Δροσος Γεωργιος

Ανακάλυψη «ακραίου» εξωπλανήτη από το Cheops του ΕΟΔ Ένα νέο, κοντινό πλανητικό σύστημα που περιλαμβάνει έναν από τους θερμότερους και πιο «ακραίους» εξωπλανήτες που είναι γνωστοί ως τώρα, τον WASP-189b, ανακάλυψε η αποστολή Cheops του ΕΟΔ. Το Cheos (Characterising Exoplanet Satellite), το οποίο εκτοξεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2019, είναι σχεδιασμένο για την παρατήρηση κοντινών άστρων που θεωρείται πως «φιλοξενούν» πλανήτες. Μέσω μετρήσεων ακριβείας στα επίπεδα του φωτός που προέρχονται από αυτά τα συστήματα, καθώς οι πλανήτες περιστρέφονται γύρω από τα άστρα, το Cheops μπορεί να κατηγοριοποιήσει αυτούς τους πλανήτες- και στη συνέχεια να βοηθήσει στην εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με το πώς σχηματίζονται και εξελίσσονται. Η νέα ανακάλυψη έχει να κάνει με έναν αποκαλούμενο «υπερ-θερμό Δία», υπό την ονομασία WASP-189b. Οι πλανήτες αυτοί είναι γίγαντες αερίων σαν τον Δία, ωστόσο βρίσκονται πολύ πιο κοντά στο άστρο τους, και ως εκ τούτου έχουν πολύ ακραίες θερμοκρασίες. Ο WASP-189b βρίσκεται 20 φορές πιο κοντά στο άστρο του από ό,τι η Γη στον ήλιο, και πραγματοποιεί μια πλήρη περιστροφή σε μόλις 2,7 ημέρες. Το άστρο του είναι πολύ μεγαλύτερο και πολύ πιο θερμό από τον ήλιο, οπότε εμφανίζεται να έχει γαλάζια λάμψη. «Μόνο λίγοι πλανήτες είναι γνωστοί γύρω από τόσο θερμά άστρα, και αυτό το σύστημα είναι μακράν το φωτεινότερο» είπε η Μόνικα Λεντλ του University of Geneva στην Ελβετία. «Το WASP-189b είναι επίσης ο φωτεινότερος θερμός Δίας που μπορούμε να παρατηρήσουμε, καθώς διέρχεται μππροστά ή πίσω από το σύστημά του, κάτι που κάνει πραγματικά ενδιαφέρον το όλο σύστημα». Η θερμοκρασία στον πλανήτη υπολογίζεται στους 3.200 βαθμούς Κελσίου, κάτι που καθιστά τον WASP-189b έναν από τους θερμότερους και πιο «ακραίους» γνωστούς πλανήτες- εντελώς διαφορετικό από τους πλανήτες στο ηλιακό μας σύστημα. Σε τέτοιες θερμοκρασίες, ακόμα και μέταλλα όπως ο σίδηρος λιώνουν και μετατρέπονται σε αέριο. https://www.naftemporiki.gr/story/1641048/anakalupsi-akraiou-eksoplaniti-apo-to-cheops-tou-eod

Ανακαλύφθηκε ο πρώτος εξωγαλαξιακός πλανήτης. Ονομάζεται M51-ULS-1b και βρίσκεται στον γαλαξία της Δίνης. Όλες οι ανακαλύψεις των εξωπλανητών που ανακοινώνονται εδώ και χρόνια αναφέρονται σε εξωπλανήτες που βρίσκονται μέσα στο γαλαξία μας. Τίθεται λοιπόν το ερώτημα: οι γαλαξίες πέρα από τον δικό μας φιλοξενούν πλανητικά συστήματα; Η λογική μας λέει πως η απάντηση πρέπει να είναι σίγουρα καταφατική. Όμως η ερώτηση πρέπει να απαντηθεί επιστημονικά αποδεικνύοντας την ύπαρξή τους. Για πρώτη φορά οι αστρονόμοι το 2018 βρήκαν ενδείξεις για εξωπλανήτες σε έναν γαλαξία που απέχει απόσταση 3,8 δισεκατομμύρια έτη φωτός από τη Γη Probing Planets in Extragalactic Galaxies Using Quasar Microlensing https://arxiv.org/abs/1802.00049 Μια διαφορετική μέθοδος ανίχνευσης εξωγαλαξιακών πλανητικών συστημάτων προτείνεται στην εργασία με τίτλο «M51-ULS-1b: The First Candidate for a Planet in an External Galaxy», όπου μάλιστα αναφέρεται και η ανίχνευση του πρώτου εξωγαλαξιακού πλανήτη, του M51-ULS-1b. Πρόκειται για έναν εξωπλανήτη στον γαλαξία της Δίνης (ή Μ51) που απέχει από τη Γη 23 εκατομμύρια έτη φωτός. Ο M51-ULS-1b περιφέρεται γύρω από μια λαμπερή πηγή ακτίνων Χ, υπόλειμμα κάποιου άστρου (αστέρας νετρονίων ή μαύρη τρύπα) προκαλώντας βραχύβιες εκλείψεις. Όταν ο πλανήτης περνάει μπροστά από την πηγή ακτίνων Χ μειώνεται η φωτεινότητα που παρατηρείται από την Γη. Το μέγεθος του ανακαλυφθέντος εξωγαλαξιακού πλανήτη είναι λίγο μικρότερο από αυτό του Ποσειδώνα, ενώ η περίοδος περιφοράς του είναι πολύ μικρή, περίπου 3 ώρες. https://physicsgg.me/2020/09/26/%ce%b1%ce%bd%ce%b1%ce%ba%ce%b1%ce%bb%cf%8d%cf%86%ce%b8%ce%b7%ce%ba%ce%b5-%ce%bf-%cf%80%cf%81%cf%8e%cf%84%ce%bf%cf%82-%ce%b5%ce%be%cf%89%ce%b3%ce%b1%ce%bb%ce%b1%ce%be%ce%b9%ce%b1%ce%ba%cf%8c%cf%82/

«Καυτός Ποσειδώνας»: Ένας «απίθανος» εξωπλανήτης, ο πρώτος μιας νέας κατηγορίας. Μία νέα κατηγορία πλανήτη, τον αποκαλούμενο «καυτό Ποσειδώνα» ανακάλυψε διεθνής ομάδα επιστημόνων, εντοπίζοντας το πρώτο εκπρόσωπό της σε τροχιά γύρω από το άστρο LTT 9779. Όπως αναφέρεται στην ιστοσελίδα του University of Cambridge- ερευνητές του οποίου συμμετείχαν στην έρευνα- ο πλανήτης βρίσκεται τόσο κοντά στο άστρο του που το έτος του (μια περιστροφή του πλανήτη γύρω από το άστρο) διαρκεί μόλις 19 ώρες, και η θερμοκρασία φτάνει τους 1.700 βαθμούς Κελσίου. Αυτές οι θερμοκρασίες παρέχουν ένα μοναδικό «εργαστήριο» για τη μελέτη της χημείας των πλανητών εκτός του ηλιακού μας συστήματος. Αν και ο πλανήτης αυτός έχει βάρος διπλάσιο του Ποσειδώνα, είναι επίσης ελαφρώς μεγαλύτερος και έχει παρόμοια πυκνότητα. Ως εκ τούτου, ο LTT 9779b εκτιμάται πως έχει έναν γιγαντιαίο πυρήνα μάζας περίπου 28πλάσιας αυτής της Γης, και μια ατμόσφαιρα που αποτελεί περίπου το 9% της συνολικής πλανητικής μάζας. To ίδιο το σύστημα είναι ηλικίας περίπου δύο δισεκατομμυρίων ετών, και λόγω της τρομερής ακτινοβολίας ένας τέτοιος πλανήτης δεν θα περίμενε κανείς να μπορεί να κρατήσει την ατμόσφαιρά του για τόσο πολύ- και ως εκ τούτου είναι αίνιγμα το πώς μπορεί να υπάρχει ένα τέτοιο, απίθανο σύστημα. Τα αποτελέσματα της έρευνας παρουσιάζονται στο Nature Astronomy. Ο LTT 9779 είναι ένα άστρο σαν τον ήλιο μας, σε απόσταση 260 ετών φωτός (κοντά, με βάση τα αστρονομικά δεδομένα). Είναι πλούσιο σε μέταλλα, με διπλάσιο σίδηρο στην ατμόσφαιρα σε σχέση με τον ήλιο. Αυτό θα μπορούσε να υποδεικνύει ότι ο πλανήτης αρχικά ήταν ένας πολύ μεγαλύτερος γίγαντας αερίων, από την στιγμή που αυτά τα σώματα τείνουν να σχηματίζονται κοντά σε πλανήτες με υψηλές περιεκτικότητες σε σίδηρο. Οι αρχικές παρατηρήσεις έγιναν μέσω του TESS (Transiting Exoplanet Survey Satellite), που βρίσκει πλανήτες εντοπίζοντας τις διελεύσεις τους μπροστά από τα άστρα. Το σήμα της διέλευσης επιβεβαιώθηκε στις αρχές του Νοεμβρίου του 2018, μέσω παρατηρήσεων από το ESO la Silla Observatory στη Χιλή. Ο LTT 9779b βρίσκεται στην «έρημο του Ποσειδώνα»- μια περιοχή κατά κανόνα χωρίς πλανήτες. Αν και οι παγωμένοι γίγαντες φαίνονται να αποτελούν αρκετά κοινό υποπροϊόν της διαδικασίας σχηματισμού πλανητών, αυτό δεν ισχύει τόσο κοντά στα άστρα. Οι επιστήμονες θεωρούν πως οι πλανήτες αυτοί χάνουν τις ατμόσφαιρές τους με το πέρασμα του χρόνου, και καταλήγουν ως «Ultra Short Period» πλανήτες. Η αποστολή Kepler ανακάλυψε ότι οι Ultra Short Period πλανήτες, αυτοί δηλαδή που κάνουν μια περιστροφή γύρω από το άστρο τους σε μία ημέρα ή λιγότερο, έρχονται κυρίως στη μορφή μεγάλων γιγάντων αερίων ή μικρών βραχωδών πλανητών. Τα μοντέλα δείχνουν πως πλανήτες σαν τον LTT 9779b θα έπρεπε να έχουν χάσει τις ατμόσφαιρές τους. Ωστόσο οι μεγάλοι γίγαντες αερίων έχουν ισχυρά βαρυτικά πεδία που μπορούν να συγκρατούν τις ατμόσφαιρές τους- οπότε υπάρχει έλλειψη πλανητών στις διαστάσεις του Ποσειδώνα σε αυτή την κατηγορία. «Τα μοντέλα πλανητικής δομής μας λένε ότι ο πλανήτης είναι ένας κόσμος στον οποίο κυριαρχεί ένας γιγαντιαίος πυρήνας, αλλά θα έπρεπε να υπάρχουν ατμοσφαιρικά αέρια με μάζα 2-3 φορές αυτή της Γης» είπε ο καθηγητής Τζέιμς Τζένκινς, του Universidad de Chile, που ηγήθηκε της ομάδας. «Αλλά αν το άστρο είναι τόσο παλιό, γιατί υπάρχει ατμόσφαιρα εξαρχής; Αν ο LTT 9779b άρχισε ως γίγαντας αερίων, τότε μια διαδικασία ονόματι Roche Lobe Overflow θα μπορούσε να είχε μεταβιβάσει σημαντικές ποσότητες ατμοσφαιρικων αερίων στο άστρο» πρόσθεσε. Στη διαδικασία αυτή ένας πλανήτης φτάνει τόσο κοντά στο άστρο που η ισχυρότερη βαρύτητα του άστρου μπορεί να αιχμαλωτίσει τα εξώτερα στρώματα του πλανήτη, με αποτέλεσμα τη μείωση της μάζας του. Κάποια μοντέλα υποδεικνύουν αποτελέσματα παρόμοια με αυτά του συστήματος LTT 9779, μα απαιτούνται περαιτέρω έρευνες. «Επίσης, μπορεί ο LTT 9779b να έφτασε αργά στην παρούσα τροχιά του, και έτσι να μην υπήρξε χρόνος για να χάσει την ατμόσφαιρά του. Συγκρούσεις με άλλους πλανήτες στο σύστημα μπορεί να τον έσπρωξαν προς τα μέσα, προς το άστρο. Από τη στιγμή που είναι ένας τόσο μοναδικός και σπάνιος κόσμος, τα πιο εξωτικά σενάρια μπορεί να είναι πιθανά» πρόσθεσε ο Τζένκινς. https://www.naftemporiki.gr/story/1638885/kautos-poseidonas-enas-apithanos-eksoplanitis-o-protos-mias-neas-katigorias

«π-Γη»: Ανακαλύφθηκε εξωπλανήτης με έτος διάρκειας 3,14 μέρες. Οι αστρονόμοι ανακάλυψαν έναν εξωπλανήτη που ονόμασαν «π-Γη» επειδή έχει μέγεθος ανάλογο του δικού μας πλανήτη και ολοκληρώνει μία περιφορά γύρω από το άστρο του κάθε 3,14 μέρες. Αυτή η διάρκεια του έτους του παραπέμπει στη μαθηματική σταθερά «π», που είναι ο λόγος της περιφέρειας προς τη διάμετρο ενός κύκλου και, με ακρίβεια οκτώ δεκαδικών ψηφίων, ισούται με 3,14159265. Οι πρώτες ενδείξεις για τον συγκεκριμένο πλανήτη με την ονομασία K2-315b είχαν βρεθεί από το αμερικανικό διαστημικό τηλεσκόπιο «Κέπλερ» το 2017 και η επιβεβαίωση έγινε τώρα με το δίκτυο των επίγειων τηλεσκοπίων Speculoos στην έρημο Ατακάμα της Χιλής και στις ΗΠΑ. Οι επιστήμονες, με επικεφαλής ερευνητές του αμερικανικού Πανεπιστημίου ΜΙΤ, έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό αστρονομίας Astronomical Journal. https://arxiv.org/pdf/2006.07308.pdf Ο εξωπλανήτης -πιθανότατα βραχώδης- έχει εκτιμώμενη ακτίνα σχεδόν ίδια με της Γης και κινείται με μεγάλη ταχύτητα 81 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο γύρω από ένα ψυχρό άστρο νάνο με μικρή μάζα, που έχει μέγεθος περίπου το ένα πέμπτο του Ήλιου. Ο πλανήτης μάλλον δεν είναι φιλόξενος για ζωή λόγω της μικρής απόστασης της τροχιάς του από το άστρο του και της υψηλής θερμοκρασίας στην επιφάνειά του. https://www.tanea.gr/2020/09/22/science-technology/p-gi-anakalyfthike-eksoplanitis-me-etos-diarkeias-314-meres/

Τέσσερις κόσμοι- ισχυροί «υποψήφιοι» για ύπαρξη εξωγήινης ζωής στο ηλιακό μας σύστημα. H ανακάλυψη φωσφίνης στα νέφη της Αφροδίτης αποτέλεσε «βόμβα» στην επιστημονική κοινότητα, αναζωπυρώνοντας τις συζητήσεις και το ενδιαφέρον περί ύπαρξης εξωγήινης ζωής στο ηλιακό μας σύστημα. Ωστόσο, πέρα από τον ιδιαίτερα αφιλόξενο αυτόν, «κολασμένο» πλανήτη υπάρχουν και άλλοι τέσσερις κόσμοι στη διαστημική μας «γειτονιά» που φαίνονται ικανοί να φιλοξενούν μορφές ζωής διαφορετικές από όσα γνωρίζουμε στη Γη. Οι τέσσερις αυτοί κόσμοι, όπως παρουσιάζονται σε σχετικό δημοσίευμα του The Conversation, είναι οι εξής: Άρης: Ο κοντινότερος στη Γη πλανήτης είναι και ένας από τους πιο παρόμοιους σε αυτήν. Έχει ημέρα 24,5 ωρών, πολικούς παγετώνες που επεκτείνονται και συρρικνώνονται με τις εποχές, και πολλά χαρακτηριστικά στην επιφάνειά του που διαμορφώθηκαν από νερό στο μακρινό του παρελθόν. Ο εντοπισμός μιας λίμνης κάτω από τους πάγους του νοτίου πόλου και μεθανίου στην ατμόσφαιρα (που αυξομειώνεται με τις εποχές και ακόμα και την ώρα της ημέρας) κάνουν τον Άρη έναν ισχυρό υποψήφιο για ύπαρξη ζωής, δεδομένου ότι το μεθάνιο μπορεί να παραχθεί από βιολογικές διαδικασίες. Γενικότερα, θεωρείται πως ο Άρης κάποτε ήταν «φιλόξενος» πλανήτης, με ένα αρκετά πιο ήπιο περιβάλλον σε σχέση με το σήμερα. Ευρώπη: Ο δορυφόρος του Δία ανακαλύφθηκε το 1610 από τον Γαλιλαίο, μαζί με τα άλλα τρία μεγαλύτερα φεγγάρια του Δία. Είναι λίγο μικρότερη από τη Σελήνη και περιστρέφεται γύρω από τον γίγαντα αερίων σε απόσταση περίπου 670.000 χλμ, μία φορά κάθε 3,5 ημέρες. Θεωρείται γεωλογικά ενεργή, όπως και η Γη, και η επιφάνειά της είναι μια παγωμένη απεραντοσύνη, κάτω από την οποία θεωρείται πως κρύβεται ένας ωκεανός σε υγρή μορφή. Τα στοιχεία περί ύπαρξής του περιλαμβάνουν θερμοπίδακες μέσα από ρωγμές, ένα αδύναμο μαγνητικό πεδίο και χαοτική μορφολογία στην επιφάνεια (πιθανότατα λόγω των ρευμάτων από κάτω). Επίσης ο πάγος μονώνει τον ωκεανό και τον προστατεύει από το ψύχος του διαστήματος, καθώς και από την ακτινοβολία. Εγκέλαδος: Ένας παγωμένος κόσμος, όπως και η Ευρώπη. Το φεγγάρι αυτό του Κρόνου προσέλκυσε έντονο επιστημονικό ενδιαφέρον μετά από την ανακάλυψη γιγαντιαίων θερμοπιδάκων κοντά στον νότιο πόλο του, που υποδεικνύουν την ύπαρξη νερού σε υγρή μορφή κάτω από τους πάγους. Στους θερμοπίδακες αυτούς έχουν εντοπιστεί επίσης οργανικά σωματίδια, καθώς και βραχώδη πυριτικά σωματίδια που μπορούν να είναι παρόντα μόνο αν το νερό του ωκεανού έρχεται σε επαφή με τον βραχώδη πυθμένα σε θερμοκρασία τουλάχιστον 90 βαθμών Κελσίου. Αυτό υποδεικνύει την πιθανή ύπαρξη υδροθερμικής δραστηριότητας που παρέχει την κατάλληλη χημεία και ενέργεια για να υποστηριχθεί ζωή. Τιτάνας: Το μεγαλύτερο φεγγάρι του Κρόνου είναι το μόνο στο ηλιακό σύστημα με ουσιαστική ατμόσφαιρα, που περιλαμβάνει μια πυκνή πορτοκαλί ομίχλη πολύπλοκων οργανικών σωματιδίων και ένα καιρικό σύστημα με μεθάνιο αντί νερού- με βροχές, ξηρασία και αμμοθύελλες. Η ατμόσφαιρα αποτελείται κυρίως από άζωτο, που είναι σημαντικό για τη δημιουργία πρωτεϊνών σε όλες τις γνωστές μορφές ζωής. Παρατηρήσεις με ραντάρ έχουν δείξει την ύπαρξη ποταμών και λιμνών υγρού μεθανίου και αιθανίου και πιθανώς την παρουσία κρυοηφαιστείων. Αυτό δείχνει πως και ο Τιτάνας έχει κάτω από την επιφάνειά του αποθέματα υγρού. Η ποικιλία των χημικών που υπάρχουν στο φεγγάρι έχει οδηγήσει σε υποθέσεις περί πιθανής ύπαρξης ζωής- η οποία, εάν υπάρχει, θα έχει εντελώς διαφορετική χημεία από ό,τι οι γήινοι οργανισμοί. https://www.naftemporiki.gr/story/1638532/tesseris-kosmoi-isxuroi-upopsifioi-gia-uparksi-eksogiinis-zois-sto-iliako-mas-sustima

Επιστήμονες «περπατούν» μέσα σε κύτταρα χάρη στην εικονική πραγματικότητα. Επιστήμονες του University of Cambridge και η εταιρεία λογισμικού ανάλυσης 3D εικόνων Lume VR δημιούργησαν το vLUME: Ένα λογισμικό εικονικής πραγματικότητας που επιτρέπει στους ερευνητές να «περπατούν» στο εσωτερικό μεμονωμένων κυττάρων και να τα αναλύουν, προκειμένου να κατανοήσουν καλύτερα θεμελιώδη προβλήματα στη βιολογία και να αναπτύξουν νέες θεραπείες για ασθένειες. Το vLUME επιτρέπει την οπτικοποίηση μικροσκοπικών δεδομένων εξαιρετικά υψηλής ανάλυσης ώστε να αναλύονται σε εικονική πραγματικότητα για σκοπούς διαφόρων ερευνών- από μελέτες μεμονωμένων πρωτεϊνών μέχρι ολόκληρων κυττάρων. Οι σχετικές λεπτομέρειες δημοσιεύτηκαν στο Nature Methods. Η μικροσκοπία εξαιρετικά υψηλής ανάλυσης καθιστά δυνατή την απόκτηση εικόνων σε νανοκλίμακα. Αυτό επέτρεψε στους ερευνητές να παρατηρούν τις μοριακές διαδικασίες καθώς λαμβάνουν χώρα. Ωστόσο υπήρχε το πρόβλημα της έλλειψης τρόπων οπτικοποίησης και ανάλυσης των δεδομένων αυτών σε τρεις διαστάσεις. «Η βιολογία λαμβάνει χώρα σε τρεις διαστάσεις, αλλά μέχρι τώρα ήταν δύσκολη η αλληλεπίδραση με τα δεδομένα σε μια 2D οθόνη υπολογιστή με ενστικτώδη και εμβυθιστικό τρόπο» είπε ο Στίβεν Λη, του Τμήματος Χημείας του Cambridge, που ηγήθηκε της έρευνας. «Δεν ήταν μέχρι που αρχίσαμε να βλέπουμε τα δεδομένα μας στην εικονική πραγματικότητα, που όλα βρέθηκαν στη θέση τους». «Το vLUMEείναι ένα επαναστατικό λογισμικό imaging που φέρνει τους ανθρώπους σε νανοκλίμακα» είπε ο Αλεξάντρ Κίτσινγκ, διευθύνων σύμβουλος της Lume. «Επιτρέπει στους επιστήμονες να οπτικοποιούν και να αλληλεπιδρούν με 3D βιολογικά δεδομένα, σε πραγματικό χρόνο όλα εντός ενός περιβάλλοντος εικονικής πραγματικότητας, για να βρουν απαντήσεις σε βιολογικά ερωτήματα ταχύτερα. Είναι ένα νέο εργαλείο για νέες ανακαλύψεις». Η εξέταση δεδομένων με αυτόν τον τρόπο μπορεί να οδηγήσει σε νέες πρωτοβουλίες και ιδέες- για παράδειγμα η Ανούσκα Χάντα- διδακτορική της ομάδας του Λη- χρησιμοποίησε το λογισμικό για να οπτικοποιήσει ένα κύτταρο του ανοσοποιητικού συστήματος από το ίδιο της το αίμα, και μετά στάθηκε μέσα στο ίδιο της το κύτταρο σε VR. «Είναι απίστευτο- σου δίνει μια εντελώς διαφορετική οπτική της δουλειάς σου» είπε σχετικά. https://www.naftemporiki.gr/story/1645898/epistimones-perpatoun-mesa-se-kuttara-xari-stin-eikoniki-pragmatikotita

Η Starlink έχει αρκετούς δορυφόρους σε τροχιά για να ξεκινήσει την δοκιμαστική διανομή Internet Το σχέδιο του Elon Musk να προσφέρει υψηλής ταχύτητας Internet σε απομακρυσμένες περιοχές χρησιμοποιώντας δορυφόρους σε τροχιά φαίνεται ότι έκανε ένα ακόμη βήμα για την πραγματοποίησή του. Πιο συγκεκριμένα, μόλις την Τρίτη που μας πέρασε η SpaceX εκτόξευσε επιτυχώς μία δέσμη 60 δορυφόρων ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των δορυφόρων του προγράμματος Starlink σε τροχιά στους 700. Αυτό, σύμφωνα με τον Elon Musk, ιδοκτήτη των SpaceX και Starlink, είναι αρκετό ώστε να ξεκινήσει η πρώτη δημόσια δοκιμή του προγράμματος. “Από την στιγμή που οι δορυφόροι λάβουν τις κατάλληλες θέσεις, θα είμαστε έτοιμοι να ξεκινήσουμε μία αρκετά ευρεία δοκιμή του προγράμματος σε περιοχές των βόρειων Ηνωμένων Πολιτειών και, ελπίζουμε, του νότιου Καναδά”, ανέφερε ο Elon Musk σε σχετική του ανάρτηση στο Twitter. “Άλλες χώρες θα ακολουθήσουν από την στιγμή που λάβουμε τις σχετικές εγκρίσεις των αρμόδιων ρυθμιστικών αρχών” πρόσθεσε ο επικεφαλής των SpaceX και Starlink. Βέβαια, ο Musk δεν ανέφερε επακριβώς πότε οι δορυφόροι θα βρεθούν “στις κατάλληλες θέσεις” με τους αστροφυσικούς του Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics να δηλώνουν στην ιστοσελίδα Ars Technica ότι δεν αποκλείεται κάτι τέτοιο να μην γίνει εφικτό έως και τον Φεβρουάριο του 2021. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Elon Musk είχε δηλώσει τον περασμένο Απρίλιο πως μία public beta έκδοση της υπηρεσίας θα ήταν έτοιμη έως το φθινόπωρο του 2020. Επίσης, τον Μάιο του 2019 είχε δηλώσει ότι μία εμπορικά βιώσιμη “αρχική” έκδοση της υπηρεσίας Starlink στις Ηνωμένες Πολιτείες θα απαιτούσε ενδεχομένως έως 400 δορυφόρους, ενώ 800 δορυφόροι θα ήταν αρκετοί για “σημαντική” παγκόσμια κάλυψη. Θα πρέπει επίσης να αναφερθεί ότι μία περιορισμένης έκτασης δοκιμή του συστήματος πραγματοποιήθηκε στην αμερικανική πολιτεία της Ουάσιγκτον τον Σεπτέμβριο, αλλά αυτή πραγματοποιήθηκε αποκλειστικά σε συνεργασία με τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις και τις υπηρεσίες πολιτικής προστασίας. Τέλικος στόχος του προγράμματος Starlink είναι να θέσει σε τροχιά έως και 42.000 δορυφόρους οι οποίοι θα “εκτοξεύουν δέσμες υψηλής ταχύτητας Internet” σε απομακρυσμένες περιοχές στις οποίες είναι δύκολο να υπάρξει επίγεια κάλυψη. Το πρόγραμμα Starlink πέρα από το τεχνολογικό ενδιαφέρον που παρουσιάζει αποτελεί και μία σοβαρή εμπορική προσπάθεια της SpaceX με τον Musk να δηλώνει στα αρχικά στάδια του προγράμματος, το 2019, ότι το πρόγραμμα θα μπορούσε να γίνει ένα σημαντικό ρεύμα εσόδων για την εταιρεία. Πάντως, υπάρχουν και αρνητικές φωνές αφού αστρονόμοι θεωρούν ότι οι δορυφόροι του προγράμματος θα μπορούσαν να θέσουν σοβαρά εμπόδια στην έρευνα του διαστήματος. https://physicsgg.blogspot.com/2020/10/starlink-internet.html

H Ευρώπη επενδύει στους υπερυπολογιστές. Σε μια προσπάθεια να πάρει το παγκόσμιο προβάδισμα στον τομέα της ανάπτυξης υπερυπογιστών, η Ευρωπαϊκή Ένωση επενδύει 8 δισ. ευρώ. Όπως μας πληροφορεί το ενημερωτικό δελτίο του Συνδέσμου Επιχειρήσεων Πληροφορικής και Επικοινωνιών Ελλάδος (ΣΕΠΕ), στόχος της Ευρώπης είναι να δημιουργηθούν υπερυπολογιστές εξακλίμακας, που θα εκτελούν πάνω από ένα πεντάκις εκατομμύριο (1018) πράξεις ανά δευτερόλεπτο, καθώς και κβαντικοί υπολογιστές και υβριδικοί υπολογιστές, που συνδυάζουν στοιχεία κβαντικής και κλασικής υπολογιστικής, οι οποίοι θα είναι σε θέση να εκτελούν λειτουργίες τις οποίες δεν είναι επί του παρόντος σε θέση να εκτελεί κανένας υπερυπολογιστής. Υπολογίζεται ότι αυτή η υποδομή υπερυπολογιστικής θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε περισσότερες από 800 ευρωπαϊκές επιστημονικές, βιομηχανικές και δημόσιες εφαρμογές. Στο πλαίσιο της στρατηγικής της για την επίτευξη αυτού του στόχου, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε έναν νέο Κανονισμό σχετικά με την κοινή επιχείρηση για την ευρωπαϊκή υπολογιστική υψηλών επιδόσεων. Ο νέος Κανονισμός αποσκοπεί στην επικαιροποίηση του προηγούμενου του 2018 για τη σύσταση της κοινής επιχείρησης ευρωπαϊκής υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων (Κοινή Επιχείρηση EuroHPC). Η Κοινή Επιχείρηση EuroHPC θα καταστήσει προσβάσιμους τους υφιστάμενους ευρωπαϊκούς πόρους υπερυπολογιστικής και κβαντικής υπολογιστικής σε όλους τους χρήστες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Σε αυτούς συμπεριλαμβάνεται ο δημόσιος τομέας και οι βιομηχανικοί χρήστες, ιδίως οι μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις, ανεξάρτητα από τον τόπο εγκατάστασης τους. Ο νέος προϋπολογισμός είναι επί του παρόντος υπό διαπραγμάτευση, αλλά θα υποστηριχθεί από το πρόγραμμα “Ορίζων Ευρώπη”, το πρόγραμμα “Ψηφιακή Ευρώπη” και τον μηχανισμό “Συνδέοντας την Ευρώπη”. Ο νέος κανονισμός για την κοινή επιχείρηση ευρωπαϊκής υπολογιστικής υψηλών επιδόσεων (Κοινή Επιχείρηση EuroHPC) προτείνεται προς έγκριση από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Οι προετοιμασίες για τη συνέχιση των δραστηριοτήτων της Κοινής Επιχείρησης από το 2021 και μετά βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη: Για παράδειγμα, έχουν επιλεγεί 20 έργα για την ανάπτυξη καινοτόμων εφαρμογών και υπηρεσιών HPC. Εφαρμογές ιατρικής, καταπολέμησης ασθενειών και προστασίας του περιβάλλοντος αναμένεται να ενισχυθούν από την έλευση συστημάτων υψηλής υπολογιστικής ισχύος. https://www.pestaola.gr/h-europi-ependyei-stous-yperypologistes/

Νανοδορυφόροι με τεχνητή νοημοσύνη για την υποστήριξη του διεθνούς εμπορίου. Δύο νανοδορυφόροι με δυνατότητες machine learning/ τεχνητής νοημοσύνης, με σκοπό την παρακολούθηση των κινήσεων των πόρων του κόσμου μας, έτσι ώστε επιχειρήσεις και κυβερνήσεις να λαμβάνουν αποφάσεις βασιζόμενες σε ορθές πληροφορίες, βρίσκονται σε τροχιά γύρω από τη Γη. Οι νανοδορυφόροι αυτοί εκτοξεύτηκαν με ρωσικό πύραυλο Σογιούζ, μαζί με άλλους δύο δορυφόρους που θα χρησιμοποιηθούν για links μεταξύ δορυφόρων. Εντάσσονται πλέον σε έναν στόλο περίπου 100 αντικειμένων σε χαμηλή τροχιά με σκοπό την παροχή δεδομένων για το εμπόριο. Οι νέες αυτές συνδέσεις επιτρέπουν σε δορυφόρους να λειτουργούν ως αναμεταδότες, στέλνοντας δεδομένα ο ένας στον άλλον και κάτω στη Γη, σε επίγειους σταθμούς, κάτι που μειώνει τον χρόνο μεταξύ συλλογής δεδομένων και παράδοσής τους στους πελάτες. Οι δορυφόροι κατασκευάστηκαν από τη Spire Global UK, εταιρεία ανάλυσης δεδομένων από δορυφόρους που παρέχει αναλύσεις και προβλέψεις για τη ναυτιλία, την αεροπλοΐα και τις προγνώσεις καιρού. Η Spire χρησιμοποιεί αυτόματα συστήματα ταυτοποίησης πάνω σε πλοία για να τα παρακολουθεί στους ωκεανούς. Το δίκτυό της λαμβάνει στοιχεία για την ταυτότητα, τη θέση, την πορεία και την ταχύτητα του κάθε σκάφους. Χάρη σε «έξυπνους» αλγορίθμους machine learning, μπορεί να προβλέπει τις τοποθεσίες των σκαφών και την εκτιμώμενη ώρα άφιξης στο λιμάνι, επιτρέποντας στις αρχές να διαχειρίζονται τις εγκαταστάσεις με ασφάλεια και στους εμπόρους να κοστολογούν/ τιμολογούν τα εμπορεύματα. Το προσωπικό της Spire σχεδίασε όλα τα υποσυστήματα και δοκίμασε τους δορυφόρους στα κεντρικά της στη Γλασκώβη. «Η Spire θέλει να βοηθά τους πελάτες μας να ξέρουν τι έρχεται μετά, ώστε να λαμβάνουν καλύτερες αποφάσεις. Αυτόν τον μήνα προχωρούμε προς τα εμπρός εκτοξεύοντας έναν αληθινό υπερυπολογιστή σε τροχιά- 1-2 teraflops- για να αναλύουμε δεδομένα σε τροχιά, χρησιμοποιώντας “έξυπνους” αλγορίθμους και machine learning» είπε ο Πίτερ Πλάτζερ, διευθύνων σύμβουλος και συνιδρυτής της Spire Global. «Αυτό θα μας επιτρέπει να δίνουμε πιο “έξυπνες” και γρήγορες αναλύσεις στους πελάτες μας για τις επιχειρηματικές τους αποφάσεις». «Αν και οι νανοδορυφόροι έχουν μέγεθος μόλις ενός κουτιού παπουτσιών, έχουν την ισχύ και τη νοημοσύνη ενός κανονικού δορυφόρου, και φέρνουν επανάσταση ως προς το πώς παρατηρούμε τον πλανήτη μας» είπε η Αμάντα Σόλογουεϊ, υπουργός Επιστημών του Ηνωμένου Βασιλείου. https://www.naftemporiki.gr/story/1641020/nanodoruforoi-me-texniti-noimosuni-gia-tin-upostiriksi-tou-diethnous-emporiou

Σμικρύνοντας τους επιταχυντές σωματιδίων. Οι επιταχυντές σωματιδίων δημιουργούν δέσμες ηλεκτρονίων, πρωτονίων και ιόντων υψηλής ενέργειας που με τη σειρά τους χρησιμοποιούνται, στην διερεύνηση των υποατομικών συστατικών της φύσης, στην παραγωγή λέιζερ ακτίνων Χ που φιλμογραφούν άτομα και μόρια κατά τη διάρκεια χημικών αντιδράσεων, στις ιατρικές συσκευές για τη θεραπεία του καρκίνου κ.λπ. Εν γένει, οι μεγαλύτεροι σε μέγεθος επιταχυντές είναι και οι ισχυρότεροι. Πρόσφατα, μια ομάδα ερευνητών από το εργαστήριο του επιταχυντού SLAC εφηύρε μια νέα κατασκευή που παρέχει 10 φορές μεγαλύτερη ενέργεια για μια δεδομένη απόσταση, σε σχέση με τους συμβατικούς επιταχυντές. Αυτό θα μπορούσε κάνει τους επιταχυντές που χρησιμοποιούνται σε συγκεκριμένες εφαρμογές κατά 10 φορές μικρότερους. Οι επιστήμονες του SLAC εφηύραν μια δομή επιταχυντή από χαλκό που θα μπορούσε να κάνει τα μελλοντικά λέιζερ ακτίνων Χ και τους επιταχυντές για ακτινοθεραπεία μικρότερα και ευκολότερα στην χρήση τους. Τροφοδοτώντας με ακτινοβολία terahertz μια μικροσκοπική κοιλότητα επιταχύνονται σωματίδια σε τεράστιες ενέργειες.. Chris Pearson / Emilio Nanni / SLAC National Accelerator Laboratory Η βασική ιδέα πίσω από τη νέα τεχνολογία είναι η χρήση ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας terahertz για την ενίσχυση της ενέργειας των σωματιδίων και περιγράφεται σε πρόσφατο άρθρο στο Applied Physics Letters [Experimental demonstration of externally driven millimeter-wave particle accelerator structure]. https://aip.scitation.org/doi/10.1063/5.0011397 Στους σημερινούς επιταχυντές, τα σωματίδια αντλούν ενέργεια από ένα πεδίο ραδιοσυχνοτήτων που τροφοδοτείται σε ειδικά διαμορφωμένες δομές επιταχυντών ή κοιλότητες [Accelerating: Radiofrequency cavities] https://home.cern/science/engineering/accelerating-radiofrequency-cavities Κάθε κοιλότητα μπορεί να προσφέρει μόνο μια περιορισμένη ενεργειακή ώθηση σε μια δεδομένη απόσταση, οπότε απαιτούνται πολύ μακριές σειρές κοιλοτήτων για την παραγωγή δεσμών σωματιδίων υψηλής ενέργειας. Η ακτινοβολία terahertz και τα ραδιοκύματα είναι και τα δύο ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία που διαφέρουν στις αντίστοιχες συχνότητες (ή μήκη κύματος). Επειδή η ακτινοβολία terahertz έχει 10 φορές μικρότερo μήκος κύματος από τα ραδιοκύματα, οι κοιλότητες σε έναν επιταχυντή terahertz μπορεί επίσης να είναι πολύ μικρότερες. Στην παραπάνω εργασία είχε μήκος μόλις μισό εκατοστό. Μάλιστα η ερευνητική ομάδα του SLAC ανέπτυξε και μια πρωτότυπη μέθοδο για την ακριβή επεξεργασία και κατασκευή αυτών των μικροσκοπικών κοιλοτήτων. Στο άμεσο μέλλον οι ερευνητές σχεδιάζουν να μετατρέψουν την εφεύρεσή τους σε «πυροβόλο» ηλεκτρονίων – μια συσκευή που θα μπορούσε να παράγει πολύ ισχυρές δέσμες ηλεκτρονίων για διάφορα πειράματα που απαιτούν τέτοιες δέσμες, για την κατασκευή νέας γενιάς λέιζερ ακτίνων Χ, αλλά και μικροσκόπια ηλεκτρονίων που θα μας επιτρέψουν να δούμε σε πραγματικό χρόνο πως λειτουργεί η φύση σε ατομικό επίπεδο. Αυτές οι δέσμες θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιηθούν και για τη θεραπεία του καρκίνου. Στην φωτογραφία φαίνεται ένα τμήμα της κατασκευής – η κοιλότητα απεικονίζεται σε μεγέθυνση στο ένθετο. Η εικόνα του ένθετου προέκυψε από ηλεκτρονικό μικροσκόπιο σάρωσης για ένα τμήμα της κοιλότητας μήκους 3,5 mm και πλάτους 280 μm στο στενότερο σημείο του. https://physicsgg.me/2020/09/25/%cf%83%ce%bc%ce%b9%ce%ba%cf%81%cf%8d%ce%bd%ce%bf%ce%bd%cf%84%ce%b1%cf%82-%cf%84%ce%bf%cf%85%cf%82-%ce%b5%cf%80%ce%b9%cf%84%ce%b1%cf%87%cf%85%ce%bd%cf%84%ce%ad%cf%82-%cf%83%cf%89%ce%bc%ce%b1%cf%84/

Πόσο μεγάλο μπορεί να είναι ένα στοιχειώδες σωματίδιο; Τα στοιχειώδη σωματίδια είναι υλικά αντικείμενα που δεν διαθέτουν εσωτερική δομή. Ωστόσο, τα λίγα σωματίδια που οι επιστήμονες θεωρούν ως στοιχειώδη εμφανίζονται με διαφορετικά φυσικά μεγέθη. Για παράδειγμα, η διαφορά των μαζών μεταξύ του ηλεκτρονίου και του κορυφαίου (top) κουάρκ είναι αντίστοιχη με την διαφορά μαζών μεταξύ ενός κουνουπιού και ενός μεγάλου ελέφαντα. Όμως, όλες αυτές οι μάζες είναι εξαιρετικά μικρές σε σύγκριση με αυτό που επιτρέπει η θεωρητική φυσική. Οι γνωστοί νόμοι της φυσικής επιτρέπουν την ύπαρξη στοιχειωδών σωματιδίων με μάζα που πλησιάζει την «μάζα Planck» : την ‘τεράστια’ μάζα των 22 μικρογραμμαρίων. Η μάζα Planck ισούται με τη μάζα του μικρότερου αντικειμένου που μπορούμε να διακρίνουμε με γυμνό οφθαλμό – για παράδειγμα έναν κόκκο σκόνης. Αν το κορυφαίο κουάρκ είχε την μάζα ενός ελέφαντα τότε το θεμελιώδες σωματίδιο με την μάζα Planck θα ζύγιζε όσο η Σελήνη! Είναι δυνατόν να υπάρχει ένα τέτοιο σωματίδιο; Οι φυσικοί δεν είναι απόλυτα σίγουροι. Σωματίδια με μάζα μικρότερη από την μάζα Plank μπορεί να είναι στοιχειώδη. Με μάζα μεγαλύτερη από αυτή του Planck μάλλον όχι. Αν στα πειράματά τους οι φυσικοί ανιχνεύσουν ένα θεμελιώδες σωματίδιο με μάζα πάνω από την κλίμακα Planck, τότε θα πρέπει να αναθεωρήσουν τις απόψεις τους για τα μεγέθη των σωματιδίων. Για το είδος της έρευνας που πραγματοποιείται στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων (LHC) τα θεμελιώδη σωματίδια θεωρούνται ότι έχουν το ίδιο μέγεθος: δεν έχουν κανένα μέγεθος και όλα θεωρούνται σημειακά με την γεωμετρική έννοια. Όταν σκεφτόμαστε καθαρά μαθηματικά, τα στοιχειώδη σωματίδια είναι εξ ορισμού παρόμοια με τα γεωμετρικά σημεία, δεν έχουν μέγεθος. Όμως, ένα στοιχειώδες σωματίδιο πάνω από την κλίμακα Planck θα βρισκόταν στο όριο μεταξύ των δυο διαφορετικών θεωριών: της κβαντομηχανικής και της γενικής θεωρίας της σχετικότητας. Η κβαντομηχανική περιγράφει αντικείμενα που είναι πολύ μικρά και η γενική θεωρία της σχετικότητας αντικείμενα που έχουν πολύ μεγάλες μάζες. Για να μελετηθεί ένα σωματίδιο που είναι μικροσκοπικό, αλλά έχει και μεγάλη μάζα χρειάζεται μια νέα θεωρία που ονομάζεται κβαντική βαρύτητα. Μαθηματικά οι φυσικοί δεν μπορούν να θεωρήσουν ένα τόσο τεράστιο σωματίδιο ως σημείο χωρίς όγκο. Πρέπει να θωρήσουν ότι συμπεριφέρεται περισσότερο ως κύμα. Η έννοια της δυικότητας σωματιδίου-κύματος γεννήθηκε πριν από έναν αιώνα. Το ηλεκτρόνιο όταν ιδωθεί ως σωματίδιο τότε θεωρείται ότι είναι σημειακό – δεν έχει φυσικό όγκο. Αν όμως ιδωθεί ως κύμα τότε εκτείνεται σε όλο τον χώρο που του διατίθεται, όπως η τροχιά γύρω από τον πυρήνα ενός ατόμου. Και οι δυο ερμηνείες είναι σωστές. Ο λόγος της μάζας προς την ακτίνα αυτών των κυμάτων είναι σημαντικός γιατί προσδιορίζει το πως αισθάνονται την επίδραση της βαρύτητας. Ένα υπερμεγέθες σωματίδιο που διαθέτει πολύ μεγάλο χώρο για να «απλωθεί» θα αισθανόταν ελάχιστα την δύναμη της βαρύτητας. Αν το ίδιο το σωματίδιο περιοριζόταν σε πολύ μικρότερο χώρο, τότε θα μπορούσε να καταρρεύσει σε μια μικροσκοπική τρύπα – η οποία θα εξατμιστεί σχεδόν αμέσως. Η κβαντική βαρύτητα είναι ζόρικη γιατί δεν υπάρχει τρόπος να την τεστάρουμε πειραματικά με την υπάρχουσα τεχνολογία. Θα χρειαζόμασταν έναν επιταχυντή 14 τάξεις μεγέθους μεγαλύτερο από τον LHC. Προς το παρόν η θεωρητική μελέτη ενός τέτοιου σωματιδίου βοηθά τους φυσικούς να ωθήσουν τους γνωστούς νόμους της φυσικής στα όριά τους. Το μοντέλο της γνωστής μας σωματιδιακής φυσικής καταρρέει όταν φτάνει στις συγκεκριμένες κλίμακες Planck. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι στο σύμπαν μας δεν υπάρχουν τέτοιες καταστάσεις. Αν θέλουμε να κατανοήσουμε μικροσκοπικά αντικείμενα με μεγάλες μάζες χρειαζόμαστε μια συνεπή θεωρία κβαντικής βαρύτητας. https://physicsgg.me/2020/09/30/%cf%80%cf%8c%cf%83%ce%bf-%ce%bc%ce%b5%ce%b3%ce%ac%ce%bb%ce%bf-%ce%bc%cf%80%ce%bf%cf%81%ce%b5%ce%af-%ce%bd%ce%b1-%ce%b5%ce%af%ce%bd%ce%b1%ce%b9-%ce%ad%ce%bd%ce%b1-%cf%83%cf%84%ce%bf%ce%b9%cf%87%ce%b5/

Νικόλας Μπαμπέτας: Διεθνής διάκριση για 14χρονο εφευρέτη που έκανε τα αντισηπτικά... αυτόματα. Μια σπουδαία διάκριση που αποτελεί παράλληλα μήνυμα για ένα ελπιδοφόρο μέλλον πέτυχε ένας 14χρονος μαθητής γυμνασίου. Ο Νικόλας Μπαμπέτας τυχαία έμαθε για τον διεθνή διαγωνισμό «Can’t touch this» που διοργανώθηκε με αφορμή την πανδημία του κοροναϊού. Αποφάσισε να συμμετάσχει. Χωρίς να ζητήσει βοήθεια είχε μια ιδέα, και επιστρατεύοντας τις γνώσεις του σχεδίασε, εκτύπωσε σε 3D, έφτιαξε τα ηλεκτρονικά κυκλώματα, προγραμμάτισε και ολοκλήρωσε ένα προϊόν που κάνει αυτόματη στη χρήση της κάθε συσκευασία αντισηπτικού, κερδίζοντας το δεύτερο βραβείο στον διαγωνισμό. Ο Νικόλας είναι ένα συνηθισμένο σημερινό παιδί. Είναι πολύ καλός μαθητής, λάτρης της ιστιοπλοΐας, ο οποίος μεταξύ άλλων λατρεύει την τεχνολογία: «Από μικρός είχα πάθος να μαστορεύω διάφορα πράγματα και στο δημοτικό αγάπησα πολύ τα μαθηματικά και την φυσική λόγω των δασκάλων που είχα», λέει ο ίδιος και συνεχίζει: «Όταν ήμουν στην Τετάρτη δημοτικού, ο πατέρας μου, μου είχε φέρει κάτι μπαταρίες με μικρά φωτάκια κι όταν μου έδειξε πώς λειτουργούν, ξετρελάθηκα. Μετά, μου έφερε μοτεράκια με μπαταρίες, καλώδια και ρόδες και φτιάξαμε ένα αυτοκινητάκι το οποίο πήγαινε μόνον ευθεία αλλά είχε πλάκα. Αυτό ήταν! Από εκεί και ύστερα το να κατασκευάζω πράγματα από το μηδέν πάθος μεγάλο. Έφτιαχνα ανεμιστήρες με μανταλάκια και διάφορα παιχνίδια από σύρμα. Μέσα μου ήθελα πάντα να κάνω μία σημαντική κατασκευή, αλλά οι σχολικές και εξωσχολικές υποχρεώσεις δεν μου εξασφάλιζαν τον χρόνο που επιθυμούσα. Η καραντίνα, το lockdown, όπου στην πραγματικότητα ο χρόνος διπλασιάστηκε για εμάς τα παιδιά, ήταν για μένα η ευκαιρία να κάνω αυτό που πάντα επιθυμούσα. Κάτι ωραίο, κάτι διαφορετικό…» Για πολλά παιδιά, η περίοδος του lockdown ισοδυναμούσε με χαμένο χρόνο μπροστά στο PlayStation και την τηλεόραση. Όχι όμως για τον Νικόλα: «Την περίοδο της καραντίνας είχα πολύ ελεύθερο χρόνο και αποφάσισα να ασχοληθώ περισσότερο με διάφορα ηλεκτρονικά, τον προγραμματισμό και τις κατασκευές. Άρχισα να ψάχνω στο YouTube βιντεάκια σχετικά με βασικά ηλεκτρονικά κυκλώματα με το microcontroller Arduino, τον προγραμματισμό και το 3D printing. Παρήγγειλα διάφορα προϊόντα και πειραματίστηκα. Κατάφερα να φτιάξω κάποια απλά project όπως ένα αυτοκινητάκι που μπορείς να το χειριστείς με το τηλεκοντρόλ της τηλεόρασης, καθώς κι έναν φορητό ανεμιστήρα. Αυτές οι συσκευές ήταν φτιαγμένες από ανακυκλώσιμα υλικά όπως ξυλάκια παγωτού, κουτιά, κομμάτια ξύλο κλπ.», λέει και συνεχίζει: «Όταν έφτασα σε ένα καλό επίπεδο, ένιωσα αυτοπεποίθηση κι άρχισα να κοιτώ τους διαγωνισμούς που θα μπορούσα να πάρω μέρος. Κατέληξα σε έναν διαγωνισμό εμπνευσμένο από την πανδημία με θέμα «Can’t touch this». «Σκέφτηκα να φτιάξω ένα αξεσουάρ το οποίο να μπορεί να προσαρμοστεί σε διαφορετικά αντισηπτικά και να τα μετατρέπει σε αυτόματα. Το καλοκαίρι σκεφτόμουν τρόπους για το πώς να φτιάξω αυτό το project. Είχα ήδη τον αισθητήρα απόστασης, το μοτέρ, το Arduino και τα υπόλοιπα υλικά. Αυτό που μου έλειπε ήταν ένας 3D printer. Κατάφερα να τον πάρω κι αμέσως ένιωσα πως μπορώ να κάνω το project που ονειρευόμουν. Είχα ένα δυνατό εργαλείο στα χέρια μου. Άρχισα αμέσως να σχεδιάζω 3D μοντέλα και να τα εκτυπώνω. Μετά από δύο εβδομάδες, με αρκετές αποτυχίες και πολλές διαφορετικές εκδοχές, κατάφερα να ολοκληρώσω το project μου. Έστειλα τη συμμετοχή μου στον διαγωνισμό του Instructables.com. Είχε μεγάλη απήχηση και χάρηκα. Πέρα από αυτό όμως, ένιωσα πως μπήκα σε μια κοινότητα ανθρώπων από διαφορετικές χώρες με παρόμοια ενδιαφέροντα που ο καθένας θέλει να βοηθήσει τον άλλον. Στον διαγωνισμό αυτό έπαιρναν μέρος άτομα ανεξάρτητα από εθνικότητα και ηλικία. Οι περισσότεροι μάλιστα ήταν ενήλικες. Μετά από δύο εβδομάδες περίπου βγήκαν τα αποτελέσματα. Είχα πάρει το δεύτερο βραβείο! Ήταν μια μεγάλη ικανοποίηση, ένα boost στην αυτοπεποίθησή μου για μελλοντικά σχέδιά μου. Έχω σκοπό να φτιάξω τους ερχόμενους μήνες μία νέα εκδοχή του project αυτού που θα είναι πολύ πιο αποτελεσματική. Ταυτόχρονα όμως δουλεύω σε πολλά άλλα project. Ελπίζω να έχω αρκετό ελεύθερο χρόνο για να κάνω όλα αυτά που έχω στο μυαλό μου», εκμυστηρεύεται ο 14χρονος ταλαντούχος εφευρέτης. https://www.tanea.gr/2020/10/05/science-technology/nikolas-mpampetas-diethnis-diakrisi-gia-14xrono-efeyreti-pou-ekane-ta-antisiptika-aytomata/

Στους φιναλίστ για το ευρωπαϊκό βραβείο Προώθησης Επιχειρηματικότητας ο «Δημόκριτος» Η Ελλάδα με το Εθνικό Κέντρο Έρευνας Φυσικών Επιστημών «Δημόκριτος» επελέγη ως ένας από τους τρεις φιναλίστ για το Βραβείο Προώθησης Επιχειρηματικότητας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής (European Enterprise Promotion Awards – EEPA 2020) στην κατηγορία: Προωθώντας το Επιχειρηματικό Πνεύμα (Promoting the Entrepreneurial Spirit). Τα τελικά αποτελέσματα θα ανακοινωθούν στις 16 Νοεμβρίου 2020 στο Βερολίνο. Η Ελληνική πρόταση επελέγη ανάμεσα από 185 υποψηφιότητες από 27 Χώρες και έχει τίτλο, “Demokritos: Innovation Ecosystem for Sustainable Entrepreneurship”. Η Κριτική Επιτροπή αναγνώρισε ότι ο Δημόκριτος, ένας Δημόσιος Ερευνητικός Φορέας, μπορεί με τρόπο ουσιαστικό, αποτελεσματικό και βιώσιμο να υποστηρίξει την καινοτόμο επιχειρηματικότητα. Η ολοκληρωμένη στρατηγική του Κέντρου για την προώθηση της επιχειρηματικότητας σε τομείς υψηλής τεχνολογίας περιλαμβάνει: Δυναμικές διοικητικές δομές για την επιτυχή μεταφορά τεχνολογίας και διανοητικής ιδιοκτησίας από τα εργαστήρια του Κέντρου σε Ελληνικές και διεθνείς επιχειρήσεις καθώς και για την ανοικτή πρόσβαση στις ερευνητικές υποδομές. Το Πρόγραμμα Βιομηχανικών Υποτροφιών, που εδώ και τρία χρόνια έχει χορηγήσει 70 Υποτροφίες δημιουργώντας ισχυρούς δεσμούς και παραγωγικές συνεργασίες με την Ελληνική Βιομηχανία Το Τεχνολογικό Πάρκο Λεύκιππος που σήμερα φιλοξενεί 45 νεοφυείς καινοτόμους επιχειρήσεις καθώς και R&D τμήματα μεγάλων διεθνών εταιρειών. Ο κόμβος ψηφιακής καινοτομίας AHEDD: Attica Hub for the Economy of Data and Devices, για τον ψηφιακό μετασχηματισμό των επιχειρήσεων, με επίκεντρο τις τεχνολογίες Διαδικτύου των Πραγμάτων, Αισθητήρων και Τεχνητής Νοημοσύνης. Ο Υφυπουργός Έρευνας και Τεχνολογίας κ. Χρίστος Δήμας δήλωσε: “Για ακόμα μια φορά αποδεικνύεται πως τα Ερευνητικά μας Κέντρα, έχουν μεγάλες δυνατότητες στην υποστήριξη της επιχειρηματικότητας σε τεχνολογίες αιχμής. Στη συγκεκριμένη περίπτωση ο ΔΗΜΟΚΡΙΤΟΣ, πέρα από το εξαιρετικό ερευνητικό δυναμικό, απέδειξε ότι αποτελεί «φυτώριο» της καινοτόμου επιχειρηματικότητας και διαπρέπει εντός, αλλά και εκτός συνόρων.” https://www.tanea.gr/2020/10/07/science-technology/stous-finalist-gia-to-eyropaiko-vraveio-proothisis-epixeirimatikotitas-o-dimokritos/

Θεσσαλονικείς έφτιαξαν pocket Η/Υ Μπορεί ένα προηγμένο τεχνολογικό σύστημα εν είδει ηλεκτρονικού υπολογιστή να χωρέσει στο …πορτοφόλι μας; Την απάντηση στο φιλόδοξο αυτό ερώτημα επιχειρεί να δώσει το Ινστιτούτο Τεχνολογιών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (ΙΠΤΗΛ) του Εθνικού Κέντρου Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (ΕΚΕΤΑ), με έδρα τη Θεσσαλονίκη, που ηγείται μιας ευρωπαϊκής προσπάθειας για τη δημιουργία ενός μικρού αυτόνομου υπολογιστή, σε μέγεθος και διαστάσεις πιστωτικής κάρτας, που θα μπορεί να αντιλαμβάνεται τον κόσμο γύρω του. Πρόκειται για το AMANDA, ένα έργο που στοχεύει στην ανάπτυξη μιας μοναδικής κάρτας Smart Sensing (ASSC) που θα έχει το μέγεθος, την αίσθηση και την εμφάνιση μιας πιστωτικής κάρτας. Το AMANDA είναι ένα ευρωπαϊκό έργο, χρηματοδοτούμενο από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο του προγράμματος Horizon 2020. Ξεκίνησε τον Ιανουάριο του 2019 και είναι προγραμματισμένο να «τρέξει» μέχρι τον Δεκέμβριο του 2021. Συντονιστής του έργου, στο οποίο συμμετέχουν οχτώ διαφορετικοί φορείς -ερευνητικά κέντρα, πανεπιστήμια και μικρομεσαίες επιχειρήσεις- από έξι διαφορετικές χώρες της Ευρώπης, είναι το ΕΚΕΤΑ/ΙΠΤΗΛ. Τι θα κάνει ο υπολογιστής τσέπης Όπως εξηγεί στο Αθηναϊκό/Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο Δρ. Χάρης Κουζινόπουλος, ερευνητής του ΙΠΤΗΛ και υπεύθυνος διαχείρισης του έργου, «στόχος της όλης ερευνητικής προσπάθειας είναι η δημιουργία ενός μικρού αυτόνομου υπολογιστή σε μέγεθος πιστωτικής κάρτας, δηλαδή 85×55 χιλιοστά και μέγιστο πάχος 3 χιλιοστά. Θα έχει -μεταξύ άλλων- επεξεργαστή, σύστημα συγκομιδής ενέργειας και αισθητήρες βάσει των οποίων θα συλλέγει πληροφορίες από τον κόσμο γύρω του. Θα υπάρχουν μετρήσεις υγρασίας, θερμοκρασίας, διοξειδίου του άνθρακα καθώς και μια κάμερα για να λαμβάνει φωτογραφίες, τις οποίες μετά, με έξυπνο λογισμικό τεχνητής νοημοσύνης που θα βρίσκεται στην κάρτα, θα μπορεί να τις στέλνει είτε στον τελικό χρήστη είτε σε κάποιον υπολογιστή». «Το concept», αναφέρει ο Δρ. Κουζινόπουλος, «είναι πως αυτόν τον υπολογιστή είτε τον εγκαθιστά ο χρήστης κάπου και παίρνει μετρήσεις και αποφάσεις ή θα μπορεί να τον έχει πάνω του, στο πορτοφόλι ή την τσέπη του, από τη στιγμή που είναι τόσο μικρός». Υπολογιστής-τελευταία λέξη της τεχνολογίας Πρόκειται για ένα προϊόν, όπως τονίζει και ο διευθυντής του ΕΚΕΤΑ/ΙΠΤΗΛ, Δρ. Δημήτριος Τζοβάρας, που όμοιό του δεν υπάρχει στην αγορά. «Είναι η τελευταία λέξη της τεχνολογίας. Θα είναι ουσιαστικά το πρώτο τέτοιο σύστημα, μ’ αυτές τις δυνατότητες, σ’ αυτές τις διαστάσεις», αναφέρει χαρακτηριστικά. Ο υπολογιστής AMANDA στη μάχη κατά της Covid-19 Το AMANDA, όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Δρ. Κουζινόπουλος, θα μπορούσε να αποτελέσει επίσης ένα «καταπληκτικό εργαλείο στη διαχείριση κρίσεων», μεταξύ αυτών και στην αντιμετώπιση των επιπτώσεων της τωρινής πανδημίας. «Σίγουρα δεν είναι ιατρικό προϊόν και δεν έχει αυτά τα χαρακτηριστικά αλλά μπορεί να βοηθήσει σε άλλα κομμάτια», σημειώνει ο ερευνητής του ΕΚΕΤΑ/ΙΠΤΗΛ, δίνοντας κάποια χαρακτηριστικά παραδείγματα για το πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό: «Για παράδειγμα, υπάρχει περιορισμός στο πόσα άτομα υπάρχουν σ’ ένα σούπερ μάρκετ. Αυτό που μπορεί να κάνει κάποιος είναι να εγκαταστήσει εύκολα τέτοιες κάρτες σ’ ένα σούπερ μάρκετ, ώστε να παίρνουν φωτογραφίες μέσα από τον χώρο και «τρέχοντας» τον έξυπνο αλγόριθμο με τον οποίο θα είναι εξοπλισμένες, να μπορούν να υπολογίζουν τον αριθμό των ατόμων στο χώρο. Συνεπώς, αν ξεπεραστεί το όριο που έχει οριστεί, θα στέλνουν ένα μήνυμα προειδοποίησης στον διευθυντή του καταστήματος». H ομάδα του μικρού αυτόνομου υπολογιστή, σε μέγεθος και διαστάσεις πιστωτικής κάρτας Άλλο σενάριο υπό ανάπτυξη αφορά το πακετάρισμα πχ των φαρμάκων ή τη μεταφορά ενός εμβολίου που αναμένει με αγωνία η παγκόσμια κοινότητα για την αντιμετώπιση της Covid-19. «Όταν έρθει με το καλό (το εμβόλιο) και χρειαστεί να γίνει η μεταφορά του από την αποθήκη στο νοσοκομείο, σε περίπτωση που χρειάζονται συγκεκριμένες συνθήκες μεταφοράς, θα μπορεί να πακετάρει κανείς τέτοιου είδους κάρτες και αυτές, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού, θα μετράνε θερμοκρασία, υγρασία κλπ. Έτσι, όταν φτάσει στον προορισμό του το εμβόλιο, οι κάρτες αυτές θα ενημερώνουν αν τηρήθηκαν σωστά όλα τα μέτρα μεταφοράς του προϊόντος». Ένα τρίτο σενάριο που είναι ακόμη υπό συζήτηση, ωστόσο, πιο τεχνολογικά ανεπτυγμένο αλλά και πιο δύσκολο, όπως επισημαίνει ο Δρ. Κουζινόπουλος, αφορά το contact tracing, που ήδη κάποιες χώρες έχουν εφαρμόσει, όπως η Γερμανία. «Αυτό προϋποθέτει ότι ο κάθε άνθρωπος είναι εφοδιασμένος με τέτοιες κάρτες και σε περίπτωση που βρεθεί κάποιος χρήστης θετικός, θα μπορεί ο γιατρός να ενημερώνει σχετικά το λογισμικό της κάρτας του. Οπότε, σε περίπτωση που πλησιάσει κανείς κάποιον χρήστη που είναι θετικός σε covid, να λαμβάνει ανώνυμα ένα μήνυμα ότι έχει έρθει σε κοντινή επαφή με χρήστη με covid, προκειμένου στη συνέχεια να κάνει τον απαιτούμενο έλεγχο, για να διαπιστώσει αν έχει και ο ίδιος προσβληθεί», εξηγεί χαρακτηριστικά ο Δρ. Κουζινόπουλος. https://www.tovima.gr/2020/09/27/science/thessalonikeis-eftiaksan-pocket-i-y/

Η επιτάχυνση του σύμπαντος. Τον Φεβρουάριο του 2018 και επί ένα χρόνο η ερευνητική ομάδα του νομπελίστα Φυσικής Aνταμ Ρις μελετούσε μία ακόμη έκρηξη σουπερνόβα τύπου Ια, η οποία παρατηρήθηκε στον γαλαξία NGC 2525 που βρίσκεται σε απόσταση 70 εκατομμυρίων ετών φωτός προς την κατεύθυνση του αστερισμού της Πρύμνης. Στα τέλη του περασμένου μήνα η ομάδα του Ρις έδωσε στη δημοσιότητα τα αποτελέσματα της έρευνάς της και μία εξαιρετική αλληλουχία φωτογραφιών που παρουσιάζει την εξέλιξη της φωτεινότητας της σουπερνόβα, η οποία στο μέγιστό της έφτασε να είναι πέντε δισεκατομμύρια φορές λαμπρότερη από τον Ηλιο. Η έρευνα της ομάδας του Ρις προσπαθεί να μελετήσει με μεγαλύτερη ακρίβεια τη συμπεριφορά των σουπερνόβα αυτού του τύπου κι εξ αυτού να βγάλει καλύτερα συμπεράσματα για την ύπαρξη της σκοτεινής ενέργειας που κάνει το σύμπαν να διαστέλλεται επιταχυνόμενο εδώ και δισεκατομμύρια χρόνια, αν και μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 1990, θεωρούσαμε ότι με την πάροδο του χρόνου η διαστολή του σύμπαντος θα έπρεπε να ελαττωνόταν λόγω της βαρύτητας. Την εποχή εκείνη δύο ερευνητικές ομάδες, το Supernova Cosmology Project με επικεφαλής τον Σολ Περλμάτερ και η High-Z Supernova Search Team με τους Μπράιαν Σμιτ και Aνταμ Ρις, στην προσπάθειά τους να υπολογίσουν τον ρυθμό της ελάττωσης της διαστολής μελετούσαν ένα ιδιαίτερο είδος αστρικών εκρήξεων σουπερνόβα «Τύπου Ια» σε απόμακρους γαλαξίες. Η μελέτη αυτή μας βοηθάει στη μέτρηση των πιο απόμακρων αστρονομικών αποστάσεων, γιατί οι εκρήξεις αυτές εκπέμπουν περισσότερη ενέργεια απ’ ό,τι δισεκατομμύρια άστρα. Εχουν μάλιστα μελετηθεί με τόσο μεγάλη προσοχή, ώστε να είμαστε σήμερα αρκετά βέβαιοι για το απόλυτο μέγεθος της φωτεινότητας που έχουν. Οταν λοιπόν βρίσκουμε τέτοιου είδους εκρήξεις σε απόμακρους γαλαξίες, μπορούμε να μετρήσουμε το φαινόμενο μέγεθός τους και, συγκρίνοντάς το με το απόλυτο μέγεθος του είδους τους, να υπολογίσουμε και την απόστασή τους από εμάς. Σε γενικές γραμμές οι σουπερνόβα «Τύπου Ια» αφορούν άσπρους νάνους σε διπλά ή πολλαπλά συστήματα άστρων, οι οποίοι απορροφούν υλικά από κάποιον συνοδό τους με αποτέλεσμα να υπερβούν το όριο ισορροπίας τους, το οποίο είναι περίπου 1,4 ηλιακές μάζες. Φανταστείτε δηλαδή δύο άστρα σε κοντινή τροχιά, εκ των οποίων το ένα έχει μετατραπεί σε άσπρο νάνο. Με την πάροδο εκατομμυρίων χρόνων οι τροχιές τους θα μικραίνουν όλο και περισσότερο φέρνοντας τα δύο άστρα πιο κοντά. Στο μεταξύ όμως ο συνοδός του άσπρου νάνου συνεχίζει να εξελίσσεται κανονικά και κάποτε θα φτάσει στο στάδιο να μετατραπεί σε κόκκινο γίγαντα. Τότε η βαρυτική δύναμη του άσπρου νάνου θα αρχίσει να έλκει τα εξωτερικά στρώματα του κόκκινου γίγαντα, σχηματίζοντας έτσι γύρω από τον νάνο ένα δίσκο υλικών προσαύξησης, όπως ονομάζεται. Σιγά σιγά τα υλικά του δίσκου αυτού έλκονται από τον νάνο και προστίθενται στη μάζα του. Ετσι, η μάζα του άσπρου νάνου αυξάνεται σταδιακά και όταν ο πυρήνας του υπερβεί τις 1,4 ηλιακές μάζες, ο άσπρος νάνος καταρρέει απότομα, υπερθερμαίνοντας το εσωτερικό του στους 10 δισεκατομμύρια βαθμούς Κελσίου, με αποτέλεσμα την έκρηξή του. Τα υλικά που διασκορπίζονται στο Διάστημα με ταχύτητα 20.000 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο εμπλουτίζουν τον διαστρικό χώρο με νεοσχηματισμένα βαρέα χημικά στοιχεία. Οι απόμακρες αυτές αστρικές εκρήξεις σουπερνόβα χρησιμεύουν ως «μονάδες αναφοράς» και ενός είδους κλίμακα αποστάσεων. Ο εντοπισμός των αποστάσεων αυτών μας πληροφορεί ποιος είναι ο ρυθμός της διαστολής του σύμπαντος σε διαφορετικές χρονικές περιόδους της ιστορίας του, κι έτσι οι μελέτες αυτές μας δίνουν τη δυνατότητα να υπολογίσουμε κατά πόσον ο ρυθμός της διαστολής αυτής ελαττώνεται ή επιταχύνεται με το πέρασμα του χρόνου. Στα μέσα της δεκαετίας του 1990 λοιπόν, οι δύο ανεξάρτητες πολυεθνικές ομάδες ερευνητών που αναφέραμε πιο πάνω, στα τρία χρόνια παρατηρήσεων που έκαναν βρήκαν μόνο 42 σουπερνόβα, επειδή τέτοιοι αστέρες εκρήγνυνται μόνο μία φορά κάθε 100 χρόνια μέσα σε ένα γαλαξία. Και άπαξ και συνέλεξαν τα δεδομένα, έκαναν μια επαναστατική ανακάλυψη η οποία έχει έκτοτε επιβεβαιωθεί επανειλημμένως: ότι δηλαδή η διαστολή του σύμπαντος αντί να ελαττώνεται, όπως νομίζαμε, έχει αρχίσει αντίθετα να επιταχύνεται από τότε που το σύμπαν είχε το ήμισυ περίπου της ηλικίας που έχει σήμερα. Για αυτό όλο και πιο πολλοί κοσμολόγοι αντιμετωπίζουν σήμερα την επιτάχυνση αυτή σαν ένα απωθητικό είδος «αντιβαρύτητας», που είναι συνδεδεμένη με την ενεργειακή πυκνότητα του κενού. Της έχουν μάλιστα δώσει κι ένα ιδιαίτερα ευφάνταστο όνομα αποκαλώντας τη «σκοτεινή ενέργεια», η οποία αποτελεί σήμερα το 69% της υλο-ενέργειας που απαιτείται για να γίνει το σύμπαν επίπεδο όπως παρατηρείται ότι είναι. https://physicsgg.me/2020/10/12/%ce%b7-%ce%b5%cf%80%ce%b9%cf%84%ce%ac%cf%87%cf%85%ce%bd%cf%83%ce%b7-%cf%84%ce%bf%cf%85-%cf%83%cf%8d%ce%bc%cf%80%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%bf%cf%82/

Οι «κυνηγοί» των βαρυτικών κυμάτων. Η πρώτη ελληνική πανεπιστημιακή ομάδα που συμμετέχει στο πείραμα Virgo και στην αποστολή LISA. Για πολλούς η απονομή του Νομπέλ Φυσικής του 2020 συμβολίζει το κλείσιμο ενός κύκλου, όσο παράδοξο και αν ακούγεται αυτό όταν μιλάμε για τις μαύρες τρύπες που περισσότερο «ανοίγουν» παρά «κλείνουν». Κι όμως, φέτος, όπως είπε και ο επικεφαλής της επιτροπής του βραβείου, «γιορτάζει ένα από τα πιο εξωτικά σώματα του σύμπαντος». Με το διάσημο βραβείο τιμήθηκαν εξ ημισείας ο σερ Ρότζερ Πενρόουζ, που απέδειξε μαθηματικά την ύπαρξή τους, και οι ερευνητές Ράινχαρτ Γκέντσελ και Αντρια Γκεζ, που προσκόμισαν τις πρώτες αποδείξεις για την ύπαρξη των μελανών οπών. Η επιτροπή της ακαδημίας τίμησε το πείραμα και μετά τη θεωρία. Το 2017 μοιράστηκαν το Νομπέλ Φυσικής οι Ράινερ Βάις, Μπάρι Μπάρις και Κιπ Θορν για την προσφορά τους στην παρατήρηση των βαρυτικών κυμάτων, ενώ φέτος τιμήθηκε ο θεωρητικός τους, κλείνοντας τον κύκλο. Θα λέγαμε ότι διανύουμε μια περίοδο που οι μαύρες τρύπες και η εξερεύνησή τους είναι στο προσκήνιο, σε πολλά επίπεδα: Οι ανιχνευτές Virgo και Ligo εντοπίζουν νέα βαρυτικά κύματα, πέρυσι δημοσιεύτηκε η πρώτη φωτογραφία μιας μαύρης τρύπας ενός μακρινού γαλαξία από το πείραμα Event Horizon Telescope και ίσως του χρόνου φωτογραφηθεί και η μελανή οπή του δικού μας γαλαξία, ενώ το μυστήριο που ακόμη καλύπτει τον τρόπο λειτουργίας τους κάνει τη φαντασία συγγραφέων και σεναριογράφων να οργιάζει. Ποιος μπορεί να ξεχάσει την πιο ποπ στιγμή τους, όταν πρωταγωνιστούσαν στην ταινία «Interstellar» του Κρίστοφερ Νόλαν. Η φετινή βράβευση των εξωτικών σωμάτων έφερε χαμόγελα σε επαγγελματίες και ερασιτέχνες που μελετούν τα μυστηριώδη αντικείμενα, αλλά και σε μια ολιγομελή επιστημονική ομάδα του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. «Ο Πενρόουζ μάς έδειξε πώς φθάνεις από ένα άστρο σε μια μαύρη τρύπα και έδωσε το πρώτο κίνητρο για να προχωρήσει η κατασκευή των ανιχνευτών βαρυτικών κυμάτων. Τα πράγματα είναι αλληλένδετα», μας λέει ο καθηγητής Σχετικότητας του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ Νίκος Στεργιούλας. Τα μέλη Ο Νίκος Στεργιούλας και η ομάδα του έχουν έναν παραπάνω λόγο να επιχαίρουν, καθώς από το φετινό καλοκαίρι παρακολουθούν από πολύ κοντά τον χορό των μελανών οπών πάνω στη συμπαντική σκηνή. Με επτά μέλη από το πανεπιστήμιο της Θεσσαλονίκης –τους καθηγητές Ν. Στεργιούλα, Γιώργο Παππά, Αναστάσιο Τέφα, τους υποψήφιους διδάκτορες Π. Ιωσήφ, Π. Νούση, Ν. Φλωρόπουλο και τον μεταδιδακτορικό ερευνητή Ν. Πασσαλή– και τον καθηγητή Φυσικής του ΕΚΠΑ Θεοχάρη Αποστολάτο, η ομάδα αποτελεί τη νεότερη προσθήκη και την πρώτη ελληνική πανεπιστημιακή συμμετοχή που έγινε δεκτή στη μεγάλη ευρωπαϊκή οικογένεια του ανιχνευτή βαρυτικών κυμάτων Virgo. Συναντάμε τον κ. Στεργιούλα στο γραφείο του, στο Αστεροσκοπείο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ένα κτίριο του 1957 από τον αρχιτέκτονα Πάτροκλο Καραντινό που ξεχωρίζει στην πανεπιστημιούπολη για τη διπλή σειρά κάθετων πτερυγίων ηλιοπροστασίας που έχει στη δυτική του όψη και τον θόλο του με διάμετρο έξι μέτρων. Από αυτό το μικρό κτίριο και –λόγω κορωνοϊού– από αρκετά ακόμη απομακρυσμένα σημεία, η ομάδα του ΑΠΘ θα ξεκινήσει να αναλύει δεδομένα με την ελπίδα να εντοπίσει το επόμενο μεγάλο κύμα. «Εχουμε εξειδίκευση στην πρόβλεψη και ανάλυση παρατηρήσεων των αστέρων νετρονίου. Οταν συγχωνεύονται δύο αστέρες νετρονίου, μπορούμε να αναλύσουμε τις παρατηρήσεις αυτές με σκοπό να καταλάβουμε τι είναι αυτό που βρίσκεται στο κέντρο αυτών των αστέρων. Ενα από τα άλυτα μυστήρια του σύμπαντος είναι πώς συμπεριφέρεται η ύλη στο κέντρο αυτών των αστέρων και μέχρι να το καταλάβουμε δεν θα υπάρξει πρόοδος στη θεωρητική φυσική υψηλών ενεργειών», μας λέει ο κ. Στεργιούλας, ενώ με την άκρη του ματιού του παρακολουθεί την οθόνη του υπολογιστή του με τους φοιτητές που δίνουν τις εξετάσεις του εξαμήνου από απόσταση. Στις αρχές Σεπτεμβρίου οι επιστήμονες στους δύο ανιχνευτές, Ligo και Virgo, που λειτουργούν σε Αμερική και Ευρώπη, ανακοίνωσαν τη σύγκρουση και συγχώνευση δύο μαύρων τρυπών, των πιο μακρινών και με τη μεγαλύτερη μάζα που έχουν ανακαλυφθεί μέχρι σήμερα μέσω των βαρυτικών κυμάτων. «Οι παρατηρήσεις που ανακοινώθηκαν είχαν γίνει πριν μπούμε εμείς στο πείραμα. Δεν συμμετείχαμε εμείς, αλλά όντας μέσα στο Virgo παρακολουθούσαμε την προετοιμασία για την ανακοίνωση και για πρώτη φορά συμμετείχαμε στη χαρά μιας τόσο μεγάλης ανακάλυψης», μας λέει ο καθηγητής. Στο κοντινό μέλλον, εξηγεί, όταν οι ανιχνευτές εξελιχθούν κι άλλο και βελτιωθεί ακόμη περισσότερο η ευαισθησία τους, θα ανιχνεύονται δεκάδες συγκρούσεις αστέρων νετρονίων και ίσως κάποιες από αυτές θα μπορέσουμε να τις δούμε «ζωντανά», δισεκατομμύρια έτη φωτός μακριά. «Σε 3 ή 4 χρόνια θα παρατηρούμε τις συγκρούσεις και κάποιες από αυτές θα τις αξιοποιήσουμε για να δούμε τη στιγμή που θα γίνεται η συγχώνευση. Δηλαδή, πρώτα θα ανιχνεύουμε τα βαρυτικά κύματα στο Virgo / Ligo και ύστερα θα ειδοποιούμε τους αστρονόμους ότι επίκειται συγχώνευση για να τη δουν με την ηλεκτρομαγνητική ακτινοβολία». Η μηχανική μάθηση Η ανίχνευση των βαρυτικών κυμάτων, όμως, δεν είναι μόνο υπόθεση των φυσικών. «Μόλις οι ανιχνευτές ξεκινήσουν να λειτουργούν, κατακλύζονται από τεράστιες ποσότητες δεδομένων. Σε αυτόν τον “θόρυβο” που μπορεί να προκαλείται από το Διάστημα, τον φλοιό της Γης ή και τα ίδια τα μηχανήματα, ψάχνουμε να βρούμε ίχνη κυμάτων που ίσως είναι βαρυτικά», μας λέει ο αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Πληροφορικής του ΑΠΘ Αναστάσιος Τέφας, με ειδικότητα στη μηχανική μάθηση. Σε μια διεπιστημονική συνεργασία ο κ. Τέφας, μαζί με διδακτορικούς ερευνητές από τον τομέα της Πληροφορικής, δουλεύει με τους συναδέλφους του από τον τομέα της Φυσικής δημιουργώντας αυτά που θα περιγράφαμε ως εργαλεία για έναν κοινό σκοπό. «Η δική μας δουλειά είναι να κατασκευάσουμε γρήγορους και αποδοτικούς αλγόριθμους που θα καταλαβαίνουν τα βαρυτικά κύματα. Για να γίνει αυτό, χρησιμοποιούμε τεχνικές μηχανικής μάθησης και λογισμικό που μαθαίνει να λύνει προβλήματα», συμπληρώνει ο καθηγητής και προσθέτει ότι η «βουτιά» στην καθαρή επιστήμη δεν είναι πάντα εύκολη υπόθεση. «Στην Πληροφορική ασχολούμαστε κυρίως με εφαρμογές για τον πραγματικό κόσμο, ενώ τα βαρυτικά κύματα αφορούν τον κόσμο που μας περιβάλλει, εξίσου σημαντικά, αλλά που απαιτούν μια άλλη προσέγγιση. Αν πάντως καταφέρουμε να ανιχνεύσουμε γεγονότα στο Διάστημα αναλύοντας τεράστιες ποσότητες δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, τότε ίσως το κάνουμε και στον πραγματικό κόσμο με δεδομένα π.χ. των χρηματαγορών». Σε ένα άλλο επίπεδο, αυτό που αξίζει να παρατηρήσει κανείς σε αυτές τις επιστημονικές ομάδες είναι η διάθεση και η ανάγκη συνεργασίας. Τα μεγάλα προβλήματα της επιστήμης φαίνεται πως πια δεν μπορούν να λυθούν από μια ιδιοφυΐα αλλά από πολλά μυαλά μαζί, ενώ τα «κλειδιά» για την κατανόηση του κόσμου βρίσκονται κρυμμένα σε σειρές αριθμών και δεδομένων. «Εχουμε γίνει κομμάτι μιας παγκόσμιας ομάδας. Είναι αξιοσημείωτο πως τελικά οι άνθρωποι κατάφεραν να οργανωθούν διότι κατάλαβαν ότι δεν λύνεται κάτι μόνο του. Δεν είναι κάτι που το βρίσκεις συχνά στις επιστήμες», σημειώνει. Τα επόμενα χρόνια θα βλέπουμε στα πέρατα του σύμπαντος Με την ανίχνευση των βαρυτικών κυμάτων οι επιστήμονες συχνά λένε ότι «ακούνε» το σύμπαν. «Αν το σύμπαν είναι μια ζούγκλα, τα βαρυτικά κύματα είναι ο ήχος που κάνουν το νερό ή τα πουλιά», μας λέει ο μεταδιδακτορικός ερευνητής Νικόλαος Καρνέσης, ο οποίος ήρθε στο ΑΠΘ για δύο χρόνια από το Εργαστήριο Αστροφυσικής και Κοσμολογίας του Πανεπιστημίου του Παρισιού. Ο κ. Καρνέσης θα δουλέψει με την ερευνητική ομάδα του κ. Στεργιούλα πάνω στην ανάλυση δεδομένων της διαστημικής αποστολής LISA (Laser Interferometer Space Antenna) που οργανώνει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Διαστήματος για την ανίχνευση βαρυτικών κυμάτων με ανιχνευτές στο Διάστημα το 2034. «Το LISA είναι ένα όργανο που έχει πολλές ομοιότητες με τους ανιχνευτές που βρίσκονται στο έδαφος. Απλώς φανταστείτε αυτούς να τους πηγαίναμε στο Διάστημα για να αυξήσουμε την ευαισθησία τους σε πιο χαμηλές συχνότητες. Ετσι θα δούμε πιο βαριές μαύρες τρύπες να συγχωνεύονται και τις υπερμεγέθεις στα κέντρα των γαλαξιών. Με το LISA θα δούμε κάποιες πηγές βαρυτικών κυμάτων που θα τις πιάσει το Virgo έπειτα από εβδομάδες ή και χρόνια», μας λέει ο κ. Καρνέσης. Αυτή τη στιγμή, μας εξηγούν οι δύο επιστήμονες, η ακρίβεια των οργάνων είναι ακόμη σχετικά χαμηλή. Υπάρχει ένα περιθώριο αβεβαιότητας των μετρήσεων που κυμαίνεται στο 30%, αλλά όσο βελτιώνεται η ευαισθησία των οργάνων το ποσοστό αυτό θα μειώνεται. «Με το LISA και τον διάδοχο του Virgo, το Einstein Telescope, έναν ανιχνευτή βαρυτικών κυμάτων τρίτης γενιάς, θα μπορέσουμε να δούμε κάθε συγχώνευση μελανών οπών μέχρι τα πέρατα του σύμπαντος, θα βλέπουμε τα πάντα», λέει ο κ. Στεργιούλας. Τα επόμενα χρόνια, μας εξηγεί ο καθηγητής, έχοντας συσσωρεύσει πολλές ανιχνεύσεις κυμάτων και σε διαφορετικές αποστάσεις, οι επιστήμονες θα μπορούν να μετρήσουν καλύτερα τον ρυθμό διαστολής του σύμπαντος και να περιγράψουν με ακρίβεια την ιστορία του. Ισως τότε απαντηθούν τα ερωτήματα για τη μάζα στο κέντρο της μαύρης τρύπας, τον ορίζοντα γεγονότων, τη σκοτεινή ενέργεια. Ισως και όχι. Στη μεγάλη επιστημονική οικογένεια που συνεργάζεται για την ανίχνευση των βαρυτικών κυμάτων, οι Ελληνες επιστήμονες που εργάζονται στα πανεπιστήμια και στα ερευνητικά κέντρα του εξωτερικού δεν λείπουν. Κάθε άλλο. Παραμένει, ωστόσο, σημαντικό το γεγονός ότι μέσα σε αυτή την οικογένεια υπάρχει η ομάδα ενός ελληνικού πανεπιστημίου. Τι έχει αλλάξει, λοιπόν, στο ΑΠΘ; Τα μνημόνια «Διαχρονικά υπάρχει μια σταθερή αύξηση της εξωστρέφειας στα ελληνικά ΑΕΙ», σχολιάζει ο κ. Στεργιούλας, «αλλά η συγκεκριμένη συνεργασία θα μπορούσε να είχε ξεκινήσει κάποια χρόνια νωρίτερα». Ο λόγος που δεν ξεκίνησε νωρίτερα, συνεχίζει ο καθηγητής, ήταν, όπως πολλά στην Ελλάδα, οικονομικός. «Χρειάζεται να έχεις έναν ελάχιστο αριθμό ατόμων για μια τέτοια συνεργασία και αυτός προέκυψε τα τελευταία δύο χρόνια, μετά το τέλος των μνημονίων, όταν άρχισαν ξανά να διορίζονται καθηγητές στα πανεπιστήμια. Η πρώτη θέση που εγκρίθηκε στο Τμήμα Φυσικής ήταν στο Αστεροσκοπείο, επειδή είχαμε υποστεί μεγάλη μείωση. Η θέση ήταν του κ. Παππά που δουλεύει στα βαρυτικά κύματα και αυτό, με την προσθήκη κι άλλων συναδέλφων, μας έδωσε τη δυνατότητα να εισέλθουμε σε αυτά τα προγράμματα», εξηγεί. Το πόσο πολύ έμοιαζε με μαύρη τρύπα η δεκαετία της οικονομικής κρίσης φαίνεται από κάτι τέτοια παραδείγματα. Ρούφηξε το φως σε όλα τα επίπεδα. Ας ελπίσουμε να μην επαληθευτεί το «παράδοξο της πληροφορίας». https://physicsgg.me/2020/10/11/%ce%bf%ce%b9-%ce%ba%cf%85%ce%bd%ce%b7%ce%b3%ce%bf%ce%af-%cf%84%cf%89%ce%bd-%ce%b2%ce%b1%cf%81%cf%85%cf%84%ce%b9%ce%ba%cf%8e%ce%bd-%ce%ba%cf%85%ce%bc%ce%ac%cf%84%cf%89%ce%bd/

Επιστήμονες υπολόγισαν τη συνολική ποσότητα ύλης στο σύμπαν. Η ακριβής μέτρηση της συνολικής ποσότητας ύλης στο σύμπαν αποτελούσε ανέκαθεν έναν από τους κορυφαίους στόχους της κοσμολογίας- και επιστήμονες στο University of California, Riverside, κατάφεραν να κάνουν ακριβώς αυτό. Σε σχετική έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Astrophysical Journal οι επιστήμονες διαπιστώνουν πως η ύλη αποτελεί το 31% του συνόλου της ύλης και ενέργειας στο σύμπαν μας, με το υπόλοιπο να αποτελείται από σκοτεινή ενέργεια. Όπως είπε ο Μοχάμεντ Αμπντουλάχ, τελειόφοιτος του UCR Department of Physics and Astronomy και πρώτος συντάκτης της έρευνας, εάν όλη η ύλη του σύμπαντος ήταν κατανεμημένη ισόποσα στο διάστημα, θα αντιστοιχούσε σε μια μέση πυκνότητα μάζας αντίστοιχη σε έξι άτομα υδρογόνου ανά κυβικό μέτρο. «Ωστόσο, εφόσον γνωρίζουμε ότι το 80% της ύλης είναι στην πραγματικότητα σκοτεινή ύλη, το μεγαλύτερο μέρος αυτής της ύλης αποτελείται όχι από άτομα υδρογόνου, αλλά από ένα είδος ύλης που οι κοσμολόγοι δεν κατανοούν ακόμα». Όπως εξήγησε, μια δοκιμασμένη τεχνική για να διαπιστωθεί η συνολική ποσότητα ύλης στο σύμπαν είναι η σύγκριση του παρατηρηθέντος αριθμού και μάζας συμπλεγμάτων γαλαξιών ανά μονάδα με προβλέψεις από αριθμητικές προσομοιώσεις. Επειδή τα σημερινά συμπλέγματα γαλαξιών έχουν σχηματιστεί από ύλη που κατέρρευσε μέσα σε δισεκατομμύρια χρόνια, κάτω από την ίδια της τη βαρύτητα, ο αριθμός των συμπλεγμάτων που παρατηρούνται σήμερα είναι πολύ «ευαίσθητος» σε κοσμολογικές συνθήκες- και ειδικότερα η συνολική ποσότητα ύλης. «Υψηλότερο ποσοστό ύλης θα είχε ως αποτέλεσμα περισσότερα συμπλέγματα» είπε ο Αμπντουλάχ. «Η πρόκληση για την ομάδα μας ήταν να μετρήσει τον αριθμό των συμπλεγμάτων και μετά να βρει ποια απάντηση ήταν η σωστή. Αλλά είναι δύσκολο να μετρήσουμε τη μάζα οποιουδήποτε συμπλέγματος με ακρίβεια, επειδή η περισσότερη ύλη είναι σκοτεινή, οπότε δεν μπορούμε να τη δούμε με τηλεσκόπια». Για τον σκοπό αυτό οι ερευνητές ανέπτυξαν ένα ειδικό εργαλείο, το «GalWeight», και το χρησιμοποίησαν σε παρατηρήσεις από το Sloan Digital Sky Survey (SDSS) για τη δημιουργία του GalWCat19- ενός δημόσια διαθέσιμου καταλόγου συμπλεγμάτων γαλαξιών. Εν τέλει σύγκριναν τον αριθμό των συμπλεγμάτων στον κατάλογο με προσομοιώσεις για να συμπεράνουν τη συνολική ποσότητα ύλης στο σύμπαν. Συγκρίνοντας τις μετρήσεις με αυτές άλλων ομάδων, που χρησιμοποιούσαν διαφορετικές τεχνικές, η ομάδα του UCR ήταν σε θέση να υπολογίσει την καλύτερη συνδυαστική τιμή, καταλήγοντας στο συμπέρασμα πως η ύλη αποτελεί το 31.5±1.3% της συνολικής ποσότητας ύλης και ενέργειας στο σύμπαν. https://physicsgg.me/2020/09/30/%ce%b5%cf%80%ce%b9%cf%83%cf%84%ce%ae%ce%bc%ce%bf%ce%bd%ce%b5%cf%82-%cf%85%cf%80%ce%bf%ce%bb%cf%8c%ce%b3%ce%b9%cf%83%ce%b1%ce%bd-%cf%84%ce%b7-%cf%83%cf%85%ce%bd%ce%bf%ce%bb%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%cf%80/

Υπάρχουν κοσμικές χορδές; Tα δεδομένα του Παρατηρητηρίου ΝανοΧερτς Βαρυτικών Κυμάτων της Βόρειας Αμερικής (NANOGrav) μπορεί να περιέχουν ενδείξεις ύπαρξης κοσμικών χορδών. Στην δημοσίευση με τίτλο «Has NANOGrav found first evidence for cosmic strings?», https://arxiv.org/abs/2009.06607 εξετάζεται η πιθανότητα τα δεδομένα του πειράματος NANOGrav να περιέχουν βαρυτικό σήμα σε συχνότητες nano-Hertz που προκαλείται από κοσμικές χορδές που δημιουργήθηκαν στις πρώτες στιγμές της δημιουργίας του σύμπαντος. Οι ερευνητές Simone Blasi, Vedran Brdar, και Kai Schmitz υποστηρίζουν ότι μια στοχαστική διαδικασία που παρατηρήθηκε στα δεδομένα 12,5 ετών του NANOGrav θα μπορούσε να οφείλεται σε βαρυτικά κύματα που παρήγαγε ένα δίκτυο κοσμικών χορδών. Οι κοσμικές χορδές είναι σαν τις χορδές που συνθέτουν τα στοιχειώδη σωματίδια αλλά τεντωμένες σε «κοσμικά μήκη» – και περιγράφονται με τα ίδια μαθηματικά των στοιχειωδών χορδών. Οι κινήσεις αυτών των τεραστίων διαστάσεων χορδών θα μπορούσαν να δημιουργήσουν βαρυτικά κύματα ανιχνεύσιμα στη Γη. Οι Blasi et al ισχυρίζονται πως είναι δυνατή η εκτίμηση των βασικών χαρακτηριστικών των κοσμικών χορδών μέσα από τα δεδομένα του πειράματος του NANOGrav, εφόσον αυτά περιέχουν βαρυτικά σήματα που οφείλονται στις κοσμικές χορδές. Πριν από 20 χρόνια είχε ο προταθεί η μοναδική πιθανή παρατήρηση κοσμικής χορδής που έφερε το όνομα CSL-1, αλλά αργότερα αποδείχθηκε πως επρόκειτο λάθος ερμηνεία. Τώρα βλέπουμε για άλλη μια φορά ότι πειραματικά δεδομένα θα μπορούσαν να υποστηρίξουν την θεωρία των χορδών, κάτι βέβαια που θα κάνει έξαλλους τους αρνητές της – οι οποίοι υποστηρίζουν ότι δεν πρόκειται απλά για μια λάθος θεωρία, αλλά … not even wrong. https://physicsgg.me/2020/09/24/%cf%85%cf%80%ce%ac%cf%81%cf%87%ce%bf%cf%85%ce%bd-%ce%ba%ce%bf%cf%83%ce%bc%ce%b9%ce%ba%ce%ad%cf%82-%cf%87%ce%bf%cf%81%ce%b4%ce%ad%cf%82/

Οι θεωρητικοί φυσικοί πετούν την μπάλα στο γήπεδο των πειραματικών σχετικά με το πιθανό σήμα σκοτεινής ύλης στο πείραμα XENON1T Στις 16 Ιουνίου 2020 το πείραμα XENON1T, που χρησιμοποιεί έναν από τους πιο ευαίσθητους ανιχνευτές σκοτεινής ύλης, ανέφερε ένα σήμα ανεξήγητο σύμφωνα με την γνωστή θεωρία της φυσικής. Η στατιστική του σήματος δεν έφτασε ακόμα τα «5 σίγμα» που αποτελούν το όριο για να επισημοποιηθεί μια ανακάλυψη. Παρόλα αυτά οι θεωρητικοί φυσικοί εξέτασαν τις περιπτώσεις που στο ανεξήγητο αυτό σήμα θα μπορούσαν να εμπλέκονται εξωτικά σωματίδια. Έτσι, το περιοδικό Physical Review Letters δημοσίευσε τις παρακάτω πέντε εργασίες που επιχειρούν να ερμηνεύσουν το πιθανό σήμα σκοτεινής ύλης σύμφωνα με νέες θεωρίες πέραν της καθιερωμένης φυσικής: F. Takahashi et al., “XENON1T excess from anomaly-free axionlike dark matter and its implications for stellar cooling anomaly,” Phys. Rev. Lett. 125, 161801 (2020). J. Bramante and N. Song, “Electric but not eclectic: Thermal relic dark matter for the XENON1T excess,” Phys. Rev. Lett. 125, 161805 (2020). N. F. Bell et al., “Explaining the XENON1T excess with luminous dark matter,” Phys. Rev. Lett. 125, 161803 (2020). B. Fornal et al., “Boosted dark matter interpretation of the XENON1T excess,” Phys. Rev. Lett. 125, 161804 (2020). A. Bally et al., “Neutrino self-interactions and XENON1T electron recoil excess,” Phys. Rev. Lett. 125, 161802 (2020). Όλα τα σενάρια που αναφέρονται στις εν λόγω εργασίες εξηγούν τις δυο πτυχές του σήματος που δημιουργήθηκε στην τεράστια δεξαμενή του ανιχνευτή XENON1T που περιέχει καθαρό Ξένον. Πρώτον, το σήμα μοιάζει να προέρχεται από σωματίδια που συγκρούστηκαν κυρίως με τα ηλεκτρόνια των ατόμων του Ξένου. Και δεύτερον, κάθε μια από αυτές τις αλληλεπιδράσεις μετέφερε στο άτομο ενέργεια μερικών keV. Οι δύο από τις νέες ερμηνείες περιλαμβάνουν κάποιους από τους συνήθεις υπόπτους της σκοτεινής ύλης. Ο Fuminobu Takahashi του Πανεπιστημίου Tohoku της Ιαπωνίας και οι συνεργάτες του επικεντρώνονται στα ελαφρά σωματίδια που ονομάζονται αξιόνια. Ένα πρόβλημα των μοντέλων που περιλαμβάνουν αξιόνια είναι ότι υποθέτουν μια σύζευξη μεταξύ των αξιονίων και των γνωστών μας φωτονίων που έρχεται σε αντίθεση με τις αστροφυσικές παρατηρήσεις. Οι ερευνητές δείχνουν ότι αυτή η διαφωνία μπορεί να επιλυθεί – και το σήμα του XENON1T να εξηγηθεί – αν τα αξιόνια είναι λιγότερο πιθανό να αλληλεπιδρούν με τα φωτόνια απ’ ότι προβλέπουν τα περισσότερα μοντέλα αξιονίων. Ο Joseph Bramante και ο Ningqiang Song από το Queen’s University του Καναδά, εξετάζουν το σενάριο που περιλαμβάνει ως σωματίδια σκοτεινής ύλης τα WIMPs (Ασθενώς Αλληλεπιδρώντα Σωματίδια με Μάζα). Στο μοντέλο τους ένα σωματίδιο τύπου WIMP σκεδάζεται προς ένα παρόμοιο σωματίδιο, μεταφέροντας την διαφορά μάζας τους ως ενέργεια ανάκρουσης στα ηλεκτρόνια του Ξένου. Το σενάριό τους είναι ελκυστικό διότι είναι συμβατό με τους περιορισμούς στην σκοτεινή ύλη που θέτουν οι αστροφυσικές παρατηρήσεις. Δυο άλλες ιδέες μοιράζονται ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό που θα μπορούσε να εντοπίσει ο ανιχνευτής XENON1T – μια ημερήσια διαμόρφωση του σήματος. Η Nicole Bell του Πανεπιστημίου της Μελβούρνης της Αυστραλίας και οι συνεργάτες της θεωρούν «φωτεινά» σωματίδια σκοτεινής ύλης τα οποία καταλαμβάνουν μια «βαριά» κατάσταση και μια κατάσταση «φωτός» που απέχουν μεταξύ τους περίπου 3 keV. Δείχνουν ότι ένα σωματίδιο στην κατάσταση-φωτός που συγκρούεται με έναν πυρήνα Ξένου μπορεί να μεταπίπτει στο ομόλογό του που βρίσκεται στην «βαριά» κατάσταση, εκπέμποντας φωτόνιο 3 keV, του οποίου η ενέργεια θα μεταφερθεί σε ένα ηλεκτρόνιο. Αντίθετα, ο Bartosz Fornal του Πανεπιστημίου της Utah στο Salt Lake City και οι συνεργάτες του διερευνούν την επονομαζόμενη “boosted” σκοτεινή ύλη. Εδώ, οι διαδικασίες εξαΰλωσης της σκοτεινής ύλης στον Ήλιο ή στο Γαλαξιακό Κέντρο θα έδιναν «ψυχρή» σκοτεινή ύλη, η οποία συνήθως κινείται αργά με αρκετή ενέργεια για να παράγει το παρατηρούμενο σήμα των μερικών keV. Tέλος, ο Andreas Bally από το Ινστιτούτο Πυρηνικής Φυσικής Max Planck και οι συνεργάτες του εξετάζουν την πιθανότητα να υπεισέρχονται μη τυπικά νετρίνα. Στο μοντέλο τους, τα νετρίνα προέρχονται από τον Ήλιο και συγκρούονται με ηλεκτρόνια στον ανιχνευτή XENON1T. Αυτές οι συγκρούσεις θα μπορούσαν να παράγουν το παρατηρούμενο σήμα αν μερικά από αυτά τα νετρίνα σκεδάζονται προς μη τυπικα νετρίνα- «κρυφά» νετρίνα που είναι αόρατα στους ανιχνευτές. Η ερμηνεία τους σχετίζεται με μοντέλα φυσικής πέραν του καθιερωμένου προτύπου που θα μπορούσαν να επιβεβαιωθούν στον Μεγάλο Επιταχυντή Αδρονίων και σε μελλοντικούς επιταχυντές. Έτσι, η μπάλα βρίσκεται τώρα στο τεράστιο γήπεδο των πειραματικών φυσικών, στον ανιχνευτή XENON1T, αναμένοντας τα νέα δεδομένα με καλύτερη στατιστική… https://physicsgg.me/2020/10/14/%ce%bf%ce%b9-%ce%b8%ce%b5%cf%89%cf%81%ce%b7%cf%84%ce%b9%ce%ba%ce%bf%ce%af-%cf%86%cf%85%cf%83%ce%b9%ce%ba%ce%bf%ce%af-%cf%80%ce%b5%cf%84%ce%bf%cf%8d%ce%bd-%cf%84%ce%b7%ce%bd-%ce%bc%cf%80%ce%ac%ce%bb/

Υπάρχουν σκοτεινά μποζόνια; Ενδείξεις σκοτεινής ύλης στα φάσματα των ισοτόπων του υττερβίου. Τον περασμένο Ιούνιο το πείραμα XENON ανέφερε ανίχνευση φωτονίων που σύμφωνα με την θεωρία οφείλονται σε έναν τύπο σωματιδίων σκοτεινής ύλης, τα σκοτεινά μποζόνια. Νέα αποτελέσματα ανακοίνωσαν άλλες δυο πειραματικές ομάδες, που αναζητούν επίσης σκοτεινά μποζόνια, η μια εκ των οποίων βλέπει στα δεδομένα της ενδείξεις ενός τέτοιου σωματιδίου. Οι ερευνητές έχουν προτείνει πολλά σωματίδια ως υποψήφιους σκοτεινής ύλης και ένας από αυτούς είναι το μποζόνιο σκοτεινής ύλης. Αυτό το σωματίδιο σύμφωνα με την προτεινόμενη θεωρία αλληλεπιδρά ασθενώς με την γνωστή μας ύλη. Έτσι, τα σκοτεινά μποζόνια ανταλλάσσονται μεταξύ των ηλεκτρονίων και των νετρονίων ενός ατόμου, επηρεάζοντας απειροελάχιστα τις συχνότητες διεγέρσεων και αποδιεγέρσεων του ατόμου. Ο στόχος και των προαναφερθέντων πειραματικών ομάδων ήταν ο προσδιορισμός αυτών των μεταβολών. Για να τον πετύχουν μέτρησαν την λεγόμενη μετατόπιση ισοτόπων – τις διαφορές στα ατομικά φάσματα των ισοτόπων που αντιστοιχούν στο ίδιο στοιχείο (στοιχεία με τον ίδιο αριθμό πρωτονίων στον πυρήνα τους, αλλά διαφορετικό αριθμό νετρονίων). Η μια πειραματική ομάδα υπό τον Vladan Vuletić του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης μέτρησε τις μετατοπίσεις μεταξύ πέντε ισοτόπων του υττερβίου [Evidence for Nonlinear Isotope Shift in Yb+ Search for New Boson], ενώ η δεύτερη πειραματική ομάδα υπό τον Michael Drewsen του Πανεπιστημίου Άαρχους στη Δανία, μέτρησε τις μετατοπίσεις μεταξύ πέντε ισοτόπων του ασβεστίου [improved isotope-shift-based bounds on bosons beyond the Standard Model through measurements of the 2D3/2−2D5/2 interval in Ca+]. Το Καθιερωμένο Πρότυπο προβλέπει ότι σε πρώτης τάξης προσέγγιση, οι μετατοπίσεις των ισοτόπων θα πρέπει να βρίσκονται σε μια ευθεία γραμμή στο διάγραμμα που ονομάζεται «King», μια συνήθη αναπαράσταση του φαινομένου. Οι μετρήσεις της ομάδας Drewsen ταιριάζουν μ’ αυτή την πρόβλεψη. Όμως, η ομάδα του Vuletić παρατήρησε αξιοσημείωτη απόκλιση από την αναμενόμενη γραμμικότητα. Σύμφωνα με τους ερευνητές μια τέτοια μη-γραμμικότητα υποδηλώνει είτε φυσική πέραν του Καθιερωμένου Προτύπου (πολύ βαρετή έκφραση) με την εμφάνιση ενός νέου μποζονικού φορέα δύναμης, ή θα μπορούσε να εξηγηθεί από μεγαλύτερης τάξης διορθώσεις των πυρηνικών φαινομένων στα πλαίσιο του Καθιερωμένου Προτύπου των στοιχειωδών σωματιδίων. https://physicsgg.me/2020/09/22/%cf%85%cf%80%ce%ac%cf%81%cf%87%ce%bf%cf%85%ce%bd-%cf%83%ce%ba%ce%bf%cf%84%ce%b5%ce%b9%ce%bd%ce%ac-%ce%bc%cf%80%ce%bf%ce%b6%cf%8c%ce%bd%ce%b9%ce%b1/

Πυρηνική Σύντηξη: Ένας ήλιος σε «κουτί» που παράγει ρεύμα. Το ηλεκτρικό ρεύµα είναι παντού: από τις συσκευές στα σπίτια µας έως το…. πλάσµα που τροφοδοτεί τις αντιδράσεις σύντηξης και πιθανώς τα τεράστια κοσµικά µαγνητικά πεδία. Αυτό τουλάχιστον υποστηρίζουν επιστήµονες στο εργαστήριο Φυσικής Πλάσµατος του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ, οι οποίοι διαπίστωσαν ότι τα ηλεκτρικά ρεύµατα µπορούν να σχηµατιστούν µε τρόπους που δεν ήταν γνωστοί προηγουµένως. Η νέα ανακάλυψη θα µπορούσε να λύσει τα χέρια των ερευνητών στην προσπάθειά τους να «ανάψουν» τους αντιδραστήρες σύντηξης, λύνοντας οριστικά το ενεργειακό πρόβληµα. Τι είναι, όµως, η τεχνολογία πυρηνικής σύντηξης; Με απλά λόγια, η αναπαραγωγή των διαδικασιών που διατηρούν στη ζωή κάθε άστρο, όπως τον Ηλιο. Στο εσωτερικό του άστρου µας κάθε δευτερόλεπτο που περνά 620 εκατοµµύρια τόνοι ατόµων υδρογόνου συντήκονται υπό συνθήκες τεράστιας πίεσης και θερµοκρασίας -που φτάνει τα 15 εκατοµµύρια βαθµούς Κελσίουκαι παράγουν 606 εκατοµµύρια µετρικούς τόνους ηλίου. Η διαδικασία αυτή έχει ως αποτέλεσµα την απελευθέρωση τεράστιων ποσοτήτων ενέργειας, που κρατά το άστρο µας «ζωντανό». Η πυρηνική σύντηξη είναι πρακτικά το αντίθετο της σχάσης, της διαδικασίας που χρησιµοποιείται στα πυρηνικά όπλα και τους υφιστάµενους αντιδραστήρες, η οποία συνοδεύεται από την παραγωγή σηµαντικών ποσοτήτων από ραδιενεργά απόβλητα. Οι προσπάθειες για τη δηµιουργία ενός «ήλιου σε κουτί» ξεκίνησαν τη δεκαετία του 1950, ωστόσο ακόµα δεν έχουν καρποφορήσει. Οι υφιστάµενες διατάξεις πυρηνικής σύντηξης δεν µπορούν να συντηρήσουν τη διαδικασία πέρα από µερικά κλάσµατα του δευτερολέπτου. Επιπλέον, η ενέργεια που καταναλώνουν είναι µεγαλύτερη από αυτή που παράγουν. Σαν κύμα στη θάλασσα Τα απρόσµενα ρεύµατα που παρατήρησαν οι επιστήµονες εµφανίζονται στο πλάσµα εντός εγκαταστάσεων σύντηξης, που είναι γνωστές ως αντιδραστήρες Τokamak. Τα ρεύµατα δηµιουργούνται όταν ένας συγκεκριµένος τύπος ηλεκτροµαγνητικού κύµατος, όπως αυτός που εκπέµπεται στους φούρνους µικροκυµάτων, αναδύεται στιγµιαία. Αυτό το κύµα ωθεί τα ήδη κινούµενα ηλεκτρόνια, όπως η θάλασσα σπρώχνει τις σανίδες του σερφ. Ωστόσο οι συχνότητες αυτών των κυµάτων έχουν σηµασία. Οταν η συχνότητα είναι υψηλή, το κύµα κάνει κάποια ηλεκτρόνια να κινηθούν προς τα εµπρός και άλλα προς τα πίσω. Οι δύο κινήσεις αλληλοακυρώνονται και δεν προκύπτει ρεύµα. Ωστόσο, όταν η συχνότητα είναι χαµηλή, τα κύµατα ωθούν προς τα εµπρός τα ηλεκτρόνια και προς τα πίσω τους ατοµικούς πυρήνες – ιόντα, δηµιουργώντας ηλεκτρικό ρεύµα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν πως µπορούν να δηµιουργούν τέτοια ρεύµατα, όταν το χαµηλής συχνότητας κύµα ανήκει σε µια συγκεκριµένη κατηγορία (ακουστικό κύµα ιόντων, ion acoustic wave) και προσοµοιάζει µε τα ηχητικά κύµατα του αέρα. Η σηµασία αυτής της ανακάλυψης ξεπερνά τα όρια του εργαστηρίου και απλώνεται µέχρι τον κοσµικό ιστό του Σύµπαντος. Υπάρχουν µαγνητικά πεδία σε διαφορετικές κλίµακες στο Σύµπαν, που δεν ξέρουµε πώς ακριβώς προέκυψαν. Σύµφωνα µε τους ερευνητές, ο µηχανισµός που ανακάλυψαν θα µπορούσε να είχε βοηθήσει στη δηµιουργία κοσµικών µαγνητικών πεδίων. Οι προσπάθειες για την επίτευξη πυρηνικής σύντηξης επιταχύνονται. Τον περασµένο Ιούλιο το µεγαλύτερο έργο πυρηνικής σύντηξης στον κόσµο ξεκίνησε την πενταετή φάση συναρµολόγησης στη Νότια Γαλλία. Πρόκειται για τον αντιδραστήρα ITER, µια επένδυση 20 δισ. ευρώ που θα αντιγράψει τις αντιδράσεις που τροφοδοτούν τον Ηλιο και φιλοδοξεί να αποδείξει ότι η σύντηξη µπορεί να λειτουργήσει σε εµπορική κλίµακα. Εκατοµµύρια εξαρτήµατα θα χρησιµοποιηθούν για τη συναρµολόγηση του γιγαντιαίου αντιδραστήρα, ο οποίος θα ζυγίζει 23.000 τόνους. Σχεδόν 3.000 τόνοι υπεραγώγιµων µαγνητών, µερικοί βαρύτεροι από ένα επιβατικό αεροσκάφος, θα συνδεθούν µε 200 χιλιόµετρα υπεραγώγιµων καλωδίων, όλα σε περιβάλλον -269 βαθµών Κελσίου, το µεγαλύτερο κρυογονικό εργοστάσιο στον κόσµο. Το έργο έχει χαρακτηριστεί η πιο περίπλοκη µηχανική προσπάθεια στην ιστορία του κόσµου. | Οπως οι συµβατικοί αντιδραστήρες πυρηνικής σχάσης, η ίδια η διαδικασία δεν παράγει διοξείδιο του άνθρακα που ευθύνεται για το φαινόµενο του θερµοκηπίου. Οι αντιδραστήρες σύντηξης δεν κινδυνεύουν να «λιώσουν», ενώ επιπλέον παράγουν πολύ λιγότερα ραδιενεργά απόβλητα. O ITER θα είναι o πρώτος αντιδραστήρας που θα επιτύχει «αυτοσυντηρούµενη» σύντηξη και αναµένεται να παράγει δέκα φορές περισσότερη θερµότητα από αυτή που θα καταναλώνει, πολύ περισσότερο από οποιαδήποτε προηγούµενη προσπάθεια. Θα χρησιµοποιήσει επίσης σηµαντική ποσότητα ηλεκτρικής ενέργειας όταν λειτουργεί για να τροφοδοτήσει τους υπεραγώγιµους µαγνήτες που κρατάνε το πλάσµα υπό έλεγχο. Ο Bezos και το έπαθλο Tο «στοίχηµα», λοιπόν, της πυρηνικής σύντηξης όχι µόνο δεν έχει χαθεί, αλλά οι τεχνολογικές εξελίξεις το επαναφέρουν δυναµικά στο προσκήνιο. Γι’ αυτό και δεν είναι λίγοι αυτοί που δείχνουν διατεθειµένοι να ποντάρουν σε αυτό, µε την προοπτική ασύλληπτων µελλοντικών αποδόσεων. Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι η επένδυση ύψους 127 εκατ. δολαρίων του Τζεφ Μπέζος της Amazon στη startup General Fusion, µια εταιρεία που προσπαθεί να φτιάξει τον δικό της αντιδραστήρα Tokamak. Οσο για το έπαθλο για όποιον κόψει πρώτος το νήµα σε αυτόν τον αγώνα για «καθαρή πυρηνική ενέργεια», εκτιµήσεις το ανεβάζουν στο αστρονοµικό ποσό των 10 τρισ. δολαρίων. https://physicsgg.me/2020/09/28/%cf%80%cf%85%cf%81%ce%b7%ce%bd%ce%b9%ce%ba%ce%ae-%cf%83%cf%8d%ce%bd%cf%84%ce%b7%ce%be%ce%b7-%ce%ad%ce%bd%ce%b1%cf%82-%ce%ae%ce%bb%ce%b9%ce%bf%cf%82-%cf%83%ce%b5-%ce%ba%ce%bf%cf%85%cf%84%ce%af/

Τα άστρα που … φιλιούνται Υπάρχουν πολλά διπλά αστρικά συστήματα, όπου το μικρότερο άστρο έλκει αέρια από τις εξωτερικές στοιβάδες του μεγαλύτερου συνοδού του. Σ’ αυτή την περίπτωση, αντιθέτως, τα δύο άστρα έχουν σχεδόν την ίδια μάζα, γι’ αυτό και δεν απορροφά κάποιο από αυτά ύλη από τις εξωτερικές στοιβάδες του άλλου, αλλά απ’ ό,τι φαίνεται μοιράζονται από κοινού ένα μέρος από τα υλικά που τα απαρτίζουν. Σύμφωνα με τις θεωρητικές προβλέψεις των αστρονόμων, υπάρχουν δύο πιθανά σενάρια, όσον αφορά στην μελλοντική εξέλιξη αυτού του συστήματος. Το πρώτο από αυτά αφορά στην συγχώνευση των δύο άστρων σε ένα ταχύτατα περιστρεφόμενο γιγάντιο άστρο, το οποίο, εάν διατηρήσει την ταχύτατη επιστροφή του, ενδέχεται να τελειώσει την ζωή του σε μία έκλαμψη ακτίνων γ μεγάλης διάρκειας, που συγκαταλέγεται ανάμεσα στα βιαιότερα και πλέον ενεργητικά φαινόμενα που μπορούν να εκδηλωθούν στο Σύμπαν. Σύμφωνα με το δεύτερο σενάριο, κάθε άστρο του συστήματος θα τελειώσει την ζωή του με μία έκρηξη σουπερνόβα, αφήνοντας ως λείψανο από μία μαύρη τρύπα, που σημαίνει ότι το σύστημα αυτό θα μετατραπεί σε ένα διπλό σύστημα μαύρων τρυπών. Στην φωτογραφία καλλιτεχνική αναπαράσταση του διπλού αστρικού συστήματος VFTS 352, περίπου 160.000 έτη φωτός μακριά, στο νεφέλωμα Ταραντούλα. Το νεφέλωμα αυτό είναι η πιο ενεργή περιοχή αστρογένεσης στο κοντινό μας Σύμπαν και βρίσκεται στο Μεγάλο Νέφος του Μαγγελάνου, έναν γειτονικό μας μικρό και ακανόνιστο γαλαξία. Το σύστημα VFTS 352 αποτελείται από δύο νεαρά, υπέρθερμα και μεγάλης μάζας άστρα, που βρίσκονται τόσο κοντά το ένα στο άλλο, ώστε η επιφάνεια του ενός αγγίζει ή επικαλύπτει την επιφάνεια του άλλου! Όπως υπολογίστηκε, το κέντρο του κάθε άστρου απέχει από το άλλο μόλις 12 εκατ. km (δηλ. περίπου 17 φορές την ακτίνα του Ήλιου). Πρόκειται για το θερμότερο και με την μεγαλύτερη μάζα αστρικό σύστημα, τα άστρα του οποίου «αγγίζουν» το ένα το άλλο, και ανακαλύφθηκε από διεθνή ομάδα αστρονόμων το 2015. Όπως υπολογίστηκε, το σύνολο της μάζας των δύο άστρων είναι 57 φορές μεγαλύτερο από την μάζα του Ήλιου, ενώ οι επιφανειακές τους θερμοκρασίες υπερβαίνουν τους 40.000 °C. https://physicsgg.me/2020/09/28/%cf%84%ce%b1-%ce%ac%cf%83%cf%84%cf%81%ce%b1-%cf%80%ce%bf%cf%85-%cf%86%ce%b9%ce%bb%ce%b9%ce%bf%cf%8d%ce%bd%cf%84%ce%b1%ce%b9/

Stephenson 2-18: ένα από τα μεγαλύτερα άστρα του σύμπαντος Το άστρο Stephenson 2-18 (συντομογραφικά St2-18) είναι ένας ερυθρός υπεργίγαντας στον αστερισμό της Ασπίδος. Απέχει 20000 έτη φωτός από τη Γη. Η ακτίνα του είναι 2150 φορές μεγαλύτερη από αυτή του Ήλιου και αν τοποθετηθεί στο κέντρο του ηλιακού μας συστήματος θα φτάσει μέχρι την τροχιά του Κρόνου. Ανακαλύφθηκε από τον Αμερικανό αστρονόμο Charles Bruce Stephenson το 1990: https://physicsgg.me/2020/09/27/stephenson-2-18-%ce%ad%ce%bd%ce%b1-%ce%b1%cf%80%cf%8c-%cf%84%ce%b1-%ce%bc%ce%b5%ce%b3%ce%b1%ce%bb%cf%8d%cf%84%ce%b5%cf%81%ce%b1-%ce%ac%cf%83%cf%84%cf%81%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85-%cf%83%cf%8d%ce%bc/

Οι τελευταίες στιγμές ενός άστρου που καταστρέφεται από μια μαύρη τρύπα. Μία σπάνια έκλυση φωτός, που εξέπεμψε ένα άστρο καθώς «καταβροχθιζόταν» από μια κολοσσιαία μαύρη τρύπα, εντοπίστηκε από επιστήμονες που χρησιμοποιούσαν τηλεσκόπια ανά τον κόσμο. Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό ως «tidal disruption event» και είναι η πλησιέστερη έκλαμψη τέτοιου είδους που έχει καταγραφεί ποτέ. Προκαλείται όταν ένα άστρο περνά πολύ κοντά από μια μαύρη τρύπα και η τεράστια βαρυτική της έλξη το κομματιάζει σε λεπτές λωρίδες υλικού- μια διαδικασία που είναι γνωστή ως «spaghettification» (μετατροπή σε σπαγκέτι). Κατά τη διαδικασία αυτή μέρος του υλικού πέφτει στη μαύρη τρύπα, εκλύοντας μια φωτεινή έκλαμψη ενέργειας, την οποία οι αστρονόμοι μπορούν να εντοπίσουν. Αυτά τα φαινόμενα είναι σπάνια και δεν μπορούν πάντοτε να μελετώνται εύκολα, επειδή παρεμβάλλονται σκόνη και συντρίμμια. Μια διεθνής ομάδα επιστημόνων, της οποίας ηγήθηκαν ερευνητές του University of Birmingham, ήταν σε θέση να μελετήσει το συμβάν αυτό με άνευ προηγουμένου λεπτομέρεια, επειδή εντοπίστηκε λίγο πριν την καταστροφή του άστρου. Χρησιμοποιώντας το Very Large Telescope και το New Technology Telescope, το διεθνές δίκτυο τηλεσκοπίων του Las Cumbres Observatory και το Neil Gehrels Swift Observatory, οι επιστήμονες ήταν σε θέση να παρατηρήσουν την έκλαμψη, στην οποία δόθηκε το όνομα AT2019qiz, σε μια περίοδο έξι μηνών, καθώς γινόταν φωτεινότερη και μετά έχανε τη λαμπρότητά της. Τα αποτελέσματα της έρευνας δημοσιεύτηκαν στο Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. «Μπορέσαμε να διερευνήσουμε με λεπτομέρεια τι συμβαίνει όταν ένα άστρο “τρώγεται” από ένα τέτοιο θηρίο» είπε ο Ματ Νίκολ, ερευνητής της Royal Astronomical Society στο University of Birmingham- με τη Σαμάθα Όουτς, επίσης του ίδιου πανεπιστημίου, να σημειώνει πως όταν μια μαύρη τρύπα «καταπίνει» ένα άστρο, μπορεί να εκτοξεύσει με μεγάλη δύναμη υλικό προς τα έξω, το οποίο παρεμβάλλεται και εμποδίζει την καθαρή και ακριβή παρατήρηση. «Αυτό συμβαίνει επειδή η ενέργεια που απελευθερώνεται καθώς η μαύρη τρύπα “τρώει” αστρική ύλη διώχνει τα υπολείμματα του άστρου έξω». Στην περίπτωση του AT2019qiz, οι αστρονόμοι μπόρεσαν να αντιληφθούν το φαινόμενο αρκετά νωρίς ώστε να παρατηρήσουν τη διαδικασία στο σύνολό της, καθώς εντοπίστηκαν γρήγορα εκπομπές από αυτό, μετά την καταστροφή του άστρου. «Οι παρατηρήσεις έδειξαν πως το άστρο είχε περίπου την ίδια μάζα με τον ήλιο μας, και ότι έχασε περίπου τη μισή αυτής από τη μαύρη τρύπα- που έχει ένα εκατομμύριο φορές μεγαλύτερη μάζα» είπε ο Νίκολ. https://www.naftemporiki.gr/story/1645754/oi-teleutaies-stigmes-enos-astrou-pou-katastrefetai-apo-mia-mauri-trupa

Η πρώτη εικόνα μιας μαύρης τρύπας ως ταινία. Τον Απρίλιο του 2019 οι αστρονόμοι ανακοίνωσαν ότι κατάφεραν να φωτογραφίσουν για πρώτη φορά μια μαύρη τρύπα. Για να ακριβολογούμε, απεικόνισαν αυτό που υπάρχει γύρω από την μαύρη τρύπα, αφού οι μαύρες τρύπες είναι στην πραγματικότητα αόρατες, καθώς απορροφούν οτιδήποτε εντός τους, ακόμη και το φως. Τώρα, οι αστρονόμοι συνδυάζοντας τα παρατηρησιακά δεδομένα από το 2009 έως το 2017 με ένα μαθηματικό μοντέλο βασισμένο στην εικόνα του 2009, δημιούργησαν μια «ταινία» που δείχνει την εξέλιξη του περιβάλλοντος της μαύρης τρύπας με την πάροδο των ετών καθώς η βαρύτητά της αναδεύει την ύλη που την περιβάλει. διαβάστε περισσότερες λεπτομέρειες: 1. The first-ever image of a black hole is now a movie 2. Monitoring the Morphology of M87* in 2009–2017 with the Event Horizon Telescope https://physicsgg.me/2020/09/23/%ce%b7-%cf%80%cf%81%cf%8e%cf%84%ce%b7-%ce%b5%ce%b9%ce%ba%cf%8c%ce%bd%ce%b1-%ce%bc%ce%b9%ce%b1%cf%82-%ce%bc%ce%b1%cf%8d%cf%81%ce%b7%cf%82-%cf%84%cf%81%cf%8d%cf%80%ce%b1%cf%82-%cf%89%cf%82-%cf%84%ce%b1/