια άλλα άστρα που σχηματίζουν την αστρική μας πολιτεία. Από καιρό, επίσης, είχαν εντοπιστεί στον ουρανό και ορισμένες φωτεινές νεφελώδεις κηλίδες που μερικοί επιστήμονες υποστήριζαν ότι ήταν τεράστιες συγκεντρώσεις άστρων. Άλλοι πάλι έλεγαν «Αδύνατον, το Σύμπαν δεν μπορεί να είναι τόσο πελώριο». Τις δύο διαφορετικές αυτές απόψεις κλήθηκαν να παρουσιάσουν και να υποστηρίξουν μπροστά σ’ ένα ευρύτερο κοινό ο Harlow Shapley (1885-1972) και ο Heber Curtis (1872-1942). Η μεγάλη αυτή διαμάχη ιδεών οργανώθηκε στις 26 Απριλίου του 1920 στο Ινστιτούτο Σμιθσόνιαν της Ουάσιγκτον από την Εθνική Ακαδημία Επιστημών των ΗΠΑ. Ο Σάπλεϋ υποστήριζε την ύπαρξη ενός τεράστιου Γαλαξία που περιελάμβανε στο εσωτερικό του ακόμη και τους «νεφελοειδείς», ενώ ο Κέρτις υποστήριζε ότι είχαμε να κάνουμε με έναν μικρό σχετικά Γαλαξία και ότι οι «νεφελοειδείς» ήσαν παρόμοια αστρικά νησιά πέρα και μακριά από το δικό μας. Όπως συμβαίνει συνήθως σε τέτοιες περιστάσεις και οι δύο επιστήμονες είχαν και δίκιο και άδικο. Γιατί σύντομα αποκαλύφτηκε ότι και ο Γαλαξίας μας είναι πραγματικά τεραστίων διαστάσεων αλλά και ότι το Σύμπαν είναι ακόμη πιο τεράστιο περιλαμβάνοντας μέσα του δισεκατομμύρια γαλαξίες σαν τον δικό μας. Στις 6 Οκτωβρίου του 1923, με την ραγδαία εξέλιξη της φωτογραφικής τέχνης και με την βοήθεια του τεράστιου για την εποχή εκείνη τηλεσκόπιου με κάτοπτρο διαμέτρου 2,5 μέτρων στο Όρος Γουίλσον στην Καλιφόρνια, ο αστρονόμος Edwin Hubble (1889-1953) κατόρθωσε να φωτογραφήσει μεμονωμένα άστρα στον νεφελοειδή της Ανδρομέδας επιβεβαιώνοντας έτσι την άποψη ότι επρόκειτο για έναν απόμακρο αστρικό κόσμο, έναν άλλον διαφορετικό γαλαξία από τον δικό μας. Τον Φεβρουάριο του 1924 ο Χαμπλ ανακοίνωσε την ανακάλυψή του στον Σάπλεϋ μ’ ένα σύντομο σημείωμα, ενώ λίγο αργότερα στο Συνέδριο της Αμερικανικής Ένωσης για την Προώθηση της Επιστήμης έγινε και η πρώτη επίσημη γνωστοποίηση της ανακάλυψης. Την πρωτοχρονιά του 1925 στο Συνέδριο της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρείας ο Χάμπλ έδωσε τις λεπτομέρειες των παρατηρήσεών του πως ο νεφελοειδής της Ανδρομέδας ήταν μία τεράστια πολιτεία δισεκατομμυρίων άστρων έξω και πέρα από τον δικό μας Γαλαξία. Γιατί μόλις ο Χάμπλ φωτογράφησε ορισμένα μεταβλητά άστρα στον νεφελοειδή αυτόν ανακάλυψε ότι βρίσκονταν πάνω από δύο εκατομμύριο έτη φωτός μακριά μας (με σημερινές μετρήσεις), αν και οι αρχικοί του υπολογισμοί ήσαν πολύ μικρότεροι (900.000 ε.φ.). Οπότε και οι νεφελοειδείς αποδείχτηκαν ότι είναι πέρα και μακριά από τον δικό μας Γαλαξία, αυτόνομοι και απόμακροι γαλαξίες σαν τον δικό μας. Έτσι η ανακάλυψη του Χαμπλ μας απεκάλυψε μέσα σε μια νύχτα ότι το Σύμπαν ήταν πολύ πιο τεράστιο απ’ ότι μπορούσαμε να φανταστούμε μέχρι τότε. Σκεφτείτε ότι το φως από τον γαλαξία της Ανδρομέδας που φτάνει τώρα στη Γη μας ξεκίνησε το ταξίδι του προς τα εδώ πριν από 2,5 εκατομμύρια χρόνια, πολύ πριν ο άνθρωπος περπατήσει πάνω σ’ αυτόν τον πλανήτη. Η «διαμάχη» των ιδεών αυτών δεν σταμάτησε εκεί, αφού ενέπλεξε άμεσα ακόμη και τον Albert Einstein (1879-1955) και το πρώτο σύγχρονο μοντέλο που είχε δημιουργήσει για το Σύμπαν και το οποίο βασίζονταν στη Γενική Θεωρία της Σχετικότητας την οποία ο Αϊνστάιν είχε παρουσιάσει για πρώτη φορά στην Πρωσική Ακαδημία Επιστημών τον Νοέμβριο του 1915. Την εποχή εκείνη το επικρατέστερο μοντέλο του Σύμπαντος ήταν Νευτώνειο αμετάβλητο και αιώνιο, κάτι που κι ο ίδιος ο Αϊνστάιν δέχονταν ως την πραγματική φύση του Σύμπαντος παρ’ όλο που οι εξισώσεις του έδειχναν το αντίθετο. Γι’ αυτό το 1917 ο Αϊνστάιν θεώρησε ότι θα ‘πρεπε να προσθέσει στις εξισώσεις αυτές έναν πρόσθετο παράγοντα που ονόμασε κοσμολογική σταθερά και η οποία συμβολίζεται με το ελληνικό γράμμα «λάμδα». Η σταθερά αυτή δημιουργούσε μια απωστική δύναμη η οποία αντιστέκονταν στην κοσμική βαρύτητα, κι έτσι οι εξισώσεις του Αϊνστάιν παρουσίαζαν πλέον ένα σφαιρικό, κλειστό, στατικό Σύμπαν τεσσάρων διαστάσεων. Η προσθήκη αυτή δεν του άρεσε καθόλου γιατί «ασχήμυνε» τις όμορφες και κομψές εξισώσεις της Γενικής Σχετικότητας, εν τούτοις θεώρησε ότι δεν μπορούσε να κάνει διαφορετικά, γιατί μη ξεχνάτε ότι βρισκόμασταν 12 χρόνια προτού ο Χαμπλ αποδείξει την ύπαρξη χιλιάδων γαλαξιών που απομακρύνονταν ο ένας από τον άλλο. Μερικά χρόνια αργότερα ο Ρώσος μαθηματικός Alexander Friedmann (1888-1925) απέδειξε το 1922 ότι, με βάση την επίλυση των εξισώσεων της Γενικής Σχετικότητας που είχε κάνει, η κοσμολογική σταθερά, την οποία είχε προσθέσει ο Αϊνστάιν στις εξισώσεις του, δεν χρειάζονταν. Η λύση μάλιστα των εξισώσεων της Γενικής Σχετικότητας από τον Φρήντμαν και το μοντέλο του περιέγραφαν ένα ομογενές, ισότροπο και διαστελλόμενο Σύμπαν (σε τρεις μάλιστα εκδοχές) το οποίο ο Αϊνστάιν απέρριψε. Συγχρόνως με τον Φρήντμαν, και ανεξάρτητα απ’ αυτόν, ένας άγνωστος τότε Βέλγος ιερέας και μαθηματικός, ο Georges Lemaître (1894-1966), διαπίστωσε κι αυτός ότι η επίλυση των εξισώσεων της Γενικής Σχετικότητας παρουσίαζαν ένα Σύμπαν που δεν ήταν στατικό αλλά διαστελλόμενο. Βασιζόμενος στην ύπαρξη ενός διαστελλόμενου Σύμπαντος, όπως έβλεπε ότι συνέβαινε από την επίλυση των εξισώσεων του Αϊνστάιν, ο Λεμέτρ φαντάστηκε την εποχή όταν το Σύμπαν θα έπρεπε να ήταν συμπιεσμένο σε μια υπέρπυκνη μάζα, μικρότερη σε μέγεθος ακόμη και από τον πυρήνα ενός ατόμου. Μια κοσμική «μοναδικότητα χωρίς παρελθόν», «μια μέρα χωρίς χθες», όταν το Σύμπαν ήταν απείρως μικρό και απείρως καμπύλο, με όλη την ύλη και την ενέργειά του περιορισμένη σ’ ένα και μοναδικό μαθηματικό σημείο, σ’ ένα «αρχέγονο άτομο». Και η νέα όμως αυτή θεώρηση του Σύμπαντος, που δημοσιεύτηκε το 1927, απορρίφθηκε και πάλι από τον Αϊνστάιν, αν και η θεώρηση αυτή των Λεμέτρ και Φρήντμαν αποτελεί σήμερα το θεμέλιο της σύγχρονης αντίληψης που έχουμε για τη γέννηση του Σύμπαντος με μια Μεγάλη Έκρηξη. Την ίδια περίπου περίοδο, το 1912, είχε αρχίσει και η πειραματική απόδειξη ότι το Σύμπαν διαστέλλεται με τις παρατηρήσεις του αστρονόμου Vesto Slipher (1975-1969) που είχε πρώτος εντοπίσει την μετατόπιση των φασματικών γραμμών των γαλαξιών και ο οποίος στα επόμενα μερικά χρόνια μελέτησε τα φάσματα 40 περίπου γαλαξιών. Οι πρώτες αυτές παρατηρήσεις συνεχίστηκαν αργότερα από τον Έντουιν Χαμπλ και τον Milton Humason (1891-1972) με αποτέλεσμα στα τέλη της δεκαετίας του 1920 να τους επιτρέψει να αποδείξουν ότι όλοι οι γαλαξίες φαίνονται να απομακρύνονται συνεχώς από μας σαν να δραπετεύουν από το κέντρο μιας τεράστιας έκρηξης με ταχύτητες ανάλογες με την απόστασή τους επιβεβαιώνοντας έτσι την θεώρηση του Σύμπαντος των Φρήντμαν-Λεμέτρ. Σύμφωνα με την ανακάλυψη του Χαμπλ, αν ένας γαλαξίας απέχει διπλάσια απόσταση από έναν άλλο τότε αυτός απομακρύνεται με διπλάσια ταχύτητα, κοκ. Η διαπίστωση αυτή είναι σήμερα γνωστή ως «Νόμος του Hubble», αν και στην ουσία πρόκειται απλώς για έναν απλό περιγραφικό κανόνα. Ο κανόνας όμως αυτός υπονοεί επίσης ότι κάποτε στο παρελθόν όλο το Σύμπαν ήταν συμπιεσμένο σε μια μοναδική υπέρπυκνη μάζα ενέργειας που ο Λεμέτρ ονόμαζε «Κοσμικό Άτομο» Έτσι στις 3 Φεβρουαρίου 1931 στη συνέντευξη τύπου που έδωσε ο Αϊνστάιν στο Αστεροσκοπείο Ουίλσον αναγκάστηκε να παραδεχτεί ότι η προσθήκη της κοσμολογικής σταθεράς στις εξισώσεις του «ήταν το μεγαλύτερο λάθος της ζωής του» και ότι η Θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης ήταν σωστή. Δύο μάλιστα χρόνια αργότερα, στο ίδιο ακριβώς Αστεροσκοπείο, μετά από μία διάλεξη που έδωσε εκεί ο Λεμέτρ, αναφερόμενος στη θεωρία της Μεγάλης Έκρηξης ο Αϊνστάιν είπε ότι: «πρόκειται για την ομορφότερη και πιο ικανοποιητική εξήγηση της δημιουργίας που έχω ακούσει στη ζωή μου». https://physicsgg.me/2020/04/26/%ce%b7-%ce%bc%ce%b5%ce%b3%ce%ac%ce%bb%ce%b7-%ce%b4%ce%b9%ce%b1%ce%bc%ce%ac%cf%87%ce%b7/